Mỗi lần đến chuồng chó, tôi thấy mình bây giờ đã thành một kẻ quấy rầy. Một tình bạn đẹp đẽ đang nảy sinh. Huấn luyện viên của nó vừa bước vào chuồng, con chó liền đứng dậy để liếm vào khuôn mặt anh chàng da đen, và khi Keys quay mặt đi, con chó lại cọ mình vào anh ta trìu mến rên hư hử. Tôi chứng kiến những cảnh âu yếm ấy với một nụ cười mềm lòng, và cảm giác yên tâm rằng ở đời chẳng có gì là mãi mãi không cứu vãn được. Tôi tự hào về mình. Tôi đã làm một việc tốt. Tôi đứng đó với cảm tưởng được đền đáp, phần thưởng cho đức hạnh của mình.
Thái độ con Batka, khi cả ba chúng tôi đều ở trong chuồng, rất tế nhị. Vừa thấy tôi đến, nó chạy lại phía tôi môi nhếch lên thành một nụ cười dễ thương, đuôi vẫy vẫy, và sau đó lại chơi cái trò thích thú của nó là dùng răng khẽ nhay chòm râu của tôi, như là để nhằn rận vậy. Rồi nó quay lại cọ mình vào Keys, lại trở lại với tôi và lặp đi lặp lại nhiều lần cái vòng quay ấy. Một người được phú cho óc tưởng tượng của nhà tiểu thuyết sẽ bảo rằng nó khuyến khích chúng tôi thân ái với nhau, xích lại gần nhau và đánh bạn với nhau.
- Này, tôi nói với Keys trong một lần đến thăm như vậy, tôi nghĩ con chó này đã sẵn sàng rời trại nuôi và trở lại vị trí của nó trong xã hội... Nó đã lành bệnh rồi.
- Ông sẽ còn lắm chuyện rắc rối đấy. Nó chấp nhận tôi vì nó đã học cách nhận ra cá nhân tôi. Nó nhận một trường hợp ngoại lệ. Nhưng, nên nhớ, mỗi khi Terry hay một người da đen khác đến gần chuồng, thì vẫn y như trước. Nó tức sùi cả bọt mép. Tôi bảo với ông rồi đấy, tôi là tên house-nigger của nó mà.
Anh ta cười im lặng phô hết hai hàm răng trắng.
- Đối với nó bây giờ có những good nigger và bad nigger.
- Dẫu sao anh không thể ngăn một con chó phân biệt người nó quen với người lạ. Chuyện đó là bình thường.
- Đúng, bình thường. Nhưng điều không bình thường là mùi người da trắng chẳng gây phản ứng gì ở nó cả, trong khi mùi người da đen...
- Ôi nghe đây, anh bạn, thật là...
Keys đang ngồi trên hai gót chân. Anh ta hích con chó một cái nữa và đứng dậy.
- Tôi chỉ nói một điều ghi nhận đơn giản về mặt chuyên môn. Thứ đầu tiên có vai trò quan trọng trong việc huấn luyện, nhất là đối với bọn chó cảnh sát, là khứu giác. Chứng cớ là người ta có thể tập cho chó đánh hơi những người thân của nó...
Không hề có chút ngạo nghễ trong thái độ của anh ta. Ngược lại, là sự bình tâm cao độ. Cả một nền văn học nói đến “khả năng chịu kích thích” của người da đen. Điều gây ấn tượng hơn cả ở những chiến sĩ đấu tranh, là sự lạnh lùng của họ. Họ ứng xử cứ như họ đã bị giết chết từ lâu lắm rồi.
- Vậy chính xác ra, là anh muốn đi đến đâu?
- Tôi nghĩ ông nên ít đến đây hơn. Con chó không còn biết rõ nó đang ở tình trạng nào nữa, nhìn nó thì biết. Ông có thể nói cho tôi biết ý định của ông không? Ông định mang nó sang châu Âu, phải không? Tôi sẽ nói thẳng với ông. Con chó làm tôi mất rất nhiều thì giờ. Tôi rất vất vả với nó.
- Tôi biết.
- Nếu để một ngày kia ông lấy lại con chó, thì xin tạm biệt và cám ơn.
Con Batka ngồi giữa chúng tôi. Đuôi nó quét trên cát. Nó nhìn Keys rồi nhìn tôi, như là nó hiểu đang có một quyết định quan trọng liên quan đến nó. Tôi ngập ngừng. Tôi tự thấy như mình đang mang một trách nhiệm về mặt tinh thần. Tôi không thể cứ mang theo con chó trong các cuộc phiêu lãng của mình khắp thế gian, tuy nhiên, nếu bảo Keys “anh cứ lấy nó đi”, tôi có cảm giác đã phản bội...
- Tôi muốn biết ông có để con chó lại cho tôi hay không. Tôi đang đặt câu hỏi với ông.
Tôi tiếp tục im lặng. Keys không thể ngờ rằng, lối thúc nợ đột ngột đó của anh ta chạm đến cái điều mà tôi coi là một tì tật mang tính phương Đông trong tính cách của tôi: tôi ghê sợ cái cùng quyết, cái không còn cứu vãn được, tiếng nói cuối cùng. Cộng thêm vào đó lại còn có một kiểu tâm tính kỳ quặc của người thủ lĩnh bộ lạc hay tên đại ca, của viên tướng chỉ huy lính đánh thuê hay của tên bạo chúa phương Đông, tôi chẳng biết nữa: tôi không có quyền bỏ rơi những kẻ số phận tùy thuộc vào tôi... Một sự lại giống lạ lùng, truyền xuyên lại từ thời các cụ kỵ rất xa xôi sống trên những đồng cỏ châu Á của tôi, khi chết các cụ mang theo sang thế giới bên kia ngựa, chim ưng và đôi lúc cả người thiếp yêu của các cụ...
- Thế nào?
- Dẫu sao, con chó cũng sẽ ở lại Mỹ. Nếu anh thật sự muốn...
- Tôi muốn.
- Chúng ta sẽ nói lại chuyện này sau.
