Tôi lên căn hộ mình thuê và, mười phút sau, tôi buộc phải huy động tất cả bình tĩnh để khỏi đá vào đít một trong những ngôi sao lớn nhất Hollywood, một trong những tên siêu-đực chỉ sợ mỗi một điều: có vài giây nào đó mà người ta quan tâm đến điều gì đó khác chứ không phải chúng. Bộ phim của vợ tôi đang tạm ngừng quay, và chàng diễn viên vào vai người tình trẻ bốn mươi hai tuổi sẽ phải là bạn diễn của cô ấy trong một bộ phim khác mà tôi phải làm đạo diễn, từ mấy ngày nay cứ lẽo đẽo quanh cô ấy ở Washington “để thảo luận về các nhân vật”. Đây là một trong những thứ phẩm lạ thường của Actors’ Studio[1], ở đấy lấy cớ đào tạo diễn viên, người ta nhào nặn tâm lý những thanh niên tập sự bằng một mớ hổ lốn kịch chữa bệnh tâm thần và lý thuyết phân tích tâm lý, với một mối giả quan tâm đến chủ nghĩa tả thực và chủ nghĩa hiện thực, kết quả thì có thể nhận thấy ở rất nhiều kẻ mà “phương pháp” ấy đã đưa đến chỗ cắt đứt với cả nghệ thuật lẫn thực tế. Từ mấy ngày nay, hắn ta cứ lặp đi lặp lại với chúng tôi rằng có một cảnh khiến hắn lo lắng, một cảnh yêu đương, mà hắn muốn tập với Jean, hắn muốn “sống” cảnh ấy. Tôi tìm thấy hắn hoàn toàn say khướt trong căn hộ tôi thuê.

Trên màn hình ti vi, là cuộc diễu hành của những người bạn và những tín đồ trước linh cữu để mở của Martin Luther King. Nhưng cái gã siêu-đực còn nhiều chuyện quan trọng hơn phải quan tâm. Cặp mắt hắn xanh tái màu dầu, cái thứ màu xanh vừa trong mờ vừa như đông cứng lại ở những tay bợm rượu thâm căn cố đế. Hắn than vãn. Hắn muốn tập cái cảnh yêu đương trứ danh kia mà không có người chứng kiến và hắn không hiểu được tại sao Jean Seberg đòi hỏi đạo diễn phải có mặt lúc tập. Hắn không muốn có đạo diễn. Xen này quá riêng tư. Vì sao vợ tôi lại từ chối đến nhà hắn để tập, riêng hai người với nhau? Hắn giải thích cho tôi rằng đôi bạn diễn phải hiểu nhau hơn là điều thiết yếu, phải khám phá những cử chỉ mỗi người thực hiện trong khi làm tình, để phản ứng lại cho hợp... Theo hắn phương pháp kỳ diệu của Actors’ Studio đòi hỏi cả hai “phải sống” cái xen ấy để có thể nhớ mà làm đúng khi quay thật. Tôi cũng là một người “sáng tạo”, liệu tôi có thể can thiệp để thuyết phục Jean đến tập với hắn ở nhà hắn được không?

Ngắn gọn, cái gã con nhà điếm đang đòi tôi gây sức ép với vợ tôi để thuyết phục cô đến ngủ với hắn.

Trên màn hình ti vi, khuôn mặt đã chết của Martin Luther King. Gã siêu-đực không thèm nhìn ông lấy một lần, bị kích thích bởi nỗi ám ảnh khi hình dung cái khủng khiếp của việc giao hợp và nhu cầu tự trấn an. Một mong muốn cầm lấy chai whisky và đập chết gã điên kia dâng lên đầy ngực tôi mà tôi không cưỡng lại được. Tất cả những chuyện này sẽ rất khôi hài, nếu trên màn hình trước mặt tôi không có khuôn mặt đã chết của người da đen truyền bá chủ nghĩa bất bạo động. Cạnh tôi, gã siêu-đực, lâu nay vẫn tuyên bố thuộc phái “cấp tiến” khi động đến chuyện người da đen, nốc thêm một cốc whisky, không thèm ngoái nhìn khuôn mặt Coretta và Martin Luther King.

Gã tiếp tục giảng giải cho tôi rằng “vì lợi ích của nghệ thuật”, rằng việc vợ tôi với gã phải “tập trên giường” không có ai chứng kiến là tối quan trọng. Tôi cố kìm mình lại. Bất bạo động, bất bạo động...

Hai bàn tay tôi nắm chặt, cổ tôi nghẹn cứng. Bây giờ tôi mới hiểu được bằng chính cơ thể mình tất cả những phản ứng bạo động của những người da đen bị làm nhục. Thưa mục sư Martin Luther King, ông có thật sự biết ông đã tấn công một cách hòa bình một thế lực súc vật đến như thế nào không? Tôi không kìm nổi nữa.

Một cú đá vào đít, đấy chưa thật sự là bạo lực. Đấy còn là quá hiền. Và một xô nước đá tống trọn lên đầu hắn, để làm mát.

Tôi đã cố hết sức.

Sau đó, tôi còn giúp hắn đứng dậy.

Thế là bộ phim của tôi đi tong: sẽ không bao giờ có nó nữa. Hẳn đó là cú đá đít đắt nhất thế giới: ngân sách của bộ phim là ba triệu đô la.

Tôi tắt ti vi. Tôi có cảm giác đôi mắt người chết đã nhìn thấy tôi. Tôi đi lại loanh quanh trong phòng khách, hai tay nắm chặt. Tôi đã không kìm được dây cương của chính mình.

Đến lúc đi ngủ tôi mới nhớ lại câu nói bí ẩn của Red.

Tôi quay sang phía Jean:

- Cái chuyện con chó bị tưới xăng là chuyện gì thế? Em đã kể chuyện đó với Red qua điện thoại.

Mỗi lần Seberg ra vẻ phạm tội, trông cô như mới tám tuổi.

- Em đã không nói gì với anh cả, vì anh lại sẽ nổi điên lên mất...

- Được rồi, chuyện thế nào?

Phần lớn bạn bè chúng tôi đều biết “vấn đề” mà con Chó Trắng đặt ra cho tôi, và các vị láng giềng của chúng tôi ở Arden cũng biết chuyện. Lúc tôi đang ở đâu đó, quãng giữa Ấn Độ và Thái Lan, thì Jean tiếp một số vị khách trẻ. Họ có bốn hay năm người, cầm đầu là cậu con trai một nhà công nghiệp có ngôi nhà lộng lẫy trồng mấy cây cọ và hoa giấy hơi cao vọt lên ngoài đường phố. Jean mời họ vào nhà. Tính hiếu khách lâu đời của người Mỹ không cho phép những cuộc nói chuyện người đứng trong kẻ đứng ngoài cánh cửa hé mở. Người ta mời khách vào nhà. Chính điều này giải thích bao nhiêu vụ giết người.

- Thưa bà Seberg, chúng tôi thuộc tổ chức S. D. S.,Students for Democratic Society. Lúc này chúng tôi đang tổ chức trên toàn quốc một cuộc biểu tình lớn chống chiến tranh Việt Nam...

Cậu thanh niên đang nói chừng hai mươi tuổi, tóc dài vàng hoe, đeo kính, và Jean bảo với tôi rằng cậu ta khá đẹp trai, điều đó có vẻ là một chi tiết tầm phơ, nhưng không phải đối với tôi: nó cho thấy rõ cái lối của Seberg vẫn tin ở cái đẹp và tưởng tượng rằng vẻ lộng lẫy bên trong của tâm hồn đôi lúc được phản ánh trên dáng dấp thanh cao của con người. Các cậu khác thì có vẻ hippie, tức rõ ràng là đảm bảo có đầu óc.

- Chúng tôi đang chuẩn bị cho một hành động quy mô nhất định sẽ gây ấn tuợng mạnh. Chính xác hơn là gây xúc động lớn. Nếu bà có thể dành cho chúng tôi ít phút, chúng tôi sẽ xin trình bày cụ thể dự định của chúng tôi, bởi tôi nghĩ chúng tôi có một ý tưởng hoàn toàn mới mẻ, thật sự độc đáo, thật sự khác thường...

- Các cậu ngồi xuống đi.

Bọn họ ngồi xuống. Con Sandy cứ lẩn quẩn, vẫy đuôi, đưa chân trước lên chào. Con Batka không có ở đấy, Jean đã mang nó trở lại trại nuôi vài giờ trước. Dù sao đi nữa, cũng không có nguy cơ đám thanh niên da trắng này gặp phải chuyện gì nguy hiểm cả. Chúng thấy yên tâm.

- Bà biết rằng nhiều sinh viên đã hy sinh để phản đối chiến tranh Việt Nam. Mới đây thôi, một bạn đã tự thiêu trước Lầu Năm Góc, sau khi tẩm xăng vào mình. Việc đó chẳng mang lại kết quả gì. Những chuyện như thế đã thành quen rồi... Chẳng có gì quan trọng cả...

Cậu ta sửa lại kính trên sống mũi, ngừng lời và nhìn Jean.

Cô bảo tôi là lúc đó cô tin rằng cậu ta sẽ đề nghị cô tự tẩm xăng và tự thiêu như các nhà sư. Rằng bọn họ cần một cái tên, một minh tinh màn bạc, để gây ảnh hưởng mạnh hơn đối với công chúng, để có những dòng tít lớn trên trang nhất báo chí toàn thế giới. “Hẳn cậu ta đã có sẵn một bi đông xăng và sắp đề nghị em bước lên xe để dạo chơi chuyến cuối cùng trong đời...” Cô đã lầm.

- Tôi nghĩ bà có một con chó hư hỏng mà bà muốn tống khứ đi...

Con Sandy, đứng cạnh cậu thanh niên tóc vàng hoe đẹp trai, đang vẫy đuôi. Nó đưa chân trước cho cậu ta. Con chó ấy quý mến mọi người, ngỡ như nó thiếu trung thực.

- Tôi không thấy có liên quan gì ở đây, Seberg bảo.

- Không có gì khó giải thích. Từ nhiều năm nay, ở Việt Nam, chúng ta thiêu cháy dân chúng bằng bom napan. Sạch cả từng làng. Người ta đọc những chuyện đó trên báo trong khi ăn sáng. Những tin tức đó chẳng gợi cho họ cái gì cụ thể cả. Các bạn tôi và tôi, chúng tôi muốn thức tỉnh họ, khơi dậy xúc cảm của họ. Hàng triệu người vẫn dửng dưng nhìn những xóm làng bốc cháy trên ti vi sẽ thét lên kinh khủng nếu người ta cũng làm điều đó với một con chó. Họ sẽ phẫn nộ. Cho nên chúng tôi sẽ bắt vài con chó, châm lửa đốt chúng rồi thả cho chạy khắp thành phố trước các ống kính vô tuyến truyền hình. Vì đối với bọn chó, người ta nhạy cảm trước cảnh ghê rợn nhưng lại chẳng thèm chú ý gì khi chuyện đó xảy đến với chính con người, nên chúng tôi sẽ cho họ một hình ảnh cụ thể về những gì đang diễn ra ở Việt Nam. Chúng tôi biết bà ủng hộ hòa bình, thưa bà Seberg, chúng tôi nghĩ bà sẽ hiểu tầm quan trọng của hành động nhân đạo này... Bà có thể tham gia một cách tích cực vào việc này bằng cách cho chúng tôi con chó của bà không?...

... Lúc này là năm 1968, nếu ta chỉ tính từ khi Jesus-Christ ra đời.

- Get the hell out of here, Seberg bảo. Cút khỏi đây ngay.

- Bà chưa suy nghĩ...

- Get out. Cút!

- Tôi nghĩ thay vì phản ứng theo bản năng, trước hết bà nên phân tích kỹ ý tưởng của chúng tôi đã. Bà không thể phủ nhận rằng, nếu cuộc chiến tranh Việt Nam rút ngắn đi được dù chỉ một ngày thì việc hy sinh vài con chó...

- Tôi không theo chủ nghĩa Marx - Lenin, Jean bảo.

- Chúng tôi cũng không tin như vậy. Chúng tôi chỉ đơn giản kêu gọi tình cảm nhân ái ở bà...

Jean đứng dậy, và tôi cũng muốn có mặt ở đó. Quả là khuôn mặt cô không hợp với hận thù.

- Cái trò ranh của các cậu, đấy là kiểu những vụ án thời Staline... Các cậu nhầm địa chỉ rồi. Tôi không thích chính trị đến mức ấy đâu.

Chúng đứng dậy. Lúc đó một cậu trong bọn nói ra được cái câu đáng khen này:

- Việt Nam không còn là vấn đề chính trị nữa. Đấy là vấn đề con tim.

Bạn có thể nghĩ cuộc viếng thăm đó là một trò trêu chọc của bọn sinh viên, hay là lối chế giễu một ngôi sao điện ảnh cả gan can dự vào những việc nghiêm trọng. Tôi buộc phải đánh tan ảo tưởng của bạn về điểm này. “Hành động nhân đạo” đó đã được loan báo ở nhiều nước và mới đây nữa còn được nói đến ở Berlin, chỉ cần bạn theo dõi tin tức. Các báo đều nói đến chuyện này vào tháng Mười một năm 1969.

Tôi không có mặt ở đó và bọn trẻ ranh đã ra khỏi nhà an toàn.

Ngày hôm sau chúng tôi trở về Los Angeles và từ sân bay tôi đi thẳng luôn đến trại chó.

❀ ❀ ❀

[1] Một hội nghề nghiệp thành lập tại New York, dành cho các diễn viên chuyên nghiệp, đạo diễn và biên kịch.