Con thuyền dài của chiếc Marjorie W. đang xuôi dòng Ugambi rộng lớn theo dòng nước thủy triều rút. Thủy thủ đoàn đang thảnh thơi tận hưởng khoảng thời gian nghỉ ngơi sau những giờ chèo chống vất vả ngược dòng. Cách họ ba dặm về phía hạ lưu chính là chiếc Marjorie W., đã sẵn sàng nhổ neo ngay khi họ trèo lên tàu và kéo chiếc xuồng dài lên giàn treo. Chẳng mấy chốc, sự chú ý của mọi người đều dời khỏi những giấc mơ mộng hay chuyện phiếm để hướng về phía bờ bắc con sông. Ở đó, một hình thù kỳ dị của một con người đang đứng hét vào mặt họ bằng giọng giả thanh vỡ vụn và giơ những cánh tay gầy guộc ra.
“Cái quái gì thế?” Một thủy thủ thốt lên.
“Một người da trắng!” Viên thuyền phó lẩm bẩm, rồi tiếp lời: “Nào các chàng trai, chèo thuyền vào bờ xem hắn muốn gì nào.”
Khi tiến sát bờ, họ nhìn thấy một sinh vật hốc hác với mái tóc trắng lưa thưa rối bù và bết lại. Thân hình gầy gò, còng queo chỉ quấn một mảnh khố trần trụi. Những giọt nước mắt đang lăn dài trên đôi má húp sâu, rỗ hoa. Người đàn ông lầm bầm nói bằng một thứ ngôn ngữ xa lạ.
“Tiếng Nga chăng,” viên thuyền phó phỏng đoán. “Có biết tiếng Anh không?” hắn gọi lớn hỏi người kia.
Hắn hiểu, và bằng thứ ngôn ngữ đó, một cách ngập ngừng, đứt quãng, tựa như đã nhiều năm hắn không dùng đến, hắn van xin họ đưa hắn rời khỏi vùng đất khủng khiếp này. Khi đã lên tàu Marjorie W., kẻ lạ mặt liền kể cho những ân nhân nghe câu chuyện thảm thương về sự thiếu thốn, gian khổ và tra tấn kéo dài suốt mười năm trời. Hắn không kể cho họ nghe lý do vì sao mình lại đến châu Phi, để mặc họ tự suy đoán rằng hắn đã quên đi những biến cố trong đời trước những thử thách hãi hùng từng tàn phá cả thể xác lẫn tâm trí hắn. Hắn thậm chí còn không nói tên thật của mình, nên họ chỉ biết gọi hắn là Michael Sabrov, và chẳng còn chút điểm chung nào giữa đống tàn tạ đáng thương này với Alexis Paulvitch cường tráng nhưng đầy rẫy thủ đoạn của ngày trước.
Đã mười năm trôi qua kể từ khi tên người Nga trốn thoát khỏi số phận của kẻ đồng lõa, ác ma Rokoff; và trong suốt mười năm ấy, không chỉ một mà rất nhiều lần Paulvitch đã nguyền rủa cái định mệnh đã ban cho Nicholas Rokoff cái chết cùng sự miễn nhiễm khỏi đau đớn, trong khi lại giáng xuống đầu hắn những nỗi kinh hoàng tột cùng của một sự tồn tại còn tồi tệ hơn cả cái chết mà hắn hằng mong đợi nhưng cứ mãi chối bỏ hắn.
Paulvitch đã trốn vào rừng rậm khi nhìn thấy bầy dã thú của Tarzan cùng vị chúa tể hoang dã của chúng tràn lên boong tàu Kincaid. Vì quá hoảng sợ trước viễn cảnh Tarzan sẽ truy đuổi và bắt giữ mình, hắn cứ thế cắm cổ chạy sâu vào rừng, để rồi cuối cùng rơi vào tay một bộ lạc ăn thịt người từng nếm trải sự tàn bạo và tính khí hung ác của Rokoff. Một thứ sở thích kỳ quái nào đó của tù trưởng bộ lạc này đã cứu Paulvitch khỏi cái chết, nhưng chỉ để đẩy hắn vào một cuộc đời đau khổ và đọa đày. Suốt mười năm, hắn trở thành trò cười cho cả làng, bị phụ nữ và trẻ con đánh đập, ném đá, bị các chiến binh rạch chém và làm cho biến dạng; hắn là nạn nhân của những cơn sốt ác tính tái phát liên tục. Thế nhưng hắn vẫn không chết. Căn bệnh đậu mùa giăng móng vuốt ghê rợn lên người hắn, để lại trên gương mặt hắn những vết sẹo gớm ghiếc không thể tả. Giữa căn bệnh ấy và sự chăm sóc của bộ lạc, khuôn mặt của Alexis Paulvitch đã biến đổi đến mức ngay cả mẹ ruột của hắn cũng chẳng thể nhận ra dù chỉ một nét quen thuộc trên chiếc mặt nạ thảm hại mà hắn gọi là khuôn mặt mình. Vài nhúm tóc vàng trắng lưa thưa đã thay thế cho mái tóc đen dày từng phủ kín đầu hắn. Tứ chi hắn cong vẹo, hắn đi với dáng đi lê lết, xiêu vẹo, thân hình gập hẳn về phía trước. Răng hắn đã rụng sạch—bị đám chủ nhân dã man đánh gãy. Ngay cả tâm trí hắn cũng chỉ còn là một cái bóng đáng thương so với trước kia.
Họ đưa hắn lên tàu Marjorie W., cho hắn ăn uống và tận tình chăm sóc. Sức khỏe của hắn có khá lên đôi chút; nhưng diện mạo thì chẳng thể khá hơn—một kẻ bỏ đi của nhân loại, bầm dập và tơi tả; hắn đã được tìm thấy như thế nào, thì sẽ mãi là một kẻ bỏ đi bầm dập và tơi tả như thế cho đến khi thần chết gọi tên. Dù hãy còn ở độ tuổi ba mươi, Alexis Paulvitch trông già nua chẳng khác nào một ông lão tám mươi. Tạo hóa thâm trầm đã bắt kẻ đồng lõa phải gánh chịu một cái giá đắt gấp nhiều lần kẻ chủ mưu.
Trong tâm trí Alexis Paulvitch không còn vương vấn chút ý định trả thù nào—mà chỉ còn lại mối hận thù câm lặng đối với kẻ mà hắn cùng Rokoff từng tìm mọi cách hạ bệ nhưng bất thành. Lại có cả mối hận thù đối với ký ức về Rokoff, bởi chính Rokoff đã dẫn dắt hắn dấn thân vào những chốn kinh hoàng mà hắn phải chịu đựng. Hắn căm thù cảnh sát của hàng chục thành phố mà hắn từng phải chốn chạy. Hắn căm thù luật pháp, căm thù trật tự, căm thù vạn vật. Từng khoảnh khắc trong trạng thái tỉnh táo của người đàn ông này đều ngập tràn những ý nghĩ bệnh hoạn về sự thù hận—cả về mặt tinh thần lẫn vẻ bề ngoài thể xác, hắn đã trở thành hiện thân của cảm xúc căm ghét đầy hủy diệt ấy. Hắn hầu như chẳng giao du gì với những người đã cứu mạng mình. Hắn quá yếu để làm việc và quá ủ dột để bầu bạn, thế nên họ nhanh chóng để mặc hắn tự sinh tự diệt.
Con tàu Marjorie W. được thuê bởi một tập đoàn các nhà sản xuất giàu có, được trang bị một phòng thí nghiệm cùng đội ngũ các nhà khoa học, và được cử đi tìm kiếm một loại sản vật tự nhiên mà các nhà sản xuất bỏ vốn đang phải nhập khẩu từ Nam Mỹ với cái giá cắt cổ. Sản vật đó là gì thì chẳng ai trên tàu Marjorie W. biết ngoại trừ các nhà khoa học, và điều đó cũng chẳng có gì quan trọng với chúng ta, ngoại trừ việc nó đã dẫn con tàu đến một hòn đảo nào đó ngoài khơi bờ biển châu Phi sau khi Alexis Paulvitch được đưa lên tàu.
Con tàu thả neo ngoài khơi suốt vài tuần lễ. Sự đơn điệu của cuộc sống trên tàu bắt đầu trở thành một thử thách cho thủy thủ đoàn. Họ thường xuyên lên bờ, và cuối cùng Paulvitch cũng ngỏ ý muốn đi cùng—hắn cũng đang phát chán sự tẻ nhạt đến phát rồ của cuộc sống trên tàu.
Hòn đảo rậm rạp cây cối. Rừng rậm um tùm mọc tràn ra tận sát mép bãi biển. Các nhà khoa học đã đi sâu vào trong nội địa, tiến hành tìm kiếm thứ nguyên liệu có giá trị mà những lời đồn đại của thổ dân trên đất liền khiến họ tin rằng có thể tìm thấy ở đây với số lượng lớn có giá trị thương mại. Các thủy thủ đi câu cá, săn bắn và thám hiểm. Paulvitch lê bước dọc bãi cát, hoặc nằm nghỉ dưới bóng râm của những tán cây lớn ven bờ. Một ngày nọ, khi các thủy thủ đang tụ tập ở cách đó không xa để kiểm tra xác một con báo vừa gục ngã dưới khẩu súng của một thành viên trong nhóm đi săn trong nội địa, Paulvitch đang nằm ngủ dưới gốc cây. Hắn giật mình thức giấc bởi cảm giác có bàn tay chạm vào vai. Giật mình chồm dậy, hắn nhìn thấy một con vượn lớn hình người đang ngồi xổm bên cạnh, chăm chú quan sát hắn. Tên người Nga vô cùng hoảng sợ. Hắn liếc nhìn về phía đám thủy thủ—họ đang ở cách đó chừng hai trăm thước. Con vượn lại chìa tay kéo vai hắn, miệng phát ra những tiếng kêu rên rỉ đầy vẻ van nài. Paulvitch không thấy có chút đe dọa nào trong ánh mắt dò hỏi hay tư thế của con thú. Hắn chậm rãi đứng dậy. Con vượn cũng đứng lên bên cạnh hắn.
Với dáng người gập đôi, gã đàn ông cẩn trọng lê bước về phía đám thủy thủ. Con vượn đi theo hắn, một tay níu lấy cánh tay hắn. Họ tiến đến gần sát nhóm thủy thủ thì mới bị phát hiện, và đến lúc này Paulvitch đã chắc chắn rằng con thú không hề có ý định hại mình. Con vật rõ ràng đã quen với việc sống gần gũi con người. Tên người Nga chợt lóe lên suy nghĩ rằng con vượn này có giá trị tiền bạc không hề nhỏ, và trước khi họ đến chỗ các thủy thủ, hắn đã quyết định rằng chính hắn phải là kẻ thu lời từ món hời này.
Khi các thủy thủ ngẩng lên và nhìn thấy cặp đôi kỳ lạ đang lê bước về phía mình, họ vô cùng kinh ngạc và bắt đầu chạy về phía hai kẻ đó. Con vượn không hề tỏ ra sợ hãi. Ngược lại, nó nắm lấy vai từng người thủy thủ rồi chăm chú nhìn sâu vào mặt họ. Sau khi đã quan sát tất cả mọi người, nó quay lại bên cạnh Paulvitch, vẻ thất vọng hằn rõ trên nét mặt và dáng đi.
Bọn thủy thủ vô cùng thích thú với nó. Họ tụ tập xung quanh, hỏi Paulvitch rất nhiều câu hỏi và quan sát người bạn đồng hành của hắn. Tên người Nga bảo rằng con vượn là của hắn—ngoài ra hắn chẳng nói thêm gì nữa—mà chỉ lải nhải hoài một câu: “Con vượn là của tôi. Con vượn là của tôi.” Chán ngấy Paulvitch, một tên thủy thủ nảy ra ý định đùa cợt. Vòng ra phía sau lưng con vượn, hắn dùng một chiếc kim đâm vào lưng sinh vật này. Nhanh như chớp, con thú quay phắt lại kẻ quấy rối mình, và chỉ trong khoảnh khắc quay người ngắn ngủi ấy, từ một sinh vật hiền lành, thân thiện, nó biến thành một con quỷ cuồng nộ. Nụ cười toe toét trên mặt tên thủy thủ khi thực hiện trò đùa nhỏ của mình bỗng đông cứng thành một vẻ hoảng sợ. Hắn cố né tránh những cánh tay dài đang vươn tới tóm lấy mình; nhưng không kịp, bèn rút con dao dài giắt ở thắt lưng. Chỉ với một cú giật mạnh, con vượn đã cướp được vũ khí khỏi tay gã đàn ông rồi ném phăng sang một bên, sau đó những chiếc răng nanh vàng đợ đấmập sâu vào vai tên thủy thủ.
Đồng đội của gã thủy thủ lập tức lao vào con thú với gậy gộc và dao găm, trong khi Paulvitch nhảy múa xung quanh bầy người đang chửi bới, gầm gừ, miệng lầm bầm và hét lên những lời van xin lẫn đe dọa. Hắn nhìn thấy viễn cảnh giàu sang của mình đang tan thành mây khói dưới vũ khí của đám thủy thủ.
Tuy nhiên, con vượn không phải là một nạn nhân dễ bị khuất phục trước số đông áp đảo tưởng chừng như sắp đè bẹp nó. Vực dậy từ chỗ gã thủy thủ vừa khơi mào trận chiến, nó lắc mạnh đôi vai lực lưỡng, hất văng hai gã đang bám chặt lấy lưng mình, rồi bằng những cú vả trời giáng từ bàn tay để trần, nó lần lượt đốn hạ từng kẻ tấn công, uyển chuyển nhảy nhót khắp nơi với sự nhanh nhẹn của một con khỉ nhỏ.
Cuộc ẩu đả đã bị thợ cả và thuyền phó chứng kiến khi họ vừa bước lên bờ từ chiếc Marjorie W., và Paulvitch thấy hai người này đang chạy tới với những khẩu súng lục trên tay, theo sau là hai thủy thủ đã chèo xuồng đưa họ vào bờ. Con vượn đứng nhìn quanh đống hỗn độn do chính tay nó gây ra, nhưng Paulvitch chẳng thể đoán được liệu nó đang chờ đợi một cuộc tấn công mới hay đang đắn đo xem nên tiêu diệt kẻ thù nào trước. Dù vậy, điều mà hắn có thể đoán chắc là ngay khi hai viên sĩ quan bước vào tầm ngắm bắn được con thú, họ sẽ kết liễu nó trong một nốt nhạc trừ khi có ai đó ra tay ngăn cản và phải làm thật nhanh. Con vượn không có động thái nào tấn công tên người Nga, nhưng dẫu vậy hắn cũng chẳng lấy gì làm chắc chắn chuyện gì sẽ xảy ra nếu hắn cả gan can thiệp vào con dã thú đang lồng lộn cơn cuộnnộ bản năng và với mùi máu tươi hãy còn nồng nàn trong cánh mũi. Hắn chần chừ trong chốc lát, rồi một lần nữa, những giấc mộng làm giàu nhờ con vượn lớn này lại hiện lên, thứ mà chắc chắn sẽ trở thành hiện thực một khi Paulvitch đưa nó đến được một đô thị lớn như London an toàn.
Viên thuyền trưởng lúc này đang hét lên bảo hắn tránh ra để ông có thể bắn hạ con vật; nhưng trái lại, Paulvitch lê bước đến bên cạnh con vượn, và dẫu cho da đầu hắn đang dựng đứng lên vì sợ hãi, hắn vẫn át đi nỗi khiếp đảm ấy và nắm lấy cánh tay con vượn.
“Đi nào!” hắn ra lệnh, và kéo giật con vật ra khỏi đám thủy thủ, lúc này nhiều kẻ đang ngồi dậy với đôi mắt trợn trừng vì sợ hãi hoặc lê la bò lết trốn chạy khỏi kẻ đã đánh bại họ.
Con vượn chậm rãi để cho hắn dắt sang một bên, và nó cũng chẳng hề tỏ ra có ý định muốn làm hại tên người Nga. Viên thuyền trưởng bước đến dừng lại cách cặp đôi kỳ lạ ấy vài bước chân.
“Tránh ra, Sabrov!” ông ra lệnh. “Tôi sẽ tống con quái vật đó đến nơi mà nó không còn có thể nhai thêm bất kỳ tên thủy thủ lành nghề nào nữa.”
“Đó không phải lỗi của nó, thưa thuyền trưởng,” Paulvitch van xin. “Xin đừng bắn nó. Bọn họ khơi mào trước—họ tấn công nó trước. Ngài thấy đấy, nó hoàn toàn hiền lành—và nó là của tôi—nó là của tôi—nó là của tôi! Tôi không để ngài giết nó đâu,” hắn kết luận, khi tâm trí vốn đã gần như tàn phế của hắn lại phác họa nên niềm vui mà tiền bạc có thể mua được ở London—số tiền mà hắn chẳng thể hy vọng sở hữu nếu không có thứ món hời từ trên trời rơi xuống như con vượn này.
Viên thuyền trưởng hạ vũ khí xuống. “Bọn chúng khơi mào trước phải không?” ông lặp lại. “Thế còn chuyện đó thì sao?” và ông quay người hướng về phía đám thủy thủ, lúc này đã tự đứng dậy khỏi mặt đất, chẳng ai bị thương nặng nề gì cho cam ngoại trừ kẻ đã gây ra cớ sự và chắc chắn sẽ phải ôm cái vai đau ê ẩm trong khoảng một tuần lễ.
“Simpson làm đấy,” một trong số các thủy thủ lên tiếng. “Nó lấy kim đâm vào lưng con khỉ từ phía sau, thế là con khỉ tóm lấy nó—đáng kiếp lắm—và nó cũng tóm luôn cả tụi tôi nữa, nhưng tôi chẳng thể trách nó được, vì tất cả chúng tôi đã cùng lúc lao vào tấn công nó mà.”
Viên thuyền trưởng nhìn Simpson, kẻ đang bẽn lẽn thừa nhận lời cáo buộc là đúng sự thật, rồi ông bước đến chỗ con vượn tựa như muốn tự mình khám phá xem con vật này sở hữu tính khí gì, nhưng có thể thấy rõ là ông vẫn giương búa và nhăm nhăm khẩu súng lục trên tay khi bước tới. Tuy nhiên, ông vẫn cất giọng dịu dàng với con vật đang ngồi xổm bên cạnh tên người Nga, đưa mắt nhìn hết thủy thủ này đến thủy thủ khác. Khi viên thuyền trưởng đến gần, con vượn chồm nửa người dậy và lạch bạch bước tới đón ông. Trên nét mặt nó hiện lên vẻ tò mò, dò xét kỳ lạ y hệt như lúc nó soi mói từng tên thủy thủ mà nó chạm trán hồi đầu. Nó đến rất gần viên sĩ quan và đặt một bàn tay lên vai ông, chăm chú nghiên cứu khuôn mặt ông trong một thoáng dài, rồi vẻ thất vọng lại xuất hiện đi kèm với một tiếng thở dài gần như của con người, khi nó quay đi để dò xét theo cái cách đầy tò mò tương tự vào khuôn mặt của viên thuyền trưởng, thuyền phó và hai tên thủy thủ vừa đi cùng các sĩ quan đến. Trong mọi trường hợp, nó đều thở dài rồi bỏ đi, cuối cùng quay trở lại bên cạnh Paulvitch, nơi nó lại ngồi thụp xuống một lần nữa; từ đó trở đi nó tỏ ra chẳng mấy hoặc hoàn toàn không còn chút hứng thú nào với những người khác, và dường như đã quên bẵng đi trận chiến vừa diễn ra với họ.
Khi nhóm người quay trở lại tàu Marjorie W., Paulvitch đi cùng con vượn, có vẻ như nó rất muốn đi theo hắn. Viên thuyền trưởng không hề xen vào hay ngăn cản sự sắp đặt này, và thế là con vượn lớn đã nghiễm nhiên được công nhận là thành viên của thủy thủ đoàn. Một khi đã lên tàu, nó tỉ mỉ săm soi từng khuôn mặt mới, biểu lộ sự thất vọng y hệt như lúc nó săm soi những người khác. Các sĩ quan và nhà khoa học trên tàu thường xuyên bàn tán về con vật, nhưng họ chẳng thể nào lý giải nổi một cách thỏa đáng về cái nghi thức kỳ lạ mà nó dùng để chào đón mỗi một khuôn mặt mới. Nếu nó được tìm thấy trên đất liền, hay bất cứ nơi nào khác ngoài hòn đảo gần như vô danh vốn là quê hương của nó, họ đã có thể kết luận rằng nó từng là một con vật cưng của con người; nhưng giả thuyết đó hoàn toàn không thể đứng vững trước sự cô lập của hòn đảo không có người ở này. Nó có vẻ như đang liên tục tìm kiếm một ai đó, và trong những ngày đầu của chuyến hải trình trở về từ hòn đảo, người ta thường bắt gặp nó lảng vảng ngửi ngửi khắp các ngóc ngách trên tàu; nhưng sau khi đã nhìn và kiểm tra từng khuôn mặt trong thủy thủ đoàn, cùng khám phá mọi ngóc ngách của con thuyền, nó chìm vào sự dửng dưng tột độ với mọi thứ xung quanh. Ngay cả tên người Nga cũng chỉ gợi lên chút hứng thú bình thường khi hắn mang thức ăn cho nó. Những lúc khác, con vượn dường như chỉ chịu đựng hắn mà thôi. Nó chẳng bao giờ tỏ ra quấn quýt với hắn, hay với bất kỳ ai khác trên con tàu Marjorie W., và nó cũng không hề bộc lộ bất kỳ dấu hiệu nào về cái tính khí hung hãn từng thể hiện sự bất mãn đối với cuộc tấn công của đám thủy thủ vào thời điểm nó mới gia nhập cùng họ.
Hầu hết thời gian của nó được dùng để đứng ở mũi tàu, đăm đăm nhìn ra đường chân trời phía trước, tựa như nó được phú cho đầy đủ lý trí để biết rằng con tàu đang hướng về một cảng nào đó nơi sẽ có những con người khác để nó tiến hành cuộc soi mói tìm kiếm của mình. Nhìn chung, Ajax, cái tên mà người ta đã đặt cho nó, được coi là con vượn đáng chú ý và thông minh nhất mà bất cứ ai trên tàu Marjorie W. từng nhìn thấy. Và sự thông minh không phải là đặc điểm nổi bật duy nhất mà nó sở hữu. Vóc dáng và thể hình của nó, đối với một con vượn, thực sự đáng kinh ngạc. Rằng nó đã già là điều hiển nhiên, nhưng nếu tuổi tác có làm suy giảm dù chỉ một chút sức mạnh thể chất hay trí tuệ của nó thì điều đó hoàn toàn không hề lộ ra ngoài.
Và cuối cùng chiếc Marjorie W. cũng cập bến nước Anh, và tại đó, các sĩ quan cùng các nhà khoa học, đầy lòng trắc ẩn đối với đống tàn tạ đáng thương của một con người mà họ đã cứu sống khỏi chốn rừng sâu, đã trao cho Paulvitch một khoản tiền và chúc cho hắn cùng con Ajax thượng lộ bình an.
Ngay trên cầu tàu và trong suốt hành trình đến London, tên người Nga đã bận rộn đến bở hơi tai với con Ajax. Mỗi một khuôn mặt trong số hàng ngàn gương mặt lọt vào tầm mắt của con vượn đều phải được săm soi thật kỹ lưỡng, khiến nhiều nạn nhân của nó phải hoảng sợ; nhưng cuối cùng, có lẽ vì không tìm thấy kẻ mà nó hằng tìm kiếm, con vượn lớn lại chìm vào sự dửng dưng bệnh hoạn, chỉ thỉnh thoảng mới tỏ ra hứng thú với một gương mặt đi ngang qua.
Tại London, Paulvitch đi thẳng cùng chiến lợi phẩm của mình đến gặp một chuyên gia huấn luyện thú nổi tiếng. Người này vô cùng ấn tượng với con Ajax và kết quả là ông ta đồng ý huấn luyện nó để đổi lấy phần lớn lợi nhuận từ việc đem nó đi triển lãm, đồng thời trong thời gian đó sẽ lo toàn bộ chi phí nuôi dưỡng cho cả con vượn lẫn chủ nhân của nó.
Và thế là con Ajax đã đặt chân đến London, để rồi từ đó lại dệt nên một mắt xích nữa trong chuỗi những hoàn cảnh kỳ lạ sẽ chi phối cuộc đời của rất nhiều người.