Chúng ta hãy bàn về sắc thái màu được gọi là màu tía. Đó là một màu sắc từ lâu đã vang danh xứng đáng trong lòng con người. Các vị hoàng đế chọn nó làm sắc phục riêng cho mình. Những người hào hiệp khắp nơi đều mong muốn mang lại cho chiếc mũi của họ cái sắc hồng hào rạng rỡ vốn xuất hiện khi màu đỏ và màu xanh hòa quyện vào nhau. Chúng ta thường bảo những bậc vương tôn công tử từ khi sinh ra đã mang sẵn sắc tía; và quả đúng là như vậy, bởi vì chứng đau bụng quặn cũng tô điểm cho khuôn mặt họ thứ sắc màu hoàng gia ấy chẳng khác nào trên nét mặt hếch của đứa con trai một kẻ tiều phu. Tất cả phụ nữ đều yêu thích nó—khi nó đang là mốt.

Và giờ đây sắc tía đang được mặc. Bạn có thể nhận thấy nó trên đường phố. Tất nhiên là những màu sắc khác cũng rất ư là thời trang—thực ra, hôm nọ tôi vừa thấy một thứ tuyệt đẹp bằng vải albatross màu xanh ô liu, với chân váy xếp tầng viền bèo ba lớp được trang trí bằng các ô lụa lồng vào nhau, cùng một chiếc khăn quàng ren rủ mở ra phía trước chiếc áo lót nhún bèo và tay áo phồng kép có dải ren giữ hai lớp viền nhún—nhưng bạn cũng bắt gặp rất nhiều sắc tía. Ồ, vạn lần đúng thế; bạn cứ thử đi dạo dọc con phố Twenty-third vào bất kỳ buổi chiều nào mà xem.

Vì thế, Maida—cô gái có đôi mắt nâu to tròn và mái tóc màu quế làm việc tại Cửa hàng Bee-Hive—đã nói với Grace—cô gái đeo chiếc trâm cài áo bằng đá rhinestone và có giọng điệu thoang thoảng mùi kẹo bạc hà pepsin—rằng: “Tớ sẽ may một chiếc áo đầm màu tía—một chiếc áo đầm màu tía do thợ may đo hẳn hoi—để mặc vào Lễ Tạ Ơn.”

“Ồ thế à,” Grace vừa nói vừa cất đôi găng tay cỡ 7½ vào chiếc hộp cỡ 6¾. “Chà, tớ thì cứ màu đỏ cho chắc. Cậu sẽ thấy ngập tràn sắc đỏ trên đại lộ Fifth avenue. Và đàn ông hình như ai cũng thích màu đó.”

“Tớ thích màu tía nhất,” Maida nói. “Và cụ Schlegel đã hứa sẽ may nó với giá 8 đô la. Sẽ đẹp lắm đấy. Tớ sẽ may một chiếc chân váy xếp nếp và một chiếc áo khoác cánh dơi viền một dải ruy băng bản lớn nằm bên dưới chiếc cổ áo bằng vải trắng với hai hàng...”

“Đồ tinh ranh!” Grace nháy mắt một cách từng trải.

“—tết viền bèo trên chiếc áo lót trắng đan chéo vạt; và một chiếc áo ngắn xếp nếp cùng—”

“Đồ tinh ranh—đồ tinh ranh!” Grace nhắc lại.

“—tay áo phồng xếp nếp với một dải ruy băng nhung luồn qua cổ tay áo bên trong. Cậu có ý gì khi nói vậy chứ?”

“Cậu nghĩ là anh Ramsay thích màu tía à. Hôm qua tớ nghe anh ấy nói rằng một vài sắc đỏ sậm trông rất lộng lẫy.”

“Tớ chẳng quan tâm,” Maida đáp. “Tớ thích màu tía hơn, và ai không thích thì cứ việc sang bên kia đường mà đi.”

Điều đó gợi lên một suy nghĩ rằng xét cho cùng, những tín đồ của sắc tía đôi khi cũng dễ rơi vào những ảo tưởng nhỏ nhoi. Nguy hiểm luôn cận kề khi một thiếu nữ nghĩ rằng mình có thể diện sắc tía bất kể làn da hay ý kiến thiên hạ; và khi các hoàng đế tin rằng tấm áo bào tía của họ sẽ bền vững mãi mãi.

Maida đã dành dụm được 18 đô la sau tám tháng trời tằn tiện; và số tiền này đã mua đủ vải cho chiếc áo đầm màu tía cùng 4 đô la trả công may cho Schlegel. Vào ngày trước Lễ Tạ Ơn, cô sẽ vừa vặn có đủ số tiền còn lại để trả 4 đô la nốt. Và rồi sẽ được tận hưởng một kỳ nghỉ trong bộ cánh mới—liệu trần gian này có gì mê hoặc hơn thế nữa chăng?

Lão Bachman, chủ cửa hàng Bee-Hive, luôn tổ chức một bữa tối Lễ Tạ Ơn cho các nhân viên của mình. Trong suốt 364 ngày còn lại của năm, trừ các ngày Chủ nhật, lão sẽ luôn nhắc đi nhắc lại với họ về niềm vui của bữa tiệc đã qua và hy vọng về những bữa tiệc sắp tới, qua đó khơi gợi ở họ sự hăng hái lớn lao hơn trong công việc. Bữa tối được tổ chức ngay tại cửa hàng trên một chiếc bàn dài ở giữa phòng. Họ dán giấy gói hàng che kín các khung cửa sổ phía trước; còn gà tây cùng những món ngon khác được chuyển vào theo lối cửa sau từ nhà hàng ở góc phố. Bạn sẽ nhận ra rằng Bee-Hive không phải là một cửa hàng bách hóa thời trang có thang cuốn hay kiểu tóc phồng pompadour. Nó nhỏ đến mức gần như chỉ có thể gọi là một tiệm tạp hóa; và bạn hoàn toàn có thể bước vào đó, được phục vụ rồi thong thả bước ra. Và trong mọi bữa tiệc Lễ Tạ Ơn, anh Ramsay luôn—

Ồ, phiền phức thật! Lẽ ra tôi phải nhắc đến anh Ramsay trước tiên mới phải. Anh ấy quan trọng hơn cả màu tía hay màu xanh, thậm chí còn hơn cả món sốt nam việt quất màu đỏ ấy chứ.

Anh Ramsay là nhân viên bán hàng trưởng; và đối với tôi, tôi hoàn toàn đứng về phía anh ấy. Anh chưa từng cấu véo tay các cô gái mỗi khi đi ngang qua họ ở những góc khuất của cửa hàng; và khi anh kể chuyện cho họ nghe những lúc buôn bán ế ẩm khiến các cô nàng khúc khích cười rồi thốt lên: “Ôi dào, thật là!” thì người họ nghĩ tới hoàn toàn không phải là G. Bernard. Ngoài việc là một quý ôиg, anh Ramsay còn rất kỳ quặc và độc đáo ở nhiều điểm khác. Anh là một kẻ cuồng tín về sức khỏe, và tin rằng con người ta không bao giờ nên ăn bất cứ thứ gì tốt cho sức khỏe của họ. Anh kịch liệt phản đối việc bất kỳ ai được thoải mái, hay tránh bão tuyết bằng cách bước vào trong nhà, hay đi giày cao su che giày, hay uống thuốc, hoặc tự nuông chiều bản thân dưới bất kỳ hình thức nào. Mỗi một người trong số mười cô gái làm việc ở cửa hàng đều ôm ấp những giấc mộng nhỏ nhoi về món sườn heo kết hợp hành tây xào mỗi đêm để được trở thành phu nhân Ramsay. Bởi vì, vào năm tới, lão Bachman sẽ nhận anh làm đối tác làm ăn. Và mỗi người trong số họ đều biết rằng nếu cô nào tóm được anh, cô ấy sẽ đập tan mấy quan niệm kỳ cục về sức khỏe của anh cao lên tận trời xanh trước khi cơn khó tiêu do bánh cưới kịp qua đi.

Anh Ramsay chính là chủ lễ trong các bữa tiệc. Họ luôn thuê hai người Ý đến chơi vĩ cầm và đàn hạc để tổ chức một buổi khiêu vũ nhỏ ngay tại cửa hàng.

Và đây, hai chiếc áo đầm đang được hình thành để quyến rũ Ramsay—một chiếc màu tía và chiếc kia màu đỏ. Dĩ nhiên là tám cô gái còn lại cũng sẽ có áo đầm mới, nhưng họ chẳng đáng kể gì. Rất có thể họ sẽ mặc những bộ cánh gồm áo thun kết hợp chân váy đen nào đó—chẳng có gì lộng lẫy bằng màu tía hay màu đỏ cả.

Grace cũng đã dành dụm được tiền. Cô định mua sẵn một chiếc áo đầm may sẵn. Ồ, việc gì phải bận tâm thuê thợ may—khi mà bạn đã có một vóc dáng chuẩn thì việc mặc vừa là điều quá dễ dàng—những bộ đồ may sẵn vốn dành cho một vóc dáng hoàn hảo—chỉ có điều là tôi luôn phải bóp eo tất cả bọn chúng—vóc dáng trung bình thường có vòng eo quá khổ.

Đêm trước Lễ Tạ Ơn đã đến. Maida vội vã trở về nhà, tâm hồn phơi phới và rạng rỡ với những suy nghĩ về ngày mai hạnh phúc. Tâm trí cô ngập tràn sắc tía, nhưng tự bản thân chúng lại mang một vẻ trắng ngin ngin—đó là thứ nhiệt huyết vui tươi của tuổi trẻ dành cho những niềm vui mà tuổi trẻ buộc phải có nếu không muốn tàn úa. Cô biết màu tía rất hợp với mình, và—đã là lần thứ một nghìn cô tự nhủ rằng chính sắc tía mới là màu mà anh Ramsay nói anh thích chứ không phải màu đỏ. Đầu tiên cô sẽ về nhà để lấy 4 đô la được gói trong một mảnh giấy lụa nằm ở ngăn kéo dưới cùng của tủ đựng đồ, rồi sau đó cô sẽ đến trả tiền cho Schlegel và tự mình mang chiếc áo về.

Grace sống cùng một tòa nhà. Cô ở căn phòng áp mái ngay phía trên phòng của Maida.

Khi về đến nhà, Maida bắt gặp cảnh ồn ào và hỗn loạn. Giọng bà chủ nhà đang càu nhàu cay độc ngoài hành lang nghe giống như tiếng gậy đánh bơ đang chọc ngoáy trong hũ sữa bơ vậy. Và rồi Grace bước xuống phòng cô trong trạng thái nước mắt đầm đìa với đôi mắt đỏ ngầu chẳng khác gì chiếc áo đầm nào.

“Bà ta bảo tớ phải cuốn gói ra đi,” Grace nói. “Đồ quái vật già nợ nần. Chỉ vì tớ còn thiếu bà ấy 4 đô la tiền nhà. Bà ta đã vứt chiếc vali của tớ ra hành lang và khóa chặt cửa lại rồi. Tớ chẳng thể đi đâu khác được. Tớ chẳng còn một xu dính túi.”

“Hôm qua cậu vẫn còn tiền cơ mà,” Maida nói.

“Tớ đã trả hết tiền may áo rồi,” Grace đáp. “Tớ cứ nghĩ là bà ấy sẽ chịu đợi tiền nhà đến tuần sau.”

Sụt sịt, sụt sịt, nức nở, sụt sịt.

Thế là món tiền 4 đô la của Maida đành phải lòi ra—buộc phải lòi ra.

“Cậu đúng là cục cưng vàng ngọc,” Grace kêu lên, lúc này trông cô rạng rỡ như một chiếc cầu vồng thay vì ánh hoàng hôn ảm đạm. “Tớ sẽ trả cho mụ già keo kiệt đó rồi sau đó tớ sẽ thử chiếc áo đầm của mình. Tớ nghĩ nó đẹp tuyệt trần. Lên phòng tớ ngắm nó đi. Tớ sẽ trả lại tiền cho cậu, mỗi tuần một đô la—tớ thề đấy.”

Ngày Lễ Tạ Ơn.

Bữa tối được định giờ vào lúc giữa trưa. Đúng mười hai giờ kém mười lăm, Grace tạt sang phòng Maida. Quả nhiên, trông cô vô cùng quyến rũ. Màu đỏ đúng là tông màu của cô ấy. Maida ngồi bên cửa sổ trong chiếc chân váy vải cheviot cũ kỹ và chiếc áo blouse xanh đang vá một nết— Ồ, đang làm đồ thêu thùa.

“Ối trời ơi! Sao cậu vẫn chưa thay đồ à?” cô nàng váy đỏ rít lên. “Trông phần lưng có vừa vặn không? Cậu có thấy mấy chiếc khuy nhung này trông oách lắm không? Sao cậu vẫn chưa mặc đồ thế, Maida?”

“Áo của tớ không kịp hoàn thành rồi,” Maida nói. “Tớ không đến dự bữa tối nữa.”

“Tiếc quá nhỉ. Ồ, tớ rất lấy làm tiếc đấy, Maida. Sao cậu không mặc tạm bộ nào đó rồi cùng đi—chỉ là người trong cửa hàng với nhau thôi mà, cậu biết đấy, họ sẽ không để ý đâu.”

“Tớ đã đinh ninh phải mặc chiếc áo màu tía,” Maida nói. “Nếu không có nó thì tớ sẽ chẳng đi đâu cả. Đừng bận tâm về tớ. Cậu cứ đi đi kẻo muộn. Trông cậu mặc đồ đỏ đẹp tuyệt đấy.”

Maida cứ ngồi thẫn thờ bên cửa sổ suốt buổi sáng dài cho đến tận thời điểm diễn ra bữa tối ở cửa hàng. Trong tâm trí, cô có thể nghe thấy tiếng các cô gái reo hò khi cùng kéo chiếc xương đước hình chữ V của con gà, có thể nghe thấy tiếng lão Bachman cười vang trước những trò đùa thầm kín của chính lão, có thể nhìn thấy những viên kim cương lấp lánh trên người phu nhân Bachman béo tốt—người chỉ đến cửa hàng vào những ngày Lễ Tạ Ơn, và có thể nhìn thấy anh Ramsay đang di chuyển xung quanh, nhanh nhẹn, ân cần, chăm lo cho sự thoải mái của tất cả mọi người.

Vào lúc bốn giờ chiều, với gương mặt vô cảm và một nỗi buồn trống rỗng, cô lững thững bước đến cửa tiệm của Schlegel và thông báo rằng mình không thể trả 4 đô la tiền công may áo còn thiếu.

“Chúa ơi!” Schlegel tức giận kêu lên. “Cô làm cái vẻ mặt đưa đám gì thế hả? Mang nó đi đi. Nó xong xuôi cả rồi. Khi nào có tiền thì trả tôi sau. Chẳng lẽ tôi không thấy cô đi ngang qua tiệm của mình mỗi ngày suốt hai năm nay sao? Nếu tôi nhận may quần áo thì chẳng lẽ tôi lại không biết nhìn người qua cách ăn mặc hay sao? Cô cứ trả tiền cho tôi lúc nào cô có khả năng. Mang nó đi đi. Nó được may rất chắc chắn; và nếu cô mặc vào mà xinh đẹp thì quá tốt rồi. Nào. Khi nào có thì trả tôi.”

Maida thầm gửi gắm một vạn lời biết ơn sâu sắc trong tim, rồi vội vã rời đi cùng chiếc áo đầm của mình. Vừa bước ra khỏi cửa tiệm, một đợt mưa rào bất chợt quất vào mặt cô. Cô mỉm cười và chẳng hề cảm thấy lạnh giá.

Những quý cô đi mua sắm bằng xe ngựa ơi, các người không hiểu được đâu. Những cô nàng có tủ quần áo được ghi vào tài khoản của bố ơi, các người chẳng thể nào bắt đầu hình dung nổi—các người hoàn toàn không thể hiểu tại sao Maida lại không cảm thấy cái lạnh buốt của cơn mưa ngày Lễ Tạ Ơn.

Đến năm giờ chiều, cô bước ra đường trong chiếc áo đầm màu tía của mình. Cơn mưa đã nặng hạt hơn, trút xuống người cô thành một dòng nước xối xả liên tục bị gió thổi tạt. Mọi người đang tất tả chạy về nhà và ra các trạm xe với những chiếc ô giương sát và áo mưa cài khuy kín mít. Rất nhiều người trong số họ đã quay đầu lại để ngắm nhìn cô gái xinh đẹp, điềm tĩnh với đôi mắt ngập tràn hạnh phúc trong chiếc áo đầm màu tía đang bước đi giữa cơn giông bão như thể cô đang dạo bước trong một khu vườn dưới bầu trời mùa hè vậy.

Tôi đã bảo là các người không hiểu được đâu, những quý cô túi đầy tiền và tủ quần áo phong phú. Các người đâu biết cảm giác sống với một nỗi khao khát khôn nguôi về những món đồ xinh đẹp là thế nào—phải nhịn đói suốt tám tháng trời chỉ để gom chiếc áo đầm màu tía và ngày nghỉ lễ về chung một thời điểm. Thì có hề gì dẫu trời mưa, mưa đá, gió lốc hay tuyết rơi chứ?

Maida không có ô cũng chẳng có giày cao su. Cô chỉ có chiếc áo đầm màu tía trên người và cô cứ thế hiên ngang bước đi giữa đời. Mặc cho cuồng phong bão táp giở trò. Một trái tim khao khát dẫu sao cũng phải có lấy một mẩu bánh mì vụn trong suốt cả năm trời chứ. Nước mưa chảy ròng ròng rồi nhỏ giọt từ những đầu ngón tay cô.

Ai đó vừa rẽ qua góc phố và chắn ngang lối đi của cô. Cô ngước lên nhìn thẳng vào đôi mắt của anh Ramsay, đang lấp lánh vẻ ngưỡng mộ và đầy hứng khởi.

“Ồ, cô Maida,” anh lên tiếng, “trông cô thật tuyệt vời làm sao trong chiếc áo đầm mới này. Tôi đã vô cùng thất vọng khi không thấy cô đến dự bữa tiệc của chúng tôi. Và trong số tất cả những cô gái tôi từng biết, cô là người thể hiện sự khôn ngoan và trí tuệ lớn nhất. Chẳng có gì lành mạnh và sảng khoái hơn việc dũng cảm đối mặt với thời tiết như cách cô đang làm lúc này cả. Tôi đi cùng cô được chứ?”

Và Maida đỏ bừng mặt rồi hắt xì một cái.