Hội Biện luận (Speculative Society) là một tổ chức có bề dày lịch sử, từng có trong hàng ngũ hội viên của mình những tên tuổi như Scott, Brougham, Jeffrey, Horner, Benjamin Constant, Robert Emmet, bên cạnh nhiều nhân vật lừng lẫy khác trong giới luật sư và địa phương. Do một sự tình cờ được giải thích theo nhiều cách khác nhau, trụ sở của hội lại nằm ngay trong các tòa nhà của Đại học Edinburgh: một phòng họp lớn trải thảm Thổ Nhĩ Kỳ, treo đầy tranh, khi được thắp sáng bằng lò sưởi và nến vào ban đêm trông giống như một phòng ăn sang trọng; một thư viện hẹp dài như hành lang, với những bức tường sách nằm sau lồng sắt; và một hành lang có lò sưởi, ghế băng, một chiếc bàn, nhiều tranh khắc chân dung các hội viên nổi tiếng cùng một tấm bia tưởng tượng ca ngợi công đức của một cựu thư ký. Nơi đây, hội viên có thể sưởi ấm, lang thang nghỉ ngơi và đọc sách; nơi đây, bất chấp các nghị định của Viện hàn lâm Senatus, họ được phép hút thuốc. Hội đồng Senatus nhìn những đặc quyền này với con mắt lệch lạc; thậm chí nhìn toàn bộ hội bằng một vẻ mặt khá chua chát, điều này cho thấy sự thiếu cân bằng trong tâm trí của giới uyên bác, bởi vì chúng ta có thể chắc chắn rằng thế giới sẽ đánh giá nơi ẩn náu của những con sư tử đã khuất này cao hơn rất nhiều so với tất cả những con chó còn sống của giới giáo sư.
Tôi ngồi trong thư viện của hội Biện luận vào một buổi sáng tháng Mười gia; một thanh niên rất mực khiêm nhường, dẫu đó là một đức tính mà tôi chưa từng được ai ghi nhận mấy; thế nhưng tôi lại tự hào về các đặc quyền của mình với tư cách là hội viên của hội Spec.; tự hào về chiếc tẩu thuốc đang hút bất chấp sự phản đối của Senatus; và đặc biệt, tự hào vì được ngồi ở căn phòng bên cạnh ba sinh viên vô cùng lỗi lạc, những người lúc bấy giờ đang trò chuyện cạnh lò sưởi ngoài hành lang. Một trong số họ giờ đây có tên in trên gáy của mấy tập sách, và tôi được biết tiếng nói của ông có sức nặng tại các tòa án. Về cái chết của người thứ hai, các bạn vừa đọc những gì tôi kể lại. Và người thứ ba cũng đã thoát khỏi cuộc chiến sinh tử ấy – một cuộc chiến mà ông đã chiến đấu vô cùng quyết liệt, và có lẽ cũng đầy dại khờ. Cả ba người họ, như tôi đã nói, đều là những sinh viên xuất chúng; nhưng người này là kẻ nổi bật nhất. Giàu có, đẹp trai, đầy tham vọng, ưa mạo hiểm, có óc ngoại giao, là một độc giả của Balzac, và trong số tất cả những người tôi từng quen biết, ông là kẻ giống với các nhân vật của Balzac nhất, ông đã sống một cuộc đời và đeo đuổi một vận rủi chỉ có thể được thể hiện trọn vẹn trong bộ Tấn trò đời (Comédie Humaine). Khi ấy, ông đang nhắm tới Nghị viện; và chẳng bao lâu sau khoảng thời gian tôi đang viết, ông đã có một bài phát biểu hào nhoáng tại một bữa tiệc chính trị, để rồi hôm sau được ca tụng lên tận mây xanh trên tờ Courant, và ngày hôm sau nữa lại bị dìm xuống bùn đen với lời buộc tội đạo văn trên tờ Scotsman. Lời đồn đại cho rằng (tôi dám chắc là rất sai sự thật) ông đã bị phản bội bởi chính một người mà ông vô cùng tin tưởng, và tác giả của lời buộc tội đó đã biết được sự thật từ chính miệng ông. Cứ thế, chí ít là có lúc ông đứng trên đỉnh cao, được tất cả mọi người ngưỡng mộ và ghen tị; rồi chỉ hôm sau, dẫu vẫn chỉ là một thiếu niên, ông đã bị bêu rếu trước công chúng. Cú sốc ấy lẽ ra đã bẻ gãy một tinh thần kém phần tôi luyện hơn; và ngay cả với ông, tôi đoán nó cũng khiến ông trở nên liều lĩnh; bởi vì ông đã bỏ trốn đến London, và tại đó, trong một câu lạc bộ ăn chơi trác táng, ông đã ném đi phần lớn gia tài kếch xù của mình chỉ trong một mùa đông. Suốt những năm tháng sau đó, tôi không biết ông sống ra sao; lúc nào cũng ăn mặc lịch sự, lúc nào cũng ở trong những khách sạn sang trọng và hội thượng lưu, lúc nào cũng rỗng túi. Sự duyên dáng trong phong thái có lẽ đã giúp ích cho ông rất nhiều; nhưng dẫu phong thái của bản thân tôi cũng rất dễ chịu, tôi chưa bao giờ tìm thấy ở đó một nguồn sinh kế; và để giải thích cho điều kỳ diệu là ông vẫn tiếp tục tồn tại, tôi buộc phải quay lại với lý thuyết của triết gia rằng trong trường hợp của ông, cũng như tất cả những kẻ cùng loại, “luôn có một người họ hàng đau khổ ở hậu phương.” Từ sự lu mờ mang tính quý tộc ấy, ông tái xuất trên sân khấu, và chẳng mấy chốc đã tìm đến tôi trong vai trò của một chủ bút hào phóng. Chính trong vai trò này mà tôi nhớ rõ về ông nhất: cao ráo, mảnh khảnh, với dáng đi gù không mấy khó coi; trông hệt như một quý tộc tao nhã, và cũng hệt như một kẻ phiêu lưu lịch thiệp; mỉm cười với vẻ mơ hồ đầy cuốn hút; nhướn một bên lông mày nhọn lên với vẻ tinh ranh tuyệt vời; nói giọng trầm, ngọt và đục, phảng phất chút âm rền vùng quê; kể những câu chuyện kỳ lạ với sự điềm tĩnh kỳ lạ và, đối với một người nghe kiên nhẫn, mang lại hiệu quả tuyệt vời. Sau bao thăng trầm đó, ông dường như vẫn phảng phất mùi tiền giống như cậu sinh viên giàu có ngày nào; dường như vẫn hoàn toàn tự tin vào bản thân và chắc chắn về mục đích của mình. Thế nhưng khi ấy ông đang ở bên bờ vực của sự sụp đổ cuối cùng. Ông đã tự đặt cho mình sứ mệnh sáng lập ra thứ kỳ lạ nhất trong xã hội chúng ta: một trong những tờ báo định kỳ mà người ta lầm tưởng rằng qua đó họ có thể học hỏi nhữngh kiến; nơi những thanh niên trẻ tuổi từ các trường đại học được khuyến khích, với thù lao tính theo từng dòng, bóp méo sự thật, lăng mạ các quốc gia ngoại kiều và vu khống các cá nhân; và những tờ báo giờ đây là nguồn cội của vinh quang, sao cho nếu tên của một người được in ở đó đủ nhiều, anh ta sẽ trở thành một dạng á thần; và người ta sẽ tha thứ cho anh ta khi anh ta lật lọng, giống như họ làm với ông Gladstone; và chen lấn nhau nghẹt thở trên các sân ga xe lửa, giống như họ đã làm với Tướng Boulanger cách đây không lâu; và mua các tác phẩm văn học của anh ta, giống như tôi hy vọng các bạn vừa làm cho tôi. Các bậc tiền nhân của chúng ta, khi thực hiện một đại sự nào đó, thường hy sinh cả một sinh mạng; chẳng hạn như chôn sống một tên nô lệ ưa thích vào nền móng cung điện của họ. Người bạn đồng hành của tôi đã dùng chính cuộc đời mình để xoa dịu sự đố kỵ của các vị thần. Ông đơn độc chiến đấu vì tờ báo của mình; không tin tưởng bất kỳ ai, bởi ông mang chút tính chất của một kẻ yếm thế; dậy sớm về muộn, bởi ông hoàn toàn không phải kẻ lười biếng; ngày ngày rỉ tai những nhân vật có thế lực, bởi ông là bậc thầy trong nghệ thuật lấy lòng. Trong con người mảnh khảnh và mang vẻ bảnh bao lụa là ấy hẳn phải có một dòng máu can đảm hiếm có, khi ông dám chết vì công việc của mình; và chắc chắn tham vọng đã thì thầm lớn tiếng bên tai ông, và chắc chắn cả tình yêu nữa, bởi có vẻ như đã có một cuộc hôn nhân trong tầm ngắm nếu ông thành công. Nhưng ông đã chết, và tờ báo của ông chết theo; và trước đôi mắt mù lòa của chúng ta, dường như từ tất cả sự duyên dáng, khéo léo và dũng cảm ấy đã chẳng hề đọng lại chút gì.
Ba người sinh viên ấy ngồi, như tôi vừa nói, ở ngoài hành lang, bên dưới tấm bia tưởng tượng ghi lại công đức của Macbean, vị cựu thư ký. Chúng tôi thường mỉm cười trước tấm bia tưởng tượng thiếu sức biểu cảm ấy và cho rằng thật là một điều tẻ nhạt khi bước chân vào cõi đời này để rồi chẳng để lại đằng sau gì hơn ngoài Macbean. Thế mà trong ba người ấy, hai người đã ra đi và để lại ít hơn thế; và cuốn sách này, có lẽ khi nó đã cũ kỹ và ngả màu ố vàng, và ai đó nhặt được nó ở một góc tiệm sách, rồi lướt qua, mỉm cười trước những cách dùng từ cổ lỗ, thiếu duyên dáng, và có lẽ vì tình yêu dành cho Alma Mater (nơi có lẽ vẫn đang tồn tại và phát triển) mà mua nó, dẫu phải kỳ kèo qua lại, với giá vài xu — cuốn sách này có lẽ sẽ là thứ duy nhất gìn giữ ký ức về James Walter Ferrier và Robert Glasgow Brown.
Suy nghĩ của họ vào buổi sáng tháng Mười ấy hoàn toàn khác biệt; tất cả bọn họ đều bừng cháy ngọn lửa tham vọng; và khi họ gọi tôi vào cùng, biến tôi thành một phần trong kế hoạch của họ, tôi cũng chế choáng men say của niềm kiêu hãnh và hy vọng. Chúng tôi sẽ sáng lập một tờ tạp chí của trường đại học. Một cặp anh em lanh lợi, vóc dáng nhỏ bé — tên là Livingstone, những kẻ sải bước rất nhanh trên đường, những người hay xoa tay vào nhau, mở một hiệu sách ngay đối diện tòa nhà đại học — đã bị rủ rê để đóng vai trò nhà phát hành. Bốn chúng tôi sẽ là những đồng chủ bút và, điểm cốt lõi của dự án, là tự in lấy các tác phẩm của chính mình; trong khi, theo mọi quy luật toán học — kẻ nịnh bọt của lòng tin — cuộc phiêu lưu này chắc chắn sẽ thành công và mang lại lợi nhuận kếch xù. Thôi nào: đó là một viễn cảnh tươi sáng. Sáng hôm ấy tôi bước về nhà mà ngỡ như mình đang bay trên mây. Được ba sinh viên lỗi lạc ấy lựa chọn là bước tiến không thể diễn tả bằng lời đối với tôi; đó là ngụm men uy tín đầu tiên của tôi; nó hòa giải tôi với chính mình và với đồng loại; và khi tôi lách qua những hàng rào sắt tại quảng trường Tron, tôi không tài nào kìm được nụ cười mỉm hiện rõ trên môi trước mặt mọi người. Thế nhưng, tận sâu thẳm trái tim mình, tôi thừa biết tờ tạp chí ấy sẽ là một thảm họa tồi tệ; tôi thừa biết nó chẳng đáng đọc; tôi thừa biết, dẫu có đáng đọc đi nữa, cũng chẳng ai thèm đọc; và tôi cứ tự hỏi làm thế nào với mức thu nhập cố định mười hai bảng một năm, được trả theo tháng, tôi có thể gánh nổi phần chi phí của mình. Một ý nghĩ thật an ủi làm sao khi tôi biết mình vẫn còn có một người cha.
Tờ tạp chí đã xuất hiện, với một chiếc bìa màu vàng, đó là phần đẹp nhất của nó, vì ít nhất nó tỏ ra vô cùng khiêm tốn; nó tồn tại được bốn tháng trong sự im lìm không một tiếng động và rồi chết ngắt mà không kịp thốt lên một hơi thở cuối cùng. Số đầu tiên do cả bốn chúng tôi biên tập với bầu không khí bận rộn đến lạ thường; số thứ hai chủ yếu rơi vào tay Ferrier và tôi; số thứ ba tôi tự mình biên tập; và từ lâu đã trở thành một câu hỏi đầy bí ẩn không biết ai là kẻ đã biên tập số thứ tư. Có lẽ sẽ còn khó khăn hơn nữa nếu muốn biết ai đã đọc nó. Tờ giấy màu vàng đáng thương ấy, từng ngắm nhìn đầy hy vọng qua khung cửa sổ nhà Livingstone! Tờ giấy vô hại đáng thương ấy, lẽ ra đã có thể dùng để in một tác phẩm của Shakespeare, thế nhưng lại bị bôi bẩn một cách vụng về bởi những lời nhảm nhí; Và, tôi có nên nói thế không, những Chủ bút đáng thương? Tôi không thể thương hại chính mình, kẻ mà đối với hắn tất cả những điều đó đều là lợi lộc thuần túy. Đó chẳng phải tin tức gì mới mẻ, mà chỉ là sự xác nhận đầy lành mạnh cho phán đoán của tôi, khi tờ tạp chí chật vật chào đời rồi ngay lập tức lâm bệnh nặng và chìm nghỉm vào màn đêm. Tôi đã gửi một bản cho người thiếu nữ mà trái tim tôi lúc bấy giờ đang say đắm, và người đã làm tất cả những gì có thể để bóp nát nó; và nàng, với một chút khéo léo tinh tế, đã phớt lờ món quà cũng như những bài viết đầy nâng niu của tôi trong sự im lặng. Tôi sẽ không nói rằng mình cảm thấy vui vì điều này; nhưng giờ đây tôi sẽ nói với nàng, nếu bằng một cơ may nào đó nàng cầm lên tác phẩm của người đầy tớ cũ của mình, rằng tôi càng thêm trân trọng gu thẩm mỹ của nàng. Tôi dọn dẹp sạch sẽ sau cuộc giao tranh thất bại này; có buổi gặp gỡ cần thiết với người cha của mình, mọi chuyện trôi qua không đến nỗi tệ; trao lại phần chi phí của mình cho hai anh em nhà Livingstone — những kẻ vẫn xoa tay nhiều như trước, nhưng ngẫm lại thì có vẻ bước đi dè dặt hơn xưa, có lẽ vì hai gã này cũng đã dấn thân vào canh bạc với vài ảo tưởng tốt đẹp; và rồi, nhìn lại toàn bộ sự việc, tôi nhủ lòng rằng thời cơ vẫn chưa chín muồi, và bản thân tôi chưa sẵn sàng; và tôi lại quay về với những cuốn vở tập viết bằng đồng xu của mình, rớt lại chỉ sau một ngày từ một tác giả được in ấn thành một sinh viên cặm cụi với bản thảo.