Tôi thừa nhận rằng ý tưởng chạy chữa cho con Batka đối với tôi mang tầm cỡ tượng trưng: nó chỉ có thể được thấu hiểu mà không bị nhún vai chế giễu nếu ta có được một ý nghĩ cao quý nào đó về con người. Tôi thuộc những người dân chủ tin rằng mục đích của nền dân chủ là đưa con người đạt đến sự cao thượng. Mà nước Mỹ lại là nước duy nhất trên thế giới đã bắt đầu bằng nền dân chủ...
Hệ thần kinh của tôi, nổi tiếng sắt đá, bắt đầu rạn nứt.
Có những đêm tôi thức dậy kinh hoàng, tin rằng, trong khi tôi đi vắng, họ - Keys hay “Noé” Jack Carruthers - đã tiêm chết Chó Trắng vì thương hại, bởi nó đã hư hỏng và hết đường chạy chữa, và tôi sực nhớ đến một người Đức tôi gặp trên toa tàu lửa, khi từ Thụy Điển trở về, hồi 1937. Hắn ta nói: “Đồng ý, không phải lỗi của người Do Thái. Người ta đã làm cho họ trở thành như thế đấy. Cứ phỉ nhổ vào họ, hạ thấp họ suốt hai nghìn năm, người ta đã làm cho họ trở thành đáng ghê tởm. Người ta đã đẩy họ vào tình trạng đó, chứ sao. Duy có điều, thế đấy: bây giờ, họ đã hư hỏng. Nhiễm độc. Vô phương cứu chữa. Không thể chạy chữa cho họ được nữa, họ hỏng mất rồi, dị dạng mất rồi. Phải giết họ mà không gây đau đớn, vì lòng thương hại. Làm vậy là làm ơn cho họ đấy.” Tôi đã nện gã ta bằng một chai bia, năm ngày ngồi nhà lao ở Düsseldort.
Ngày nào tôi cũng gọi điện cho Carruthers, anh đến phát ngấy lên. Lần nào anh cũng trả lời tôi: “Tôi không bận tâm đến nó nữa. Là Keys phụ trách con chó của anh. Hãy để cho tôi yên.”
Keys... Hiếm khi tôi gặp một con người với tôi... nói thế nào nhỉ, lại đối xứng đến vậy.
Hôm đó là Chủ nhật, không có ai ở trại cả.
Người bảo vệ, Bill Tatum, một cựu diễn viên đu bay ở gánh Ring Bros, bây giờ đã hơn bảy mươi tuổi, nói cho tôi yên tâm: con chó khỏe, rất khỏe nữa là khác. Đúng, Keys vẫn phụ trách nó... ông ta dừng lại, hình như định nói thêm gì đó nữa, có vẻ bối rối, lúng búng mấy từ gì đó liên quan đến chuyện smog làm hỏng cả thời tiết xuân và giao chùm chìa khóa cho tôi.
Con Batka nhận ra tôi ngay. Tôi yên lòng thấy nó có vẻ vui, được cho ăn tốt và bộ lông bóng mượt. Những biểu hiện âu yếm ban đầu qua rồi, nó chạy về phía sợi dây xích nhìn tôi, sủa, tỏ ý với tôi là nó muốn được đi dạo. Tôi dắt nó đi chơi ở công viên Griffith, nó chạy nhông suốt cả tiếng đồng hồ, say mê những mùi hương dại. Trên đường về, tôi dừng lại ở khu chợ cũ Hugh’s Market, mở cửa ngày Chủ nhật, mua các thứ vật dụng, để con chó nằm trong xe.
Tôi mua hàng mất khoảng mười lăm phút. Lúc trở ra bãi đỗ xe, hai tay ôm đầy hàng hóa, tôi thấy con Batka đã ra khỏi xe, hẳn nó đã dùng mõm đẩy tấm kính cửa mà tôi đã để hé cho nó có chút không khí thở. Ở đấy có một chiếc xe nôi trẻ con do một trong rất nhiều bà mẹ trẻ tuổi mặc quần đủ màu sặc sỡ nào đó để cạnh bức tường, và con Batka, hai chân trước gác lên thành xe nôi, đang tò mò nhìn vào bên trong xe; tôi mỉm cười bước mấy bước về phía chiếc xe nôi, và...
Quả thật suốt đời tôi chưa bao giờ thấy sợ đến thế, tuy nhiên...
Ôm chặt mớ hàng hóa trong tay, tôi đứng sững tại chỗ, lạnh toát cả người...
Trong xe là một đứa bé da đen. Batka nhìn nó chăm chú. Mõm con chó chỉ cách khuôn mặt bé bỏng không tới mười xăng ti mét.
Và rồi...
Con Batka nhìn tôi mắt sáng rực, có vẻ rất thú, rồi lại nhìn đứa bé và bắt đầu vẫy đuôi.
Tôi thấy nhẹ lòng và biết ơn đến mức nghẹn ngào vì nước mắt.
Tôi lại gần con chó, nhẹ nhàng cầm lấy vòng cổ nó. Hai tai nó vểnh lên, đuôi vẫn vẫy liên tục, và trong ánh mắt ánh lên vẻ chăm chú và mừng vui của con chó khi tìm được một đứa bạn chơi.
Đứa bé ngọ ngoạy tay chân và cười.
Con Batka ngửi ngửi rồi cố liếm lên mặt đứa bé.
Tôi nhẹ nhàng kéo nó về xe, đóng cửa lại rồi đổ gục một lúc lâu trên tay lái, trong người chẳng còn chút sức lực nào.
Tôi trấn tĩnh lại và lái xe trở về San Femando Valley, lúc lúc lại vuốt ve con chó ngoan ngoãn ngồi cạnh mình. Tôi kể lại điều kỳ diệu vừa rồi với ông già Tatum, nhưng ông già có vẻ chẳng thích gì. Ông ta nhìn con chó thật kỳ lạ. Có vẻ như ông ta dè chừng nó và thậm chí còn hơi sợ nó.
- Animals, ông ta nói, vẻ mập mờ khó hiểu. Ừ. Tôi biết. Ta có thể biến chúng thành bất cứ cái gì ta muốn...
Tôi nóng ruột chờ Jean về nhà để báo tin này với cô. Chó Trắng đang được chữa trị tốt. Đương nhiên, đấy chưa phải là một người da đen thật sự, đấy chỉ là đứa bé sơ sinh, nhưng rõ ràng là đã có tiến bộ... Cô tỏ vẻ không chia sẻ cảm giác phấn khởi của tôi. Cô nghe tôi kể chuyện, cởi giày và nói giọng hơi bực bội:
- Vâng, vậy là, cứ đà này, thì phải mất thêm bảy mươi lăm năm nữa. Ai có thể chờ đợi được chứ?
Rất ngạc nhiên là sáng ngày hôm sau, “Noé” Jack cũng tuôn ra với tôi gần đúng những lời đó:
- Nếu phải bắt đầu từ trong nôi, thì còn khối chuyện để mà cười đùa đấy... There’ll be lots of fun.
Mặt anh trông thật khó chịu khi gặp tôi ở bệnh xá, anh chàng Jack-Boy ấy. Nhăn nhó như khỉ: “Ôi shit, mẹ kiếp, lại vẫn thằng cha ấy.” Trông thấy tôi, anh cứ như phải nuốt từ từ cả một cốc giấm chua. Quả là anh đang quây quần với toàn đám lương thiện. Trên bàn, trước mặt anh, là một ổ chó cảnh, chỉ nhỉnh hơn lũ chuột một chút và như là được làm bằng chất keo màu hồng. Anh đang cho chúng ăn bằng một cái ống nhỏ giọt. Cuối phòng, một bác sĩ thú y, có người trợ lý giúp việc, đang chăm sóc cô nàng Miss Bo, con tinh tinh cái tao nhã ta vẫn thấy mỗi tối trên ti vi tự mình làm gương để dạy ta đánh răng bằng loại thuốc đánh răng mới “một trăm phần trăm tốt hơn” và có enzyme, đương nhiên rồi. Cô nàng Miss Bo đã nuốt gọn cả một tuýp thuốc đánh răng và phải bị rửa ruột.
- Tôi sẽ nói cho anh biết, Gary...
Người Mỹ luôn luôn biến đổi tên tôi, vốn rất Nga - garicó nghĩa là “đốt”, mệnh lệnh thức của động từ đốt cháy -, theo một cách biến đổi ngữ âm học, thành một tên tục Mỹ. Vì đó là một tên tục vào loại phổ biến nhất bên ấy, nên tôi cảm thấy mình biến thành Nénesse.
- Anh chẳng yêu quý súc vật đâu. You have no use for animals.
- Cứ hỏi các bạn tôi thử xem...
- Con chó này, đối với anh, đã trở thành một điều trừu tượng. Ngay từ đầu tôi đã thấy như vậy. Với Keys cũng thế. Các anh là loại hay lây, cái giống trí thức các anh ấy.
- Hãy để cho tôi yên, với các đám trí thức của anh, Carruthers. Nếu anh không thể ưa được họ, thì anh hãy đi mà ứng cử làm thị trưởng Los Angeles đi.
Anh nói, có vẻ khâm phục:
- The son of the bitch. Cái thằng chết giẫm ấy! Hắn cứ phải bám riết lấy cái ý tưởng cố định của hắn. Đã sáu tuần nay ngày nào hắn cũng đặt thằng con trai ba tuổi của hắn vào trong chuồng chó.
- Anh kể chuyện vớ vẩn gì thế?
- The first time, he scared the shit out of me... Lần đầu, hắn làm tôi sợ đến vãi cứt...
Carruthers đi đến trại nuôi súc vật theo lối đại lộ Magnolia, và tuy về phía đó lớp tường rào bị những bụi nguyệt quế trắng và hồng che phủ đến nửa chiều cao, vẫn nhìn thấy các chuồng chó, cái chuồng lớn của con Batka ở hàng đầu. Từ phía đó cũng trông thấy cả Waltzing Matilda, con hươu cao cổ cô đơn - không gì cô đơn hơn một con hươu cao cổ khi nó đứng in hình một mình trên nền chân trời - và lối vào hố rắn với tấm bảng viết hàng chữ to màu đỏ mỉa mai: WE ARE A BUNCH OF DEADLY SNAKES AND WE DON’T LIKE YOU EITHER. KEEP OUT. “Chúng tôi là một lũ rắn độc và chúng tôi sẵn sàng chứng minh cho các vị điều ấy. Chớ vào đây.” Chỗ của bọn tinh tinh ở hơi xa hơn, phía bên phải, sang trọng hơn tất cả khu cư trú còn lại bởi vì nhiều con trong số tinh tinh, theo hợp đồng ký với Carruthers, thuộc hạng ngôi sao lớn của màn ảnh lớn cũng như màn ảnh nhỏ, và Jack tự thấy phải đảm bảo cho chúng một số tiện nghi nhất định.
Đi đến trại nuôi từ phía Vale, lúc qua ngã quẹo, Jack nhận ra con Batka đang ở sau rào sắt và anh suýt đâm xe vào một ống nước chữa cháy: một đứa bé da đen đang đứng một mình với con chó giữa chuồng. Anh chỉ vừa kịp lách xe và chộp lấy điếu xì gà vừa đánh rơi, quành qua một ngã rẽ và lao vào cửa trại. Hai phút sau, anh đã ở trong chuồng. Đến lúc đó anh mới nhận ra rằng không phải đứa bé tình cờ lọt vào chuồng, mà một ai đó đã đặt nó vào đấy: con chó bị giữ lại bằng một sợi xích, còn đứa bé thì bị cột vào rào sắt bằng dây thắt lưng. Chẳng có mối nguy hiểm nào cả. Jack không biết gia đình Keys, lúc đó anh không biết đứa bé là con anh chàng làm công cưng của mình. Anh gào lên thật đáng sợ. Khi Jack đã gào lên, tức là có chuyện to, và tôi không chỉ nói về văn học dân gian đâu, mà gần như là về văn hóa, về những nhận thức sâu sắc về tôn giáo và văn học, và về một tài năng nhất định trong việc thể hiện thành hình ảnh. Tất cả những người đang ở trong tầm nghe tiếng gào của anh đều lập tức đổ xô lại, người đầu tiên là Keys. Anh ta phản ứng nhanh đến nỗi vẫn còn nắm cả một con rắn không biết thuộc loại gì quấn quanh cánh tay, anh ta đang lấy nọc nó và chưa kịp thả lại vào hố. Anh ta đứng đấy trước mặt Jack với con rắn đang ngoác mồm phía trên bàn tay nắm chặt. Một cuộc đối đáp ầm ĩ. Bây giờ Jack mới biết rằng đã từ một tuần nay Keys đặt cậu con trai của mình trong chuồng Chó Trắng.
Tôi phải nói rằng, trong khi Carruthers kể lại cho tôi chuyện đó, cách giải thích đầu tiên, hay chính xác hơn mối ngờ đầu tiên thoáng đến trong tâm trí tôi giống hệt mối ngờ đã đến trong tâm trí Carruthers và cái đó chẳng làm vinh dự cho chúng tôi chút nào, cho tôi cũng như cho anh. Trong một thoáng, cả hai chúng tôi đã tưởng là Keys định luyện cho con trai anh ta. Cái cảnh con Batka khi nó nổi điên lên thật kinh khủng và trong cơn suy đồi của trí tưởng tượng do quá hoang tưởng suy diễn vì tác động của cơn mê sảng logic của chúng ta, tôi tự nhủ: anh ta muốn luyện thằng bé. Anh ta muốn làm cho nó quen với hình ảnh của lòng căm thù, để cho nó học lấy. Xin đừng kết tội tôi là một nhà văn, dễ dàng trở thành nạn nhân chính của trí tưởng tượng thái quá của mình: ý nghĩ đó cũng nảy ra trong đầu Carruthers, điều ấy khiến anh nổi giận. Tuy nhiên hoàn toàn không phải vậy. Keys rất hiểu bọn chó, hiểu thái độ bảo bọc và gia trưởng của những con chó to khỏe, tự tin ở mình khi đứng trước tất cả bọn nhỏ, cả bọn nhỏ của súc vật cũng như của con người. Thằng bé chẳng gặp phải nguy cơ gì cả, nhưng anh ta vẫn cẩn thận cột cả hai lại và để chúng ở xa nhau.
- Thoạt tiên tôi để thằng bé đứng bên ngoài chuồng, anh ta giải thích. Con chó liền tỏ dấu hiệu thân thiện. Tôi đã làm như vậy nhiều ngày, để hoàn toàn chắc chắn, và rồi thằng Chuck đã muốn vào chơi với con chó...
- Vì sao anh làm tất cả những cái đó?
Keys nhìn thẳng vào mắt Jack, mỉm cười.
Jack bảo tôi: “Không, không thể nói là anh ta nhìn tôi. Anh ta ngắm thẳng vào tôi.”
- Vì sao anh làm tất cả những chuyện này?
- Tôi muốn làm cho con chó quen mùi của chúng tôi...
“Tôi bỗng muốn đánh vỡ mặt anh ta khủng khiếp, Jack nói với tôi. Cứ như là anh ta định lăng nhục tôi. Nhưng phải nói thật rằng cái thứ ngu ngốc về chuyện mùi hơi đã đóng một vai trò không nhỏ trong việc phân biệt chủng tộc khiến tôi tịt chẳng thể nói gì được. Tôi đành ngậm đắng nuốt cay.”
- Bây giờ, vậy là thắng lợi rồi, Keys kết luận. Nếu muốn, ông có thể vào chuồng và tháo dây cho cả hai. Con chó sẽ mừng lắm, cả thằng bé cũng vậy. Tuyệt đối không có gì nguy hiểm cả. Tôi xin chịu trách nhiệm.
- Nếu anh đã hoàn toàn điên, thì tự anh vào mà làm đi.
Keys chìa tay ra.
- Này, cầm lấy.
Jack vội chộp lấy con rắn. “Trong những trường hợp như thế này, anh giải thích với tôi, phải hành động nhanh, để chộp lấy con rắn cho đúng chỗ, và tôi tin chắc nếu tôi ra vẻ do dự, Keys sẽ vứt nó ngay vào tay tôi, như thế này. Tôi quá bận bịu với con rắn nên không kịp giữ con quỷ mà tôi trả lương mỗi tháng tám trăm đô la ấy lại. Tôi đành đứng đó, tay nắm chặt cổ con rắn đang quằn quại, trong lúc Keys bước vào chuồng chó. Chúng tôi đứng đấy, bốn hay năm người, nhìn sững như hóa đá, vì không ai trong chúng tôi biết rằng Keys đã kết bạn được với Chó Trắng, có thể chỉ trừ cậu Terry trẻ tuổi đang cười bò ra. Vâng, tất cả những gì tôi có thể nói với anh là Keys vào trong chuồng, tháo dây cho con chó và cho thằng bé, và chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Thắng lợi, con chó cảnh sát của anh đến gần thằng bé thò lò mũi dãi, âu yếm liếm lên mặt nó và thằng bé cười, còn Keys vỗ vỗ vào mông con chó, quả là một gia đình hạnh phúc. Bắt đầu từ lúc đó, anh biết đấy, tôi chẳng còn gì để nói nữa. Anh muốn tôi nói gì nào? Rốt cuộc, tôi đã nhầm. Tôi đã không bao giờ tin có thể tẩy rửa kết quả huấn luyện ở một con chó cảnh sát già, tôi nghĩ rằng muộn quá rồi, rằng cái đó đã ăn sâu trong máu. Tôi đã sai. Buổi sáng lúc đến trại, thấy thằng bé và con chó chơi đùa âu yếm với nhau trong chuồng, tôi cảm thấy mình đã thuộc về thế hệ những người luyện súc vật già và ngày nay người ta làm tốt hơn nhiều, vậy đó. Trong chuồng chó bây giờ có những cảnh tình tứ. Thiên đàng trên trần thế đã trở lại... Chỉ còn chuyện các con rắn chưa ổn. Chúng vẫn ngờ vực. Tôi cũng vậy...”
Hẳn là tôi phải có vẻ cảm động như là lòng nhân ái và tình yêu đã đột nhiên chiến thắng trên thế gian, hòa cùng điệu đồng ca thiên thần.
- Cái anh chàng Keys của anh cừ thật.
Quả là không thể cho rằng có thể đọc được ý nghĩ qua một ánh mắt. Nhưng cái cách Jack nhìn tôi hùng hồn và rõ ý đến nỗi tôi hiểu ra rành rành: “Đồ ngu!”
Cuối phòng, cô nàng Miss Bo rên lên như đàn bà trở dạ. Jack ném điếu xì gà đi.
- Keys và con chó của anh đã trở thành bạn thân, anh nói. Cứ đi mà xem. Tôi đang bận.
Anh quay lưng đi.
Quả là phải thật sự giữ được trong mình ít nhiều dấu vết không thể loại bỏ của kẻ mà ta đã từng là trước khi phải chịu đựng cái thất bại lớn nhất là sự chín chắn thì mới còn có thể cảm thấy niềm vui đẹp đẽ và xúc động như tôi khi thấy Keys ngồi bệt trong chuồng chó, đang chăm chú bắt từng con ve mà hẳn là con Batka đã mang về từ cuộc chạy rông nhởn nhơ ngoài thiên nhiên hôm trước. Con chó nằm ngửa, chân giơ lên trời, khoái trá để cho anh chàng kia chăm sóc. Keys ngẩng đầu lên, gọi tôi: “Hi there,” rồi lại cúi xuống bắt ve cho con chó.
Cảnh tượng thanh bình và hữu ái. Mặt trời. Những hàng cây bạch đàn. Êm đềm tình tứ. Mấy con gà mái cục tác quanh chuồng. Những con gà mái trắng... Ở cái đất nước này, người ta đã hoàn toàn điên hết cả rồi.
Batka vẫn nằm ngửa, đang hết sức khoái trá, trong khi Keys cọ bụng cho nó bằng một cái bàn chải cứng. Một mắt nó mở hé, lễ phép vẫy đuôi khi trông thấy tôi.
Con chó đang mỉm cười. Trong đời, tôi đã biết hai hay ba con chó cười, và con Batka thuộc số đó. Đấy là cái lối để lộ răng khi rung rung mép, skalitsa, như người ta nói trong tiếng Nga, nếu bạn thích một từ chuẩn xác.
- Anh thành công rồi đấy, tôi bảo.
Anh ta vẫn tiếp tục cọ bụng con chó.
- Chưa đâu, anh ta nói.
- Chẳng thể làm hơn thế được.
- Có chứ, anh ta bảo. Có thể. Sure you can.
Anh ta nhìn con chó đang nằm dưới chân với con mắt của một người sành sỏi.
- Có thể làm hơn được nữa. Nhưng cần có thời gian...
... Tôi vẫn như còn thấy lại anh ta, đứng giữa chuồng chó, và bây giờ khi một năm đã trôi qua và bao nhiêu chuyện đã xảy ra, sự hiện diện của anh ta không hề phai mờ mà càng lớn lên bên cạnh tôi tới mức có lúc mang những kích cỡ huyền hoặc.
... Tôi không thể quên anh ta.
Đây là một trong những anh chàng lanky Americans xương hông hẹp, phát triển hết mức về chiều cao do một tính năng bí ẩn nào đó của đất Mỹ. Một vệt râu mép nhỏ trên làn môi mỏng, khiến người ta đoán ra dấu vết một nguồn gốc Latinh xa xôi nào đó và cái nhìn không chờ đợi chút gì ở anh và cũng chẳng ban cho anh cái gì cả, lòng tin, cảm tình hay sự hờn giận. Đấy là một cái nhìn giấu kín mọi thứ và không giao hòa với anh. Khuôn mặt anh ta thô về kích cỡ làm át đi sự thanh mảnh của đường nét, và cái lối không biểu cảm có cân nhắc tạo cho nó một vẻ bất động và sắt đá dễ nhận, cái mà người ta gọi là “tính man dã” ở những chiến binh châu Phi, và “dáng lạnh như tiền” ở những người lính lê dương La Mã hay lính đánh thuê thời Phục hưng.
Trên hai bàn tay, nhiều vết sẹo do rắn cắn. Tatum bảo tôi rằng con người kỳ lạ ấy có khả năng miễn dịch gần như là thần diệu, anh ta hoàn toàn trơ với tất cả các loại nọc độc của các loài rắn Mỹ, hoàn toàn thích ứng với nọc độc... “Có thể, ông già nháy mắt nói thêm với tôi, có thể cậu ta có một bí quyết riêng nào đó, gia truyền, về những loại lá cây đặc biệt, ai mà biết được...” Nhưng đó chỉ là sự miễn dịch có được hẳn là nửa phần do tác dụng của các loại huyết thanh, nửa phần do các liều chất độc tích lại lâu ngày. Chính mắt tôi đã thấy anh ta trong hố rắn, đứng giữa cả cái đám ngọ ngoạy, chăm chú dùng tay không lấy nọc của một con rắn độc đang quằn quại trong nắm tay anh ta. Thật tiếc là với con người thì khó hơn nhiều...
Anh ta dửng dưng đứng giữa đám rắn, và làm sao lại có thể không cảm thấy rằng anh ta đang đứng thẳng trong tư thế chiến thắng, rằng anh chàng da đen Mỹ ấy là bất khả chiến bại...
Anh ta cúi xuống con chó, vuốt ve bụng nó, con Batka nhắm mắt thích thú.
Tôi mỉm cười, một trong những nụ cười thấm đẫm tình cảm trìu mến sướt mướt.
- Còn nhiều việc phải làm với con chó này, Keys bảo. Đúng là nó đã chấp nhận tôi. Chính tôi cho nó ăn. Tôi dắt nó đi dạo. Tôi chăm sóc nó, tôi gãi bụng cho nó. Tôi ân cần với nó... Cho nên, nó muốn tỏ ra tử tế với tôi. Tôi là tên house-nigger của nó mà.
Nụ cười của tôi vỡ đôi và biến mất.
Vẫn không chữa được, con vật khốn kiếp này. Nó cứ khư khư ký ức lịch sử...
Các bạn có còn nhớ thế nào là một tên house-nigger, một “tên da đen của ông chủ” không? Hồi xưa đấy là một gã đầy tớ da đen gần gũi với những ông chủ của y, tận tụy phục vụ họ, chơi đùa với con cái họ, và đổi lại được các ông chủ ưu ái và được hưởng chế độ ưu tiên so với đám nô lệ...
Ngày nay, những người đấu tranh dùng từ đó để chỉ những người da đen thành đạt trong xã hội da trắng và đi vào con đường hoạn lộ...
- I’m his house-nigger...
Keys bước ra khỏi chuồng. Anh châm một điếu thuốc, mơ màng nuốt lấy khói, vứt que diêm đi... Anh ta nói, không nhìn tôi:
- Anh cho tôi con chó này được không?
Tôi cảm thấy anh ta đang mưu tính gì đây, đằng sau cái nhìn lảng tránh tôi...
- Tại sao anh tha thiết với chuyện này đến thế?
- You can’t give up on a dog, anh ta nói giọng nghẹt lại. Không thể vứt một con chó đi...
Tôi ngập ngừng. Tôi nói, thận trọng:
- Tôi sẽ bàn với vợ tôi xem.
Tôi lái xe qua các ngọn đồi, xuống phía Coldwater, qua những hàng cây bạch đàn, rồi cây cọ, và cứ ngỡ như cái nhìn của Keys vẫn bám theo mình, cái nhìn ngụy trang, cố tình không bộc lộ...
Đủ rồi. Tuy nhiên tôi sẽ không để mình bị thôi miên bởi sự thù địch mà tôi cảm thấy rõ rệt đến nỗi cứ như nó bám đuổi theo tôi...
Tôi dừng lại trước nhà Stas, người chuyên thiết kế những thành phố lý tưởng bằng mô hình thu nhỏ. Người ta bảo tôi rằng anh đang sống những ngày cuối cùng của đời mình và sức sống bền bỉ của anh thật kỳ diệu. Tôi tin chắc rằng chính ý chí phải hoàn thành cái thành phố rực rỡ của anh đã giữ cho anh còn sống.
