Hastings Beauchamp Morley thong thả dạo bước qua quảng trường Union, liếc nhìn hàng trăm kẻ đang ngả ngớn trên những chiếc ghế đá công viên với ánh mắt đầy thương hại. Chúng thật là một đám người ô hợp, hắn thầm nghĩ; những kẻ đàn ông với gương mặt đờ đẫn, bợm trợn, chưa cạo râu; những người phụ nữệu điệu, đầy vẻ ngượng ngùng, cứ quấn lấy rồi lại gỡ ra đôi chân lủng lẳng cách mặt đường rải sỏi chừng bốn phân.
Nếu ta là ông Carnegie hay ông Rockefeller, ta sẽ nhét vài triệu đô-la vào túi áo trong, hẹn gặp tất cả các ủy viên hội đồng công viên (nếu cần thì ở ngay góc phố), rồi bố trí khắp các công viên trên thế giới những chiếc ghế đủ thấp để phụ nữ có thể ngồi và đặt chân chạm đất. Sau đó, nếu thích, ta mới đi tài trợ thư viện cho những thị trấn chịu bỏ tiền ra mua, hay xây các viện điều dưỡng cho mấy tên giáo sư hâm hấp rồi gọi chúng là trường đại học.
Các hội bảo vệ quyền phụ nữ đã nhọc công đấu tranh suốt bao nhiêu năm trời để đòi bình đẳng với nam giới. Kết quả ra sao? Khi ngồi trên ghế đá, họ vẫn cứ phải vắt chéo mắt cá chân và chật vật đu đưa đôi giày cao gót hàng hiệu của mình lơ lửng cách xa mặt đất. Hãy bắt đầu từ cái gốc đi đã, thưa các quý cô. Hãy đặt chân xuống đất trước đã, rồi hãy vươn tới những lý thuyết về bình đẳng trí tuệ.
Hastings Beauchamp Morley ăn mặc vô cùng tươm tất và lịch sự. Đó là kết quả của một bản năng có được nhờ dòng dõi và sự giáo dục từ gia đình. Con người ta vốn chẳng thể nhìn thấu lồng ngực nhau ngoài lớp vải cứng ngắc trên cổ áo; thế nên, chúng ta chỉ đành ghi lại những bước đi và câu chuyện của hắn mà thôi.
Morley chẳng có lấy một xu dính túi; vậy mà hắn vẫn mỉm quyền thương hại với hàng trăm kẻ khốn khổ nhếch nhác chẳng khá hơn hắn là bao, và rồi cũng sẽ trắng tay khi những tia nắng đầu ngày kịp nhuộm vàng tòa nhà cao tầng trông giống như con dao rạch giấy ở phía tây quảng trường. Nhưng đến lúc đó thì Morley chắc chắn sẽ có đủ tiền. Hoàng hôn đã từng chứng kiến túi hắn trống rỗng; nhưng bình minh thì chưa bao giờ để chúng phải xẹp lép.
Đầu tiên, hắn tới nhà một mục sư gần đại lộ Madison và chìa ra bức thư giới thiệu giả mạo, khoác tấm áo đạo đức giả cho rằng nó được xuất phát từ một giáo xứ ở Indiana. Chiêu này kiếm về cho hắn đúng năm đô-la nhờ được hậu thuẫn bởi một câu chuyện bịa như thật về khoản tiền kiều hối bị gửi chậm.
Ngay trên vỉa hè, cách cửa nhà vị mục sư chừng hai mươi bước chân, một tên béo mặt tái mét liền lao tới bao vây hắn với dáng vẻ hùng hổ, giơ cao nắm đấm đỏ sậm cùng giọng oang oang như còi báo động trên phao tiêu, đòi hắn phải thanh toán món nợ cũ.
“Ô kìa, Bergman anh bạn,” Morley cất giọng ngọt xớt, “cậu đấy ư? Tớ đang định ghé qua chỗ cậu để thanh toán đây. Khoản tiền kiều hối từ bà cô của tớ sáng nay mới vừa về tới. Chỉ vì nhầm địa chỉ nên mới rắc rối thế đấy. Ra góc phố kia đi, tớ trả đủ. Rất vui được gặp cậu. Lại đỡ cho tớ một quãng đường.”
Bốn ly rượu đã xoa dịu tâm trạng xúc động của Bergman. Morley luôn có thứ phong thái khiến người ta tin tưởng mỗi khi hắn có tiền trong tay, thứ phong thái đủ sức hoãn cả một khoản vay đòi khẩn cấp của nhà Rothschilds. Khi túng quẫn, giọng khoác lác của hắn có hạ thấp xuống nửa tông, nhưng hiếm ai đủ tinh tường để nhận ra sự khác biệt nhỏ nhặt ấy.
“Anh cú đếm chỗ tôi rồi trả tièn cho tôi ngày mai nhóe, anh Morley,” Bergman nói. “Thông củam cho tôi vì đã chận anh giữa đừơng nhé. Nhưng ba tháng nay tôi không thấy anh ghé rồi. Chúc sức khỏe!”
Morley bước đi với nụ cười nửa miệng trên khuôn mặt nhợt nhạt, nhẵn nhụi. Tên người Đức nhẹ dạ và mềm lòng vì rượu ấy làm hắn thấy buồn cười. Có điều từ nay về sau hắn phải tránh cái khu phố Hai Mươi Chín này ra mới được. Hắn vốn không hề biết Bergman lại hay đi làm về theo con đường đó.
Trước cửa một ngôi nhà tối tăm cách đó hai dãy nhà về phía bắc, Morley gõ cửa theo một nhịp điệu kỳ lạ. Cánh cửa hé mở vừa đủ độ dài của sợi xích sáu inch,ộ ra khuôn mặt đen đúa đầy vẻ quan trọng và hách dịch của một gã gác cửa người gốc Phi. Morley được cho phép bước vào.
Trong căn phòng ở tầng ba, giữa bầu không gian đặc quánh khói thuốc, hắn nán lại mười phút bên bàn roulette. Sau đó, hắn rón rén bước xuống lầu và bị gã người da đen vênh váo tiễn chân ra cửa, trong túi hắn lúc này đang khua lủng lẳng bốn mươi xu tiền lẻ – toàn bộ số tiền còn lại sau cơ ngơi năm đô-la ban đầu. Đến góc phố, hắn chần chừ đứng lại.
Bên kia đường là một tiệm thuốc tây sáng trưng, tỏa ra thứ ánh sáng lấp lánh từ đồ kim loại kiểu Đức và những thấu kính của đài phun nước soda cùng các kệ ly cốc. Bỗng một cậu nhóc chừng năm tuổi bước tới, hướng thẳng đến cửa hiệu, sải bước thật cao với vẻ oai vệ của một kẻ đang lãnh trọng trách lớn lao – có lẽ là một nhiệm vụ đánh dấu bước trưởng thành của cậu nhóc. Trong tay, cậu bé nắm chặt một vật gì đó thật kỹ càng, đầy vẻ công khai, kiêu hãnh và phô trương.
Morley chặn cậu bé lại bằng nụ cười đầy sức hút cùng giọng điệu ngọt ngào.
“Cháu hả?” cậu nhóc đáp. “Cháu đang đấm tiệm thốc cho mẹ. Mẹ đưa cháu môt đôn-la để mua môt chai thuốm.”
“Nào, nào, nào!” Morley nói. “Lớn tướng thế này rồi mà đã biết chạy việc vác mẹ cơ à. Ta phải đi cùng cậu nhóc này để canh chừng mấy chiếc xe điện không tông trúng nó mới được. Trên đường đi chúng ta sẽ ghé ăn chút sô-cô-la nhé. Hay cậu nhóc thích kẹo chanh hơn?”
Morley bước vào tiệm thuốc tay dắt theo đứa trẻ. Hắn đưa ra đơn thuốc vốn đã được bọc quanh tờ tiền.
Trên khuôn mặt hắn là một nụ cười đầy tính săn mồi, ra dáng phụ huynh, khôn ngoan và thâm trầm.
“Một pint nước cất,” hắn bảo người dược sĩ. “Mười grain muối ăn. Pha thành dung dịch. Đừng cóòng hòng mà bịp tôi, vì tôi rành rẽ số lượng gallon nước H2O trong hồ chứa Croton lắm đấy, và tôi vẫn hay dùng thành phần còn lại để bón khoai tây nhà mình thôi.”
“Mười lăm xu,” người dược sĩ nháy mắt nói sau khi đã pha chế xong đơn thuốc. “Tôi thấy anh hiểu biết về dược học phết đấy. Một đô-la mới là giá thông thường cơ.”
“Dành cho lũ gà mờ,” Morley mỉm cười đáp.
Hắn cẩn thận đặt chai thuốc đã được gói ghém vào vòng tay đứa trẻ rồi tiễn nhóc ra tận góc phố. Trong túi mình, hắn thả vào tám mươi lăm xu vừa kiếm được nhờ kiến thức hóa học uyên bác.
“Cẩn thận xe cộ đấy nhé, nhóc con,” hắn vui vẻ chào nạn nhân nhỏ tuổi của mình.
Hai chiếc xe điện bất ngờ lao tới từ hai hướng ngược chiều ngay sát chỗ đứa trẻ. Morley lao vọt vào giữa, tóm lấy cổ tên sứ giả nhí và kéo giật lại chỗ an toàn. Sau đó, từ góc phố nhà mình, hắn tiếp tục đẩy cậu bé bước tiếp – vừa bị lừa gạt, vừa vui sướng, lại vừa dính đầy thứ kẹo rẻ tiền, bết bát mua từ xe đẩy trái cây của tay bán dạo người Ý.
Morley bước vào một nhà hàng và gọi một phần bít-tết thăn cùng nửa lít rượu Chateau Breuille loại rẻ tiền. Hắn cười không tiếng động nhưng lại sảng khoái đến mức người phục vụ phải lên tiếng đoán non đoán già rằng chắc hắn vừa có tin vui.
“À, không đâu,” Morley nói, kẻ vốn hiếm khi trò chuyện với bất kỳ ai. “Không phải thế. Có chuyện khác làm tôi thấy buồn cười cơ. Cậu có biết ba nhóm người nào dễ bị lừa bịp nhất trong mọi loại giao dịch không?”
“Biết chứ,” người phục vụ vừa đáp vừa nhẩm tính tiền típ dựa vào cái nút thắt cà-vạt được chỉnh chuốt kỹ càng của Morley; “đó là mấy vị khách mua hàng từ các tiệm vải ở miền Nam vào tháng Tám, rồi mấy cặp hưởng tuần trăng mật đến từ Staten Island, và...”
“Sai bét!” Morley cười khúc khích đầy khoan khoái. “Đáp án chính là — đàn ông, phụ nữ và trẻ em. Cả thế giới này — à thì cứ cho là New York và vùng lân cận trong tầm bơi của lũ khách nghỉ hè xuất phát từ Long Island đi — đâu đâu cũng toàn gà mờ. Miếng bít-tết này mà nằm trên lò nướng thêm hai phút nữa thì mới đúng chuẩn cho một quý ông ăn đấy, Francois.”
“Nếu ngài thấy nó dở tệ,” người phục vụ lắp bắp, “thì tôi sẽ...”
Morley giơ tay ra hiệu ngăn lại – một cử chỉ mang hơi hướm của kẻ chịu đựng oan ức.
“Thôi được rồi,” hắn bao dung đáp. “Và bây giờ, cho một ly Chartreuse xanh, ướp lạnh và một tách espresso nhỏ.”
Morley thong thả bước ra ngoài, đứng ở góc giao nhau giữa hai mạch máu thương mại sầm uất của thành phố. Với đồng xu duy nhất còn sót lại trong túi, hắn đứng bên lề đường, dõi theo dòng người xuôi ngược chảy qua trước mặt với ánh mắt tự tin, đầy vẻ hoài nghi và nụ cười ngạo nghễ. Vào dòng chảy ấy, hắn phải quăng lưới để vớt lấy những con cá nuôi sống bản thân cho qua bữa và trang trải nhu cầu. Bậc thầy câu cá Izaak Walton xưa kia chắc cũng chỉ có một nửa sự tự tin và mưu mẹo mồi chài như hắn.
Một nhóm bốn người đang hân hoan – gồm hai phụ nữ và hai đàn ông – bỗng sà vào hắn với những tiếng kêu vui sướng. Họ đang có một bữa tối tụ họp – hai tuần nay hắn đã lang thang đi đâu thế? – thật là may mắn làm sao khi tình cờ đụng độ hắn lúc này! Họ vây quanh, kéo giật hắn lại – hắn phải tham gia cùng họ chứ – tra la la – và đủ thứ chuyện khác.
Một người phụ nữ có chiếc mũ cắm lông chim màu trắng uốn lượn sát vai khẽ chạm vào tay áo hắn, liếc nhìn những người khác với ánh mắt đắc thắng như muốn bảo: “Thấy tôi sai khiến được anh ấy chưa nào?”, rồi bồi thêm mệnh lệnh mang dáng dấp nữ hoàng vào lời mời mọc.
“Tôi xin để các bạn tự tưởng tượng xem,” Morley bày ra vẻ mặt vô cùng thương cảm, “tôi cảm thấy đau lòng biết bao khi phải bỏ lỡ niềm vui này. Nhưng người bạn của tôi, anh Carruthers thuộc Câu lạc bộ Du thuyền New York, sẽ đón tôi ở đây bằng xe hơi vào lúc 8 giờ đấy.”
Chiếc mũ lông vũ nguẩy nhẹ, và bộ tứ lăng xăng nhảy múa như lũ thiêu thân quanh ngọn đèn đường ở góc phố vui nhộn. Morley đứng đó, lật qua lật lại đồng xu trong túi và khúc khích cười một mình.
“‘Mặt dày’,” hắn lẩm bẩm trong miệng; “‘mặt dày’ là ăn tất. Đó là con bài chủ trong ván này. Chúng tin sái cổ cho xem! Đàn ông, phụ nữ và trẻ em — những lá thư giả mạo, những lời nói dối trơ trẽn — chúng đều nuốt trọn tất thảy!”
Một lão già mặc bộ đồ rộng thùng thình, râu ria xồm xoàm bạc trắng và cầm một cây dù to tướng bỗng nhảy tót từ giữa đám xe cộ đông đúc lên vỉa hè ngay cạnh Morley.
“Thưa người anh em,” lão lên tiếng, “làm phiền anh một chút nhé, anh có biết ai ở cái thị trấn này tên là Solomon Smothers không? Nó là con trai tôi, tôi mới từ Ellenville xuống thăm nó đây. Chết tiệt là tôi lại quên mất nó ở số nhà nào và phố nào rồi.”
“Tôi không biết, thưa ông,” Morley đáp, nheo mép mắt lại để che giấu niềm vui đang trào dâng bên trong. “Ông nên đến đồn cảnh sát thì hơn.”
“Cảnh sát!” lão già kêu lên. “Tôi có làm chuyện gì phạm pháp đâu mà phải gọi cảnh sát. Tôi chỉ xuống thăm thằng Ben thôi. Nó bảo nó ở trong một căn nhà năm tầng, nó viết thư cho tôi thế. Nếu anh biết ai tên đó và có thể...”
“Tôi đã bảo là tôi không biết rồi cơ mà,” Morley lạnh lùng đáp. “Tôi chẳng quen ai tên Smithers cả, và tôi khuyên ông nên...”
“Là Smothers chứ không phải Smithers,” lão già vội vã ngắt lời với vẻ hy vọng. “Một gã người đậm đà, tóc màu tro, tầm hai mươi chín tuổi, mẻ hai cái răng cửa, cao khoảng năm thước...”
“À, ‘Smothers’ chứ gì!” Morley thốt lên. “Sol Smothers ấy hả? Ơ hay, nó ở ngay ngôi nhà cạnh nhà tôi mà. Tôi cứ tưởng ông vừa nói ‘Smithers’ cơ chứ.”
Morley nhìn đồng hồ. Bạn bắt buộc phải có một chiếc đồng hồ. Bạn hoàn toàn có thể mua nó chỉ với một đô-la. Thà chịu đói còn hơn là bỏ qua một cỗ máy bằng hợp kim gunmetal hay cái đồng hồ giá chín mươi mám xu mà theo như lời mấy tay thợ chế tác — chính là thứ vận hành cả hệ thống đường sắt ngoài kia.
“Đức Giám mục giáo phận Long Island,” Morley nói, “đã hẹn gặp tôi ở đây lúc 8 giờ để cùng đi ăn tối tại Câu lạc bộ Kingfishers. Nhưng tôi không thể bỏ mặc người cha của bạn tôi, lão Sol Smothers, bơ vơ ngoài đường thế này được. Thề có thánh Swithin, ông Smothers ạ, bọn tôi ở phố Wall làm việc cực nhọc lắm chứ bộ! Mệt mỏi đến rã rời ấy chứ! Tôi vừa định bước sang góc bên kia làm một ngụm bia gừng pha chút rượu sherry thì ông tới đây. Ông nhất định phải để tôi đưa về nhà thằng Sol nhé, ông Smothers. Nhưng trước khi chúng ta lên xe điện, hy vọng ông sẽ cùng tôi làm một...”
Một giờ sau, Morley ngồi ung dung ở phần cuối chiếc ghế đá thanh vắng trong công viên Madison Square, ngậm điếu xì-gà trị giá hai mươi lăm xu trên môi và cất giữ một trăm bốn mươi đô-la bằng tiền giấy nhàu nát trong túi áo trong. Cảm thấy mãn nguyện, nhẹ nhõm, mỉa mai và đậm chất triết lý, hắn ngắm nhìn vầng trăng đang lững lờ trôi qua đám mây mỏng. Một lão già rách rưới với cái đầu cúi gằm đang ngồi ở đầu bên kia chiếc ghế.
Lát sau, lão già cựa mình và đưa mắt nhìn kẻ ngồi chung ghế. Qua vẻ ngoài của Morley, hình như lão nhận ra một điều gì đó vượt trội hơn hẳn so với những kẻ vẫn thường vạ vật qua đêm trên mấy chiếc ghế đá này.
“Thưa quý ông tử tế,” lão cất giọng van nài, “nếu ngài có thể rộng lượng bố thí một xu hoặc dăm cắc lẻ cho một kẻ...”
Morley cắt ngang bài ca quen thuộc của lão bằng cách ném thẳng cho một đô-la.
“Chúa phù hộ ngài!” lão già thốt lên. “Tôi đã phải lạy lục đi tìm việc làm suốt...”
“Việc làm!” Morley bật cười lanh lảnh đáp lại. “Anh đúng là một tên ngốc, bạn tôi ạ. Thế giới này với anh chắc chắn chỉ là một khối đá vô tri; nhưng anh phải là một Moses giơ gậy đập vào nó chứ. Khi ấy, những thứ ngon lành hơn cả nước sẽ phun trào ra cho anh hưởng thụ. Đó mới là mục đích của thế giới này. Nó ban cho tôi bất cứ thứ gì tôi muốn.”
“Chúa đã ban phước cho ngài,” lão già nói. “Còn tôi thì cả đời chỉ biết đến lao động cực nhọc. Và giờ thì tôi chẳng thể tìm nổi việc nữa rồi.”
“Tôi phải về nhà đây,” Morley đứng dậy, cài khuy áo khoác. “Tôi dừng lại đây chỉ để hút điếu xì-gà thôi. Chúc anh sớm tìm được việc làm.”
“Mong lòng tốt của ngài sẽ được đền đáp trong đêm nay,” lão già lẩm bẩm.
“Ồ,” Morley thong thả nói, “anh đã được toại nguyện rồi đấy thôi. Tôi thì thấy hài lòng lắm rồi. Tôi nghĩ vận may cứ bám theo tôi như hình với bóng ấy chứ. Giờ tôi phải đến cái khách sạn rực rỡ bên kia quảng trường để nghỉ đêm đây. Chà, vầng trăng đêm nay chiếu sáng rực rỡ cả thành phố làm sao. Chắc chẳng ai biết tận hưởng ánh trăng và những điều nhỏ nhặt thế này như tôi đâu. Thôi, chúc anh ngủ ngon.”
Morley bước tới góc phố nơi hắn sẽ băng qua đường để về khách sạn. Hắn nhả những làn khói xì-gà mỏng bay là đà lên bầu trời đêm. Một viên cảnh sát đi ngang qua liền khẽ gật đầu chào cái gật đầu từ tốn mang vẻ từ bi của hắn. Quả là một đêm trăng đẹp tuyệt trần.
Đồng hồ điểm chín tiếng khi một thiếu nữ vừa bước vào tuổi cập kê dừng chân ở góc đường chờ chiếc xe điện đang lao tới. Cô đang vội vã như thể vừa từ chỗ làm hay bận bịu việc gì đó trên đường về nhà. Đôi mắt cô trong trẻo và thuần khiết, cô mặc chiếc áo trắng giản dị, ánh mắt dán chặt vào chiếc xe điện đang tới gần và chẳng màng ngó ngàng sang hai bên.
Morley nhận ra cô. Tám năm trước, họ từng ngồi chung một chiếc ghế đá hồi còn đi học. Giữa họ chưa từng có chút tình cảm lãng mạn nào — chẳng có gì ngoài tình bạn của những ngày tháng ngây thơ.
Nhưng hắn lại rẽ vào một con hẻm vắng phía bên đường, áp khuôn mặt bỗng chốc nóng bừng của mình vào cột đèn bằng sắt lạnh ngắt, rồi cất giọng khản đặc:
“Chúa ơi! Giá như tôi được chết đi cho rồi.”
