Tôi bắt đầu cảm thấy cái khó chịu rất quen thuộc của tất cả những kẻ nhận ra một sự thật đau buồn đang lớn dần lên quanh mình, ngày càng hiển nhiên, nhưng họ lại không chịu chấp nhận. Chẳng qua là trùng hợp ngẫu nhiên thôi, tôi tự nhủ. Tôi suy nghĩ lung tung. “Vấn đề” ám ảnh tôi.
Cảm giác khó chịu của tôi trở thành nỗi kinh hoàng thực sự khi anh chàng giao hàng của siêu thị suýt nữa bị con Batka cắn đứt cổ họng. Lúc tôi mở cổng, Batka đang nằm ở giữa phòng, và thình lình, giữa cái im lặng có chủ đích và xảo trá, nó nhảy bổ vào cổ anh chàng nọ. Chỉ cần một giây: tôi chỉ vừa kịp dùng đầu gối đóng sập cánh cổng lại.
Anh giao hàng là một người da đen.
Ngay hôm đó, tôi cho con Batka lên xe lái đến vườn thú của Jack Carruthers, “Trang trại của Noah[1]”, ở San Fernando Valley. Tôi rất thân Jack Carruthers, nguyên là một anh chàng cao bồi trên màn ảnh, từ lâu đã chuyển nghề huấn luyện súc vật cho điện ảnh. Ngoài những thứ khác, trang trại của anh lấy làm tự hào về một hố nuôi rắn hơi có thể tìm thấy những loài rắn độc tiêu biểu nhất ở Mỹ. Jack và các phụ tá của anh chiết lấy chất độc cần thiết để pha chế các thứ huyết thanh. Cái hố rắn là nơi tôi cẩn thận tránh, mỗi lần đến trang trại: nhìn cái đám lúc nhúc ở đó, ta có cảm giác đang nhìn ngắm cái tiềm thức tập thể nổi tiếng của Jung[2], cái tiềm thức của giống loài mà ta đã rơi vào khi vừa sinh ra, và đấy là một cảnh tượng khá dễ khiến ta suy sụp tinh thần.
Jack đang ngồi ở bàn giấy của anh, mặc quần áo lao động màu xanh, đầu đội chiếc mũ cát két bóng chày muôn đời của anh. Đó là một người to lớn, điềm tĩnh và đậm chắc như thường thấy ở người về già có mất đi một chút dẻo dai cơ bắp nhưng vẫn giữ nguyên được sức mạnh; anh từng làm diễn viên đóng thế trong các phim cao bồi miền Tây và phần lớn tay chân anh đều lãnh hậu quả của cái nghề ấy. Lúc nào cổ tay anh cũng quấn một vòng dây da, và anh xăm một hình đầu ngựa trên cánh tay phải.
Anh im lặng lắng nghe tôi nói, miệng nhai một trong những điếu xì gà gớm ghiếc mà nước Mỹ đã tự đày đọa mình phải xài khi cắt đứt quan hệ với La Habana.
- Thế anh muốn tôi làm gì với nó nào?
- Chữa cho con vật...
“Noah” Jack Carruthers là kiểu người mà ta vẫn gọi là người bình thản, cái lối bình thản hơi mỉa mai xuất phát từ một sức mạnh bên trong quá tự tin ở mình nên chẳng cần phải tỏ vẻ cứng rắn. Chỉ có sự bất động được giữ chắc một cách kỳ lạ của cái thân hình đồ sộ, thấp lùn ấy, có thể khiến ta nghĩ đến một thói hung hăng được kìm nén nào đó, một kiểu nín nhịn về thể xác có tính toán. Nhưng đấy là suy tính của kẻ quen cẩn thận tự chế mình: tôi đã cam chịu chấp nhận dứt khoát là tôi không thể hoàn toàn thuần hóa được con thú vẫn ẩn bên trong mà tôi đeo theo cùng mình đi khắp nơi, cũng giống như bao anh chàng lái xe dính với cái tay lái động cơ của họ. Dẫu sao, ở Hollywood, mọi người đều mến Jack, mặc vẻ lạnh nhạt của anh, bởi đấy là một người hiểu rằng con chim hoàng yến mà anh mang đến giao phó cho anh ta là không thể thay thế được bằng bất cứ con hoàng yến nào khác, và một quý ông đem một con trăn Nam Mỹ đến nhờ anh ta nuôi năn nỉ anh ta hết sức chăm sóc, quý ông ấy đang phải chia tay một sinh linh yêu quý - yêu quý có thể vì ông ta tìm thấy ở con trăn một cái gì đó khác biệt với ông ta hơn cả.
- Chữa à?
Jack nhìn tôi bằng đôi mắt màu băng xanh nhạt.
- Chữa bệnh gì chứ?
- Con chó này đã được huấn luyện đặc biệt để chuyên tấn công người da đen. Tôi thề với anh là tôi không nói chuyện viển vông đâu. Mỗi khi có một người da đen đến gần cổng, là nó điên lên. Còn người da trắng thì chẳng sao cả, nó vẫy đuôi và đưa chân trước lên chào.
- Rồi, nhưng thế thì sao?
- Thế nào, sao lại sao? Cái tật đó, chữa được chứ?
- Không, con chó của anh quá già rồi.
Một nét chế giễu khẽ ánh lên trong mắt anh:
- Đối với thế hệ đó, hỏng rồi. Anh hẳn phải biết điều ấy.
- Jack, ai cũng biết là anh từng làm được nhiều điều kỳ diệu đối với những con vật được cho là đã hư hỏng.
- Vấn đề là tuổi tác. Những nếp nhăn cũ, ăn sâu quá rồi... Chẳng làm gì được đâu. Vả lại phần lớn những con vật “hư hỏng” là những con vật bị làm hư hỏng. Bị cố tình làm méo mó đi bằng nhiều năm luyện tập. Bị làm hư hỏng có hệ thống. Con chó của anh quá già rồi.
- Đây là một vụ cần kiên nhẫn.
- Muộn quá rồi. Nó cũng đến bảy tuổi rồi. Không hồi phục được nữa. Không thể thay đổi nó được nữa. Nếp nhăn đã in sâu rồi. Người ta gọi là bệnh nghề nghiệp đấy.
- Không thế để nó như thế.
- Vậy thì tiêm cho nó một liều thuốc độc. Ở địa vị anh tôi sẽ làm thế đấy.
- Chính cái bọn khốn nạn đã huấn luyện nó mới đáng bị tiêm cho chết...
Jack phá lên cười. Anh thuộc loại người tốt số có thể vứt bỏ cả thế giới trong một cái cười ha hả.
- Thậm chí tôi không chắc có thể giữ được con chó của anh ở chỗ tôi. Tôi có hai người giúp việc da đen. Họ sẽ không ưa chuyện này đâu. Nhưng thôi, cứ tạm thời để nó đấy cho tôi đã, rồi xem sẽ ra sao.
Tôi từ giã Batka. Nó nhìn tôi hết sức chăm chú, tai vểnh lên, đầu hơi nghiêng về một bên. Tôi quay lại gần nó, ngồi bệt xuống, nhè nhẹ vuốt ve mãi mái đầu xám của nó. Sẽ sớm gặp lại nhau nhé, cưng. Đừng lo gì cả. Sẽ đâu vào đó thôi.
Tôi lái xe qua khu Coldwater Canyon, lòng trĩu nặng một khối đá đủ để xây thêm mấy nơi cầu nguyện đẹp đẽ nữa. Những đại lộ không có vỉa hè với hàng cọ hai bên vắng tanh, chỉ trong những chiếc xe ô tô là có người. Tôi cứ chạy vòng vòng trong cái khoảng trống không được cơ giới hóa đó, rồi vẫn lại mãi quay về Đại lộ Wilshire nơi có những vỉa hè. Ở đây, các vỉa hè là những ốc đảo.
Cuối cùng tôi vào nhà một người bạn mà cuộc sống chỉ còn đếm từng ngày, sau ba lần giải phẫu. Đó là người từng bị “thanh trừng” thời McCarthy, hồi những năm 1952, bị cấm làm việc trong mười năm, vào thời truy nã bọn phù thủy “lật đổ”. Tôi thấy anh đang xây dựng một thành phố tưởng tượng với bộ Hãy tự bạn làm lấy với bộ đồ nghề. Đã hai năm rồi anh xây dựng cái thành phố rực rỡ chết tiệt ấy của mình, chỉ dừng lại để viết vội viết vàng một kịch bản khoa học viễn tưởng cho vô tuyến truyền hình mà anh đã trở thành một trong những người cung cấp quen thuộc. Nhưng tất cả nỗ lực sáng tạo thực sự nơi anh dồn cả vào cái thành phố lý tưởng của anh. Anh xây, rồi phá đi, tỉa tót, xếp lại tất cả trong một nhà kho nơi cuối vườn, phía sau bể bơi - đó là một hỗn hợp trộn lẫn giữa nhựa và thép với một ước mơ xé lòng, một nhu cầu cái đẹp và sự hoàn hảo còn mạnh hơn cả căn bệnh đang gặm mòn anh. Tôi lao vào cái Cung văn hóa nhìn ra biển của anh, nhưng sau nửa giờ tôi chán và để cho anh tự thỏa mãn lấy một mình.
Trong xe, đài đưa tin về những vụ xung đột chủng tộc ở Detroit. Hai người chết. Từ cuộc bạo động ở Watts[3] làm ba mươi hai người chết, một tư tưởng cứ ám ảnh cả đất nước là nước Mỹ không bao giờ lập một kỷ lục mà không phá nó luôn sớm hay muộn.
Khi là chuyện con người, cùng lắm ta còn có thể tự an ủi bằng Shakespeare, bằng nền y học hay bằng những dấu giày của chúng ta trên mặt trăng. Nhưng khi là chuyện một con chó, thì ta chẳng còn biết lẩn tránh vào đâu nữa. Mỗi lần trở lại gặp Batka bị nhốt trong chuồng của nó, tôi cứ ngỡ đọc thấy qua ánh nhìn một câu hỏi câm lặng: “Tôi có làm gì đâu, tại sao tôi lại bị nhốt trong chuồng, tại sao ông không muốn có tôi nữa?” Chẳng thể nghĩ ra được cách trả lời nào trước sự trong trắng tận bản chất đó, ngoài một cái vuốt ve an ủi. Ra về, tôi thật sự căm hận chính mình, và nói như cái câu nổi tiếng của Victor Hugo mà lâu lắm tôi không tìm ra được một cách diễn dịch tương ứng cho đến khi ngài Hélou, ngày nay là tổng thống Liban, đã nói hộ tôi: “Khi tôi nói tôi, tức là tôi nói về tất cả các người đấy, hỡi những người khốn khổ.”
Ngày nào tôi cũng đến chuồng chó.
Tôi muốn biết mình đang trở thành cái thứ gì đây.
Bảy giờ sáng. Ngoài người gác đêm và đám thú, con thuyền Noé vắng ngắt. Hoa và lá ru đưa trong gió sớm những giọt sương nặng như trái quả của bình minh.
Con hươu cao cổ của tiến sĩ Doolittle nhìn tôi với đôi mắt đầy nữ tính giấu sau hàng mi dài, mà các bà ở chỗ Elizabeth Arden[4] đến phải ghen thèm. Batka đứng lên bằng hai chân sau, áp cả thân mình vào rào sắt, nó đã đánh hơi thấy tôi đến từ xa. Tôi dựa má vào lưới sắt, tôi cảm nhận cái mõm lạnh, cái lưỡi ấm. Chẳng khó gì để nhận ra biểu hiện của tình yêu trong đôi mắt một con chó, và tôi nghĩ đến mẹ tôi vì cái sự trung thành này của con chó và của tình yêu. Nhưng mắt mẹ tôi màu xanh lục. Tôi cũng nghĩ đến một điều ngu ngốc thú vị do một nhà văn ưu tú trong số các bạn tôi nói ra bằng cái giọng mà trong tiếng Anh người ta gọi rất hay là supercilious, pha trộn giữa tính trịch thượng, ti tiện và chất công tử bột tâm lý. “Tôi không thích chó, anh ấy bảo tôi, bởi vì tôi không thích cái thứ đức tính quyến luyến phục tùng chúng dâng hiến cho anh.” Kể cũng kỳ lạ, khi thấy phẩm giá có thể chui vào đến tận đâu.
Tôi không có chìa khóa. Tôi ngồi xổm bên ngoài chuồng còn Batka nằm phía bên kia rào, mõm gác trên đôi chân duỗi dài, mắt không rời khỏi tôi.
Trên nền trời, rực rỡ ánh sáng trong veo của buổi bình minh California, trước khi hàng triệu xe cộ tuôn ra đường và các nhà máy bắt đầu vận hành, khi sự ô nhiễm phủ lên thành phố thứ chất thải đục mờ của nó.
Tôi định bỏ đi không để ai nhìn thấy. Tôi chẳng có chuyện gì cần nói với ai cả. Nhưng tôi đã mất đi cả khái niệm về thời gian như thường gặp, khi ta trải qua những giờ khắc yên tĩnh và ta hơi thoát ra khỏi chính mình để sống với ánh sáng, cỏ cây và niềm dịu mát của khí trời.
Đâu vào khoảng mười giờ, tôi thấy người gác da đen mà tôi biết tên là Keys như mọi người ở vườn thú vẫn gọi anh ta, một cái biệt danh do anh ta thường đeo quanh thắt lưng chùm chìa khóa khiến anh ta trở thành “ông chủ chìa khóa” của tất cả các chuồng sư tử, các hố rắn, các bể cá sấu Mỹ, nhà dành cho bọn khỉ và những nơi khác trên con thuyền của “Noah” Jack Carruthers. Anh ta còn cách chỗ chúng tôi mười mét thì con Batka đã dựng hai tai lên, đứng sững im một lúc, rồi chồm dậy vừa lao vào lưới sắt vừa tru lên. Nước bọt của nó bắn cả vào mặt tôi. Ngoài hình ảnh lập tức được cụ thể hóa về những cuộc đuổi bắt nô lệ chạy trốn và những cánh đồng bông mà đến bây giờ nước Mỹ vẫn còn phải gặt lấy cái vụ mùa bi thảm nó đã tự gieo thuở nào, một lần nữa lại diễn ra cảnh một thứ quen thuộc đột ngột bị đảo lộn, cảnh trong phút chốc một bản tính thân tình biến thành sự thù địch hoang dại...
Keys đi qua cạnh chuồng, không thèm liếc nhìn con chó, tươi cười, khuôn mặt sáng rỡ - một chàng trai cao lớn, mảnh người, mặc áo sơ mi cộc tay, một chòm ria trên mép trông như hai cánh bướm. Trông thoáng giống Malcolm X[5]. Nhưng tôi ngỡ bao giờ cũng nhận thấy một nét nào đó của người đấu tranh ấy trên khuôn mặt tất cả những người da đen.
- Hello, anh ta bảo tôi. Hôm nay đẹp trời quá.
- Hello.
Tôi ngồi dưới đất, tránh ánh mắt của anh ta, trong khi con Batka lao vào lưới sắt rống lên đến nghẹn cả họng, đột ngột dừng lại, mõm quay về một phía, mắt lại hướng về phía khác, liếc nhìn Keys, răng nhe ra, rồi lại lao vào lưới sắt, rống lên đòi một miếng mồi đẫm máu. Anh chàng da đen mỉm cười.
Tôi bảo:
- No progress.
Keys nhìn con chó. Anh ta móc từ túi quần bò ra một hộp Chesterfield rồi lấy ra một điếu. Anh ta châm thuốc và lại bình thản nhìn con chó một lần nữa. Anh ta nói:
- White dog. Chó trắng.
Tôi nhớ là lúc đó tôi đã thấy cáu. Nói thế thì quả thực hơi tầm thường.
- Được rồi, tôi bảo. Chẳng có gì lạ đâu.
Anh ta nhìn tôi một lúc.
- White dog, anh ta nhắc lại. Ông biết chứ?
Đôi mắt anh ta tiếp tục lục soát tôi, làm như tôi cất hai hay ba thế kỷ lịch sử trong các túi.
- Không, dĩ nhiên là ông không biết rồi. Đấy là một con chó trắng. Từ miền Nam đưa lên. Ở đấy người ta gọi là “Chó trắng” những con chó được huấn luyện đặc biệt để giúp cảnh sát chống người da đen. Một kiểu huấn luyện công phu hết mực.
Tôi đang não cả lòng. Bởi vì chính tôi đã huấn luyện nó, con chó này. Câu nói nổi tiếng của Victor Hugo có một đảo đề: “Khi tôi nói anh, tức cũng là tôi nói về tôi đó.” Có một bài hát hay hay: Tea for two, and two for tea, và ta có thể biến nó thành một bài khác kiểu: “Tôi là anh, và anh là tôi.” Dẫu là bài đó có tên: tình bằng hữu. Chẳng cách nào khác thế được. Chẳng còn lối thoát hiểm nào nữa.
Vùng Ngoại Mông, tôi nghĩ. Tôi muốn thoát ra lối đó. Tất nhiên là cái từ ngoại khiến tôi thích.
- Ngày xưa, người ta huấn luyện chúng để săn nô lệ chạy trốn. Bây giờ, là để đối phó với những người biểu tình...
Con chó rống lên. Tôi cũng vậy, một cách lặng câm.
- Và rồi, với một con chó canh gác như vậy, cô vợ da trắng của ông có thể yên tâm mà ngon giấc lúc ông vắng nhà. Chẳng ai dám tới cưỡng hiếp cô ta.
Keys vừa quay sang phía Batka vừa rít điếu thuốc. Anh ta quan sát nó một lúc với vẻ sành sỏi.
- Một con chó đẹp đấy, anh ta nói.
Anh ta lắc đầu.
- Nhưng nó đã già rồi. Phải tầm bảy tuổi. Ở tuổi này rồi thì người ta chẳng thể thay đổi gì ở chúng được nữa...
Anh ta lặng im hồi lâu, mắt vẫn không rời con vật. Anh ta ngẫm nghĩ. Đến bây giờ thì tôi cho rằng chính lúc ấy anh ta đã nảy ra cái ý định riêng của mình, và anh ta đang lờ mờ hình thành một kế hoạch mà anh ta giấu dưới cái vẻ trầm tư kia.
- Be seeing you, anh ta bảo tôi. Tạm biệt.
Anh ta chậm rãi bỏ đi, chùm chìa khóa leng keng quanh thắt lưng.
Con Batka dịu xuống ngay, để lo bắt một con rận.
Tôi vào phòng làm việc của Jack, nhưng chẳng có ai ở đấy. Jack đang ở trường quay, bận chăm một con hắc tinh tinh ngôi sao đang quay phiên bản Romeo và Juliet dành cho khỉ cho vô tuyến truyền hình.
Tôi quay về nhà. Vợ tôi đang đi dự một cuộc họp của Liên đoàn Urban chuyên tìm việc làm cho những người da đen thất nghiệp. Trong số những người da đen thất nghiệp, có tương đối ít người thực sự thất nghiệp. Người ta không cho họ làm việc, có thế thôi. Các công đoàn - kẻ cướp đóng mọi cánh cửa đối với bọn họ.
Buổi chiều, tại nhà một vị giáo sư nghệ thuật sân khấu, có một cuộc họp của những người theo chủ nghĩa tự do đấu tranh cho dân quyền, mà tôi tránh đến dự.
Tôi giải thích với họ là tôi đã khốn khổ để thoát khỏi chuyện Việt Nam, chuyện Biafra[6], chuyện số phận những thổ dân da đỏ bị tàn sát ở Amazon, chuyện lụt lội ở Brasil, dẫu sao cũng cần phải biết dừng lại. Cái chứng phù voi ngoài da, anh có biết không? Đó là khi anh thấy khó chịu ngoài da lúc ở nhà người khác. Tôi đã nói với họ, thôi đủ rồi, tôi từ chối đau khổ lối Mỹ. Tôi phải thú thật là tôi đặc biệt ghét vị “giáo sư” mà mà ở nhà vị ấy người ta tổ chức cuộc họp đoàn kết với người da đen tranh đấu. Tôi thấy ông ta là một kẻ phong California điển hình, từ phong có thể dịch gần như là “kẻ bất chính”. Đó là một trong những nhân vật cấp tiến bất mãn với xã hội tiêu thụ của chúng ta, bèn đi mượn tiền của ta để đầu cơ bất động sản. Tôi kinh tởm mấy kẻ mà những lời tuyên bố về lòng tin chủ nghĩa tự do không nảy sinh từ sự phân tích xã hội học mà từ kẽ nứt tâm lý thầm kín. Nếu đám thanh niên chê trách một cách chính đáng một số đồ đệ của Freud là tìm cách “ghép cho khớp” họ vào một xã hội bệnh hoạn, thì tôi thấy cái thủ thuật ngược lại cố ghép cho khớp xã hội vào với cái tâm thần bệnh hoạn của mình cũng chẳng phải là một giải pháp.
Với lại các phương pháp giảng dạy của vị giáo sư nghệ thuật sân khấu đó khiến tôi buồn nôn. Chẳng hạn, trong một buổi tiếp các học trò của ông ta, tôi thấy ông ta đưa môi cho một tay diễn viên trẻ giống đực cực kỳ đầy nhục dục và đã có vợ hôn thật lâu. Và anh có biết vì sao không? Để tập cho gã nọ vứt bỏ được những “ức chế”, và nhất là những ức chế mà một nam diễn viên cảm thấy lúc phải trộn nước bọt của mình với một người đàn ông khác. Vậy là tôi không đến dự cuộc họp, nhưng có được nghe tường thuật lại chi tiết.
Người ta bàn cách mở mang đầu óc cho một số người da trắng giàu có, mà người ta định moi từ họ số tiền đủ để duy trì một “trường học không có hận thù”, về mức độ căm ghét người da trắng trong tâm lý bọn trẻ con da đen. Do đó người ta đã tổ chức một cuộc chứng minh nhỏ, bằng cách đưa đến mấy đứa bé bảy, tám và chín tuổi, có mặt cả cha mẹ chúng nữa. Và đây là, trong một bản chép lại mà tôi đảm bảo tính xác thực, cuộc đối thoại giữa bọn trẻ da đen với một bà da trắng không chỉ là bạn của chúng, mà còn cho trú tại nhà bà cả cái gia đình các chiến sĩ đấu tranh ấy, gồm bố mẹ và năm đứa con. Hãy tưởng tượng bọn nhóc khốn khổ ấy, bị hàng năm chục người lớn da trắng vây quanh, đang tham gia cái cuộc giải phẫu ấy, theo kiểu mới.
- Am I a honky, Jimmy? Tôi có phải là một mụ da trắng bẩn thỉu không?
- Yes, ma’am, you are a honky. Vâng, thưa bà, bà là một mụ da trắng bẩn thỉu.
- Am I a blue-eyed devil? Tôi có phải là một con quỷ cái mắt xanh không?
Cần nói rõ là trong Kinh Thánh của những người da đen đạo Hồi theo nhà tiên tri Elijah Muhammad, tất cả sinh vật mắt xanh đều là kẻ thù.
- Yes, ma’am, you are a blue-eyed devil. Vâng, thưa bà, bà là một con quỷ cái mắt xanh.
- Do you hate me, Jimmy? Cháu có ghét tôi không?
Đến đây biên bản ghi: “Ngập ngừng hồi lâu. Mắt đứa trẻ lo lắng tìm cha mẹ.” Chớ quên rằng từ nhiều tháng nay đứa trẻ khốn khổ đã được blue-eyed devil bây giờ đang hỏi nó cưng chiều đủ kiểu. Biên bản ghi: “Đứa bé thở dài.”
- Yes, ma’am. Tôi ghét bà. I hate you.
Ngập ngừng một chút.
-... sort of. Theo một cách nào đó.
Biên bản dừng ở đấy. Không thấy nói sau tiết mục đó người ta có cho thằng bé Jimmy một viên kẹo không. Nhưng có trà và bánh ngọt cho mọi người.
Thói bạo dâm, chứng thích phô bày, chứng thích quảng cáo và cả cái chứng conning điển hình Mỹ, cái nghệ thuật bịp bợm đã được Mark Twain biến thành bất tử, một cách chơi trò gaming whitey có nghĩa là “sai khiến kẻ da trắng”. Bởi thực ra thằng bé Jimmy quả cảm chẳng hề thù ai cả, và chứng cớ là sau câu “tôi ghét bà” nó không thể không thêm “sort of” tức là “theo cách nào đó”, và như thế thú nhận phải tự ép mình nói “tôi ghét bà”. Cái từ sort of đó báo hiệu rằng mọi sự huấn luyện trái với bản tính tự nhiên về sau sẽ thất bại không cứu vãn nổi.
Trong một cuộc thăm dò dư luận gần đây, tám mươi phần trăm người da đen Mỹ được hỏi ý kiến đã tuyên bố họ chẳng thù ghét ai cả, điều đó có nghĩa là còn có hy vọng, ngay cả với những con chó trắng.
Những kẻ đã tổ chức cuộc họp nọ, dầu da họ màu gì và loại trừ bọn lừa bịp ra, đã chứng tỏ một thứ bằng hữu chính cống: tình bằng hữu của sự ngu dốt.
- Yes, ma’am, I hate you... sort of.
Và người ta chuyền chiếc mũ từ tay người này sang tay người khác theo vòng tròn. Xin mở lòng từ thiện, thưa quý bà quý ông. Người ta xoa đầu người chiến sĩ đấu tranh Jimmy. Thưởng kẹo nữa.
Nhưng toàn bộ hy vọng của nước Mỹ nằm trong mấy từ ấy: theo cách nào đó.
Nhờ trời, tôi không dự cuộc họp ấy. Tôi hẳn sẽ cắn một ai đó mất.
Điều đó khiến tôi nghĩ đã thực sự đến lúc phải mua một sợi dây dắt cho chắc chắn hơn. Sợi dây tôi dùng từ lâu đã bắt đầu mòn rồi.
Biết được biên bản cuộc họp ấy rồi, tôi đã phải chạy bộ suốt một giờ qua khu Beverly Hills. Các bạn tôi tưởng tôi chạy bộ là để giữ eo. Chẳng đúng tí nào. Là mưu đồ chạy trốn đấy thôi.
Tôi trở về nhà, kiệt sức dễ chịu, nhưng rồi các sự kiện lại dồn đến ngập đầu ngay. Mười giờ sáng tôi nhận được cú điện thoại của Jack Carruthers.
- Anh có thể đến đây ngay không?
- Sao? Có chuyện gì thế?
- Đến đây đi.
Tôi gác máy.
Tôi đến đó.
Anh ngồi đấy, sau bàn giấy, với cái mũi tẹt gí, mái tóc xám húi cua và một miếng da trần nhỏ hình tròn, ở đó xương sọ của anh đã phải vá lại bằng một mảnh thép. Anh có vẻ một người Phổ giống như tất cả những người bị phang cho những cú bẹp cả mặt. Một cựu diễn viên đóng thế, hơn hai nghìn cú ngã ngựa đã chính thức được công nhận, một tấm bằng hành nghề đóng khung treo trên tường giữa hai bức ảnh của Tom Mix và Rintintin. Chiếc mũ bóng chày trật ra sau gáy, phần lưỡi trai dựng đứng lên. Anh châm mấy điếu thuốc rồi liền gí tắt ngay, đó là cái kiểu mà anh gọi là không hút thuốc lá. Anh có cái khía cạnh vô sản Mỹ trong dáng vẻ ưu tú tự nhiên về thể chất. Anh không chào tôi...
- Tốt. Thế đấy. Tôi xin phép anh tiêm cho nó một mũi thuốc độc. Put him to sleep.
- Tại sao, sao lại đột ngột thế?
- Lại đây mà xem...
Con chó già nằm nghiêng, mồm đẫm máu, hổn hển khó nhọc. Nó thấy tồi, và không ngẩng đầu dậy, chỉ yếu ớt vẫy đuôi.
Chúng tôi bước vào trong chuồng. Jack cúi xuống, nắn nắn vào sườn con vật, nó giật mình co thắt thân lại.
- Anh đã làm tôi mất mất người phụ tá giỏi nhất, Jack bảo.
- Keys à?
- Đúng. Mỗi ngày anh ta đi qua cạnh chuồng hai chục lần và lần nào cũng y như vậy. Con vật lồng lên điên dại. Con chó này đã được huấn luyện rất tốt. Một con chó nòi loại ưu. Keys có vẻ không chú ý, trừ phi anh ta cố ý la cà quanh chuồng, tôi ngờ là thế... như thể anh ta khăng khăng định làm vậy. Những tiếng rống lên, tôi muốn nói là, Tiếng gọi của chủ nó[7]... Anh hiểu không? Cái đó mỗi buổi lại đánh thức cơ chế thù hận nhỏ của nó.
Con chó liếm bàn tay tôi và để lại những dấu nước bọt đẫm máu trên các ngón tay tôi. Bàn tay tôi ngập ngừng, tôi kìm cái vuốt ve của mình lại... Tôi biết con Batka đang chờ đợi lời khen thưởng. Ông thấy không, tôi đã làm đúng như được dạy...
Tôi vuốt ve mái đầu trung thành của nó.
- Số là, sáng nay Keys đã mặc bộ quần áo bảo hộ và bước vào trong chuồng. Anh ta giảng giải cho con chó. Tôi nghe cả hai rống lên, và tôi thề với anh là tôi không biết ai rống to hơn ai, con chó hay con người. Nó đã cắn anh ta dở chết... Hẳn không cần nói với anh là con chó không đáng bị kết tội. Những kẻ khác kia, những kẻ đã huấn luyện nó. Duy có điều anh ta không có những kẻ khác ấy trong tay. Vậy nên...
- Sao?
“Noé” Jack Carruthers cười.
- Anh ta đã nện tôi đến vỡ mồm. Thực ra anh ta đã định làm thế. Khi tôi cố đỡ anh ta dậy, anh ta gỡ tất tật chìa khóa ra, từng cái một, đặt chúng trên mặt bàn rồi bỏ đi.
- Tôi rất lấy làm tiếc, Jack ạ.
- Tôi cũng thế. Ở đất nước này có hàng triệu người đã cực kỳ lấy làm tiếc. Điều đó chẳng thay đổi được gì hết. Anh không thể huấn luyện lại con chó của anh, chuyện ấy rõ như ban ngày. Điều tốt nhất anh có thể làm cho nó và cho mọi người, là tiêm cho nó một mũi. Nó đã bị làm cho hỏng hoàn toàn rồi... Vậy đó, anh đã hiểu ý tôi rồi đấy...
Anh nhìn con vật.
- Người ta không có quyền làm như thế với một con chó.
- Jack, tôi muốn tóm cổ cái thằng cha đã...
- Anh biết không, tôi không tin là anh có thể huấn luyện lại cả chính hắn ta. Có cả một thế hệ như vậy đó. Nó sẽ tự ngoan ngoãn ra đi. Các thế hệ sinh ra là để sẽ mất đi. Chỉ có điều tôi không chắc người da đen có thời gian và ý định chờ đợi...
Anh chiếu thẳng vào tôi ánh nhìn màu xanh thù địch.
- Về chuyện mũi tiêm, đồng ý hay không?
- Không.
Anh gật đầu.
- Vậy thì, anh sẽ mang nó về, tôi không muốn giữ nó nữa.
Anh hơi nhíu mắt, và các nếp nhăn từ tất cả các phía bỗng dồn hết về đấy. Tôi canh chừng cái cười nửa chừng của anh, cái cười đứt đoạn đến kỳ lạ, dừng lại nửa đường, giống như tất cả các biểu hiện trên khuôn mặt bị vá víu, bị tê liệt nhiều chỗ ấy.
- Tôi có một ý. Tôi biết có một trại chó ở đó không có người da đen. Họ không thuê người da đen. Hãy gửi con chó của anh ở đấy. Tôi sẽ cho anh địa chỉ.
- Thôi xéo mẹ anh đi.
Anh thoáng ra hiệu tán thành một lần nữa rồi bỏ đi, vứt luôn điếu thuốc vừa châm.
Tôi ngồi lại trong chuồng cạnh con Chó Trắng.
Tôi để cho thời gian trôi đi, bao giờ như vậy cũng hay. Một giờ, hai giờ, tôi chẳng biết nữa. Tôi quyết định, nhưng tôi lợi dụng sự chắc chắn của quyết định ấy để trì hoãn thời gian phải thực hiện.
Tôi ra xe tìm dây xích và gọi điện cho Chuck Belden. Tôi đề nghị anh ta cho tôi mượn khẩu súng ngắn.
Tôi trở lại tìm con Batka. Nó khập khiễng đi theo tôi, lưỡi thè ra. Khó nhọc lắm nó mới nhảy được lên xe. Hẳn là một hay hai cái xương sườn đã bị gãy. Tôi đỡ nó. Chúng tôi cho xe chạy dọc đại lộ Ventura, cắt ngang Laurel Canyon. Ở những chỗ đèn đỏ phải dừng lại, người ta mỉm cười với con chó vừa ngoan ngoãn ngồi bên người lái xe, vừa canh chừng con đường. Ở Van Niess tôi vượt đèn đỏ để khỏi phải dừng lại cạnh chiếc xe tải nhỏ do một người da đen lái...
Tôi nhốt con Batka trong nhà xe.
Lúc bốn rưỡi chiều, Chuck mang đến cho tôi một khẩu côn của quân đội. Tôi tự rót cho mình một cốc whisky nhưng tôi kìm mình lại. Tôi biết tôi không thể cho phép mình uống một cốc whisky rồi sau đó lang bạt khắp thành phố với khẩu súng ngắn đã nạp đạn trong tầm tay. Ở tôi, rượu tháo tung hết mọi thứ dây buộc.
Tôi bèn đổ cốc rượu vào gốc cây thu hải đường và ngồi vào tay lái. Batka thích những cuộc đi chơi bằng xe. Tôi quay tất cả các cửa kính lên và chúng tôi băng qua Hollywood, đi về phía Công viên Griffith nơi ngày xưa tôi thường chạy bộ trước khi đến tại vị ở sở lãnh sự của tôi tại Outpost Drive.
Các ngọn đồi phủ đầy bụi cây ở đây hồi đó là nơi dạo chơi ưa thích của những người yêu thiên nhiên và những người yêu nhau; bây giờ người ta đi qua những khu hoang vắng này mà chẳng mấy khi chịu rời khỏi xe. Mỗi năm tỷ lệ phạm trọng tội lại tăng thêm bảy mươi phần trăm ở những thành phố lớn của nước Mỹ. Chỉ có một phần nghìn cơ may là anh phải nhận một nhát dao găm, nhưng trong những mối quan hệ độc chiếm mà ai cũng tưởng mình đang có với số phận, người ta cảm thấy đích thị là nó nhằm vào chính mình...
Tôi dừng xe cạnh Cây Thập Tự của Người hành hương và cho con Batka ra khỏi xe.
Tôi cầm lấy khẩu súng ngắn.
Con Batka nhìn tôi. Nó biết. Linh tính.
Nó cúi đầu xuống.
Tôi nhằm vào sau tai nó.
Chó Trắng chờ đợi.
Bàn tay tôi run lên. Tôi khóc. Nước mắt nhấn chìm tất cả. Con chó mờ đi. Tôi bắn.
Tôi bắn trượt nó.
Con chó không nhúc nhích: nó đã không nhìn tôi.
Tôi có cảm tưởng đã trượt mất cuộc tự sát của chính mình.
Chó Trắng ngước mắt nhìn tôi, rồi quay đi và chờ đợi.
Tôi nôn thốc tháo.
Có sao đâu, thưa ngài, một con chó, làm gì mà lắm bi kịch thế... Còn Biafra thì sao?
Anh coi thường tôi đấy à? Biafra thì sao?
Tóm lại, không làm gì cho Biafra, điều đó cho phép anh cũng chẳng làm gì cho một con chó ư?
Ngày nay có một lối biện luận tinh vi, theo đó, vì có chuyện Biafra, vì có chuyện Việt Nam, vì có tình trạng khốn cùng của thế giới thứ ba, vì tất cả mọi chuyện, nên miễn trừ cho anh cái việc giúp một người mù sang đường.
Khẩu súng ngắn rơi khỏi bàn tay đẫm ướt của tôi.
- Chó Trắng, đến đây.
Nó khó nhọc đứng dậy và tiến một bước về phía tôi, đưa mũi ngửi cái họng súng...
Không, mẹ kiếp, không bao giờ.
Những người da đen thì mắc mưu gì đến tôi chứ, tôi ấy? Họ cũng là người như những người khác. Tôi không phải là kẻ phân biệt chủng tộc.
Với lại, một viên đạn vào đầu con vật này, có một tên gọi cho cái sự việc ấy đấy, ông Romain Gary ạ: chủ nghĩa thất bại. Đầu hàng trước kẻ thù. Tôi chưa từng bao giờ chịu thế. Không thể nghĩ rằng có một khẩu côn đã lên đạn trong tay mà lại quy hàng.
Những ngọn đồi tua tủa lùm cây đã nhuốm màu sương tím khiến cho cảnh vật đầy gai ngạnh có phần dịu bớt đi. Nhưng chỉ là cái dịu bên ngoài.
Tôi đốt một điếu xì gà La Habana giá tiền đủ nuôi sống một gia đình thổ dân da đỏ mười ngày.
Tôi thấy trong người có khá hơn.
Tôi vỗ vào gáy con Batka.
- Ta sẽ tóm được chúng.
Nó vẫy đuôi, thè lưỡi ra.
- Chúng sẽ không thoát được đâu!
Đáng tiếc là không có một bức tường trắng nào quanh đây để tôi có thể nguệch ngoạc lên đó những tuyên bố quan điểm nhân đạo chủ nghĩa.
- Con người sẽ tốt lên!
Khi cần bám víu vào một niềm hy vọng, thì chẳng ai bằng tôi.
Một nhà vô địch.
- Con người sẽ thắng bởi vì con người mạnh hơn tất cả.
Tóm lại, tôi đánh lừa được chừng nào tốt chừng ấy. Nhưng điều chủ yếu là tôi thắng. Tôi đeo lại dây dắt cho con Batka và mở cửa xe. Nó nhảy lên ghế đệm. Tấn kịch ngắn chữa bệnh tâm thần đã hạ màn.
Tôi dừng lại ở đoạn nhà Schwab và gọi điện đến vườn thú. Không có ai nhấc máy. Tôi tìm được số điện của Jack trong sổ danh bạ. Tôi thú tội.
- Chính xác thì anh kể tất cả chuyện đó cho tôi để làm gì?
- Anh hãy nhận lại con chó cho đến khi tôi rời khỏi nước Mỹ. Tôi sẽ mang nó theo cùng.
- Xéo mẹ anh đi. Cho nó vào một trại chó không có người da đen. Có một cái trại như vậy, rất tuyệt vời, ở Santa Monica. Rất sang trọng. Ngay cả ngài thị trưởng Yorty[8] cũng không thể làm hơn.
- Thế thì, hãy cho tôi số điện thoại của Keys.
- Anh muốn gì ở anh ta?
- Tôi muốn nói chuyện với anh ta.
- Đó là một anh chàng Hồi giáo da đen, anh biết không. Tốt nhất là anh nên giúp anh ta kiếm chiếc vé đi Mecca[9]. You’ll only help him to get his ticket for Mecca. Hình như những người anh em Hồi giáo có thể có được cái đặc quyền ấy nếu họ mang đến cho Elijah Muhammad năm miếng da đầu màu vàng hoe hoặc năm đôi tai màu hồng.
- Nếu anh ta trở lại làm việc ở chỗ anh, thì anh có nhận lại con chó không?
- It’s a deal. Đồng ý. Anh có biết là tôi có những hai trăm con rắn đầy nọc quý, mà chẳng có ai lấy được nọc rắn cả không? Keys là chuyên gia nọc rắn. Nói thế, nhưng tôi không có số điện thoại của anh ta ở đây. Ngày mai gọi điện lại cho tôi ở sở.
Tôi nhốt con Batka qua đêm trong nhà xe, với một bữa ăn vương giả.
Tôi không hé chút gì với Jean. Cô ấy không biết con chó đang ở cạnh.
Lại đang có một cuộc họp của những người đấu tranh trong phòng khách.
Jean Seberg từ hồi mười bốn tuổi đã tham gia tất cả các tổ chức đấu tranh vì các quyền bình đẳng. Điều đó tạo nên giữa chúng tôi một vấn đề nghiêm trọng. Vì tôi đã trải qua hành trình cùng các cuộc đổ vỡ huynh đệ của tôi từ hồi tôi mười bảy tuổi cho đến năm ba mươi tuổi và giữa tôi với cô là hai mươi bốn năm cách biệt, nên tôi dứt khoát từ chối sống lại cơn hấp hối kéo dài này một lần nữa. Tôi đã biết quá nhiều vấp ngã và chẳng hề muốn tham dự vào các vấp ngã của cô ấy nữa.
Khi tôi bước vào phòng khách, mọi người im lặng. Thế là phải. Tôi có một vẻ mặt chẳng giấu vào đâu được. Tôi muốn nói là, chỉ cần nhìn tôi sẽ cảm thấy ngay vẻ gì đó lạnh nhạt. Bởi vì tôi biết trong “cánh cấp tiến”, những kẻ trục lợi và bọn khốn kiếp nhiều chẳng kém gì trong cánh xấu.
Trong trường hợp cuộc họp tôi nói đây, các sự kiện sau đó đã mau chóng chứng minh là tôi có lý.
Quả nhiên, vài tuần sau, một tên khốn kiếp có mặt hôm đó, kẻ đã khoác một bộ da đen cho hợp thời, nếu tôi có thể nói như vậy, đã tính làm một vố tống tiền buộc bọn da trắng phải xin lỗi, tức là chơi trò sai khiến bọn da trắng. Thưa cô Seberg, chúng tôi có nắm được một bức thư có thể gây liên lụy cho cô, trong đó cô nhận chuyển lời chào hữu ái cách mạng đến những sinh viên châu Phi ở Paris... Trong đó có cả tên một trong những lãnh tụ của Báo Đen[10]... Nếu chúng tôi đăng bức thư này lên báo, thì sự nghiệp diễn viên của cô ở Mỹ sẽ...
Jean đã trả lời:
- Đăng đi.
Sau đó cô đã khóc đôi chút. Cô Seberg còn ở cái tuổi có thể thất vọng.
Tôi chờ cô ký séc đóng góp, nghĩa là phòng khách hết người, rồi tôi đi ngủ.
Sáng hôm sau tôi có được số điện thoại của Keys và tôi gọi cho anh ta. Một giọng bé gái trả lời là bố cháu không có ở nhà.
- Cháu có biết bác có thể tìm bố ở đâu không?
Cô bé lo lắng hỏi lại:
- Có chuyện gì với một con vật phải không ạ?
- Đúng. Rất quan trọng.
Nghe có tiếng thì thào bên kia đầu dây.
- Bố đang ở trường quay Pancake, phía Fairfax.
Tôi tìm địa chỉ trường quay Pancake và thấy Keys đang ngồi trước một núi bánh kếp tẩm xi rô thích. Đầu anh ta chụp chiếc mũ chỏm bé kiểu Hồi giáo trông như mới cắt ra từ một cái túi thảm hại nào đó. Anh ta chào tôi thân mật và đưa mũi dao chỉ cho tôi chiếc ghế bên cạnh. Anh ta có hàm răng nhỏ, thanh và trắng lạ lùng. Tôi mở miệng định bào chữa, nhưng anh ta ngắt lời tôi:
- Tôi biết, tôi biết. Hôm nọ tôi hơi mất bình tĩnh đôi chút. I’m sorry about that.Rất tiếc... Do cái tai tôi đó mà...
- Do tai anh, tôi lặp lại ra vẻ hiểu, nhưng kỳ thực chẳng hiểu ra làm sao cả.
- Tai tôi nhạy quá. Tôi không thể chịu nổi những tiếng rống của nó nữa. Tôi đã nện nó, cũng gần giống như người ta đập vỡ một cái đài gây ồn ào quá ấy mà...
Anh ta vừa ăn vừa suy nghĩ. Tôi nhớ đã một lần mình nhận thấy trong mắt và trên nét mặt anh ta cái dáng vẻ ấy mà tôi không còn cách gọi nào khác hơn là scheming, của một người đang âm thầm nhẩm tính kế hoạch nào đó.
- Ông hãy mang nó lại trại chó. Tôi sẽ tự tay lo chuyện này. Cần phải có thời gian đấy. Nhưng tôi tin chắc sẽ thành công.
Anh cắt làm tư một chiếc bánh kếp ròng ròng long diên hương.
- Bao giờ tôi cũng thành công.
- Có cần tôi báo trước cho Jack không?
- Chẳng cần. Xong đây, tôi sẽ quay về làm việc. Trưa nay ông mang con chó đến đi.
Anh ta ăn ngon lành.
- Con vật thật đẹp. Mất thì phí lắm.
Anh ta cười với tôi, nhe cả hàm răng nhọn:
- Ông có biết là từ sau vụ ở Watts, một con chó giữ nhà được huấn luyện tốt được người da trắng trả những sáu trăm đô không?[11]
Tôi không nói gì, đứng dậy và bỏ đi. Có vẻ anh ta coi tôi là một tên trắng, cái gã khốn kiếp ấy.
❀ ❀ ❀
[1] Noah là cách gọi trong tiếng Hébreu cửa tên Noé trong tiếng Anh hay tiếng Đức. Theo Kinh Thánh, lúc xảy ra trận Đại Hồng Thủy, gặp mọi vật đều chết hết, trừ một số được Chúa chọn lọc, mỗi loài một con, cho lên chiếc thuyền của một người tên là Noah và cứu sống. Jack Carruthers được gọi là Noah Jack Carruthers vì là chủ một trại nuôi và huấn luyện súc vật, được ví như con thuyền của Noah trong truyền thuyết.
[2] Carl Gustav Jung: nhà tâm lý học người Thụy Sĩ (1875-1961), học trò cùa Freud, nhưng về sau đã tách ra khỏi lý thuyết của Freud, nghiên cứu sâu về cái vô thức tập thể.
[3] Từ ngày 11 đến ngày 17 tháng Tám năm 1965, tại khu Watts thuộc Los Angeles đã xảy ra hàng loạt cuộc bạo động. Bắt nguồn từ một vụ xích mích giữa một gia đình người da đen với lực lượng cảnh sát, các cuộc bạo động ở Watts đã khiến hơn 30 người chết, hơn 1.000 người bị thương, 4.000 người bị bắt giữ, 977 tòa nhà bị phá hủy hoặc hư hỏng, thiệt hại hơn 35 triệu đô la.
[4] Elizabeth Arden (1878-1966), là chủ của một đế chế mỹ phẩm cùng tên, thời đỉnh cao sự nghiệp bà từng là một trong những phụ nữ giàu nhất thế giới.
[5] Malcolm X, còn có tên là El-Hajj Malek El-Shabazz, sinh năm 1925 ở Nebraska, bị ám sát ngày 21 tháng Hai năm 1965 ở Hariem, người Mỹ gốc Phi, là nhà thuyết giáo đạo Hồi, nhà hùng biện và người đáu tranh vì quyền con người.
[6] Ở đây ý nói đến cuộc chiến tranh ở Biafra hay còn gọi là nội chiến Nigeria, diễn ra từ năm 1967 đến 1970 với sự kiện khởi đầu là cuộc ly khai của tỉnh phía Đông Nigeria để tự xưng là Cộng hòa Biafra.
[7] His Master’s Voice, tên một nhãn nhạc của tập đoàn EMI, với logo là hình một chú chó giống Fox Terrier đang ngồi nghe gần loa của một máy hát loa kèn.
[8] Yorty: một viên thị trưởng thảm hại của thành phố Los Angeles, được bầu lại sau chiến dịch vận động sặc mùi phân biệt chủng tộc chống người da đen (Chú thích của tác giả).
[9] Thành phố ở Ả Rập Xê Út, đất Thánh hành hương của những người Hồi giáo.
[10] Black Panther Party, một phong trào cách mạng giải phóng người Mỹ da đen, lấy cảm hứng từ chủ nghĩa Marx - Lenin và tư tưởng Mao Trạch Đông.
[11] Từ sau các vụ ám sát tại Bel Air, theo báo chí, giá đã tăng gấp đôi. (Chú thích của tác giả)
