Lúc nghỉ ngơi, có người thích thanh tịnh, cha Hạ Long lại thích "nhân gian yên hỏa".

Đầu ngõ nhà chúng tôi mới mở một quán ăn nhỏ, tôi phát hiện liền kể cho cha nghe. Chưa qua hai ngày, ông hỏi tôi: "Con có biết quán ăn nhỏ kia từ đâu mà có không?" Tôi lắc đầu: "Con không biết." Cha cười nói: "Là chuyển từ Thượng Hải đến đấy." Tôi kêu lên: "Á, cha đã đi ăn thử rồi à?" Cha cười gật gật đầu, mang theo một vẻ cảm khái: "Con người ta, không ăn nhân gian yên hỏa thì không được. Vào thành rồi, làm quan lớn rồi, muốn ăn nhân gian yên hỏa lại càng khó hơn nhiều..."

Tôi hiểu cha. Ông trước nay chưa từng rời khỏi quần chúng một khắc nào, suốt năm suốt tháng suốt ngày sống giữa những người lao động bình thường. Bây giờ khó rồi, muốn ra ngoài tản bộ cũng không được, nhân viên bảo vệ sẽ ngăn lại. Hơn nữa, hễ cứ đến chỗ đông người là sẽ bị vây quanh. Hai chòm râu của ông lại "mục tiêu quá rõ ràng", cứ lộ diện là bị vây xem, điều này khiến ông rất phiền muộn. Có lần ông muốn ra phố đi dạo, nhân viên bảo vệ yêu cầu ông đeo khẩu trang, ông không đeo. Nhân viên bảo vệ nói, "Đeo khẩu trang vào thì ngài còn đi dạo phố được một chuyến, ngài không đeo khẩu trang, chỉ sợ vừa ra đến cửa lớn là không nhấc nổi bước chân nữa."

Sự thật đúng như lời nhân viên bảo vệ nói. Thế là, muốn lên phố thì đành phải đeo khẩu trang. Cha từng lo lắng: "Càng ít ra ngoài hoạt động, càng đeo khẩu trang, nhân dân càng thấy lạ lẫm, chúng ta lại càng không thể bình thường hòa mình vào quần chúng nữa. Sao thế này được?"

Trong một lần họp Bộ Chính trị, người khác phát biểu đều bàn về đại sự của đảng và đất nước, đến lượt Hạ Long phát biểu, lại ngoài dự đoán của mọi người mà nói: "Những điều nên nói mọi người đều đã nói rồi, tôi không có gì bổ sung. Tôi nói này Thủ tướng ơi, chúng ta ăn thêm chút nhân gian yên hỏa thì thế nào? Chỗ tôi có mở một quán ăn nhỏ, món hoành thánh bán ở đó ngon lắm đấy."

Có người không hiểu sao Hạ Long lại nhắc đến quán ăn và việc ăn hoành thánh trong cuộc họp Bộ Chính trị, Thủ tướng Chu hiểu ý, nhìn Hạ Long rồi chợt cười: "Đề nghị này hay, tôi đi ăn cùng cậu."

Trần Nghị chợt ngộ ra liền cười lớn: "Tính cả tôi một suất!"

Buổi tối, Hạ Long và Trần Nghị cùng Thủ tướng Chu Ân Lai đến quán ăn nhỏ ở đầu ngõ nhà tôi ăn một bữa cơm.

Chưa từng thấy cha khi về nhà lại biểu lộ sự vui mừng đến thế, mắt mày khóe miệng cười cong cong như vầng trăng khuyết, thoắt cái trẻ ra mấy chục tuổi, miệng không ngừng nói: "Mở đầu tốt quá, mở đầu tốt quá."

Sau lần này, họ nhiều lần "chuồn" ra ngoài, đến những nơi náo nhiệt như Đông Đơn, Tây Đơn, ở những quán nhỏ đầu đường cuối ngõ, ăn nhân gian yên hỏa, trò chuyện thoải mái với quần chúng, nắm bắt được không ít tình hình thực tế của đời sống xã hội.

Có một lần, mãi nửa đêm cha mới về nhà. Mẹ hỏi: "Sao về muộn thế?" Cha mang vẻ mặt rạng rỡ: "Họp muộn." Mẹ nghi ngờ đánh giá ông: "Họp á? Họp mà họp ra được cả người đẫm mồ hôi ư?" Cha cười lớn: "Tôi đi làm phu quét đường một chuyến cùng Thủ tướng đấy."

Hóa ra, cuộc họp kết thúc vào lúc hơn mười giờ tối. Hạ Long đề nghị, ra ngoài đi dạo những con hẻm nhỏ, Chu Ân Lai nói: "Đi dạo hẻm nhỏ thì vẫn chưa thoát khỏi dáng vẻ công bộc đâu, chúng ta đi quét đường đi."

“Được chứ,” Hạ Long và Trần Nghị đồng thanh hưởng ứng, “Đêm nay cứ làm phu quét đường một đêm.”

Một vị Thủ tướng dẫn theo hai vị Phó Thủ tướng cứ thế "chuồn" khỏi Trung Nam Hải, quét đường lớn Trường An suốt hơn nửa đêm, cuối cùng bị nhân viên công tác "mời" về Trung Nam Hải.

Nhớ có năm ở Côn Minh, buổi tối đi xem hát đèn lồng. Nữ diễn viên trên sân khấu một tay cầm quạt, một tay xách giỏ hoa, vòng eo thắt dải lụa, múa đẹp vô cùng. Đang xem đến độ say sưa, nữ diễn viên bỗng uyển chuyển bay xuống khỏi sân khấu, múa thẳng đến trước mặt, thực khiến người ta ngỡ tiên nữ hạ phàm. Tôi còn chưa hiểu rõ chuyện gì xảy ra, Chu Ân Lai đã đứng dậy, hóa ra nữ diễn viên đang mời ông cùng lên sân khấu.

Trong chớp mắt, toàn hội trường sôi sục, tiếng vỗ tay tiếng hoan hô như thủy triều tràn ngập mọi ngóc ngách. Chu Ân Lai nhận lấy quạt, nhận lấy giỏ hoa từ tay nữ diễn viên, mô phỏng động tác của nữ diễn viên, vừa múa vừa bước lên sân khấu. Mẹ tôi không dám nhận quạt và giỏ hoa, trốn như chạy trốn vào hậu đài. Cha tôi Hạ Long vẫn có dũng khí rất lớn, ông vậy mà nhận lấy quạt và giỏ hoa, theo nữ diễn viên múa lên sân khấu.

Thế là, toàn hội trường dấy lên làn sóng hoan hô mới to hơn nữa. Hạ Long sinh ra mình hùm vai gấu, đời này chưa từng múa may, nay lại múa cùng những diễn viên giống hệt tiên nữ kia, cảnh tượng đó không khó để tưởng tượng. Hội trường sôi sục, lòng người cũng sôi sục, tiếng cười tiếng vỗ tay hòa quyện thành tiếng sấm đinh tai nhức óc...

Trên đường trở về, cảm xúc nồng nhiệt của cha vẫn đang lấp lánh ở đỉnh điểm. Ông mở to đôi mắt sáng rực nhìn chúng tôi nói: "Quần chúng hoan nghênh chúng ta, chứng tỏ chính sách của chúng ta tốt, được họ ủng hộ. Thế nhưng, có còn vấn đề nào khác đáng để chúng ta suy ngẫm nữa không?"

Đôi mắt sáng lấp lánh của cha dần thay bằng vẻ trầm tư, một lát sau, ông như hỏi như tự lẩm bẩm một mình: "Quần chúng càng ngày càng khó gặp chúng ta, gặp được rồi thì sẽ phấn khích. Có vấn đề này không? Tất cả chúng ta đều hy vọng sống giữa quần chúng, có lúc lại muốn làm mà không làm được; không phải là không muốn, mà là không cho phép. Đây là vấn đề ở đâu nhỉ?... Tôi ghét cái hệ thống bảo vệ ấy lắm."

Ngoài "ăn nhân gian yên hỏa", lúc nghỉ ngơi Hạ Long còn thích "ăn cơm bóng đá".

Các lão nhân trong quân đội đều biết, Hạ Long có ba báu vật: đội bóng, tòa soạn báo, đoàn văn công. Ông thường nói, hoạt động văn nghệ thể thao triển khai tốt hay không, có thể nhìn ra tác phong và sức chiến đấu của đội quân đó. Cho nên, cho đến tận bây giờ, các đơn vị đồn trú khắp nơi đều rất coi trọng việc xây dựng đội bóng, đội bóng của đơn vị nào giỏi, đơn vị đó sẽ có ảnh hưởng lớn ở địa phương. Nhìn theo quan điểm hiện đại, đó chính là quảng cáo sống.

Khi Hạ Long dẫn quân tiến vào Tây Nam, việc gây dựng đội bóng đã nổi danh khắp nơi. Ông thông qua việc thi đấu, tuyển chọn các cầu thủ ưu tú để thành lập đội bóng rổ, đội bóng đá. Có cầu thủ là người có chữ, đá bóng chỉ coi như trò giải trí nghiệp dư. Nay đùng một cái được điều vào đội tuyển, ai nấy đều không chịu.

“Tại sao không chịu?” Hạ Long hỏi người phụ trách liên quan.

“Chủ yếu là một số đồng chí có học thức, cảm thấy đá bóng là nghề hạ tiện, giống như xướng ca vô loại, rất mất mặt.”

“Cậu đi hỏi bọn họ xem, thế nào gọi là văn hóa? Đá bóng xướng ca thì không gọi là văn hóa chắc?”

“Viết văn làm thơ là văn hóa, đá bóng xướng ca cũng có thể tính là văn hóa sao?” Người phụ trách đội thể công cũng mơ hồ rồi.

“Đó là văn hóa của Khổng lão phu tử, duy chỉ có đọc sách là cao quý. Quan niệm này phải sửa lại một chút, ăn cơm bóng đá cũng có văn hóa như thường, hơn nữa còn là văn hóa mới.”

“Tôi thấy không dễ thông suốt đâu. Có cầu thủ vào đội tuyển, phát quân phục không chịu mặc, phát tiền lương không chịu nhận...”

“Cậu không cần nói nữa, để tôi đi nói với họ.” Hạ Long đi đến đội tuyển thể thao, đứng phắt ra phía trước, vung tay nói lớn: "Nghe nói các cậu có người không muốn làm, tưởng rằng ăn cơm bóng đá là không có văn hóa. Ai nói không có văn hóa? Cứ phải cái bộ Tứ thư Ngũ kinh kia mới gọi là văn hóa à? Quan niệm này phải phá bỏ đi, tất cả của cải vật chất, tinh thần do tổ tiên chúng ta tạo ra đều gọi là văn hóa! Nếu nói đến chuyện ăn cơm bóng đá, tôi Hạ Long chính là người ăn cơm bóng đá đầu tiên của nước Trung Hoa mới; kẻ nào nói tôi không có văn hóa, đê tiện, tôi sẽ so tài cao thấp với hắn, xem rốt cuộc ai cao quý ai đê tiện? Các cậu bước ra ngoài thì phải ưỡn ngực lên mà nói: Người không có văn hóa thì không ăn được cơm bóng đá đâu, cứ nói là do Hạ Long tôi nói đấy, ai không phục thì ra đây tranh luận với tôi!"

Chỉ vài câu nói, ai nấy đều tâm phục khẩu phục. Hạ Long tổ chức các đội bóng này xuống đơn vị, xuống nông thôn, thi đấu với địa phương. Đi đến đâu, bách chiến bách thắng. Mọi người đều nói: Đội bóng của Hạ tổng đến rồi. Mỗi khi đến một nơi đều dấy lên một đợt cuồng nhiệt thể thao.

Hạ Long "ăn cơm bóng đá", rất dám dùng người, để tìm kiếm huấn luyện viên giỏi, Hạ Long bảo mọi người tiến cử người tài. Có người giới thiệu rằng: "Thượng Hải có một nhân tài, chỉ sợ ngài không dám dùng."

Hạ Long nói: "Người thế nào?" "Trong Quốc Dân Đảng có một người mang quân hàm, thực sự có tài có bản lĩnh, nhưng xuất thân và kinh nghiệm bản thân có chút vấn đề, không ai dám dùng, vẫn đang nhàn rỗi ở nhà kìa."

“Đã từng giết người, hạ độc, phóng hỏa chưa?”

“Cái đó thì không, chỉ là vấn đề lịch sử chính trị thông thường.”

“Người như vậy thì có gì mà không dám dùng? Tôi dùng! Tôi phái người đến tận nơi mời về!”

Hạ Long quả nhiên đã phái người chuyên trách đến Thượng Hải tìm vị huấn luyện viên này. "Là đồng chí Hạ Long phái tôi đặc biệt đến mời ngài." Người tới chỉ giải thích một câu. Vị huấn luyện viên kia sững sờ một thoáng, kích động nhảy dựng lên: "Tôi đi với anh ngay đây!"

Huấn luyện viên vừa gặp Hạ Long đã nói: "Còn có một cao thủ lợi hại không kém gì tôi, lão tổng có dám dùng hay không?"