Cha Hạ Long trong mắt tôi, ngoài những công lao to lớn mà ông đã lập nên cho đất nước và nhân dân, thì một vinh dự cao quý khác của ông chính là tình yêu thương. Chúng ta cũng chỉ có thể thông qua tình yêu thương mới có thể thực sự đến gần ông.

Tình yêu của cha thường được thể hiện qua nụ cười, hoặc cười thầm, hoặc cười lớn, đôi khi vừa cười vừa dùng hai ngón tay cái thay phiên nhau lau đi giọt nước mắt vì cười mà rơi ở khóe mắt. Chúng tôi thi đạt điểm cao, ông cười; chúng tôi bắn súng chuẩn, ông cười; chúng tôi đạt thứ hạng trong Đại hội thể thao, ông cười; chúng tôi bơi lội vượt qua ông, ông cũng cười. Khi ông cười, đôi mày, đôi mắt và khóe miệng đều cong cong hình vầng trăng khuyết, thứ tình yêu thương chỉ thuộc về cha ấy liền từ "vầng trăng" tuôn trào ra ngoài...

Có mấy chuyện để lại cho tôi ấn tượng rất sâu sắc.

Cha rất thích con gái để tóc dài, tết bím; ông rất am hiểu về tóc tết, bím ba sam, bím bốn sam, thắt bím ba, thắt bím bốn, bởi vì thời nhà Thanh các cụ già đều từng thắt bím tóc. Hồi nhỏ tôi và em gái đều để bím tóc dài, sau này lớn hơn một chút, tôi thực sự muốn cắt tóc, cha không đồng ý: "Đừng cắt, đừng cắt, con gái để bím tóc mới đẹp."

Tôi vừa muốn cắt tóc, lại vừa sợ cha không vui, bèn quyết định đùa với cha một chút, thăm dò phản ứng của cha trước. Tôi bèn gập bím tóc ngược lên dùng dây buộc lại, nhìn từ phía trước thì không thấy bím tóc đâu nữa. Tôi từ trong nhà bước ra, thấy cha đang đứng ngoài cửa, hai tay chống nàn cười.

"Bố ơi, con cắt tóc rồi."

"Để bố xem con cắt thế nào nào?" Cha bước tới, không đợi tôi tránh né, bàn tay to ấy đã luồn ra sau gáy tôi, vuốt ngược từ chân tóc lên, bím tóc liền buông thõng xuống, mọi chuyện đều bại lộ hết.

Cha cười rất vui vẻ, ngọt ngào, thế là, tôi liền không nỡ cắt tóc nữa. Tôi cũng từng thử thãi bím tóc ra, buộc thành đuôi ngựa. Cha vẫn lắc đầu. Tôi nói: "Bố ơi, con buộc thế này không đẹp sao?"

"À, buộc thế này cũng khá đẹp đấy," cha miễn cưỡng nói, "tiến bộ rồi."

Tôi biết cha vẫn thích bím tóc. Từ đó trở đi không còn ý định cắt bím tóc nữa.

Tình yêu của cha không chỉ dành cho con cái của mình, mà là dành cho cả thế hệ trẻ sau này. Thứ Bảy, một người cháu họ quay về nói rằng, có một học sinh của Học viện Hàng không Bắc Kinh ăn trộm bánh bao, bị bắt quả tang, chuẩn bị tổ chức hội nghị phê phán. Cha Hạ Long vốn cực kỳ căm ghét trộm cắp, lần này lại không nói những lời cao đao đại luận nữa, nhíu mày nói: "Thời kỳ khó khăn, nó đói bụng thôi mà, cháu bảo nhà trường, đừng phê phán nữa, vẫn còn là đứa trẻ, ở dưới giáo dục vài câu là được, đừng nắm đuôi thỏ mà đánh như đánh hổ, làm vậy không tốt."

Tài xế của ông lái xe, va quẹt với một chiếc xe ngựa, gây ra tai nạn giao thông, bị đình chỉ lái xe. Ông nghe tin, lập tức đi bộ đến đội tài xế thăm hỏi tài xế, phê bình vài câu, an ủi vài câu, khích lệ vài câu. Về nhà liền nói với chúng tôi: "Người ta gặp chuyện không may, đang rất cần sự quan tâm, tôi có thể không đi sao? Hơn nữa, tôi mà không đến thăm, sau này cậu ấy còn lái xe nổi nữa không?"

Xem kịch nói "Thế hệ trẻ" ở Nhân Dân Trưởng Hưng, tôi ngồi cạnh lối đi nhỏ, thật tình cờ Lưu Thiếu Kỳ cũng ngồi cạnh lối đi nhỏ. Trong kịch, khi Tiêu Kế Nghiệp đọc di thư của mẹ để lại trong ngục, tôi phát hiện đồng chí Thiếu Kỳ đã khóc, lấy khăn tay ra, không ngừng lau nước mắt. Nhìn lại cha, cũng đang dùng ngón tay cái lau khóe mắt. Hết kịch tan sân khấu, cha bảo chúng tôi rằng: "Thế hệ đi trước đối với thế hệ trẻ các cháu, chỉ có một nguyện vọng thôi, tiếp nhận cho tốt ngọn cờ cách mạng, xây dựng tổ quốc thành một đất nước xã hội chủ nghĩa thực sự phồn vinh cường thịnh."

Thế nhưng, câu chuyện thể hiện rõ nhất tình cha vĩ đại của Hạ Long lại không phải những chuyện này, câu chuyện đó bắt đầu từ thủa đầu giải phóng, xảy ra ở thành phố Trùng Khánh, Tứ Xuyên, cho đến nay vẫn được nhiều người biết chuyện truyền tụng.

Một hôm, ngoài cửa nhà chúng tôi, lảo đảo đi tới một cụ bà chân bó nhỏ xíu. Bà ăn mặc theo kiểu người Thổ Gia: trên đầu quấn hết lớp vải đen dày này đến lớp vải đen khác, trên người mặc chiếc áo vải đen viền mép, xung quanh vây quanh bốn năm đứa trẻ, đằng sau còn nối đuôi một dải. Đối với sự gạn hỏi của lính gác, bà thể hiện sự điềm tĩnh và rộng lượng mà những cụ bà nhà quê bình thường không có, thong thả nói: "Cậu vào báo Hạ Long đi, cứ nói một cụ bà nghèo họ Chung ở Tang Thực đến thăm nó, có việc muốn cầu xin nó."

Lính gác nhìn ngắm cụ bà có khuôn mặt sạm đen, trải sương dãi gió này, lại nhìn ngắm đám trẻ ăn mặc rách rưới, nét mặt đói khát kia, trong lòng đã hiểu ra đôi phần: "Các bà là người quê của Hạ tổng tham mưu trưởng tới à?"

"Đúng rồi, cậu báo với ông ấy một tiếng đi."

"Đến nhiều... trẻ con thế." Lính gác chần chừ một chút, vẫn vào trong thông báo. Sau khi chiến thắng, rất nhiều cán bộ cao cấp của Đảng đều phải đối mặt với một vấn đề, đó là người thân bạn bè tìm đến cửa yêu cầu giúp đỡ và chiếu cố. Về vấn đề này, Chủ tịch Mao từng lên tiếng, đồng thời làm gương, tuyệt đối không được đặc quyền đặc lợi...

Lính gác chưa kịp nghĩ nhiều, bên trong đã truyền ra tiếng: "Mau cho họ vào!"

Cụ bà họ Chung dẫn lũ trẻ bước vào sân, Hạ Long đã vội vã từ trong nhà nghênh đón ra, gọi một tiếng: "Nhị tỷ!"

Mẹ Tiết Minh đi theo sau cha Hạ Long, tuy không quen biết cụ bà này, nhưng bà biết bà nội và mẹ của Hạ Long đều là người Thổ Gia, nghĩ rằng chắc là có họ hàng thân thích, liền cũng gọi theo là nhị tỷ.

Thế nhưng, đột nhiên phát hiện vị nhị tỷ này xung quanh vây quanh một đám đông trẻ con lớn như vậy, cha mẹ tôi vẫn ngẩn người ra.

Cụ bà họ Chung không để ý đến vẻ ngẩn người của Hạ Long, nhẹ nhàng vỗ đầu lũ trẻ: "Quỳ xuống, quỳ xuống dập đầu, đều dập đầu với ông cụ đi."

Rào rào, lũ trẻ quỳ rạp xuống một mảng, đồng loạt dập đầu với Hạ Long. "Chuyện này là thế nào vậy?" Hạ Long luống cuống tay chân, "Nhị tỷ, chị cũng phải nói rõ cho đầu đuôi chứ."

Cụ bà họ Chung vẫn hướng về lũ trẻ mà nói: "Dập đầu với ông cụ đi, bắt ông ấy giữ các cháu lại đi học, cho một bát cơm ăn."

Lũ trẻ vừa dập đầu, vừa nhại lại: "Dập đầu với ông cụ đi, giữ chúng con lại đi học, cho một bát cơm ăn đi ạ."

Dùng cách nói bây giờ, đây là tạo ra "sự đã rồi" trước.

"Đứng lên đứng lên, mau đứng lên hết đi. Thế này là nói thế nào..." Hạ Long bảo lũ trẻ đứng lên, đôi lông mày hơi nhíu lại, rõ ràng là không vui, "Nhị tỷ, chị phải hiểu tôi Hạ Long là người thế nào chứ. Các chị đến thăm tôi, tôi hoan nghênh. Thế nhưng thế này thì không thỏa đáng chút nào..."

"Tôi hiểu quy tắc của các cậu, không thể gà với mèo gì cũng được lên trời cả." Cụ bà họ Chung chỉ chỉ lũ trẻ, "Nhưng bọn chúng khác, cha anh của các cậu, gia gia nương nương của chúng đều là vì đi theo các cậu làm cách mạng mà hy sinh!"

Hạ Long chấn động toàn thân, lại một lần nữa hướng ánh mắt về phía những đứa trẻ ấy. Từng khuôn mặt từng khuôn mặt ngắm nghía thật kỹ, dần dần cố định lại không rời, như thể rơi vào dòng trầm tư tưởng nhớ, như thể đang đối mặt với một trang lịch sử viết bằng máu. Ai muốn học được ngôn ngữ của đôi mắt, thì có thể từ đôi mắt sâu thẳm như biển của Hạ Long mà cảm nhận được gió trời Tương Ngạc Tây, sóng nước Hồng Hồ, tiếng hò reo chấn động như sấm. Bao nhiêu lần phất cờ khởi nghĩa, bao nhiêu lần trắc trở và thất bại, chỉ cần Hạ Long hô vang một tiếng, các bậc cha chú còn sống sẽ lau đi vết máu trên người, lại tụ tập dưới lá cờ của ông, chiến đấu tiếp tục qua người này ngã xuống người khác tiến lên. Vì thắng lợi ngày hôm nay, Hạ Long đã hy sinh hơn tám mươi người thân...

"Hạ Hưng Á, Hạ Hưng Đồng, Hạ Hưng Quốc, Hạ Đằng Giao, Hạ Học Vũ, Hạ Uyển Trân..." Cụ bà họ Chung chỉ điểm lũ trẻ gọi tên, rồi lại đọc lại tên họ của cha anh gia gia nương nương chúng. Mỗi một cái tên, đều gợi lại trong lòng Hạ Long những tiếng vang rền vang mãi không dứt. Đôi con ngươi của ông lúc thì chớp lóe như ngọn lửa đang cháy, lúc thì ảm đạm như biển cả đau thương. Ông vô thức vươn tay xoa đầu một thiếu niên đứng gần mình, từ đôi mày và đường nét khuôn mặt của thiếu niên ấy để truy tìm lại ấn tượng quen thuộc thân thiết trước kia. Giọng nói của cụ bà họ Chung vẫn tiếp tục vang vọng bên tai: "Nó tên là Hạ Hưng Châu. Năm xưa cậu bại trận rút lui, từ Vũ Hán đến Tang Thực, chèo thuyền đón cậu chính là cha nó! Sau này đi theo cậu làm cách mạng mãi cho đến khi hy sinh. Nó chết rồi, đứa con của nó đến một bát cơm cũng chẳng có mà ăn..." Viền mắt cụ bà họ Chung đỏ hoe, nhẹ nhàng lắc đầu, "Hôm nay thắng lợi rồi, cậu, cậu tuyệt đối đừng quên hàng trăm nhân khẩu của gia tộc họ Hạ đã hy sinh đấy!"

Hạ Long rũ mi mắt, hai hàng mày rậm đen uốn cong đầy uy lực phía trên hốc mắt, rồi ngẩng đầu hít sâu một hơi, kìm nén không để nước mắt trào ra. Phải rồi, người trong nhà hy sinh quá nhiều, gia tộc họ Hạ có tới hàng trăm nhân khẩu. Thế nhưng vấn đề nằm ở chỗ đó là người trong nhà. Nếu là con em liệt sĩ khác, có lẽ sẽ dễ quyết định hơn...