Vào lúc đã là đêm trên chiếc máy bay của tôi đang bay trên đồng ruộng và các thành phố Campuchia, ở Los Angeles mới sáu giờ chiều, con Sandy đang nằm dưới chân Jean bỗng dựng đôi tai lên, rồi đứng dậy khẽ khàng bước lại phía cửa. Mõm gí xuống đất, nó ngửi ngửi một lúc, rồi bắt đầu vẫy đuôi báo hiệu có khách quý đến.
Đó là con Batka. Nó đã trốn khỏi chuồng chó, và băng qua cả thung lũng San Fernando và các ngọn đồi Beverly để trở về với những người thân của nó.
Jean đã phải kể với tôi rằng đôi mắt con chó già đầy ắp tình yêu đến quá sức chịu đựng của cô. Cô òa lên nức nở. Bởi không thể giữ trong nhà một con vật là hiện thân, đối với các bạn da đen của chúng tôi, và là sự hiện diện, đối với chúng tôi, của bao thế kỷ nô lệ. “Em đã trải qua một đêm khốn khổ khi cố dung hòa những điều không thể dung hòa. Điều ấy tự nó chứng tỏ một kiểu dam mê tài tử sang trọng, một thói xa hoa ủy mị về mặt đạo đức. Thật ra chẳng có gì phải đắn đo.”
Hôm sau, cô gọi điện báo cho Carruthers.
- À thế à, thế là nó đã tìm ra đường về nhà. Tuyệt. Càng tốt.
Trong giọng Carruthers có một cái gì đó còn hơn là nhẹ nhõm. Một nỗi vui thật sự.
- Jack ạ, anh chẳng phải là một người muốn làm thay đổi thế giới này.
- Đấy, sống với một nhà văn rồi thì ra thế đấy, Jean ạ. Cô có một con chó và cô biến nó thành cả một thế giới... Cô có biết hôm trước đã xảy ra chuyện gì không? Đầu tiên, một trong những anh chàng da đen làm việc ở đây, người trẻ nhất, đã tìm cách đầu độc con chó của cô. Anh ta đã trộn vào thức ăn của nó một liều strychnine đủ giết chết nó hai mươi hai lần. Con chó không thèm đụng đến: cô biết không, một suất ăn do một bàn tay da đen phục vụ mà...
- Jack, không thể thế được...
- Đương nhiên là không thể được. Một nửa những điều từng xảy ra trên đời này là những điều không thể có được. Tôi không biết cái chuyện strychnine kia đâu. Tôi là ông chủ mà, cho nên người ta chẳng nói gì với tôi cả. Ngày hôm sau, cái anh chàng ấy, Terry - mười tám tuổi, cô xem đấy, tuổi trẻ, đẹp biết bao - anh chàng đi tìm Tatum, người bảo vệ. Bill Tatum là người vẫn cho con chó ăn, ông ta trắng đến nỗi hình như cái mùi trắng ấy tỏa hương xa đến hàng nghìn dặm, cứ xem cái lối con chó của cô ve vuốt thân tình với ông ta thì rõ. Bởi vì cô có thể đoán ra được đấy, Jean ạ, bọn da trắng chúng ta ấy mà, chúng ta có một thứ mùi tinh tế ai cũng phải mê. Tôi sẵn sàng chứng minh với cô điều đó dog-in-hand, có con chó làm bằng chứng. Terry yêu cầu Tatum đầu độc cái tên phân biệt chủng tộc của cô. Tatum trả lời rằng ông ta đã bảy mươi tuổi, ông ta không còn những thứ cần thiết - he didn’t have it in him - để có thể đầu độc bất cứ ai. Ông ta không còn những niềm xác tín đủ mạnh để làm việc đó. Đấy là tuổi già, sự lú lẫn, ông ta không còn đủ dũng cảm. Tôi biết được những việc đã được âm mưu sau lưng tôi chỉ vì đã xảy ra xô xát giữa Terry và Keys. Keys đã dần cho thằng bé kia một trận ra trò. Đừng có mà hỏi tôi vì sao nữa...
- Đi kết tội một con vật khốn khổ thì thật là vô lý... Keys đủ thông minh để hiểu ra điều đó.
- Không, cô lầm rồi, Jean ạ. Keys còn thông minh hơn thế nhiều. Anh ta thông minh đến nỗi đôi lúc tôi cảm thấy anh ta không suy nghĩ: anh ta tính toán. Đấy không phải là loại người suy ngẫm, đấy là loại người suy tính. Dầu sao anh ta cũng đã nện cho cậu nhóc kia một trận ra trò. Và ngày hôm kia, là đỉnh điểm. Tôi nghe thấy tiếng gào phía phòng gửi áo nên tới xem. Tôi thấy Terry trần truồng, còn Keys thì cầm một khẩu súng ngắn trên tay. Đây là khẩu súng ngắn của tôi, Terry đã cuỗm được ở bàn giấy của tôi và giấu dưới áo sơ mi của cậu ta. Rõ ràng thằng bé định bắn chết con chó của cô. Vậy đấy, ở đất nước này bây giờ đã đến nông nỗi thế đấy. Qua câu chuyện này, cô thử nghĩ xem tình trạng ứ mủ trong chiều sâu đã đến mức độ nào? Bởi vì không chỉ còn là vấn đề chủng tộc, hay chính trị: nó đã trở thành vấn đề điên loạn, vấn đề bệnh lý tâm thần. Cho nên, cô nghĩ xem liệu tôi có hài lòng không khi biết rằng con chó của cô đã bỏ trốn...
- Anh đã giúp nó làm điều ấy à?
- Không, không phải tôi. Có thể là Bill Tatum hay một anh chàng da trắng khác nào đó, trong con bột phát tình cảm hữu ái...
Nếu lúc đó đang ở Paris, chắc chắn tôi đã nhận được bức điện tín mời ra sân bay Orly để nhận một con chó gửi từ Mỹ sang. Nhưng lúc đó tôi lại đang ở Hồng Kông.
Vấn đề đã được giải quyết đối với Jean theo một cách hơi bất ngờ. Tôi không trách cô đã sa vào bẫy. Nếu là tôi, tôi cũng sẽ sa vào đó.
Lúc ấy là tám hay chín giờ tối. Jean có vai trong phim Sân bay ở trường quay hãng đang chuẩn bị pha quay buổi tối. Batka và Sandy vừa ăn một bữa no nê trong bếp và ra nằm dài ở phòng khách. Một chiếc ô tô đỗ xịch ngay trước nhà, và con Batka lập tức nhận ra mùi da màu. Phóc một cái, nó dựng người lên và lao ra phía cửa, lặng lẽ, răng nhe ra, trước khi tru lên một tiếng dường như vọng lại từ những thời xa xưa sâu thẳm.
Jean nghe tiếng bước chân đang tiến lại gần. Tiếng chuông chưa kịp vang lên thì ở con chó đã biến đổi kỳ lạ.
Nó cúp đuôi vào giữa hai chân sau và bắt đầu lùi lại.
Nó vẫn không ngừng sủa. Nhưng trong tiếng sủa bây giờ đã có một âm sắc mới: âm sắc sợ hãi và bất lực. Những tiếng ăng ẳng nhỏ than vãn, gần như là rên rỉ, giữa hai hồi sủa hung hăng. Và nó cứ tiếp tục lùi lại.
Jean mở hé cửa mà không gỡ sợi dây xích ra: đó là Keys, nụ cười nở rộng. Rất thoải mái, thân hình uyển chuyển, khuôn mặt sáng rực lên vì hàm răng dày khít và nhọn mà tôi có thể hình dung ra thật rõ ràng...
- Hi, there. Chào.
- Hi. Chờ cho một chút. Để tôi nhốt con chó vào trong nhà xe đã.
Nụ cười càng nở rộng.
- Không, chẳng cần đàu. Nó sẽ không động đến tôi đâu.
- Nghe này...
- Tôi hiểu rõ súc vật mà, bà Seberg ạ. Tôi đã nói với bà là nó sẽ không động đến tôi đâu. Chúng tôi chưa phải là bạn chí cốt nhưng dẫu sao tình hình cũng đã thay đổi. Đã có tiến bộ đôi chút. Nếu bà có thể có vài phút...
Jean do dự, rồi gỡ dây xích ra. Lòng hiếu khách.
- Anh chắc chắn chứ?
Keys đẩy cửa và bước vào. Tiếng gầm của con Batka càng hung dữ. Nhưng đối với Jean, cũng như tôi, đã từng chứng kiến con vật nhảy vồ lấy “kẻ thù” trong một phản xạ tức thì mỗi lần thấy một khuôn mặt da đen, thì sự thay đổi này thật khiến người ta bối rối.
Keys tiến vào giữa phòng khách và con Chó Trắng, không ngừng sủa, cứ quay nửa vòng tròn quanh anh ta, lấy đà để nhảy vồ lên, nhưng cứ như bị một rào chắn tâm lý ngăn lại mà nó không tài nào vượt qua được. Tất cả chuyện đó ngược lại với toàn bộ những gì nó đã được huấn luyện, tất cả những gì nó đã được dạy dỗ, ngược lại với toàn bộ cuộc đời chó trắng trung thành của nó, ta có thể nhận ra sự thể đó trong những tiếng rên rỉ thật sự tuyệt vọng chen giữa hai hồi sủa gầm lên điên dại của nó...
Chó Trắng có cảm giác nó đang phản bội. Jean đứng cạnh cánh cửa để mở ra ngoài đêm đen, cố nuốt đi nỗi sợ của mình. Gã Mỹ da đen đứng giữa phòng, anh ta moi từ trong túi ra một bao thuốc lá và búng nhẹ lấy ra một điếu. Anh ta đặt điếu thuốc vào giữa hai hàm răng.
- Bà xem, có thay đổi đấy, anh ta bảo. Bấy giờ, chúng nó sợ.
Vâng. Tôi không bịa gì cả đâu. Jean tin chắc đã nghe thấy câu đó. Bây giờ chúng nó sợ. Nếu cái câu gần như điên rồ trong sự khái quát và buộc lụy của nó ấy chưa đủ để soi sáng cho các anh về những gì mà các thế kỷ đã dồn nén trong tâm hồn người da đen, vậy thì không phải các anh đã coi thường những người da đen đâu: các anh đã coi thường những tâm hồn con người.
Những con chó cảnh sát như Batka được bọn người chuyên nghiệp gọi là “chó tấn công”. Hầu như bao giờ cũng vậy, chúng có sau lưng cả một dòng họ dài, nhiều thế hệ chó được huấn luyện đặc biệt để tấn công. Công việc huấn luyện do đó trở nên dễ dàng do một sự lại giống đã biến thành bản năng thật sự. Bây giờ con chó này đang phải đấu tranh chống lại cái sự lại giống đó, chống lại bản năng của chính nó...
Chó Trắng giữ thế tự vệ. Nỗi căm thù vẫn ở đó nhưng cái sợ ngăn nó tấn công. Thi thoảng nó nhích tới vài xăng ti mét, nhảy từng bước nhỏ, gần như tại chỗ theo nhịp sủa nhưng rồi liền lùi lại. Lông nó dựng lên, tai cụp xuống, và trong tiếng sủa của nó bây giờ có âm vang của một thứ lưỡng phân tâm lý thật sự, ở đó có thể nhận ra nỗi tuyệt vọng của con chó trung thành tự thấy có tội về sự phản nghịch của mình...
Chó Trắng biết nó đang phản bội những người thân của nó...
Keys đốt một điếu thuốc.
Về sau Jean đã bảo tôi rằng trong tất cả những chuyện ấy có một cái gì đó đê tiện. “Trước hết là cái cười của Keys: đó là một cái cười đắc thắng. Dẫu sao cũng còn những chiến thắng khác, và chiến thắng này cũng chẳng đẹp đẽ hơn bất cứ chiến thắng nào đạt được bằng khủng bố... Bởi vì câu hỏi đầu tiên nảy ra trong đầu em là: làm thế nào anh ta lại đạt điều đó? Bằng cách tra tấn? Điều đau lòng hơn cả, là thấy con chó ấy hoảng hốt và ngơ ngác, cưỡng lại những phản xạ của chính nó, khiếp đảm, rối bời, bị mắc bẫy, phải đương đầu với con người, cái con chó có tính lịch sử ấy... Thật ghê tởm và không thể chịu đựng được. Lúc đó em gần như là căm ghét Keys, nhưng căm ghét một cách phi nhân cách, như kiểu người ta căm ghét tất cả những cái đó. Dẫu sao không thể bất cứ lúc nào cũng trút hết tội vạ lên đầu xã hội được. Có những lúc anh là một tên khốn nạn là do chính anh. Cái ý định thánh thiện muốn ‘thu nhận lại’ con chó, ‘chạy chữa’ cho nó, chẳng dính líu gì vào đây cả. Đây là một sự vụ giữa con người với con người...”
Cô ấy nói, xẵng giọng:
- Tôi thấy là anh đã để lại cho nó một kỷ niệm không thể quên.
- Tự vệ chính đáng thôi, anh ta bảo. Nhưng tôi chỉ thật sự nện nó có mỗi một lần, lúc tôi đã hơi mất tự chủ. Nó đã quen với tôi, thế thôi. Tôi đã có thể ngồi lại trong chuồng nó hai hay ba giờ liền, với bộ quần áo bảo hộ, và như thế nó đã học được tính cam chịu... Nó bắt đầu hiểu rằng nó chẳng làm gì được tôi, nó không khử được tôi, rằng tình thế đã ra thế đấy... Nó biết nó không làm cho tôi sợ nữa, nó thua cuộc rồi...
Về sau, khi đã biết được những điều sẽ xảy ra sau đó, tôi thường hỏi các bạn tôi: các anh sẽ làm gì nếu ở vào địa vị chúng tôi? Sự vụ bị tiết lộ ra ngoài và nhiều người với ý định tốt hay xấu đã gọi điện cho Jean, nói rằng họ sẽ rất vui sướng nhận con chó về nuôi. Chẳng thể có chuyện ấy, bởi vì, chẳng cần phải nói, những đề nghị đó quá ư là lộ liễu. Phần lớn những người bạn tôi đã hỏi ý kiến đều trả lời là ở địa vị chúng tôi, họ hẳn đã tiêm cho con chó một mũi thuốc độc và “dẫu sao cũng có giới hạn trong sự đa cảm”. Tôi không đồng tình với ý kiến đó. Ngược lại tôi luôn thấy quanh tôi bằng chứng cho thấy có quá nhiều giới hạn cho tính đa cảm. Phần tôi, tôi từ chối nhượng bộ tình trạng leo thang hiện đại của sự suy giảm tính đa cảm.
Tôi từ chối phá giá trước tình trạng lạm phát, từ chối chấp nhận rằng một trăm đồng đau đớn chỉ còn có giá trị bằng một đồng, nói cách khác, hôm nay cần có một trăm người chết ở nơi hôm qua chỉ cần một người là đủ rồi.
Jean do dự. Có một điều tôi có thể hiểu được, ở những người bản tính hào hiệp, ấy là cái nhu cầu được tin người, nó có thể bị coi như là sự yếu đuối, cái lối phó thác ấy. Tôi không có tính cách hào hiệp bởi vì tôi không bao giờ tha thứ cái gì hết và càng khó quên bất cứ điều gì. Nhưng tôi lại đã từng bị một tên bịp bợm ăn cắp chỉ vì nó có một bộ mặt ghê tởm. Tôi cảm thấy cần từ bỏ nỗi ác cảm bản năng của mình và tôi ký với nó một bản giao ước.
- Đương nhiên, Keys nói, nếu muốn bán con chó, bà có thể bán được đến tám trăm đô đấy. Đây không chỉ là một con chó giữ nhà đâu. Đây là một con chó tấn công. An attack dog. Loại này rất hiếm.
- Được rồi, Keys. Đừng có mà khiêu khích. Anh biết đấy, tôi hiểu rõ tình hình mà.
Anh ta ra vẻ tôn trọng, không một chút mỉa mai.
- Tôi biết, bà đã giúp chúng tôi rất nhiều. Những người như bà, Burt Lancaster, Paul Newman, Marlon Brando... Tôi biết.
Trong bụng, chắc anh ta đến chết vì cười. Nhưng anh ta giữ vững ý định của mình, tên quỷ sứ. Lòng căm thù và nỗi oán hận có một sức bật phi thường, nó có thể nhấc bổng cả những quả núi, người ta đã từng xây dựng nên những đất nước đẹp đẽ như thế đấy. Đấy là một thứ chất rắn.
Jean đã quyết định. Một lần nữa cô sẽ trao gửi niềm tin. Seberg là một người đàn bà như thế đấy, chẳng có gì làm cô thay đổi được.
- Được rồi. Anh có thể mang con chó về trại nuôi, bởi vì rõ ràng là anh đến đây để xin điều đó chứ gì. Với điều kiện là Jack đồng ý.
- Ông ấy sẽ đồng ý. Bây giờ rất khó tìm được những nhân viên được huấn luyện tốt. Chẳng còn tìm được ai để chăm lũ rắn cả. Phải mất nhiều năm mới thật sự được miễn dịch. Tôi ấy à, một con rắn độc có thể cắn tôi, mà tôi chả sao cả. Trong cả xứ California này chỉ có hai người không chết trợn mắt lên khi người ta ném một con rắn mái gầm vào tay anh ta.
- Tại sao anh lại tha thiết với nó đến thế?
Anh ta lắc đầu và cười.
- There, you’ve got me. Vậy là bà hiểu tôi rồi đấy. Tôi rất yêu súc vật, từ lúc còn bé kia. Chính vì thế mà tôi đã chọn cái nghề này. Chẳng bao lâu nữa, tôi sẽ có trại chó của mình. Tôi sẽ mở trại của riêng mình. Tôi là một người chuyên nghiệp thật sự. Nếu tôi thành công với con chó này, thì tôi sẽ là người giỏi nhất. Yes, ma’am. Người giỏi nhất...
Tất cả những chuyện đó hẳn là phải diễn ra trong một bầu không khí nồng đượm mùi hoa hồng. Chắc là khi ra đi tôi đã để lại sau lưng mình một khoảng trống kỳ lạ lắm, bởi vì tôi vừa ra đi thì lập tức được thế chỗ bằng hàng chục bó hoa hồng. Chúng được gửi đến từ mọi phía. Với những tấm danh thiếp. Thật thú vị khi biết rằng anh vừa từ giã người vợ mê hồn của mình, thì bao nhiêu người liền lao đến các quầy bán hoa để cố bù lấp cái mùi hương đã bay mất theo anh.
- Còn một chuyện nữa, Keys. Tôi biết là một đồng nghiệp của anh đã định giết con chó. Anh có đoan chắc là hắn không lặp lại điều đó không?
- Terry à? Hắn đã hiểu ra. Tôi đã dạy cho hắn một bài học. Vả lại, hắn đang ngồi ngoài kia, trong xe ấy. Tôi đưa hắn về nhà mà. Bà có muốn nói chuyện với hắn không?
Quả là gã thanh niên đang ở ngoài kia thật, đang dựa vào thành xe, mải đếm sao. Mười tám tuổi. Thế hệ đang lên.
- Bà có thể yên tâm, thưa bà Seberg. Việc tôi làm hôm nọ, thật bậy. Tôi hứa với bà sẽ không xảy ra chuyện đó lần nữa. Không thành vấn đề. Bà có thể tin chúng tôi.
Vậy đó. Ngày hôm sau Jean mang con Batka trở lại trại chó. Ở địa vị cô, tôi cũng sẽ làm như vậy. Sống gần Seberg, tôi đã tìm lại được đôi chút sự trắng trong cần có, để chiến thắng dù vẫn biết sẽ thua cuộc. Tôi muốn nói rằng cần phải tiếp tục tin ở con người, bởi vì nếu có bị họ làm cho thất vọng, bị họ phản bội và coi thường thì cũng không quan trọng bằng tiếp tục tin tưởng vào con người họ và tin tưởng ở họ. Thà cứ để cho lũ súc vật hằn học căm thù ham hố đến uống ở cái nguồn suối thiêng liêng ấy của anh còn hơn là thấy nguồn suối đó cạn kiệt mất đi. Đánh mất chẳng quan trọng bằng tự đánh mất mình.
Lúc ấy tôi đang ở đâu đó quãng giữa Phnom Penh và Angkor Wat.
