Tôi về đến Beverly Hills sáng hôm sau và, vừa bước đến gần cửa, tôi đã nghe thấy một tiếng ngao ngao tuyệt vọng. Tất cả bọn mèo Xiêm đều có tiếng kêu the thé, nhưng khi chúng đau đớn, tiếng kêu ấy trở nên xé ruột. Nhà vắng tanh. Nằm trên một chiếc gối, con Maï bất động, gầy giơ xương, bên cạnh đĩa thức ăn mà nó không mó đến. Nó đang hấp hối.
Bọn chó đẻ da đen đã đầu độc nó, cũng như chúng đã đầu độc hai con mèo khác của chúng tôi. Tôi ôm nó trên tay và, cộng thêm những đêm mất ngủ, tôi khóc vì một nỗi hận thù bất lực. Nó nói với tôi, nó nhìn tôi đàm đắm, nó cố giảng giải cho tôi điều gì đó, vâng, con biết, con biết, chẳng phải vì ông...
Tôi không thể ngừng khóc.
Tôi cứ ngồi như vậy, một hay hai hay ba giờ, mà căm giận, và khi ở trường quay về, Jean thấy tôi đang cố cho con Maï ăn bằng cái ống nhỏ giọt. Tôi vùng dậy.
- Tại sao em không nói cho anh biết chúng đã đầu độc con Maï? Em sợ cho ai vậy, cho chúng hay cho anh vì anh quá nhạy cảm?
- Nhưng...
- Chả có “nhưng” nào cả. Bọn súc sinh là bọn súc sinh, bất kể chúng màu da gì. Anh đã chán ngấy khi ; phải thấy lũ vô lại được nâng niu như món đồ sứ quý hiếm chỉ vì màu da của chúng... Đây là một vụ đe dọa tống tiền...
Cô khóc. Khuôn mặt nhỏ nhắn của cô rã rời, cô đã quá căng thẳng...
- Con Maï không bị đầu độc... Chuyện ấy chẳng liên quan gì ở đây... Em vẫn mang nó đến bệnh viện hằng ngày. Ông bác sĩ thú y bảo nó bị một thứ bệnh thoái hóa.
- Chính xác là em định cứu vớt danh dự của ai vậy?
- Họ không làm gì nó cả, cô hét lên.
Cô bỏ chạy và tôi nghe thấy tiếng xe khỏi động đầy giận dữ. Tôi có cảm giác cuối cùng đã chạm được đến 1 tận đáy của sự cô đơn, chiến công tôi không ngờ có thể đạt được. Tôi gọi điện đến Hãng Pan-Am và giữ một chỗ trên chuyến bay đi đảo Maurice nơi tôi chắc là có một người bạn mà đã hai mươi lăm năm nay tôi không trao đổi thư từ. Nhưng Jean trở lại, ngồi cạnh tôi, cầm lấy bàn tay tôi.
Suốt mấy ngày sau tôi ở cạnh chăm chút cho con Maï đang đau đón từ từ hấp hối. Katzenelenbogen đến đạo mạo giảng giải cho tôi rằng người ta không có quyền quan trọng hóa quá đáng như thế với một con mèo trong khi toàn thế giới... Tôi tống cổ cả hai ra cửa, anh ta cùng cái thế giới của anh ta. Maï là một con người mà tôi gắn bó sâu sắc. Bất cứ ai đang đau khổ trưóc mắt ta đều là một con người.
Nó nằm trong tay tôi, bộ lông xỉn màu đi, không còn ánh lên, khiến nó có cái vẻ thảm hại như là được nhồi rơm, thỉnh thoảng nó kêu những tiếng ngao ngao mà tôi hiểu, nhưng không thể trả lời được. Các dây thanh đới của chúng ta quả là không cho phép chúng ta bộc lộ mình một cách thật sự. Người ta có thể gào lên, đương nhiên, thét lên, nhưng tôi đã nói với các bạn rồi đấy: chỉ Đại Dương mới có được giọng nói cần thiết để nói lên nhân danh con người.
Đối với một con mèo thì thật là lắm chuyện, phải không? Nhưng vậy thì anh làm gì trong quyển sách này?
Maï chết ngày 7 tháng Sáu vào hồi ba giờ rưỡi và chúng tôi mang chôn nó ở Cherrokee Lane dưới những hàng cây đẹp nhất thế giới. Nó vẫn thích leo cây.
Tôi có biết một người chắc chắn sẽ hiểu được chuyện này, tôi trở về nhà và cầm bút:
André Malraux thân mến,
Maï, con mèo Xiêm mà anh đã gặp ở nhà tôi, đã chết chiều nay sau nhiều tuần đau đớn. Chúng tôi đã chôn nó dưới những hàng cây bạch đàn, ở góc đường Beaumont Drive và Cherrokee Lane, sau một ngôi nhà xây gạch đỏ. Tôi nghĩ rằng tôi phải nói để anh biết. Vậy đó.
Bạn trung thành của anh,
RG.
Khoảng bảy giờ tối, một chiếc Chevrolet xanh dừng trước nhà, trong khi một chiếc xe khác đỗ lại phía sau cách vài mét: hai người da đen vẫn ngồi sau tay lái, trong khi một người thứ ba bước ra và đứng quan sát giữa vỉa hè. Người lái chiếc Chevrolet đi về phía ngôi nhà. Trời sắp tối và chỉ đến khi mở cửa tôi mới nhận ra là Red. Anh ta đã thay đối tới mức khó tin. Trước hết, về bề ngoài: anh ta đã cạo đầu trọc lốc, khiến anh ta trông hơi giống người Mông Cổ. Nhưng thay đổi nhiều hơn cả là đôi mắt. Tôi không biết nói thế nào cho đúng: đôi mắt đã mất đi cái nhìn, chúng đã trở nên trống rỗng. Đó là một cái nhìn không đến từ cái gì và không đi đến cái gì cả. Anh ta không nói với tôi một lời, bước lại chỗ ngồi. Khi Jean đến chào, anh ta đáp lại bằng một tiếng Hello mơ hồ.
- Tôi có thể qua đêm ở đây được không?
- Dĩ nhiên.
Anh ta từ chối cốc whisky tôi mời.
- Chuyện này có thể khiến các bạn lôi thôi với cảnh sát đấy...
- Chẳng sao cả, phải thích ứng với thời thế... Có thể biết anh đang gặp chuyện gì không?...
- Philip bị giết rồi.
Tôi nghĩ đến Maï, tôi hiểu anh ta đang cảm thấy gì.
- Nó dẫn một đội tuần tra vào vùng Việt cộng và nó bị bắn hạ.
Anh ta nhìn bức tường trước mặt.
- Nó là trung úy. Nó đã lên đến chức trung úy, để học hiểu nghề tốt hơn. Để trở về làm công việc của nó tốt hơn...
Tôi im lặng. Đã là đêm. Một vùng ánh sáng nhạt nhòa dưới chao đèn màu vàng. Jean ngồi trong một góc, vòng tay quanh đầu gối, đầu cúi xuống, hai vai rung lên.
Tôi im lặng. Anh ta sẽ không bao giờ biết. Anh ta sẽ sống tự hào về đứa con, mãi mãi không biết rằng chẳng phải chính quyền da đen đã mất một trong những lãnh tụ cách mạng tương lai của mình mà chỉ là quân đội Hoa Kỳ mất một trong những sĩ quan trẻ, người đã quyết phục vụ dưới lá cờ sao...
- Đã nhiều tháng nó không viết cho tôi, cả thư tôi gửi sang nó cũng chẳng trả lời, thế rồi vậy đó...
Anh ta hỏi tôi, giọng u sầu:
- Ballard thế nào?
- Anh biết rồi đấy, đời sống của người Mỹ ở Paris... Nó thấy như bị bứng mất gốc.
Anh ta gật đầu ra ý “Vâng”, một cách lặng lẽ.
- Lẽ ra nó không nên đào ngũ, lẽ ra nó phải học lấy nghề, anh ta bảo. Nhưng nó không phải là một đứa cứng cỏi. Thành thử việc một người da đen phản đối chiến tranh Việt Nam và đào ngũ cũng là bình thường...
Anh ta tự dối mình. Anh ta biết Ballard không đào ngũ vì cự tuyệt chiến tranh, và Việt Nam, nó cóc quan tâm. Nó đào ngũ để được sống với người con gái nó yêu, và vì nó kinh tởm sự gò bó, quân đội, kỷ luật, các vị chỉ huy, súng ống, bạo lực, đi đều bước, chào cờ, nó đào ngũ vì nó là một gã trai trẻ của thời nó, nghĩa là một kẻ bất phục tùng, một gã trai không thể tiếp tục gánh trên vai cái sức nặng chết người của những truyền thống đã thối rữa.
Anh vàng nhạt chập chờn trên làn da đen có những chỗ trũng xuống và khơi dậy trong đôi mắt anh ta một ánh mờ xỉn khiến tôi nhớ lại ánh nhìn cuối cùng của con Maï...
Anh ta dối, anh ta tự dối mình. Họ bị kẹt cứng trong cái không có thực. Một trong những người Mỹ tốt nhất, cao quý nhất mà tôi từng được biết bị rơi vào sự huyễn hoặc, vào tình trạng phi thực, như một ông vua da đen bất kỳ nào đó...
Tôi không chịu đựng được nữa. Tôi không còn chịu đựng được ở nơi anh ta nữa.
- Họ muốn gì ở anh, cảnh sát ấy?
- Điều chúng thật sự muốn, là tôi bắn vào chúng, để chúng có thể hạ sát tôi. Chúng được chuyên môn hóa về tự vệ chính đáng mà. Nhưng ngoài điều đó ra, tôi đã giết một gã.
- Một viên cảnh sát?
- Phải... Mà không. Đúng ra là một tên khiêu khích da đen. Cùng một giuộc cả thôi. Bọn ở Kabinda[1] trang bị tiểu liên đã ập vào một cuộc họp của chúng tôi và chúng bắn hạ hai người. Những sinh viên. Ngày hôm sau, tôi xơi một tên.
- Các anh không thể ngưng cái chuyện giết chóc lẫn nhau sao?
- Khó đấy, khi toàn bộ chiến thuật của kẻ thù là dùng chính chúng tôi mà trừ khử chúng tôi...
- Nhưng đúng thế, vậy thì...
- Nếu chúng tôi không phản ứng lại, thì chính quyền da đen sẽ hoàn toàn rơi vào tay những nhóm do FBI. điều khiển.
- Anh sẽ làm gì bây giờ?
- Tôi không biết. Nhưng tôi biết điều tôi sẽ không làm. Tôi sẽ không rời đất nước này. Trước hết bởi vì tôi chẳng biết đi đâu: tôi đã từng ở châu Phi, tôi thấy ở đó mình là một người ngoại quốc. Không có chuyện đi theo Castro[2]. Tôi sẽ cố tìm một luật sư giỏi, một trong những người biết cách gây rầy rà cho cảnh sát đến mức chúng thà để ta yên.
Giọng anh ta trầm đục, nén vào trong, như cố moi sục mối oán hờn sâu xa của mình:
- Bọn CIA. muốn làm mất uy tín của những người cầm đầu bằng cách dồn họ về phía Castro, Nasser[3] hay Bắc Kinh, còn bọn FBI. tìm cách phân tán chúng tôi ra như Cleaver, Carmichael và hàng chục người khác, bằng cách đẩy chúng tôi đến chỗ di tản... Nhưng, nhất là, chúng muốn khuyến khích cuộc đấu tranh giành quyền lực trong nội bộ chính quyền da đen nhằm ngặn chặn sự thống nhất và diệt trừ những người tốt nhất bằng cách đẩy chúng tôi tới chỗ trừ khử lẫn nhau... Nhưng còn hơn, còn hơn thế nhiều nữa, và đúng lúc đang thành công, thì chúng tôi rơi vào bẫy, đầu tiên là tôi, bởi vì mưu mô ấy không thể thất bại được...
Giọng anh ta gầm gừ, anh ta cúi đầu, hai bàn tay to sụ của anh ta siết lại giận dữ:
- Cái trò đó là đẩy chúng tôi vào cuộc ganh đua bạo lực để có thể thực hiện leo thang đàn áp, và lâu dài, làm cán cân nghiêng về phía quy phục vì chán ngán, bất bình và sợ sệt trong quần chúng da đen... trên hết, mưu mô này nhằm tạo ra và cô lập trong lớp thanh niên da đen một “thế hệ bỏ đi” sẽ tự mình cắt đứt khỏi mọi thực tế và mọi khả năng do cứ tự đầu độc tâm thần kéo dài... Đến lúc đó, anh hiểu rồi đấy...
Anh ta nhìn tôi mỉm cười:
- Nếu tôi không trở thành một kẻ giết người hay tôi phản đối việc giết người, thì trước mắt bọn trẻ, tôi không còn là một người chỉ huy nữa... nhưng nếu tôi giết, hay đồng tình với các vụ ám sát, tôi trở thành hết sức dễ bị trừ khử một cách hợp pháp... Và sự tự đầu độc của bọn thanh niên dẫn đến đâu? Không phải đến sự nổi dậy của quần chúng, mà dẫn đến sự cắt đứt quan hệ với họ... người ta tìm cách làm sao cho chúng tôi tự vẫn... điều tôi muốn nói, là chúng tôi hoàn toàn bị điều khiển. Chừng nào thiểu số da đen còn tiếp tục dựa vào bạo lực, thì chừng ấy đa số da trắng chẳng có việc gì phải sợ cả... Chỉ có một giải pháp thực tế: chiếm lấy quyền lực chính trị địa phương bằng những phương thức chính trị... Nhưng nếu nói ra điều đó tôi sẽ đi tong trước mắt bọn trẻ và tôi không thể cứu chúng được nữa...
Tôi hỏi:
- Còn những cán bộ quân sự da đen của anh, “quân đội” của anh?
- Đấy là cách duy nhất đối với chúng tôi để tự ghép mình vào kỷ luật... Không có cái đó, thì sẽ là sự phân tán trong tình trạng hỗn loạn khủng bố... Tôi chưa đủ điên tới mức nghĩ đến việc lập một đội quân bị đánh bại ngay trước khi ra đòi vì quy luật về số lượng... Tôi nói đến vấn đề tổ chức...
Giọng anh ta mệt mỏi.
- Khi hằng ngày anh vẫn cảm thấy bất công sâu sắc thì dễ tự để mình bị lôi cuốn vào chủ nghĩa anh hùng và chủ nghĩa lãng mạn hơn là nghĩ đến công việc tổ chức và điều hành... Lối hy sinh cá nhân là một giải pháp dễ dàng... Chỉ có điều giới trẻ không bao giờ có thời gian chờ đợi...
Anh ta đứng dậy, tôi cũng vậy.
- Tôi sẽ đưa anh lên phòng.
Chúng tôi lên cầu thang.
- Nếu cảnh sát đến, tôi cần làm gì?
- Tôi không nghĩ là chúng đến. Chúng muốn để dành vụ đó làm đồ dự trữ chống lại tôi. Chúng hy vọng tôi sẽ ít xuất hiện hơn, đấy là tất cả những gì chúng cần...
- Thế còn người của anh, ở ngoài kia?
- Đấy là để phòng các nhóm khác.
Anh ta hơi ngập ngừng:
- Nó thế nào, con bé ấy?
- Tốt. Rất tốt. Vài ngày nữa đứa trẻ sẽ chào đòi, tôi nghĩ vậy. Red...
... Lẽ ra tôi không nên, nhưng đây là thời điểm của sự thật, và dẫu sao, chính là anh ta đã nói đến chuyện tự đầu độc. Tôi chắc chắn rằng tôi chẳng cho anh ta biết thêm điều gì mới cả.
- Anh biết rằng chính là vì cô bé ấy mà Ballard đào ngũ. Chẳng có chuyện ý thức hệ nào cả, chẳng dính dáng gì đến Việt Nam cả. Một chuyện tình. Chuyện cổ xưa nhất của thế giới.
Anh ta dừng lại trước cửa, quay lưng lại phía tôi.
-Tôi biết, anh nói.
- Còn Philip...
Anh ta đứng sững, chờ đợi. Anh ta biết. Bây giờ thì tôi tin chắc điều đó.
Anh ta bước vào phòng và đóng cửa lại.
Tôi xuống phòng khách. Jean vẫn ở đó, như lúc tôi rời cô.
Yêu thương loài vật, thật là kinh khủng. Khi anh nhận ra một con người trong một con chó, thì anh sẽ không thể tự ngăn mình nhận ra trong con người một con chó và yêu thương nó.
Và anh không bao giờ có thể chấp nhận việc ghét người, tuyệt vọng. Anh không bao giờ được thanh thản.
Red bị bắn gục ngày 27 tháng Mười một năm 1968, trên một phố ở Detroit. Mười một viên đạn tiểu liên từ một chiếc xe bắn ra.
Ballard tự nguyện nộp mình tháng Hai năm 1969, sáu tháng sau khi con trai cậu ta ra đời.
❀ ❀ ❀
[1] Thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo.
[2] Fidel Castro (1926-1916) chủ tịch hội đồng nhà nước Cuba từ năm 1976 đến 2008.
[3] Gamal Abdel Nasser Hussein (1918-1970) : tổng thống Ai Cập từ năm 1956 đến 1970.
