Ngoài nhiều thứ khác, Raggles còn là một thi sĩ. Người ta gọi hắn là kẻ lang thang; nhưng đó chỉ là cách nói ẩn dụ để chỉ hắn là một triết gia, một nghệ sĩ, một lữ khách, một nhà tự nhiên học và một nhà thám hiểm. Nhưng trên hết, hắn là một thi sĩ. Suốt cả đời mình, hắn chưa từng viết lấy một dòng thơ; hắn sống trọn với thơ ca. Bản trường ca Odyssey của hắn, nếu được viết ra, chắc chỉ là một bài thơ Limerick mà thôi. Nhưng, để nói rõ hơn về bản chất ấy, Raggles chính là một thi sĩ.
Nếu phải cầm bút viết lách, sở trường của Raggles sẽ là những bài thơ về các thành phố. Hắn nghiên cứu các thành phố cũng như phụ nữ ngắm mình trong gương; như trẻ con tìm hiểu keo dán và mùn cưa trong một con búp bê gãy tay; như những kẻ viết về động vật hoang dã nghiên cứu chuồng thú trong sở thú. Đối với Raggles, một thành phố không đơn thuần là đống gạch vữa được cư ngụ bởi một số dân cư nhất định; nó là một thực thể có linh hồn rõ rệt và đặc trưng; một tập hợp cá thể sống với bản chất, hương vị và cảm xúc riêng biệt. Cách đó hai ngàn dặm về hướng bắc, nam, đông, tây, Raggles đã lang thang với niềm đam mê thơ ca, ôm trọn các thành phố vào lòng. Hắn lê bước trên những con đường bụi bặm, hoặc oai phong lướt đi trên những toa tàu hàng, chẳng màng đến thời gian. Và khi đã tìm thấu trái tim của một thành phố để lắng nghe lời thú tội thầm kín của nó, hắn lại bồn chồn rảo bước sang nơi khác. Thật là một kẻ cả thèm chóng chán!—nhưng có lẽ hắn vẫn chưa gặp được bộ máy đô thị nào đủ sức thu hút và kìm chân gu thẩm mỹ đầy khắt khe của mình.
Qua các bậc thi nhân cổ đại, chúng ta được biết rằng các thành phố mang tính nữ. Thi sĩ Raggles cũng nhìn nhận như vậy; và tâm trí hắn lưu giữ một hình dung cụ thể, rõ ràng về biểu tượng tiêu biểu cho từng đô thị mà hắn từng tán tỉnh.
Chicago dường như lao vào hắn với hơi hướng lộng gió của bà Partington, những chiếc mũ lông vũ và nước hoa hoắc hương, làm gián đoạn giấc ngủ của hắn bằng một khúc ca bay bổng, tốt đẹp về tương lai. Nhưng rồi Raggles sẽ tỉnh giấc trong cái lạnh thấu xương cùng ấn tượng ám ảnh về những lý tưởng bị chôn vùi giữa bầu không khí ngột ngạt mùi salad khoai tây và cá.
Đó là cách Chicago tác động đến hắn. Có lẽ miêu tả trên có phần mơ hồ và không chính xác; nhưng đó là lỗi của Raggles. Lẽ ra hắn nên ghi lại cảm xúc của mình qua những bài thơ đăng tạp chí.
Pittsburg đọng lại trong hắn như vở kịch “Othello” được biểu diễn bằng tiếng Nga tại một nhà ga xe lửa bởi đoàn kịch minstrel của Dockstader. Dù vậy, Pittsburg vẫn là một quý bà hào phóng và vương giả—chân chất, nồng hậu, mặt đỏ bừng, vừa rửa bát trong bộ váy lụa cùng đôi giày nhung trắng vừa giục Raggles ngồi trước lò sưởi bập bùng để nhâm nhi champagne cùng món chân giò và khoai tây chiên.
New Orleans chỉ lặng lẽ nhìn xuống hắn từ ban công. Hắn có thể thấy đôi mắt đăm chiêu đầy sao và tiếng quạt giấy phất phơ của nàng, và chỉ có thế. Chỉ có một lần hắn diện kiến nàng trực tiếp. Đó là vào lúc bình minh, khi nàng đang dùng một xô nước cọ sạch những viên gạch đỏ trên hè phố. Nàng mỉm cười, ngân nga một khúc ca ngắn và tiện tay hất nguyên gô nước lạnh ngắt vào giày Raggles. Đi nào!
Boston hiện lên trong tâm trí thi sĩ Raggles theo một cách kỳ quặc và độc đáo. Hắn có cảm giác như mình vừa uống một ngụm trà lạnh, còn thành phố tựa như một tấm vải trắng buốt, lạnh ngắt được quấn thật chặt quanh trán để thúc đẩy hắn thực hiện một nỗ lực trí tuệ vô danh nhưng vô cùng lớn lao. Và rốt cuộc, hắn cũng phải đi xúc tuyết để kiếm sống; còn tấm vải ấy, khi ngấm nước, càng thắt chặt những nút thắt lại và không tài nào gỡ ra được.
Bạn sẽ cho rằng đó là những ý tưởng mơ hồ và khó hiểu; nhưng sự bất bình của bạn nên được xoa dịu bằng lòng biết ơn, bởi đây chỉ là những hoang tưởng của thi sĩ—thử tưởng tượng nếu bạn phải đọc chúng qua những vần thơ xem sao!
Một ngày nọ, Raggles đến và bao vây trái tim của thành phố vĩ đại Manhattan. Nàng là vĩ đại nhất trong số tất cả; và hắn muốn tìm hiểu nốt nhạc của nàng trong bản hòa âm, muốn nếm trải, đánh giá, phân loại, giải mã, dán nhãn và xếp nàng vào hàng ngũ những thành phố từng thổ lộ bí mật về bản ngã của chúng với hắn. Đến đây, chúng ta không còn đóng vai trò là dịch giả của Raggles nữa mà trở thành người chép sử cho hắn.
Raggles bước lên từ một chuyến phà vào một buổi sáng và tiến vào trung tâm thành phố với vẻ mặt từng trải của một công dân toàn cầu. Hắn ăn mặc cẩn thận để sắm vai một “vấn đề chưa xác định”. Không một đất nước, chủng tộc, tầng lớp, bè phái, hiệp hội hay câu lạc bộ bowling nào có thể nhận vơ hắn. Bộ y phục của hắn, do những công dân có chiều cao khác nhau nhưng cùng chung số đo vòng ngực quyên góp cho từng mảnh, vẫn chưa tạo cảm giác khó chịu trên cơ thể hắn như những bộ đồ tự đo được gửi hỏa tốc bởi mấy tay thợ may xuyên lục địa kèm theo vali, dây yếm, khăn tay lụa và khuy măng sét ngọc trai như món quà tặng kèm. Không một xu dính túi—đúng chất một thi sĩ—nhưng với ngọn lửa nhiệt huyết của một nhà thiên văn học phát hiện ra ngôi sao mới giữa dải ngân hà, hay của một người vừa thấy mực tuôn ra từ cây bút máy, Raggles lang thang bước vào thành phố lớn.
Chiều muộn, hắn bước ra khỏi dòng xe cộ ồn ào với vẻ mặt bàng hoàng, sợ hãi. Hắn đã thất bại, bối rối, chưng hửng và khiếp sợ. Các thành phố khác đối với hắn chỉ giống như cuốn sách chữ to dễ đọc; như những cô gái quê dễ thấu hiểu; như những câu đố chữ dễ giải; như món cocktail hàu dễ nuốt trôi; nhưng nơi này lại lạnh lẽo, lấp lánh, thản nhiên và bất khả xâm phạm như viên kim cương bốn carat nằm trong tủ kính trước mắt một chàng trai nghèo đang thọc tay ẩm ướt trong túi quần với khoản tiền lương còm cõi từ quầy bán ruy băng.
Những lời chào đón từ các thành phố khác là thứ hắn đã quá quen thuộc—sự tử tế mộc mạc, dải cảm xúc con người từ lòng bác ái xù xì, những lời nguyền rủa thân thiện, sự tò mò nhiều chuyện cho đến sự cả tin hay dửng dưng dễ phỏng đoán. Thành phố Manhattan này chẳng cho hắn một manh mối nào cả; nó dựng tường thành khép kín trước mặt hắn. Dòng người trên phố cuồn cuộn chảy qua hắn tựa dòng sông kim cương cứng nhắc. Không một ánh mắt nào liếc nhìn hắn; không một lời nào cất lên với hắn. Lòng hắn khao khát cái vỗ vai đầy muội than của Pittsburg; khao khát tiếng tru tréo mang tính đe dọa nhưng đầy thân thiện của Chicago bên tai mình; khao khát ánh nhìn nhợt nhạt mang tính ban phát xuyên qua cặp kính viễn cận của Boston—thậm chí khao khát cả cú đá vội vã nhưng vô hại vào mũi giày của Louisville hay St. Louis.
Trên đại lộ Broadway, Raggles, kẻ từng chinh phục trái tim bao thành phố, nay đứng ngượng ngùng như một anh nhà quê. Lần đầu tiên trong đời, hắn nếm trải sự sỉ nhục cay đắng khi bị phớt lờ. Và khi hắn cố thu tóm thành phố rực rỡ, biến đổi khôn lường và lạnh như băng này thành một công thức, hắn hoàn toàn thất bại. Dù là thi sĩ, nơi đây chẳng cung cấp cho hắn một phép ẩn dụ màu sắc nào, chẳng có điểm so sánh nào, không một vết xước trên những mặt cắt bóng loáng, không có lấy một quai cầm để hắn có thể nhấc bổng lên mà ngắm nghía hình dáng hay cấu trúc của nó, điều mà hắn từng quen thuộc và thường hay khinh miệt làm với những thị trấn khác. Những tòa nhà là các bức tường thành vô tận với những lỗ châu mai để phòng thủ; con người ở đây là những bóng ma rực rỡ nhưng vô hồn lướt qua trong một đội ngũ đầy nham hiểm và ích kỷ.
Điều đè nặng nhất lên tâm hồn Raggles và bóp nghẹt trí tưởng tượng thi sĩ của hắn chính là tinh thần vị kỷ tuyệt đối dường như ngấm sâu vào con người ta như sơn ngấm vào đồ chơi. Mỗi kẻ hắn ngắm nhìn đều hiện lên như một con quái vật của sự kiêu ngạo gớm ghiếc và trơ trẽn. Tính người đã phai nhạt khỏi họ; họ là những pho tượng đá phết dầu vec-ni đang lững thững bước đi, sùng bái chính bản thân mình và khao khát sự tôn sùng từ những bức tượng đồng loại dù chẳng màng đến điều đó. Lạnh lùng, tàn nhẫn, bất kham, vô cảm, được đúc cùng một khuôn, họ vội vã rảo bước trên con đường của mình như những bức tượng được phép chuyển động bởi một phép lạ nào đó, trong khi tâm hồn và cảm xúc vẫn ngủ quên trong lớp cẩm thạch bướng bỉnh.
Dần dần, Raggles bắt đầu nhận ra một số kiểu người quen thuộc. Một người là quý ông lớn tuổi với bộ râu ngắn trắng như tuyết,Khuôn mặt hồng hào, không nếp nhăn và đôi mắt xanh sắc lạnh như đá, ăn mặc theo mốt của một công tử bột giàu có, dường như tượng trưng cho sự giàu sang, độ chín muồi và vẻ thờ ơ lạnh lùng của thành phố. Một kiểu người khác là một người phụ nữ cao ráo, xinh đẹp, sắc sảo như bản khắc thép, trông như nữ thần, điềm tĩnh, ăn mặc như những nàng công chúa thời xưa, với đôi mắt lạnh lùng xanh thẳm như ánh nắng phản chiếu trên sông băng. Và một kiểu nữa là sản phẩm phụ của thị trấn đầy những con rối này—một tên bặm trợn, nghênh ngang, dữ tợn, mang vẻ uy nghiêm đầy đe dọa, với cái cằm to như cánh đồng lúa mì đến mùa thu hoạch, làn da của một đứa trẻ vừa mới rửa tội và đôi bàn tay chai sạn của một võ sĩ quyền anh. Kiểu người này tựa lưng vào những tấm biển quảng cáo xì-gà và nhìn thế giới với ánh mắt khinh miệt đã được ướp lạnh.
Thi sĩ là những sinh vật vô cùng nhạy cảm, và Raggles nhanh chóng héo mòn trong cái ôm ảm đạm của những điều khó hiểu. Vẻ ngoài lạnh lùng, tựa như nhân sư, đầy mỉa mai, khó đọc, kỳ quái, tàn nhẫn của thành phố khiến hắn chán nản và hoang mang. Nó không có trái tim sao? Thà chịu đựng đống củi mục, những lời mắng mỏ của các mụ nội trợ mặt mày cau có ở cửa sau, sự bực dọc tử tế của những người pha rượu đằng sau quầy đồ ăn miễn phí ở vùng tỉnh lẻ, sự hống hách đáng yêu của mấy viên cảnh sát làng, hay những cú đá, những vụ bắt giữ và số phận trôi nổi may rủi của những thành phố thô tục, ồn ào, xộc xệch khác còn hơn là chịu đựng sự vô tâm đóng băng này.
Raggles lấy hết can đảm và tìm kiếm sự bố thí từ đám đông. Phớt lờ, dửng dưng, họ bước qua mà không thèm chớp mắt để cho thấy họ nhận thức được sự tồn tại của hắn. Và rồi hắn tự nhủ rằng thành phố Manhattan xinh đẹp nhưng nhẫn tâm này không hề có trái tim; rằng cư dân ở đây chỉ là những con ma-nơ-canh được giật dây bằng lò xo, và rằng hắn chỉ có ơ vơ một mình giữa chốn hoang vu rộng lớn.
Raggles bước ra định băng qua đường. Một tiếng nổ chói tai, một tiếng gầm rú, tiếng xì xì và một cú va chạm vang lên khi có thứ gì đó đâm sầm vào hắn, hất tung hắn nhào lộn đi xa sáu mét khỏi chỗ đứng ban đầu. Khi hắn rơi xuống đất như chiếc gậy của quả pháo thăng thiên, trái đất cùng tất cả các thành phố trên đời bỗng biến thành một giấc mơ vỡ vụn.
Raggles mở mắt ra. Đầu tiên, một mùi hương xộc vào khứu giác hắn—mùi của những đóa hoa xuân sớm mai nơi thiên đường. Và rồi một bàn tay mềm mại như cánh hoa rơi chạm nhẹ lên trán hắn. Cúi xuống nhìn hắn là người phụ nữ ăn mặc như công chúa thời xưa, với đôi mắt xanh giờ đây đang dịu dàng, ươn ướt sự đồng cảm của con người. Kê dưới đầu hắn trên mặt đường là những lớp lụa và lông thú. Cầm chiếc mũ của Raggles trên tay với khuôn mặt đỏ bừng hơn bao giờ hết vì một tràng phẫn nộ kịch liệt chống lại nạn lái xe ẩu chính là vị quý ông lớn tuổi tượng trưng cho sự giàu có và sung túc của thành phố. Từ một quán cà phê gần đó, kẻ có góc hàm rộng và làn da trẻ sơ sinh vội vã chạy ra, tay cầm một ly chứa chất lỏng màu đỏ gợi lên những liên tưởng tuyệt vời.
“Uống cái này đi, dân chơi,” tên bặm trợn nói, đưa ly nước vào môi Raggles.
Hàng trăm người nhanh chóng tụ tập xung quanh, trên gương mặt hiện rõ vẻ lo lắng tột cùng. Hai viên cảnh sát bảnh bao, lịch thiệp chen vào vòng vây để đẩy bớt đám đông những người Samaritan tốt bụng đang chen lấn. Một bà lão quấn khăn đen lớn tiếng nhắc đến thuốc phiện long não; một cậu bé bán báo nhét vội một tờ báo của mình xuống dưới khuỷu tay Raggles, nơi nó đang nằm trên mặt đường lầy lội. Một thanh niên nhanh nhẹn cầm cuốn sổ tay đang hỏi xin tên tuổi.
Tiếng chuông xe cứu thương vang lên đầy quan trọng, dọn một lối đi rẽ sóng giữa đám đông. Một bác sĩ phẫu thuật điềm tĩnh bước vào giữa vòng vây.
“Anh thấy thế nào rồi, bác già?” vị bác sĩ hỏi, cúi người xuống thao tác một cách thuần thục. Nữ hoàng lụa là sa tanh nhẹ nhàng lau vài giọt máu đỏ trên trán Raggles bằng chiếc khăn tay thơm ngát mỏng manh như mạng nhện.
“Tôi á?” Raggles nở một nụ cười thiên thần đáp lời, “Tôi thấy tuyệt lắm.”
Hắn đã tìm thấy trái tim của thành phố mới của mình.
Ba ngày sau, họ cho phép hắn rời chiếc giường bệnh để chuyển sang phòng hồi sức của bệnh viện. Hắn vừa vào đó được một tiếng thì các hộ lý nghe thấy tiếng động của một cuộc ẩu đả. Khi đến kiểm tra, họ phát hiện ra Raggles đã tấn công và làm bị thương một bệnh nhân cùng phòng đang trong giai đoạn hồi phục—một gã lữ khách mặt mày cau có vừa được chuyển đến để vá víu lại sau một vụ va chạm tàu hàng.
“Có chuyện gì thế này?” y tá trưởng gặng hỏi.
“Nó dám nói xấu thành phố của tôi,” Raggles đáp.
“Thành phố nào cơ?” cô y tá hỏi.
“New York,” Raggles đáp.
