Chỉ có một ngày là thuộc về chúng ta. Chỉ có một ngày mà tất cả những người Mỹ không phải sinh ra đã giàu có đều quay về ngôi nhà xưa để ăn bánh bích-quy tro soda và trầm trồ không ngớt khi thấy chiếc máy bơm nước cũ nay nằm gần hiên nhà hơn trước. Hãy chúc phúc cho ngày ấy. Tổng thống Roosevelt ban cho chúng ta đặc ân này. Chúng ta nghe đôi điều bàn tán về những người Thanh giáo, nhưng chẳng nhớ rõ họ là ai. Dù sao đi nữa, chúng ta dám cá là mình vẫn có thể đánh bại họ nếu họ bén mảng lên bờ một lần nữa. Những tảng đá Plymouth ư? Chà, cái tên ấy nghe quen thuộc hơn nhiều. Rất nhiều người trong chúng ta đã phải quay sang ăn thịt gà mái kể từ khi Quỹ Gà Tây lộng hành. Thế nhưng, thể nào cũng có ai đó ở Washington tuồn trước thông tin mật cho họ về những lời tuyên bố nhân Ngày Lễ Tạ Ơn ấy.

Thành phố lớn nằm phía đông những đầm lầy nam việt quất đã biến Ngày Lễ Tạ Ơn thành một thiết chế thiêng liêng. Thứ Năm cuối cùng của tháng Mười một là ngày duy nhất trong năm mà thành phố này công nhận sự tồn tại của vùng đất nước nằm bên kia những chuyến phà. Đó là ngày duy nhất mang thuần túy bản sắc Mỹ. Vâng, một ngày lễ hội thuần túy của nước Mỹ.

Và giờ là câu chuyện sẽ chứng minh cho quý vị thấy rằng chúng ta ở bờ bên kia đại dương này cũng có những truyền thống đang ngày càng trở nên lâu đời với tốc độ chóng mặt hơn hẳn nước Anh—nhờ vào sự tháo vát và tinh thần dấn thân của chúng ta.

Stuffy Pete chọn chỗ ngồi trên chiếc ghế băng thứ ba tính từ bên phải lối vào Quảng trường Union từ phía đông, ngay lối đi đối diện đài phun nước. Đã chín năm nay, cứ vào Ngày Lễ Tạ Ơn, anh ta lại đúng một giờ trưa có mặt tại chiếc ghế ấy. Mỗi lần anh ta làm thế, đủ mọi chuyện lại xảy ra với anh—những câu chuyện đậm chất Charles Dickens khiến chiếc áo ghi-lê của anh phồng lên vượt quá trái tim, và phía bên kia cũng căng phồng tương tự.

Thế nhưng, sự xuất hiện của Stuffy Pete tại chốn hẹn thường niên hôm nay có vẻ như chỉ là thói quen nhiều hơn là do cơn đói cồn cào hằng năm vốn vẫn thường hành hạ người nghèo trong những khoảng thời gian dài đằng đẵng như các nhà từ thiện vẫn nghĩ.

Quả thực Pete chẳng đói chút nào. Anh vừa bước ra từ một bữa tiệc thị soạn đến mức cơ thể anh chỉ còn giữ lại được hai chức năng tối thiểu là thở và di chuyển. Đôi mắt anh trông như hai quả lý gai nhợt nhạt, cắm sâu vào một chiếc mặt nạ bột nhão sưng húp và đẫm thứ nước xốt thịt. Hơi thở của anh khò khè từng nhịp ngắn; một ngấn mỡ dày cộm đúng chất nghị sĩ khiến chiếc cổ áo dựng đứng của anh chẳng cách nào giữ được dáng vẻ thời thượng. Những chiếc khéo áo vừa được những bàn tay nhân hậu của Cứu Thế Quân đơm vào cách đó một tuần nay bắn tung tóe như hạt ngô rang, vương vãi khắp mặt đất xung quanh. Anh rách rưới tơi tả, chiếc áo sơ mi rách toạc trước ngực lộ cả xương quai xanh; thế nhưng cơn gió tháng Mười một mang theo những bông tuyết mịn màng lại chỉ đem đến cho anh một cảm giác dễ chịu mát lành. Bởi vì Stuffy Pete đang quá tải trước lượng nhiệt lượng sinh ra từ một bữa tối siêu thịnh soạn, bắt đầu bằng hàu, kết thúc bằng bánh pudding mận, và bao gồm (anh có cảm giác thế) tất cả các món gà tây quay, khoai tây nướng, salad gà, bánh nướng bí ngô và kem tươi trên cõi đời này. Thế là anh cứ thế ngồi đó, bụng căng phồng, nhìn đời với ánh mắt dửng dưng của kẻ vừa đánh chén xong một bữa no nê.

Bữa ăn ấy đến một cách hoàn toàn bất ngờ. Anh đang đi ngang qua một dinh thự gạch đỏ gần đầu đại lộ Fifth, nơi sinh sống của hai cụ bà thuộc dòng dõi quý tộc lâu đời với lòng tôn kính sâu sắc dành cho các truyền thống. Thậm chí họ còn phủ nhận sự tồn tại của New York, và đinh ninh rằng Ngày Lễ Tạ Ơn chỉ được ban bố riêng cho Quảng trường Washington mà thôi. Một trong những thói quen truyền thống của họ là cắt cử một người hầu túc trực ở cổng phụ với mệnh lệnh phải đón vị lữ khách đói khát đầu tiên đi ngang qua sau khi điểm đúng ngọ, rồi khoản đãi người đó một bữa tiệc hoành tráng đến bến. Stuffy Pete tình cờ bước qua trên đường đến công viên, và thế là những quản gia đã tóm lấy anh để duy trì phong tục của lâu đài.

Sau khi Stuffy Pete thẫn thờ nhìn thẳng về phía trước suốt mười phút đồng hồ, anh chợt cảm thấy khao khát một tầm nhìn phong phú hơn. Với một nỗ lực phi thường, anh từ từ quay đầu sang bên trái. Và rồi đôi mắt anh trợn tròn đầy kinh hãi, hơi thở khựng lại, đôi chân ngắn cũn cỡn đi những đôi giày ọp ẹp cứ giãy giụa và cọ xát trên lớp sỏi đá.

Bởi vì Cụ Ông đang băng qua đại lộ Fourth tiến về phía chiếc ghế băng của anh.

Đã chín năm nay, cứ vào Ngày Lễ Tạ Ơn là Cụ Ông lại đến đây và tìm thấy Stuffy Pete ngồi trên chiếc ghế ấy. Đó là điều mà Cụ Ông đang cố gắng biến thành một truyền thống. Chín năm nay, năm nào vào ngày Lễ Tạ Ơn cụ cũng thấy Stuffy ở đó, rồi dẫn anh đến một nhà hàng và ngồi ngắm anh ăn một bữa thật thịnh soạn. Người Anh thường làm những việc như vậy một cách rất tự nhiên. Nhưng đây là một đất nước trẻ tuổi, và con số chín năm cũng chẳng phải là tồi tệ. Cụ Ông là một người nhiệt thành yêu nước Mỹ, và tự coi mình là kẻ tiên phong trong việc gầy dựng truyền thống Mỹ. Để trở nên đậm đà bản sắc, chúng ta phải kiên trì làm một việc trong suốt một khoảng thời gian dài mà không bao giờ để nó mai một. Giống như việc thu tiền bảo hiểm công nghiệp hàng tuần vậy. Hoặc việc quét dọn đường phố.

Cụ Ông bước đi thẳng thắn và đường bệ tiến về phía Thiết chế mà ngài đang dày công vun đắp. Quả thực, việc nuôi ăn Stuffy Pete hằng năm chẳng mang ý nghĩa to tát tầm cỡ quốc gia nào giống như Đại Hiến Chương hay món mứt phết bánh mì bữa sáng ở Anh cả. Nhưng đó là một bước tiến. Nó gần như mang phong kiến. Ít nhất, nó cho thấy rằng việc thiết lập một Phong tục ở New York—à nhầm!—ở nước Mỹ là điều hoàn toàn khả thi.

Cụ Ông gầy, cao và đã bước sang tuổi sáu mươi. Cụ mặc một bộ đồ đen tuyền, đeo loại kính kiểu cổ chẳng tài nào chịu nằm yên trên sống mũi. Tóc cụ bạc hơn và thưa hơn năm ngoái, và có vẻ như cụ phải nhờ cậy nhiều hơn vào chiếc gậy to sần sùi có tay cầm uốn cong.

Khi vị ân nhân quen thuộc đến gần, Stuffy khò khè và run rẩy giống như chú chó sục béo phì của một bà quý tộc nào đó khi bị một con chó hoang gầm gừ giương lông đe dọa. Anh muốn cao chạy xa bay, nhưng dẫu có tài năng đến đâu đi nữa thì Santos-Dumont cũng chẳng tài nào nhấc bổng được anh ra khỏi chiếc ghế băng. Đội ngũ tay sai của hai cụ bà quả đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của họ.

Cụ Ông cất lời: “Chào buổi sáng. Tôi rất vui khi thấy những thăng trầm của một năm qua vẫn dung tha để anh tiếp tục khỏe mạnh bước đi giữa thế gian tươi đẹp này. Chỉ riêng phúc lành đó thôi cũng đủ để ngày lễ tạ ơn này trở thành một điều đáng mừng cho mỗi chúng ta rồi. Nếu anh đi cùng tôi, anh bạn trẻ, tôi sẽ khoản đãi anh một bữa tối xứng đáng để thể xác anh hòa nhịp cùng tâm hồn.”

Đó là những gì Cụ Ông vẫn thường nói trong suốt chín năm qua, vào bất cứ Ngày Lễ Tạ Ơn nào. Bản thân câu nói ấy dường như đã trở thành một Thiết chế. Chẳng có gì sánh nổi với nó ngoại trừ Bản Tuyên Ngôn Độc Lập. Trước đây, những lời ấy luôn vang lên như âm thanh du dương rót vào tai Stuffy. Thế nhưng giờ đây, anh ngước nhìn khuôn mặt Cụ Ông với sự thống khổ ngập tràn nước mắt trên gương mặt chính mình. Những bông tuyết mịn dường như xèo xèo khi rơi xuống tấm trán đẫm mồ hôi của anh. Thế nhưng Cụ Ông lại khẽ rùng mình và quay lưng lại phía gió lùa.

Stuffy vẫn luôn tự hỏi tại sao Cụ Ông lại thốt ra những lời ấy với giọng điệu đượm buồn đến thế. Anh nào có biết nguyên nhân là vì lần nào cụ cũng thầm ước gì mình có một đứa con trai nối dõi. Một đứa con trai sẽ đến đây sau khi cụ qua đời—một đứa con trai sẽ đứng hiên ngang và dõng dạc trước một Stuffy đời sau nào đó và cất lời: “Để tưởng nhớ cha tôi.” Khi ấy, nó sẽ thực sự trở thành một Thiết chế.

Nhưng Cụ Ông chẳng có họ hàng thân thuộc nào. Cụ sống trong những căn phòng thuê tại một trong những dinh thự bằng đá nâu cổ kính đã xuống cấp nằm trên những con phố yên tĩnh phía đông công viên. Vào mùa đông, cụ trồng hoa tiên ông trong một chiếc nhà kính nhỏ xíu bằng chiếc hòm đựng đồ trên tàu thủy. Vào mùa xuân, cụ đi dạo trong cuộc diễu hành Lễ Phục Sinh. Vào mùa hè, cụ trú tại một ngôi nhà nông trang ở vùng đồi New Jersey, ngồi trên chiếc ghế bập bênh làm bằng mây và bàn về một loài bướm mang tên ornithoptera amphrisius mà cụ hằng mong một ngày nào đó sẽ tìm thấy. Vào mùa thu, cụ đãi Stuffy một bữa tối. Đó chính là những công việc thường nhật của Cụ Ông.

Stuffy Pete ngước nhìn cụ trong nửa phút, quằn quại và bất lực trong niềm thương cảm cho chính số phận mình. Đôi mắt Cụ Ông ánh lên niềm vui khi được ban phát. Khuôn mặt cụ ngày càng hằn sâu nếp nhăn theo năm tháng, nhưng chiếc cà vạt lụa đen nhỏ xíu vẫn thắt nút bảnh bao như ngày nào, chiếc áo sơ mi trắng tinh khôi đẹp đẽ, và bộ râu mép điểm bạc được uốn tỉa cẩn thận ở hai đầu. Và rồi Stuffy phát ra một âm thanh nghe như tiếng đậu sôi lục bục trong nồi. Anh định nói; và vì Cụ Ông đã từng nghe thấy âm thanh đó chín lần trước đây, cụ liền hiểu ngay đó chính là câu nói quen thuộc nhận lời của Stuffy.

“Cảm ơn ngài. Tôi xin đi theo ngài, vô cùng đa tạ. Tôi đang rất đói bụng, thưa ngài.”

Cảm giác mụ mẫm vì ăn quá nhiều vẫn không thể ngăn Stuffy nhận thức được một điều chắc chắn rằng anh chính là nền móng của một Thiết chế. Cơn thèm ăn Ngày Lễ Tạ Ơn này không phải của riêng anh; nó thuộc về vị cụ ông tử tế này—kẻ đã chiếm quyền sở hữu nó—bằng tất cả những quyền năng thiêng liêng của phong tục tập quán lâu đời, nếu không muốn nói là theo thời hiệu pháp lý thực tế. Quả thực, nước Mỹ là một xứ sở tự do; thế nhưng để gầy dựng nên truyền thống thì bắt buộc phải có ai đó đóng vai trò là số hạng lặp lại—một con số thập phân tuần hoàn. Không phải người anh hùng nào cũng làm bằng thép và vàng. Hãy nhìn vào đây, một kẻ chỉ sử dụng toàn những thứ vũ khí bằng sắt được mạ bạc tồi tàn và bằng thiếc.

Cụ Ông dẫn người protégée (được bảo trợ) hằng năm của mình đi về hướng nam tới nhà hàng, và đến chiếc bàn nơi bữa tiệc vẫn thường diễn ra. Họ đã được nhận diện.

“Lão già đó lại tới kìa,” một bồi bàn lên tiếng, “lão lại dẫn cái gã vô tích sự ấy đi ăn vào mỗi dịp Lễ Tạ Ơn kìa.”

Cụ Ông ngồi ở đầu bàn, tỏa sáng rực rỡ như một viên ngọc trai khói bên cạnh viên đá tảng cho Truyền thống cổ xưa trong tương lai. Những người bồi bàn chất đầy bàn những món ăn ngày lễ—và Stuffy, với một tiếng thở dài bị hiểu nhầm thành biểu hiện của cơn đói, liền giơ dao nĩa lên để tự đội cho mình chiếc vương miện nguyệt quế bất tử.

Chưa từng có vị anh hùng dũng cảm nào chiến đấu kiên cường hơn thế khi băng qua các hàng ngũ quân thù. Giao thừa, sườn cừu, súp, rau củ, bánh nướng lần lượt biến mất trước mặt anh nhanh như cách chúng được dọn lên. Vốn đã ăn đến tận cổ khi bước chân vào nhà hàng, mùi thức ăn suýt chút nữa đã khiến anh đánh mất danh dự của một quý ông, thế nhưng anh đã vực dậy tinh thần như một hiệp sĩ chân chính. Anh nhìn thấy nét hạnh phúc nhân ái trên khuôn mặt Cụ Ông—một nét hạnh phúc còn rạng rỡ hơn cả những chậu hoa tiên ông hay loài bướm ornithoptera amphrisius từng mang lại cho cụ—và anh không nỡ nhìn ánh mắt ấy phai nhạt đi.

Chỉ sau một tiếng đồng hồ, Stuffy ngả người ra sau với một trận chiến đã thắng lợi hoàn toàn. “Cảm ơn lòng tốt của ngài,” anh thở hồng hộc như một đường ống hơi nước bị rò rỉ; “cảm ơn lòng tốt của ngài vì một bữa ăn thật thịnh soạn.” Sau đó, anh nặng nề đứng dậy với đôi mắt đờ đẫn và bước về phía nhà bếp. Một người bồi bàn liền quay người anh lại như con quay, rồi chỉ thẳng ra cửa. Cụ Ông cẩn thận đếm từng đồng tiền lẻ bằng bạc trị giá 1,30 đô-la, và để lại ba đồng xu năm xu cho người phục vụ.

Họ chia tay nhau ngay cửa như mọi năm, Cụ Ông đi về phía nam, còn Stuffy đi về phía bắc.

Vừa rẽ qua góc phố đầu tiên, Stuffy liền khựng lại và đứng lặng trong một phút. Sau đó, anh có vẻ như rũ mạnh bộ rứa rưới của mình ra giống như một con cú xù lông, rồi ngã quỵ xuống vỉa hè như một con ngựa bị cảm nắng.

Khi xe cứu thương đến, vị bác sĩ trẻ và người lái xe đã lầm bầm chửi thề vì trọng lượng của anh ta. Chẳng có chút mùi rượu nào để biện minh cho việc chuyển sang xe cảnh sát, thế nên Stuffy cùng hai bữa tối của anh ta được đưa thẳng đến bệnh viện. Tại đó, họ đặt anh nằm lên giường và bắt đầu kiểm tra những căn bệnh kỳ lạ, với hy vọng sẽ có cơ hội đối mặt với một ca bệnh hóc búa bằng những dụng cụ y tế lạnh ngắt.

Và kỳ lạ thay! Một giờ sau, một chiếc xe cứu thương khác chở Cụ Ông tới. Người ta đặt cụ lên một chiếc giường khác và bàn tán về chứng viêm ruột thừa, bởi vì trông cụ có vẻ là một ca chi trả được hóa đơn hào phóng.

Thế nhưng chẳng mấy chốc, một trong những bác sĩ trẻ tình cờ gặp một cô y tá trẻ mà anh ta có cảm tình, liền dừng lại trò chuyện với cô về các bệnh nhân.

“Cái ông cụ đáng yêu đằng kia kìa,” anh ta nói, “cậu sẽ không thể ngờ đó lại là một ca suýt chết đói đâu. Chắc là thuộc dòng dõi quý tộc kiêu hãnh nào đó rồi. Cụ bảo với tôi là cụ đã nhịn đói suốt ba ngày trời rồi đấy.”