Trước kia, tôi từng tham gia biên soạn cuốn sách "Hà Long dụng binh" viết về mưu lược tác chiến và nghệ thuật chỉ huy quân sự của cha tôi - Hà Long, bởi vì tư tưởng chiến lược và nghệ thuật chỉ huy của Nguyên soái là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng quân sự của Mao Trạch Đông. Bây giờ tôi muốn bàn về chuyện ăn mặc ở đi lại của cha Hà Long, bởi vì chuyện ăn mặc ở đi lại của Nguyên soái có thể giúp chúng ta xuất phát từ lịch sử để đưa ra đánh giá mang tính văn hóa đối với một vị Nguyên soái, đồng thời cũng giúp hiểu thêm về tính cách của ông.

Cha tôi - Hà Long, rất có nghiên cứu và chú trọng chuyện ăn mặc, trong thế hệ của ông, ông thường là người "đại diện cho trào lưu mới của lịch sử". Điều này ít nhiều có liên quan đến gia thế của họ.

Ông nội của Hà Long là một võ tú tài "phi ngựa giận, giương cung cứng"; thế mà cha của ông lại là một thợ may "tay khéo tâm tinh, giỏi dùng dao kéo kim chỉ". Hà Long từ nhỏ thích múa bảo kiếm đại đao mà người xưa từng dùng, đồng thời lại theo cha học được sự khéo léo tỉ mỉ, may vá thành thạo một tay. Nghe cha mẹ "cãi nhau", biết được một chút câu chuyện lãng mạn thời trẻ của họ. Khi cha bày tỏ ý nghĩa áy náy với mẹ, mẹ từng do dự "thiếu điểm chung". Cha liền phản bác ngay, và nói ra năm điểm chung, trong đó có một điểm chung chính là "thợ may".

"Sao anh lại biết thế hả?" Tiết Minh kinh ngạc kêu lên, ánh mắt chạm nhẹ vào người Hà Long rồi rời đi ngay.

"Ha ha," Hà Long đắc ý cười. "Nói không sai chứ? Mẹ em là thợ may quần áo, cha anh là thợ may. Phải không nào?"

"Cái này mà gọi là điểm chung gì chứ?" Tiết Minh lầm bầm nhỏ giọng.

"Có thể cùng nhau nghiên cứu quần áo chứ bộ, chúng ta còn có thể so tài may vá nữa mà."

Cha và mẹ trong suốt cuộc đời này không ít lần lấy may vá làm "ngôn ngữ chung", ít nhất là tôi đã từng chứng kiến họ thi may vá, chính là thi bằng miệng, động miệng chứ không động tay từ khâu đo đạc, chọn vải, cắt may cho đến may vá, vắt sổ. Tự hào khoe khoang với nhau bộ âu phục do chính mình "làm" ra mà có thể lĩnh hội chứ không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Đương nhiên, cuối cùng lúc nào cũng hòa nhau, không ai phục ai.

Sự chú trọng của cha Hà Long đối với việc ăn mặc, có liên quan mật thiết đến việc ông gia nhập quân ngũ và chú trọng yêu cầu nghiêm ngặt về tác phong kỷ luật quân đội. Ông nói: Người xưa đánh trận còn bàn về uy thế quân sự, bàn về áo giáp tề chỉnh tươi sáng nữa là! Trong ký ức của tôi, mỗi lần cha làm một bộ quần áo, nhất định phải đứng trước gương soi toàn thân, tạo vài tư thế, là có thể chỉ ra ngay điểm chưa hoàn thiện của trang phục, có lúc gọi thợ may sửa, nếu sửa không ưng ý thì thậm chí ông còn tự tay làm, chỗ này cắt bớt, chỗ kia nới ra, mặc ra ngoài nhất định phải phẳng phiu ngay ngắn, oai phong lẫm liệt mới thôi.

Tướng quân La Khôn Sơn, nguyên Phó tư lệnh Quân khu Thẩm Dương, hồi tưởng lại rằng: "Tổng tư lệnh Hà thường xuyên phê bình chúng tôi lôi thôi. Sao lại không lôi thôi chứ? Quân phục lúc đó cứ may lên mặc được là được, chúng tôi lại không biết tự sửa như ông ấy. Ông ấy có hai túi chéo, còn chúng tôi thì không."

Hồi đó, quân phục sĩ quan thông thường có bốn chiếc túi lớn đắp nổi, hễ đựng chút đồ bên trong là trông phồng lên. Duy chỉ có cha Hà Long là quân phục phải do chính tay ông thiết kế và cải tiến lại, trên tiền đề giữ nguyên hình dáng bên ngoài của quân phục, thiết kế hai chiếc túi chéo, ẩn giấu bên dưới những chiếc túi đắp. Không phô trương không lộ liễu mà đựng được một ít đồ. Kỳ thực điều này có liên quan đến cuộc sống đấu tranh đầy nguy hiểm của ông. Người bình thường sẽ không thể ngờ rằng ông lại có hai chiếc túi chéo ẩn giấu, trong một số tình huống nguy cấp đặc biệt nào đó, nếu kẻ địch tưởng rằng cả bốn túi của ông đều trống rỗng, lúc thả lỏng cảnh giác, rất có thể ông sẽ bất ngờ rút khẩu súng lục nhỏ từ trong túi chéo ra, chuyển nguy thành an.

Ông chỉ thiết kế những chiếc túi chéo giống như vậy cho chính ủy Quan Hướng Ưng.

Sự chú trọng của Hà Long đối với trang phục đã để lại ấn tượng sâu sắc cho thế hệ của ông, đến mức sau khi trở thành Nguyên soái của nước cộng hòa, các vị Nguyên soái như Nhiếp Vinh Trăn, La Vinh Hoàn đều từng chú ý "hướng về ông mà học tập": lúc nghỉ ngơi thì mặc áo khoác giống ông, mặc quần giống ông, tay cầm chiếc gậy chống giống ông, từng để lại rất nhiều bức ảnh trân quý mang chủ đề "Ba vị soái là một thể".

Thế nhưng, Hà Long chú trọng trang phục vừa vặn, kiểu dáng đẹp mắt, tuyệt đối không chú trọng sự hoa lệ quý giá; chú trọng sự ngăn nắp sạch sẽ, quyết không cho phép sự xa hoa lãng phí. Thời kỳ kháng chiến, cha mặc một chiếc áo bành tô da thu được của địch, sau khi giải phóng, ông đã truyền lại một cách sạch sẽ cho anh trai tôi là Hà Bằng Phi; sau đó, anh trai lại truyền chiếc áo bành tô đó một cách sạch sẽ cho tôi; rồi sau đó nữa, tôi lại sạch sẽ truyền chiếc áo bành tô đã được tỉ mỉ khâu không ít miếng vá này cho em gái tôi là Hà Lại Minh. Lại Minh mặc chiếc áo bành tô này đến Diên An, đến huyện Thượng Đan để tham gia cắm đội. Khi về lại Bắc Kinh, em gái đã đem chiếc áo bành tô tặng lại cho bà con Thiểm Bắc một cách sạch sẽ. Em gái nói: "Năm xưa cha tôi chính là mặc chiếc áo bành tô này ở Thiểm Bắc, bây giờ hãy để chiếc áo bành tô này ở lại Thiểm Bắc mãi mãi để làm kỷ niệm vậy."

Cha chú ý đến trang phục của bản thân, đồng thời cũng chú ý đến trang phục của cấp dưới. Rất nhiều đồng chí lão thành khi nhớ lại đều nói: "Chúng tôi mỗi lần gặp Tổng tư lệnh, đều phải chú ý xem cổ áo có sạch sẽ không, giày có lau bóng không. Nếu không sạch sẽ, ngài ấy sẽ phê bình ngay, nếu không cẩn thận còn có thể bị giáng chức nữa là!"

Khi đại quân tiến vào Tứ Xuyên, rất nhiều cán bộ không thích kinh kịch Tứ Xuyên; trước đây chưa từng nghe qua, bây giờ nghe đột ngột thì không thể tiếp nhận nổi. Nói rằng "nghe kinh kịch Tứ Xuyên sẽ giảm thọ nửa năm", nhìn thấy là muốn chạy trốn. Hà Long nghiêm khắc phê bình các cán bộ, phê bình ngay trong cuộc họp: "Đại quân tiến vào Tứ Xuyên, các đồng chí có xem kinh kịch Tứ Xuyên hay không, là một dấu hiệu quan trọng để kiểm tra xem các đồng chí có thể bám rễ trong lòng nhân dân Tứ Xuyên hay không, cũng là một dấu hiệu để xem các đồng chí có thể đi sâu vào quần chúng, quan hệ với quần chúng ra sao."

Vừa nói câu này xong, cán bộ đi xem kinh kịch Tứ Xuyên liền không chạy trốn nữa, dần dần, đã tiếp nhận kinh kịch Tứ Xuyên, yêu thích kinh kịch Tứ Xuyên.

Có lần xem kinh kịch Tứ Xuyên, mọi người đều vỗ tay, duy chỉ có Hà Long là không vỗ tay. Sau khi buổi diễn kết thúc, Hà Long tiếp kiến lãnh đạo đoàn kịch và các diễn viên, chỉ điểm rõ ràng cổ áo, cổ tay áo và tất trong trang phục diễn của họ: "Quá bẩn, các anh chị quá bẩn. Các anh chị ở trên sân khấu, chiến sĩ ở dưới sân khấu, hàng ngàn đôi mắt đang dán chặt vào các anh chị, các anh chị diễn có hay đến đâu, mà bẩn thì cũng không thể đáng yêu nổi. Diễn kịch phải chú trọng 'Tam bạch': cổ áo, cổ tay áo, tất phải trắng. Người ở dưới sân khấu không chú ý vệ sinh thì không được, người ở trên sân khấu không chú ý vệ sinh lại càng không được..."

Liêu Hán Sinh là cháu gọi Hà Long bằng cậu, có lần lập chiến công, anh mặc một chiếc đại y quân đội Nhật Bản thu được. Hà Long nhìn thấy, giơ tay chỉ: "Cởi ra, gửi đi Diên An."

Liêu Hán Sinh nói: "Tổng tư lệnh mắng tôi lôi thôi, chúng tôi đánh trận thu được quần áo đẹp, vừa định phấn chấn hai ngày không lôi thôi nữa, trên người còn chưa mặc ấm đã phải gửi đi Diên An."

Hà Long nói: "Cái đầu óc này của cậu cần phải gõ cho mấy cái rồi, phải đặt Diên An đặt Trung ương lên vị trí hàng đầu. Cậu không lôi thôi thì Diên An sẽ lôi thôi đấy à? Hơn nữa, cứ sạch sẽ là được, ai bảo cậu cứ nhất định phải mặc áo bành tô dạ?"

Trong những năm tháng chiến tranh vật chất khan hiếm cực độ khó khăn ấy, cha vừa duy trì sự gian khổ giản dị vừa quyết không chịu để bản thân mình lôi thôi, trong điều kiện có thể thì chú ý vệ sinh, coi trọng phong thái tinh thần, dẫn đầu "trào lưu mới" về ăn mặc. Ông thường nói: Cha tôi biết làm thợ may, tôi cũng biết làm thợ may, ưu điểm này người khác không thể so sánh được. Cho nên, sau khi giải phóng, kiểu dáng thiết kế quân phục, lần nào ông cũng có thể đưa ra ý kiến cụ thể, nói ra những lời lẽ của người trong nghề. Ý kiến của ông cũng luôn rất được coi trọng.

Thế nhưng, trong chuyện ăn mặc ông cũng từng "chạy theo trào lưu", học hỏi người khác. Đó chính là học tập Thủ tướng Chu Ân Lai.

Nhớ có một năm mùa đông, Hà Long nhất quyết không chịu mặc quần len mà Tiết Minh đã chuẩn bị sẵn cho ông, vừa hỏi như phát hiện ra lục địa mới: "Em xem phong độ của Thủ tướng có tốt không? Có tinh thần không?"

"Cái đó còn phải hỏi."

"Thủ tướng vốn không mặc quần len, đại hàn mùa đông cũng chỉ mặc hai chiếc quần. Anh học tập Thủ tướng, quần len không mặc nữa."

Mấy đứa chúng tôi chen lời vào: "Đại hàn mùa đông mà không mặc quần len thì sao được, tình hình cơ thể mỗi người mỗi khác, Thủ tướng không mặc quần len, lại đặc biệt chịu khó thức đêm, đó là biết một loại khí công."

“Không sao cả, tôi học tập Thủ tướng thử xem thế nào.” Từ đó cha cũng không chịu mặc quần len nữa.

Cha trước khi tham gia cách mạng, thích mặc quần áo hoa chữ vân nền xanh, trước Bắc phạt từng để lại bức ảnh như vậy. Thời Hồng quân thích quân phục phải vừa vặn phẳng phiu, sau khi giải phóng, điều kiện tốt hơn rồi, "sự chú trọng" cũng nhiều hơn nữa. Ví dụ như, quần áo màu xám là mặc ban ngày, quần áo màu đen là mặc khi hoạt động ban đêm. Ông thích câu cá, lúc câu cá nhất định phải mặc quần áo vải kaki, giày tennis hoặc quần màu beige, áo khoác da lộn, đội một chiếc mũ phớt Panama. Bây giờ vẫn còn lưu giữ một số bức ảnh như vậy.

Ông rất coi trọng trang phục trong các hoạt động ngoại giao, nói rằng diện mạo phong thái đại diện cho tinh thần diện mạo của đất nước. Có lần hoạt động ngoại giao cần dẫn theo phu nhân, ông liền nói: "Hiểu Minh, con đi giúp mẹ mặc quần áo đi, bình thường mặc lôi thôi không sao cả, hoạt động ngoại giao phải ăn mặc cho đẹp vào." Tôi giúp mẹ trang điểm một lượt, rồi bảo cha đến "nghiệm thu". Cha nhìn chằm chằm mẹ, thâm tình ngắm nghía, gật đầu nói: "Kinh ngạc một tiếng làm sửng sốt người ta." Thế là, mẹ đỏ mặt cười.