Tôi tìm thấy Paris tất cả gan ruột phơi bày hết ra ngoài, ngập đầy những mảnh vụn của một nhiệt tình chân thành mênh mông. Cứ như là Cách mạng khiến cả thành phố thú tội. Kravitz, anh chàng phóng viên đài KLX. mà tôi đã cho mượn căn hộ của tôi, không có mặt ở đấy, nhưng đống băng ghi âm và máy móc của anh ngổn ngang khắp nhà. Tôi cho một băng bất kỳ vào máy, tôi nghe thấy những tiếng nổ, một giọng hét to: “Á, bọn khốn nạn, bọn khốn nạn! Bắt nó nằm duỗi ra, duỗi ra!” Rồi một giọng khác rên rỉ: “Mắt tôi, mắt tôi!” Kravitz là một nhà sưu tầm lớn, thứ anh sưu tầm là những câu chuyện bằng âm thanh. Trong kho ghi âm của anh ở Magnolia, tôi đã được nghe tiếng thở cuối cùng của những người sắp chết, thu ở Việt Nam, và cuốn băng từ có ghi dòng chữ: Lính Mỹ chết, Tổng tấn công Tết, Trận đánh ở Sài Gòn. Tôi lại nghe vài băng bất kỳ khác: tiếng chim hải âu, tiếng sóng, một người đàn bà đang rên rỉ sung sướng... Một băng khác, Biafra 1968. Tôi lắng nghe sự im lặng, trong khi cuộn băng đang chạy. Không một tiếng động, không một tiếng kêu, im lặng tuyệt đối... Tôi thề với các bạn là cái đó kích thích trí tưởng tượng...

Đêm Paris điểm những tiếng nổ. Tôi nghe có tiếng gì như ngựa phi, tôi bước đến bên cửa sổ: tôi thấy khoảng chục thanh niên đang vừa đi ngược lên phố Bac vừa hô dằn từng tiếng: “Chúng tôi muốn đánh cá vào ba con ngựa! Chúng tôi muốn đánh cá vào ba con ngựa!” Họ hát đồng thanh:

Có thể đúng thế thật, nhưng tôi thấy rằng hàng nghìn hình vẽ phủ đầy các bức tường thành Paris, tất cả những khẩu hiệu viết nguệch ngoạc trên áp phích đều biểu dương thắng lợi của ngành quảng cáo cao cấp, và tôi gần như hình dung ra được ông Blanchet-Bleustein[1] đang trao một học bổng năng khiếu của tập đoàn Publicis cho cậu sinh viên đã giành thắng lọi trong cuộc thi.

Tôi ra ngoài đi ăn tối ở hiệu Lipp và trên phố Sèvres, trước một tấm pa nô dán áp phích, tôi gặp B., một trong những bạn cũ của tôi ở khoa Luật, bây giờ là luật sư nổi tiếng, đang trầm ngâm trước những dòng chữ:

B. không nhìn thấy tôi. Anh đứng đấy, trước tấm pa nô, phù hiệu huân chương Bắc đẩu Bội tinh trên ngực, đôi mắt đăm đắm. Rồi anh len lén rút từ trong túi áo ra một cây bút dạ, cẩn thận liếc nhìn quanh, quay lại tấm, pa nô và bắt đầu viết. Tôi đọc thấy:

Hãy thả Thaelmann[2] ra!

Franco[3] đừng hòng thoát!

Treo cổ Chiappe[4] lên!

Đả đảo bọn Cagoule[5]!

Tôi vỗ vai anh. Anh hơi giật nảy mình rồi nhận ra tôi. Chúng tôi siết tay nhau. Tôi cầm lấy cây bút của anh. Tôi viết:

Hãy thả Dimitrov ra!

Hãy trả thù cho Matteotti[6]!

Hãy cứu lấy Ethiopia!

Anh giật lấy cây bút từ tay tôi, mắt long lên. Anh viết:

La Roque[7] đừng hòng thoát!

JP. là bọn giết người!

Giải giáp bọn liên minh!

Chúng đã giết Roger Salengro!

Đến lượt tôi:

Hãy thả Carl von Ossietzky!

Đả đảo bọn hai trăm gia đình!

Hãy trả thù cho Guernica!

Mọi người hãy đến Teruel!

Tôi đứng thẳng người dậy. Chúng tôi nhìn nhau.

Đây là giây phút cảm động hon cả. Có phải ngày nào người ta cũng hai mươi tuổi đâu.

Anh lấy lại cây bút từ tay tôi:

Những người bị giết ngày 6 tháng Hai đòi phải tính sổ!

Vì một mặt trận thống nhất cánh tả, tất cả vào Hội Tương Tế!

Staline bên chúng ta!

Một chiếc xe của lực lượng CRS. chạy qua chầm chậm và chúng tôi làm ra vẻ ngây thơ. Mắt B. ướt đi.

- Chúng ta sẽ thắng, anh thì thầm. Madrid vẫn đứng vững.

- Blum sẽ gửi máy bay sang cho họ, tôi bảo.

Tôi lại cầm lấy cây bút dạ, nhưng hết mất mực rồi. Chẳng sao cả, chẳng thiếu gì mực đen. Chúng tôi lại cảm động siết tay nhau lần nữa và tôi từ giã anh, lòng nhẹ nhõm, tôi tự hào bước đi, đầu ngẩng cao. Tôi nữa, tôi cũng đã tham gia trận chiến.

Tôi do dự giữa món dưa bắp cải ở hiệu Lipp và món ragu đỗ ở hiệu René, nhưng từ ngày có Cách mạng các quán ăn đều chật ních. Tôi cứ chen vào hiệu Lipp, ở đó có một cô gái ngồi bàn bên cạnh kể rằng bọn CRS. đã giết chết một trăm sinh viên và ném xác xuống sông Seine, để phi tang. Cô gái đang vừa chén món thịt bò muối vừa vanh vách từng chi tiết chính xác về các nữ sinh viên bị cưỡng hiếp ở đồn cảnh sát, ở đó người ta cũng đã kết liễu luôn người bị thương. Cô gọi món bánh min-phơi. Tôi thèm cái món min-phơi ấy kinh khủng, nhưng món ấy khiến người ta béo ra. Cô gái trẻ ăn vội vàng món bánh rồi đứng dậy, cùng các bạn của cô: họ sẽ qua đêm trên các chiến tuyến. Tôi hỏi Roger Cazes công việc tiếp phẩm ra sao.

- Trụ được, anh ta bảo.

Yên tâm, tôi ra về.

Họ đã đốt một thùng phuy hắc ín trước khu Bon Marché, nơi đang có một công trường, và những bóng người khoa chân múa tay chuyển động quanh đống lửa. Giữa mùi hôi khét và tiếng lách tách của ngọn lửa, tôi nhìn thấy một người da đen đội mủ chỏm Nigeria và khoác tấm bundaka kiểu Zambia trên lưng có mấy chữ screw you viết ngoằn ngoèo.

Anh ta hét lên:

- Burn, baby, burn. Đốt đi, cưng, đốt đi!

Được nghe thấy tiếng gọi chiến đấu của Chính quyền Da đen tại Sèvres-Babylone này khiến tôi xúc động, đánh thức dậy trong tôi một nỗi tiếc nhớ mà chỉ những ai đã bỏ lại bên ấy, rất xa xôi, ở Beverly Hills, một bể tắm có nước nóng, một chiếc Oldsmobile có điều hòa và mười bốn kênh truyền hình, chưa kể nhũng kênh “giáo dục”, mới hiểu được.

- Burn, baby, burnl

Mỗi lần gặp một người Mỹ ở Paris, tôi thấy trào lên cảm tình. Anh ta giơ cao cánh tay:

- Đốt đi!

Anh ta đang ở rất gần chân lý, anh chàng người Mỹ ấy, đứng trước ngọn lửa Pháp. Bởi vì, đối với tôi, chẳng phải nghi ngờ gì nữa: khi lực lượng CRS. của chúng tôi lao lên phía trước, dùi cui cầm tay, ở Sèvres-Babylone, đấy là họ đối mặt với khu ổ chuột Mỹ, với Việt Nam, với Biafra và với tất cả những kẻ đang chết đói trên trái đất này. Cuộc nổi dậy của thanh niên Paris gia nhập hoàn toàn tự nhiên vào thiên truyện ấy bởi nó không nhằm một hoàn cảnh xã hội riêng biệt nào: nó nhằm vào tất cả những cái ấy. Những nắm tay siết chặt của người Pháp, những nắm tay da trắng ấy, cũng là những nắm tay da đen. Chẳng có gì phải nghi ngờ về chuyện đó cả. Từ khi có vô tuyến truyền hình và đài bán dẫn, cái thế giới đang oanh tạc chúng ta bằng những điều xấu xa của nó đã trở thành một chốn khiêu khích mênh mông, và ta tấn công bất cứ cái gì roi vào tay ta, ta đập phá mọi thứ, ta thể hiện mình. Pompidou trả giá cho vụ ám sát Che Guevara. Như vậy là, theo một cách nào đó, đầy bất ngờ, các sinh viên Paris đang nối lại, và lần này là bằng cách trang bị cho nó một nội dung đích thực, với “truyền thống nhân đạo chủ nghĩa Pháp” đáng kính và thậm chí với cả “sứ mệnh toàn cầu” của chúng ta. Nếu không có tình cảnh của người da đen, người Nam Mỹ, không có Việt Nam, Biafra và cảnh nô lệ ở những nơi khác, thì cuộc Cách mạng của sinh viên Paris sẽ giống cuộc nổi dậy của lũ chuột nhắt trong miếng phó mát một cách lạ lùng. Nhưng tác động tức thì của thế giới khiến cho những lương tri chưa bị mất hết phẩm giá hoặc trở nên uể oải và dửng dưng, - sự dửng dưng đã cho phép mục thời sự truyền hình dọn ra cho chúng ta các xác chết và các cảnh khủng khiếp, các cảnh khốn khổ và đói khát của nó hằng ngày vào lúc tám giờ đúng lúc ta đang bình thản ăn tối, - hoặc đưa đến bùng nổ.

- Burn, baby, burn!

Tôi bước đến gần.

- American?

- You bet. Chicago. Đương nhiên!

Tôi mời anh ta về nhà tôi uống một ly. Anh ta chần chừ, cái nhìn sau cặp kính có vẻ trầm ngâm.

- No, thanks. Chỉ có hai khả năng: hoặc anh là kẻ đồng tính luyến ái, hoặc anh thuộc những người Pháp chẳng có gì cho vào mồm và bám vào những người da đen. Tôi đã chán bị bóc lột bởi những thứ đa cảm da trắng đẹp đẽ rồi. Anh làm nghề gì trong cuộc sống?

Tôi rất thích lối nói: “Anh làm nghề gì trong cuộc sống?” Cái đó khiến tôi mơ tưởng đến người khác, đến tất cả những người phải làm điều ghê gớm lắm trong cái chết, ở nơi mà còn bao nhiêu việc phải làm cho xong.

- Tôi là nhà văn.

- Oh, shit anh ta bảo. Lẽ ra tôi phải đoán ra rồi chứ. Tôi cũng là nhà văn.

Đến lượt tôi lộn mửa. Chúng tôi nhìn nhau kinh tởm. Ngay lập tức, chúng tôi có cảm giác đã biết hết về nhau. Tôi hỏi:

- Hẳn anh đến Paris để được yên tĩnh mà viết một cuốn tiểu thuyết về cuộc đấu tranh của những người da đen Mỹ phải không? Trợ cấp của quỹ Rockefeller chứ gì?

Anh ta làm ra vẻ ngạc nhiên:

- Kìa, làm sao mà anh đoán được?

- Bởi vì tôi cũng đang làm như thế. Đấy là một đề tài không thể bỏ lỡ.

Anh ta cười bò ra. Những người da đen bao giờ cũng có vẻ vui và hay cười hơn những người khác, đơn giản là vì răng họ cứ sáng lên, do tương phản.

- Tôi có một đề tài thú vị, anh ta bảo về một người đàn bà da trắng đã có chồng con chỉ chuyên làm tình, với người da đen, bởi vì với những người da đen đấy là chuyện thuộc về một thế giới khác, bà ta không cảm thấy mình lừa dối chồng.

Tôi ngỡ bất gặp trong mắt anh ta một tia nhỏ đồng lõa khủng bố. Tôi đã gặp một tên đồng đảng thuần-chủng chăng? Tôi thử thăm dò:

- Sau đó, tôi đoán là người đàn bà nọ của anh sẽ sống với một người da đen, nhưng lại lừa dối anh ta đi ngủ với một người da trắng, để tạo cho người tình da đen của chị ta cảm giác bình đẳng chủng tộc tuyệt vời với những người da trắng.

Vài quả lựu đạn cay nổ phía khách sạn Lutétia. Anh ta gật đầu.

- Cũng gần như thế. Anh chàng da đen là một ca sĩ triệu phú. Anh ta đến sống ở Bahamas. Anh ta giải thích với mọi người rằng đó là vì anh ta không còn có thể chịu đựng được nước Mỹ da trắng nữa. Kỳ thực anh ta đã chán ngấy những người đấu tranh da đen luôn coi anh ta là tên khốn nạn vì anh ta đã không ủng hộ họ đúng mức.

Một tên đồng đảng, tôi đã nói với các bạn rồi. Một tên đồng đảng thuần nòi. Tôi nhận ra ở anh ta cái tia mắt chết tiệt của một thứ chủ nghĩa khủng bố không tha bất cứ ai.

Anh ta đưa một ngón tay lên:

- Cao trào. Anh chàng da đen nhận được một bức thư nặc danh: người tình của anh ta kỳ thực là một tên giả trang. Trước đó anh ta không nhận ra điều ấy vì đây là lần đầu tiên anh ta ngủ với một phụ nữ da trắng. Anh ta không biết cái đó thế nào.

Chúng tôi siết tay nhau. Trước khu Bon Marché lính cứu hỏa phun nước vào đám lửa. Chúng tôi rủ nhau đi uống một ly.

- Tôi đến Pháp để viết một cuốn tiểu thuyết về Laure và Pétrarque[8]. Không, không phải là một nàng Laure và Pétrarque da đen, mà là Laure và Pétrarque thật, y như trong lịch sử... Tôi cho rằng tôi là một kẻ phản động.

Tôi trở về nhà, nhẹ nhõm. Trong thế giới này vẫn còn những kẻ kháng cự đích thực. Một sự thường trực được bảo đảm... Song tuy vậy phải thừa nhận rằng niềm khao khát sự thuần khiết và tính đích thực tuyệt đối ấy cô lập ta, đẩy ta ra xa, nhốt ta lại trong vương quốc bé nhỏ của cái Tôi và ngăn trở mọi liên minh... Tôi lang thang trong căn hộ trống không, nghe tiếng lựu đạn cay nổ. Chưa bao giờ Margot khóc nhiều đến thế.

❀ ❀ ❀

[1] Ý chỉ Marcel Bleustein-Blanchet (1906-1996), người sáng lập ra tập đoàn truyền thông Publicis.

[2] Lãnh đạo đảng Cộng sản Đức.

[3] Trùm phát xít Tây Ban Nha.

[4] Chinh trị gia Pháp.

[5] Một nhóm cực hữu gần với chủ nghĩa phát xít.

[6] Thuộc xã hội Ý.

[7] Thuộc xã hội Pháp

[8] Pestrarque (1304-1374) : nhà thơ Ý thời Phục hưng, nổi tiếng với vần thơ tình dành cho nàng Laure de Noves.