Xe chúng tôi đưa người đại diện Lloyd Katzenelenbogen, em trai anh ta, nhà sản xuất phim Saint-Robert và người đại diện Seymour Blitz đi nhờ về nhà, cả ba đều đang ở trong tình trạng “cảm thấy có tội” đáng sợ. Suýt chút nữa họ đã tự đấm vào ngực và tôi cứ muốn gạt lấy tàn tro điếu xì gà của tôi vào lòng bàn tay rồi đưa cho bọ, để họ có thể tự rắc lên đầu. Dấu hiệu tiêu biểu nhất để phân biệt người trí thức Mỹ là tính tội lỗi. Tự thấy cá nhân mình có tội, tức là chúng tỏ một tầm mức đạo đức và xã hội cao, tức là đưa ra đúng mật hiệu, chứng minh mình thuộc thành phần ưu tú. Có “lương tâm không trong sạch” tức là chứng tỏ rằng ta đang có một lương tâm trong sạch vận hành hoàn hảo và, trước hết, có lương tâm. Tất nhiên đây tôi không nói đến chuyện thành thật: tôi nói về sự giả vờ. Mọi nền văn minh xúng đáng với tên gọi đó bao giờ cũng sẽ tự thấy mình có tội với con người: chính căn cứ vào đó mà ta nhận ra một nền văn minh.

Tôi lắng nghe ba vị khách của tôi tự phê bình, Lloyd Katzenelenbogen vươn lên cao hơn cả trong đức khoan dung và đồng cảm: anh ta là người đại diện của đôi người trong số những nhà văn và nhà viết kịch khá nhất hiện nay.

- Mọi sự giải thoát về tâm lý đòi hỏi một sự tái thức bằng lời đầy đủ. Sự “kính trọng” đối với người da trắng mà người ta đã áp đặt cho người da đen chỉ có thể được tẩv rửa bằng một đối cực mạnh mẽ. Đấy là “sự hóa giải tính thiêng liêng”. Khi một LeRoi Jones giội lên đầu chúng ta bao lời nguyền rủa, khi những người Hồi giáo da đen bảo nhau rằng phải thiến hoạn tất cả bọn da trắng đi, khi một Cleaver khoe đã cưỡng hiếp một phụ nữ da trắng, tất nhiên là đau đấy, nhưng đó chỉ là phản chiếu sự khủng khiếp của tội ác mà chúng ta đã phạm phải suốt bao thế kỷ, từ buổi khởi đầu thời nô lệ. Đằng sau mỗi người da đen đang đốt phá, cưỡng hiếp hay giết người, có tội ác của người da trắng, tội ác của chúng ta. Chúng ta đã chất đầy người da đen trong những chiếc thuyền ô nhục, chúng ta đã xích họ lại với nhau trong những khoang đáy thuyền đầy rác rưởi, không có không khí, cho đến nỗi năm mươi phần trăm “chuyến hàng” thường chết toi giữa đường...

Seymour Blitz tham gia:

- Chúng ta không còn có quyền quên những gì tổ tiên chúng ta đã làm đối với người da đen cũng như người Đức không được quyền quên những tội ác của Hitler... Chúng ta đã phạm một tội ác chống lại nhân loại mà so ra thì những hành động thái quá của một số người da đen hôm nay thật chẳng thấm vào đâu...Chúng ta...

Tôi phá lên cười như điên. Tôi không đừng được nữa, quả đây là một trong những chuyện nực cười nhất tôi chưa bao giờ được nghe trên đời, dẫu rằng trong đời tôi đã lắm phen phải cười đến thắt ruột.

- What the hell is the matter with you? Anh bị cái quái gì thế? Blitz gào lên, điếu xì gà cắn lệch giữa hai hàm răng.

- Để tôi nói cho mà nghe...

Tôi chùi nước mắt.

- Tôi nói cho mà nghe. Các anh là ba anh chàng Do Thái Đông Âu, và dẫu một trong số các anh có đến kịp để được sinh ra ở Hoa Kỳ, thì bố và ông nội các anh vẫn rục xác trong các khu biệt cư giữa hai cuộc tàn sát người Do Thái dưới thời Sa hoàng, trong khi chế độ nô lệ ở Hoa Kỳ đã không còn tồn tại nữa rồi. Duy có điều, khi các anh nói “chúng ta, những người chủ nô Mỹ”, điều đó khiến các anh thích thú, bởi vì nó làm cho các anh có cảm giác mình là người Mỹ chính cống. Các anh nuôi ảo tưởng rằng tổ tiên các anh là chủ nô - trong khi, năm hơn bù năm kém, các cụ bị giết hàng nghìn tùy theo tâm trạng của bọn Cozak, những ataman[1] và những thượng thư của Sa hoàng -, bởi vì điều đó khiến các anh tự thấy mình đã hòa nhập rất sâu rồi. Tôi không nói rằng các anh chẳng đếm xỉa gì đến người da đen...

- Cảm ơn! Katzenelenbogen hét lên.

- ... nhưng cái đó khiến các anh không còn cảm thấy chính các anh thuộc nhóm thiểu số nữa, cái đó giúp các anh chút ít trong việc mắt nhắm mắt mở về cảm giác tha hóa của chính các anh. Nếu ông nội các anh là “chủ nô”, vậy thì các anh đúng là Mỹ một trăm phần trăm rồi. Các anh khiến tôi đau cả bụng vì mặc cảm tội lỗi của các anh. Năm 1963, tôi đang ở chỗ ông luật sư người Israel của tôi tại New York đúng lúc ti vi báo tin cái chết của Giáo hoàng Jean XXIII. Ở đấy chỉ toàn người Do Thái, và họ khóc như mưa, cứ như là người ta vừa đóng đinh câu rút đức Chúa Jesus Christ của họ vậy...

“Anh ta say”, Saint-Robert trịnh trọng khẳng định, và có phần đúng, dẫu tôi chẳng bao giờ chạm đến một giọt rượu, ma túy cũng không, chất gây ảo giác LSD. cũng không, bởi vì tôi đã đàn đúm với chính mình quá nhiều đến mức không còn có thể tự cho phép mình tách khỏi một sự quyến luyến dễ chịu như vậy nhờ rượu hay thuốc phiện. Nhưng tôi say vì bất bình. Vả chăng người ta trở thành nhà văn như thế đấy.

Không khí trở nên lạnh nhạt đến mức chúng tôi quyết định ăn tối ở quán Bistrot để khôi phục lại tình bạn. Cuộc trò chuyện ở địa điểm cao cấp này của Hollywood lúc đầu được duy trì ở mức độ cao nhất và không bao giờ tụt xuống dưới mức 400.000 đô la cộng với mười phần trăm gross, tức là mười phần trăm thu nhập ròng. Sau đó Saint-Robert, cứ nghe tên anh ta thì biết, là người Do Thái, bắt đầu nổi giận vì những cuộc biểu tình chống Do Thái ở Harlem. Từ khi bộ phận tiên phong của phong trào da đen tấn công người Do Thái, không phải với danh nghĩa là người da trắng mà với danh nghĩa người Do Thái, một trong những người Do Thái đến lượt mình bắt đầu trở nên phân biệt chủng tộc. Đấy là cái lối backlash nổi tiếng, cú sốc dội ngược. Thật đáng khóc, như mẹ tôi vẫn nói, tuy bà chẳng bao giờ khóc.

Trong chuyến đi gần đây nhất, tôi đã gặp đúng tại nhà Lloyd Katzenelenbogen anh chàng da đen chống Do Thái đầu tiên của tôi. Thật rất đẹp. Anh bạn Lloyd của tôi là một người tự do chủ nghĩa bất chấp mọi thử thách. Anh ta hiểu tất cả. Hiểu, tức là tha thứ. Cuộc đối thoại theo trí nhớ - tôi phải hai lần xuất quân để khôi phục tình thế - đại thể như sau:

❀ ❀ ❀

[1] Thủ lĩnh quân Cozak.