Trở về Arden, tôi lại rơi trở vào thế giới trí tưởng tượng: tôi viết một quyển tiểu thuyết lãng mạn. Tôi bị lôi ra khỏi thế giới của tôi bởi một người mà ở đây tôi sẽ gọi là Clara, cô đến cùng với anh bạn bảnh của cô. Tôi đã tránh được cô từ ngày đến Hollywood. Tôi rất quý cô, nhưng cô làm khổ tôi nhiều quá... Cô thuộc những người mà ta có thể giúp đỡ và ta phải tránh chính là vì ta muốn cứu giúp họ. Clara, bán ngôi sao điện ảnh, rồi là ngôi sao toàn diện trong một “chương trình” thành công lớn trên truyền hình, được biết đến trong giới những nhà hoạt động da đen như là một cô nigger-lover[1]. Cái từ ngữ lên án chết người ngày trước do người da trắng phân biệt chủng tộc dùng, nay được người da đen dùng ít nhất cũng bằng người da trắng.

Tôi nghĩ ở Mỹ không có loại người nào bị những người cực đoan chủ nghĩa da đen khinh bỉ hơn là người đàn bà da trắng lại có người tình da đen. Tuy nhiên, năm, sáu năm trước, khi Clara mới bắt đầu tham gia phong trào “nhân quyền”, ở cô không hề thấy có chút động cơ tình dục nào, và tôi còn nhớ trong một cuộc họp cô đã phát biểu về chuyện đó rất hài hước.

Đó là một cuộc họp quyên tiền lập quỹ ủng hộ một tổ chức gì đó tôi không nhớ rõ, và cuộc gặp gỡ được tổ chức tại nhà cô ở Bel Air. Bấy giờ cô đang ở thời kỳ đỉnh cao trong sự nghiệp truyền hình, một cô gái cao gầy tóc hung, mặt lấm tấm tàn nhang khiến cho người đàn bà đến tuổi tứ tuần vẫn giữ được nét trẻ thơ, mà họ thì cứ như là muốn xin lỗi về điều đó.

Cuộc họp có vài người da trắng và chừng hai chục người da đen, cả đàn ông lẫn đàn bà, một số mang cả vợ theo. Họ ngồi thành vòng tròn trong phòng khách, hầu hết ăn mặc lối châu Phi, phụ nữ không đội tóc giả, theo lối phô bày “phong cách da đen” và nỗi luyến nhớ bộ lạc, kỳ thực có nguồn gốc về thời gian không xa gì hơn các thứ vải bông của những nhà máy vùng Manchester. Đối với cái nhu cầu giữ gìn bản sắc đó, tôi không thấy một tương lai nào khác ngoài mấy chiếc vòng xỏ xuyên cánh mũi, những cái đĩa kéo rộng môi và lối rạch mặt ngang dọc.

Clara đã vỗ tay để yêu cầu im lặng và chú ý. Bài phát biểu ngắn của cô thô mà gọn:

- Trước khi vào chương trình nghị sự, tôi muốn có một điều lưu ý với một số chàng trai ở đây. Từ khi tôi tham gia phong trào, không thiếu người tìm cách ngủ với tôi. Mỗi lần tôi từ chối thì liền bị đe rằng như vậy là trong tiềm thức của tôi vẫn còn hằn sâu chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của xứ Georgia quê tôi. Được rồi. Vậy thì cứ hãy nói rõ một lần cho xong. Nếu trong số các anh có ai chứng minh được cho tôi rằng bằng cách ngủ với anh ta, tôi đóng góp phần mình cho cuộc đấu tranh của nhân dân da đen, thì đây phòng ngủ của tôi ở tầng trên đây, xin mời đi theo tôi. Tôi sẽ nằm dài ra tức thì. Được chứ?

Mọi người cười phá lên, chủ yếu là để cho đỡ ngượng. Sau đó các vấn đề nghiêm túc được thảo luận. Tối đó, Clara tự mình ký một tấm séc 40.000 đô la để nêu gương. Để được đến 40.000 đô, bao gồm cả thuế nữa thì một nữ diễn viên ở Mỹ phải kiếm được 200.000. Ba phần tư tất cả số tiền cô gái này kiếm được đều chi vào các sự nghiệp đấu tranh khác nhau vì bình quyền.

Nhưng không thể sống và đấu tranh bên cạnh những con người mà ta thán phục về sự kiên cường và dũng khí của họ mà hoàn toàn không để ý chút gì đến những quan hệ thông thường giữa nam và nữ. Clara có một anh bồ da đen. Rồi lại một anh khác. Tôi ngỡ rằng thậm chí cô cũng không biết là họ da đen; sống và làm việc lâu ngày với họ, cô không còn trông thấy màu da của họ nữa. Nhưng đấy là một thời kỳ, trong những năm sau vụ ám sát Malcolm X., khi sự cuồng tủi biệt lập bắt đầu trở thành điên cuồng hay ngu độn, như mọi sự cuồng tín. Khẩu hiệu của các nhà hoạt động là dùng những người da trắng có cảm tình, nhưng không bao giờ được quên họ là kẻ thù, cái đó gọi là Gaming whitey.

Tôi nghĩ thật khó tưởng tượng được có biết bao là căm hận, là tâm lý trả thù, là khủng bố ngầm, là bạo dâm ở một kẻ cuồng tín da đen khi ngủ với một phụ nữ da trắng hay cưỡng hiếp cô ta. Cleaver, thủ lĩnh không phải bàn của những người cực đoan chủ nghĩa, bây giờ đang bị đi đày, đã nói rõ về điều đó trong khi mô tả vụ cưỡng hiếp mà anh ta đã phạm: chuyện này được in trong tập tiểu sử tự thuật của anh ta, Soul on Ice. Như vậy người ta đã dùng Clara, ngủ với cô và khinh bỉ cô.

Và tương tự như hầu hết bao giờ cũng vậy trong trường hợp đức tin Tin Lành vốn có một cơ sở mơ hồ về ý thức phạm tội dẫn thẳng đến thói tự hành xác, trong lòng cô, một lúc nào đó, sự sụp đổ đã diễn ra. Cô bắt đầu tự coi mình là vật hiến sinh thần thánh để chuộc lại những tội ác của dòng giống da trắng và cái tội đàn ông da trắng đã bóc lột phụ nữ da đen suốt hai thế kỷ nay. Đấy chính xác là kiểu phụ nữ mà ta thấy tạo nên bất kỳ cặp vợ chồng bệnh lý nào. Bây giờ tôi nghĩ rằng cái bài nói ngắn đầy chất hài hước trứ danh ấy, cái câu “nếu ai đó trong các anh chứng minh được rằng bằng cách ngủ với anh ta tôi giúp ích được cho nhân dân da đen trong cuộc đấu tranh của họ” ấy đến từ sâu thẳm một tiềm thức đã hiến dâng cho sự tự hủy hoại. Cái nghề nhà văn đôi khi dễ khiến người khác thú nhận, và những câu chuyện về các cuộc “đối thoại ân ái” của Clara có đầy cái chất thấp kém đáng kinh hãi của tất cả những quan hệ bạo dâm, bởi vì các điều kiện lý tưởng của những “này, đớp lấy đi, đồ đĩ”, “vâng, ôi anh yêu” được thực hiện thật hoàn hảo.

Cô hôn tôi. Cô gầy giơ xương và trong những lời nói, những cử chỉ của cô có cái vẻ bồn chồn rất dễ đoán do tác dụng của thuốc kích thích. Clara vẫn còn đẹp, nhưng đấy là vẻ đẹp đã bắt đầu báo trước sự khô héo mà một con mắt sành sỏi đã có thể nhìn thấy từ mười năm trước cái khuôn dáng của tuổi ngũ tuần. Có một anh chàng da đen đi cùng cô, mặc áo vest màu xanh, vẻ chế giễu rất lịch sự, rất thoải mái... Sau hai mươi phút theo truyền thống dành cho chuyện những vụ hành hung mới nhất của cảnh sát, cho chuyện kết tội Ron Karanga, kèm hai cốc whisky, là đến một trong những đoạn nặng nề nhất khi cô cựu minh tinh - một trong những cái cựu khó chịu đựng nhất - bắt đầu nói về những bộ phim người ta mời cô đóng, những vai cô từ chối, những người đại diện nối tiếp của cô,„ Anh chàng da đen nhìn móng tay mình. Chúng tôi bối rối vô cùng. Chúng tôi biết, và Clara biết rằng chúng tôi biết. Người ta vừa đề nghị cô đóng vai chính cùng với Lee Marvin trong phim Paint your Wagon, phim của Alan J. Lerner, với thù lao 200.000 đô; ngân sách của phim: 20 triệu đô... Jean ném cho tôi ánh mắt tuyệt vọng. Cô ấy đã nhận vai nữ chính trong phim mười lăm ngày trước và họp đồng đã ký rồi. Chàng thanh niên da đen đột ngột quay lại phía cô gái tội nghiệp:

- Why don’t you shut up? anh ta hét lên. Em im đi.

- But, honey... Nhưng anh yêu...

Anh ta đứng dậy và bước đến giật lấy ly rượu trong tay cô.

- You had enough. Em uống đủ rồi đấy.

Đôi mắt xanh lục đẫm nước mắt.

- You are a bastard, cô nói. You are such bastards, all of you. Now that I have no money left... Tất cả đều là bọn khốn kiếp. Bây giờ khi tôi đã cháy túi rồi...

Anh ta quay lại phía chúng tôi. Đó là một anh chàng khá. Anh ta cũng có tài nữa. Vở kịch đầu tiên của anh ta, một trong những vở hay nhất của “trường phái da đen” hiện nay trong văn học đang kế tục “trường phái Do Thái”, có điểm đáng chú ý là nó không hề có hận thù.

Anh ta bảo tôi rằng trong 300.000 đô la Clara đã cho từ tám năm nay chẳng một xu nào đến được đúng nơi lẽ ra nó phải đến cả. Món tiền đó đã rơi vào túi các thành viên của một trong bốn mươi hai cái ủy ban được đặc biệt lập ra để giúp đỡ không phải người da đen mà là người da trắng. Có những tổ chức nhỏ của người da đen với mục đích duy nhất là giúp đỡ người da trắng, giúp họ bằng tiền của họ và giúp đỡ lương tâm họ. Thành viên của các tổ chức này nhét tiền vào túi mình và những người da trắng cảm thấy mình tốt hơn lên. Chẳng bao lâu nữa, mỗi người da trắng “có tội” và kha khá giàu để có thể tự cho phép mình làm việc này, sẽ có một tổ chức của người da đen của riêng mình có nhiệm vụ giúp mình cảm thấy mình là một người tốt. Trong cả đất nước này không có được quá mười hai tổ chức da đen thật sự có giá trị... Mục đích của những tổ chức khác không phải là hành động, giúp đỡ nhân dân, mục đích của chúng là tồn tại. Không hơn... Tôi cố không nhìn Clara. Vả chăng, cô không còn thật sự ở đấy nữa. Con người còn lại ở đó, là thứ được tạo nên khi chất kích thích phản ứng với rượu. Tôi có biết một cô gái khác như cô, một cô gái tuyệt đẹp, tên tục là Lynn, một cô gái vùng Texas, từng là diễn viên trong phim Mũi tên và ngọn lửa. Một đêm nọ, cô đã ngủ, say ma túy, trên chiếc giường xếp của cô và ba ngày sau người ta tìm thấy thi hài đẹp đẽ của cô bị chiếc giường xếp lại ép cứng vào tường.

Clara thổn thức như người bị chứng cuồng loạn. Cô nói với Jean:

- I’ll tell you, honey. You either work for them or you screw with them... Hoặc là ta làm việc với họ, hoặc là ta ngủ với họ... Không thể làm cả hai điều đó.

- Shut up, I am telling you. Mark bảo. Câm mồm đi!

- Cứ để cho cô ấy nói, Jean bảo. Cho cô ấy vơi bớt.

- Bởi vì nếu cô bắt đầu trộn lẫn hai thứ đó với nhau, mọi người sẽ nghĩ cô đang bị bệnh. They think you are gone pathological. Không ai còn tin cô làm việc với người da đen vì lý tưởng của cô, mà chỉ là vì cái trôn của cô... Give me another drink. Cho tôi một cốc nữa nào.

Anh ta lấy cốc của cô.

- No, you won’t ... Tối nay có một cuộc họp.

-... Bởi vì, bạn thân mến ạ, khi cô trộn lẫn cái ấy với tình yêu, thế thì chẳng còn gì nữa... Điều tệ hại nhất mà cô có thể làm với chúng là ngủ với chúng. Đấy là điều tất cả những kẻ phân biệt chủng tộc da trắng hay da đen muốn cô làm. Cô sa vào trò chơi của chúng. Như thế, chứng có thể nói rằng nào lý tưởng, nào công lý, tất cả những thứ đó, chỉ là cái cớ để lên giường... Còn một điều nữa, bạn thân mến ạ. Một tên da đen khốn nạn không khốn nạn vì nó da đen. Nó khốn nạn vì nó là một tên khốn nạn.

- Amen. Mark bảo. Em thật sự muốn dự cuộc họp ấy à?

- Tất nhiên. Sẽ có mặt Marlon Brando. Sẽ có Jack Lemmon. Sẽ có tất cả Hollywood. Em không thể không đến đó. Em không thể làm như vậy với họ. Họ cần tên tuổi em cho uy tín của họ.

Và chúng tôi đã đi đến đó...

❀ ❀ ❀

[1] Một cách gọi khinh bỉ người phụ nữ da trắng bắt bồ hay lấy chồng da đen, cũng gần như ta nói “me da đen”.