Một người bạn có thế lực báo cho tôi biết rằng điện thoại của chúng tôi bị theo dõi và chắc chắn nhà chúng tôi bị đặt máy nghe trộm. Tại sao lại không nhỉ? Họ cứ việc làm công việc của họ.

Tất cả những điều được nói ở Arden chẳng thêm được chút gì vào những điều báo chí đã nói. Nhưng người ta cứ bàn luận liên miên, như bao giờ cũng vậy khi thiếu các khả năng hành động.

Tôi đã ngán chuyện thân thế người da đen Mỹ. May thay, tình hình ở Pháp có biến đổi, và đối với tôi việc đó gần như một luồng gió mát. Nếu ta muốn thay đổi suy nghĩ thì chẳng cần gì hơn thế. Ti vi đưa tin liên tục. Cảnh chiếm trường Sorbonne, hàng nghìn sinh viên trên các chiến tuyến, đe dọa tổng bãi khóa. Tôi thở được đôi chút. Tôi rút lui vào phòng làm việc và xem ti vi, trong khi ngoài phòng khách đang có cuộc họp của “quyền lực xanh”: có nghĩa là đô la. Đấy là một tổ chức mới với mục tiêu là đặt cơ sở cho một thứ chủ nghĩa tư bản da đen mới với các nhà băng da đen, công nghiệp da đen, thương nghiệp da đen, tất cả đều da đen. Cuộc cách mạng tư bản chủ nghĩa chính cống. Lúc tôi bước vào phòng khách và thấy Jean đang ký một tấm séc, tôi giáp mặt một tay mặc thứ áo choàng màu tím với cái thắt lưng có hình mặt nạ thay vì chỗ cái khóa, một huy chương hòa bình trên ngực, một chiếc mũ chỏm kiểu giáo trưởng trên đầu và một chiếc vòng vàng trên dái tai bên phải, đang thao thao bài diễn thuyết hay ho đến nỗi tôi vội lao vào phòng làm việc của mình, liếc nhìn đám cảnh binh CRS[1] Pháp ăn mặc lối hiệp sĩ lâm trận, mũ sắt, dùi cui, khiên che, chỉ còn thiếu mỗi Joinville, Saint Louis và Godefroy de Bouillon[2]. Tôi nhặt một tờ giấy cùng cây bút chì, và bước đến gần cánh cửa để không bỏ một chút nào những lời châu báu văng ra từ miệng Said Mektoub, mà ba tháng trước đó tôi còn được biết dưới cái tên là Peter Stewart:

-... Đừng có đi mà nói với những người da đen Mỹ về chủ nghĩa cộng sản bởi vì đối với chúng ta chuyện phải sáp nhập vào bất cứ cái gì không thể là vấn đề nữa, không vô sản, không gì hết. Chúng ta không hề có ý định lật đổ chế độ tư bản Mỹ, ngược lại là khác. Chúng ta đòi phải hoàn trả lại cho chúng ta. Chúng ta có hàng bao thế kỷ bị tước đoạt, bị bóc lột, hàng bao thế kỷ lao động và mồ hôi nước mắt đòi phải được hoàn trả, với mười một phần trăm lãi, và chúng ta không hề có ý định chia sẻ cái món đó với đám vô sản da trắng. Chúng ta đã xây đắp nên một phần đất nước này bằng đôi bàn tay chúng ta và bây giờ chúng ta muốn được trả công. Bọn da trắng thật đểu cáng khi muốn trở thành cộng sản để tránh phải trả nợ cho chúng ta...

Peter Stewart Said Mektoub tiếp tục thao thao, dái tai anh ta vẫn còn hơi sưng lên, anh ta bị nhiễm trùng khá nặng khi tự mình xỏ lỗ tai. Tôi cũng vậy, tôi luôn muốn được đeo một chiếc khuyên vàng trên dái tai phải của tôi, nhưng tôi chẳng bao giờ tìm được lý do. Có thể, nếu tôi viện dẫn các vị tổ tiên Mông cổ bên họ nội của tôi... Vâng, nhưng mẹ tôi là người Do Thái. Đó là cái thế nước đôi tuyệt đối nan giải. Lại còn thêm cái nỗi, các vị tổ tiên dòng Tatar bên họ nội của tôi là những kẻ đi tàn sát, còn các vị tổ tiên dòng Do Thái bên họ ngoại của tôi là những người bị tàn sát. Tôi đứng trước một bài toán. Nếu tôi không tìm ra một lý do chấp nhận được cho cái khuyên tai, người ta sẽ bảo tôi là kẻ mắc chứng phô trương. Tôi chợt nghĩ đến cái lối gây nhập nhằng nổi tiếng kiểu Pháp: bố tôi là thị trưởng Mamers còn anh tôi làm nghề xoa bóp[3]. Hồi tôi ở Israel, trong một cuộc họp báo được phát trên sóng truyền thanh, trước một phòng đầy người, một nhà báo Do Thái đáng kính của tờ Maariv trông giống Ben Gourion nhưng già hơn nhiều đã hỏi tôi: “Thưa ông Romain Gary, ông có cắt bao quy đầu không?[4] Đấy là lần đầu tiên báo chí quan tâm đến dương vật của tôi, mà lại phát thanh trên đài kia chứ! Tôi không dám nói là không, tôi không muốn chối bỏ mẹ tôi, dù thế nào tôi cũng sẽ không làm nhục hương hồn người. Tôi đã trả lời có, và trong phòng nghe có tiếng thở phào nhẹ nhõm cũng được truyền qua sóng phát thanh, và rồi tôi nghe trong người nhoi nhói một cách kỳ lạ, ấy là sự thật lên tiếng phản đối. Tôi nói thêm ngay: con trai tôi có cắt bao quy đầu.

Như vậy tức là, ông sẽ nuôi dạy cháu thành người Do Thái? Tôi, trước hết tôi phải trung thực, nhất là trên đài phát thanh. Cho nên tôi đã nói với ông nhà báo của tờ Maariv, không, thưa ông, ông cố nội của con trai tôi là người Mông cổ, mẹ nó là người Mỹ gốc Thụy Điển, bà ngoại nó là người Do Thái, tiếng mẹ đẻ của nó là tiếng Tây Ban Nha, sáu tuổi nó đã là một người Pháp xuất sắc, bà dạy trẻ của nó đã quyết định giáo dục nó theo tinh thần Cơ Đốc giáo, nhưng lúc ba tuổi, nó bị viêm bao quy đầu nhẹ, và bác sĩ Buttervasser, số nhà 32, đại lộ Rochechouart, tôi xin giới thiệu với ông, thưa ông quý mến, một thầy thuốc nhi khoa hạng ưu, ông ấy đã quyết định cắt bỏ da quy đầu vì những lý do giải phẫu học và không hề có sự cam kết nào của tôi. Tất cả những điều đó đều được phát trên đài.

Các thứ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc!

Nhưng tôi không bỏ sót một từ nào trong những lời nói của Peter Stewart Said Mektoub vốn làm nghề luật sư:

- Chủ nghĩa cộng sản là kẻ thù của chúng ta, bởi vì nó tuyên bố một xã hội phi giai cấp, tính toàn xưng, công lý phổ biến, như vậy là bỏ qua giai đoạn sở hữu da đen, người chiếm hữu da đen, công lý da đen...

Thế là xong!

Vợ tôi, ngồi trong một góc, cùng với hai người mặc áo choàng khác, đang cúi xuống cuốn sổ séc của cô. Còn tôi? Khi tôi nghĩ rằng tôi đang thèm có đúng một chiếc Maserati thể thao và mười hai cái cà vạt bằng lông chồn...

Tôi quay lại với chiếc ti vi. Người ta ném gạch lát đường. Lực lượng CRS. đáp lại bằng lựu đạn cay, việc này khiến cho họ trong những bộ trang phục hiệp sĩ ngã ngựa trông lỗi thời đến lạ kỳ. Tôi ngả người trên ghế bành và châm một điếu xì gà. Thật tuyệt vời khi được chễm chệ thoải mái ở nhà mình như thế này và thưởng thức cả thế giới bày ra trên một sân khấu.

Tôi hơi xấu hổ về sự hèn nhát của mình khi báo cho Jean biết trong đêm ấy rằng ngày mai tôi sẽ bỏ trốn.

Cô có vẻ bối rối. Bỏ rơi mười bảy triệu người da đen Mỹ để dạo chơi ở Paris vào tháng Năm, đó là hành động sẽ làm tổn thương uy tín của tôi. Tôi cứ gắn tấm huân chương Giải phóng và phù hiệu huân chương Bắc đẩu Bội tinh lên bộ pyjama của tôi, nhưng cô biết quá rõ rằng những thứ đó đã cũ đến hai mươi lăm năm rồi: tôi là một kẻ has been. Một kẻ nguyên là. Dù sao cũng không có quyền đem khoe trận đánh ở Anh quốc để mà chuồn. Vấn đề là ở kia, ở Mỹ. Ở Paris, dù sao, cũng là người da trắng. Đấy chính xác là điều cái cô Clara tốt bụng ấy đã nói với tôi mấy hôm trước khi tôi kể cho cô nghe chuyện vợ một người bạn của tôi ở Paris bỏ anh ta vì anh ta mất việc làm:

- Anh ta than thở cái nỗi gì? Anh ta là người da trắng, đúng không? Anh ta chẳng thật sự làm sao cả.

Tóm lại, tôi đào ngũ. Tôi không muốn tiếp tục dự những cuộc họp ở đó người ta làm ra vẻ không biết rằng Abdul Hamid đang có mặt ở đây là một tên mật thám, rằng cái tổ chức mới do Bombadia, đầu cạo trọc, đại diện ở đây, chắc hẳn là được FBI. tài trợ nhằm mục đích gieo rắc chia rẽ trong phong trào “chính quyền da đen”; những cuộc họp ở đó không ai tìm hiểu vì sao bao nhiêu chiến sĩ đấu tranh trẻ tuổi bị những người anh em da đen của họ giết và theo lệnh của ai. Nói tóm lại, tôi cho rằng lương tâm tôi có quyền được nghỉ ngơi, và ở Paris, với mùa xuân của nó, với những chiến tuyến đang nở hoa của nó, với đạo hiệp sĩ CRS., đấy chính xác là những thứ tôi cần để thay đổi suy nghĩ của tôi.

Tôi sắp va li. Buổi sáng ngày lên đường, tôi cùng con trai đi đến trại chó và chúng tôi ngồi lại một giờ với con Chó Trắng. Con trai tôi lên sáu và chúng tôi có thể tự cho phép mình có những dự định chung. Chúng tôi quyết định sau khi tôi trở lại đây chúng tôi sẽ mang con Batka sang Pháp, để cưới cho nó một cô nàng Pháp, và chúng sẽ có rất nhiều con. Cậu con trai tôi, vốn có nhiều bạn da đen, không biết rằng có tồn tại người da đen. Chưa bao giờ, chưa một lần nào nó hỏi tôi vì sao quý ông này, hoặc Jimmy, hoặc mẹ nó lại có màu da đen. Con tôi chưa được huấn luyện.

Ở nhà tôi thấy có một mẩu giấy trên bàn: “Đừng đi mà không tạm biệt em, em có một cuộc họp ở Cranton, trên đường ra sân bay...” Tôi siết chân Sandy, con chó vàng của tôi. Mai nhảy lên vai tôi, cọ mình vào má tôi và kể cho tôi nghe một câu chuyện dài cực kỳ phức tạp trong đó có lũ chim, có một con mèo khác cực kỳ dung tục và khó chịu ở đối diện nhà tôi và có chuyện một miếng sườn bê bị đánh cắp trên chiếc bàn trong bếp mà nó khẳng định nó chưa bao giờ nghe nói đến.

Ở Cranton, mà trước nay tôi chưa từng đến, tôi hơi khó tìm ra nhà. Tôi hỏi một người lực lưỡng đầy râu ria: ít ra cái ông Lumumba[5] tội nghiệp ấy cũng đã đóng góp cho mục râu ria nhiều không kém gì cho nước Congo... Địa chỉ tôi nói ra tạo ra hiệu quả tuyệt vời:

- Ông hỏi nhà Charley à?

- Vâng, tôi đến nhà Charley.

Phố thứ ba bên tay trái, nhà thứ năm, bên phải. Trước nhà có hai người da đen, tôi giải thích với họ tôi là chồng Jean, nhưng tôi nói thêm ngay để họ yên tâm là chính vợ tôi yêu cầu tôi đến.

Họ đưa tôi vào nhà.

Nhìn qua tôi nhận ra ngay đây hoàn toàn không phải là một cuộc họp kiểu “chính quyền xanh”. Trái lại, là kiểu party[6], ở mỗi khung cửa sổ đều có một người chăm chú nhìn ra ngoài. Người duy nhất tôi quen ở đây là một hội viên của nhóm black deacons[7] và ở đây anh ta được xem là ôn hòa. Không khí chung là không khí của những người du kích thời bị chiếm đóng, với mũ nồi và râu xồm kiểu Cu Ba, cộng thêm một cái gì đó có vẻ quốc xã trong lớp áo da. Castro gần như đã thành công trong ngón đòn của ông với những người da đen Mỹ, cho đến ngày rốt cuộc những người này cũng nhận ra rằng không một nhà chỉ huy quân sự nào của Fidel, không một vị bộ trưởng nào, không một người bạn thân nào của ông dù là nam hay nữ là người da đen...

Sao vậy, ông bạn râu xồm? Không còn người da đen nào ở Cu Ba nữa chăng?

Thật lạ, khi thấy nước da Jean lại có vẻ vàng hoe, trên cái nền ở đây. Cô đang nói. Giọng cô run lên...

- Điều tệ nhất trong mấy quảng cáo cho dân quyền là khi người ta thấy các ngôi sao điện ảnh cố ủng hộ các anh. Điều ấy gây cảm giác Hollywood. Cảm giác đóng phim. Cảm giác “thời trang”. Một ngôi sao, người ta biết có nghĩa là thế nào rồi, phải không? Lúc nào cũng chỉ là đang tạo dáng. Dù anh làm gì, dù là anh chân thành đến đâu, anh vẫn có cái vẻ đang tạo dáng để chụp ảnh, để mà nói: “Cười lên nào.” Tôi đã làm những gì tôi có thể làm được cho nhà trường, nhưng mỗi lần các anh hỏi ý kiến tôi để ghi tên tôi vào một bản tuyên bố, là các anh phạm sai lầm rồi...

Tôi có cảm giác mình trở nên vô hình. Lẽ ra tôi phải đội chiếc mũ đấu màu đỏ và mặc chiếc quần thụng kiểu Thổ Nhĩ Kỳ màu xanh da trời với nẹp vàng.

- Đừng quên rằng chúng ta chỉ cách Hollywood có mấy bước chân, nghĩa là ở nơi người ta sắp quay bộ phim Che Guevara với Omar Shariff đóng vai chính... Tóm lại, dù làm bất cứ việc gì, tôi vẫn luôn có vẻ như đang đóng kịch...

Giọng cô vỡ vụn. Hai gã đứng cạnh cửa sổ chăm chú nhìn ra bên ngoài. Anh tưởng họ sợ cảnh sát ập đến chăng? Anh chọc cười tôi đấy. Cảnh sát chẳng phải động tay. Họ ở ngay bên trong rồi. Không có bất cứ một phong trào chính trị nào mà không hoàn toàn bị FBI. cài vào lũng đoạn. Và cách tốt nhất để kiểm soát một phong trào chính trị là gì? Là tạo ra nó.

Mấy người kia đứng gác ở đấy là để phòng một chiếc xe vũ trang của nhóm da đen thù địch nào đó lao qua. Khía cạnh bi kịch hơn cả trong phong trào chủ trương hành động là những cuộc chém giết nội bộ. Cứ như là có một lực lượng thần bí nào đó điều khiển các phong trào cực đoan theo cách khiến cho họ xung đột lẫn nhau. Hai sinh viên vừa bị giết như vậy ở trường Đại học California.

Tôi hôn Jean. Tôi tự thấy mình như một người vợ khóc sướt mướt tiễn chồng ra đi tham gia một cuộc thập tự chinh. Thật tốt cho Jean là tôi không phải như vậy. Sự chênh lệch về tuổi tác thật kinh khủng khi anh cưới một người vợ trẻ hơn anh đến vài thế kỷ. Chưa kể là tôi còn mang nặng Voltaire và La Rochefoucauld trên lưng.

Tôi tải nỗi sầu tư của mình ra đến sân bay và đặt được nó lên máy bay.

❀ ❀ ❀

[1] Campagnie Républicaine de’Sécurité: Đơn vị an ninh cộng hòa, trực thuộc Cảnh sát quốc gia Pháp, có nhiệm vụ thiết lập và duy trì trật tự công cộng.

[2] Các hiệp sĩ, quý tộc, vua Pháp thế kỷ 12, 13.

[3] Nguyên bản là: Mon père est maire de Mamers et mon frère est masseur. Do sự đồng âm khác nghĩa trong tiếng Pháp nên khi đọc lên, câu này nghe như là một câu khác: mon père est mère de ma mère et mon frère est ma soeur (bố tôi là mẹ của mẹ tôi, còn anh tôi là chị tôi).

[4] Ở người do Thái, người theo đạo Hồi và một số dân tộc, có tục con trai phải cắt bao quy đầu.

[5] Patrice Lumumba(1925 – 1961) Nhà hoạt động chính trị nổi tiếng của Congo, Tổng thống của Congo, về sau bị ám sát.

[6] Tiếng Anh trong nguyên bản: Có tính cách đảng phái.

[7] Những người trợ tế đen: tên một nhóm tự vệ của người da đen ở miền nam Hoa Kỳ.