Kỷ Niệm Và Chân Dung

Lượt đọc: 33 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
I

❊ ❊ ❊

Hòn đảo nhỏ Earraid nằm sát góc tây nam của vùng Ross of Mull: một bên là eo biển Iona, nơi bạn có thể nhìn thấy hòn đảo và ngôi nhà thờ của thánh Columba; bên kia là đại dương bao la, nơi vào một ngày trời trong, sóng lừng, bạn có thể nhận ra những dải bọt sóng trắng xóa vỗ trên vô số mỏm đá ngầm. Tôi lần đầu nhìn thấy nó — hoặc lần đầu nhớ là đã thấy nó — được đóng khung trong ô cửa sổ tròn của một cabin tàu, mặt biển phẳng lặng dọc theo bờ đảo như làn nước hồ, thứ ánh sáng trong trẻo, không màu của buổi bình minh sớm làm nổi bật những gò đất phủ đầy thạch thảo và đá cục.

Vào những ngày đó, trên đảo chỉ có độc nhất một ngôi nhà thô sơ làm bằng đá không vữa, lối vào là một cầu tàu bằng gỗ tàu đắm. Chắc là khi ấy trời còn rất sớm, vì bấy giờ là mùa hè, và vào mùa hè ở vĩ độ đó, ban ngày gần như chẳng khi nào tắt hẳn; thế nhưng ngay từ giờ khắc ấy, ngôi nhà đã tỏa ra làn khói than bùn dịu ngọt bay qua vũng biển đến chỗ tôi, và những đứa con gái chân trần của người tá điền đang lội bì bõm cạnh cầu tàu.

Cùng ngày hôm đó, chúng tôi đi thuyền của tàu lớn vào thăm các bờ biển của đảo; chèo sâu vào Fiddler’s Hole, vừa đi vừa dò độ sâu; và sau khi đã khảo sát mọi khả năng có thể dựng chỗ ở, chúng tôi đã chọn vũng nước phía bắc làm địa điểm thi công. Bởi chẳng phải ngẫu nhiên mà chiếc tàu hơi nước của cơ quan hải đăng lại thả neo ở Vịnh Earraid.

Cách đó mười lăm dặm ngoài khơi xa, một hòn đá đen trơ trọi vây quanh bởi những ngọn sóng cuồn cuộn từ Đại Tây Dương, là tiền đồn của các bãi đá ngầm Torran. Nơi đây sẽ phải xây một ngọn tháp, và thắp lên một vì sao dẫn đường cho các thủy thủ.

Nhưng vì hòn đá ấy nhỏ, khó bề tiếp cận, lại ở xa đất liền, công trình này sẽ phải kéo dài trong nhiều năm; và cha tôi bấy giờ đang tìm kiếm một trạm trên bờ, nơi có thể khai thác và đẽo đá, nơi công nhân sinh sống, và là nơi chiếc tàu tiếp tế có thể neo đậu với một mức độ an toàn nhất định.

Tôi nhìn thấy Earraid lần tiếp theo từ ghế chèo đuôi của một chiếc thuyền buông Iona, Sam Bough và tôi ngồi sát bên nhau ở đó, gác chân lên hành lý, trong một buổi chiều hè phương bắc trong trẻo và tuyệt đẹp.

Và kìa! Giờ đây đã có một cầu tàu bằng đá, có những dãy nhà kho, đường ray, cẩu di động, một dãy nhà ở cho công nhân, một ngôi nhà sắt dành cho kỹ sư thường trú, những dãy lán gỗ cho thợ thuyền, một bệ sàn nơi các tầng tháp được lắp ráp thử nghiệm, và phía sau khu định cư là một vết cắt lớn trên sườn đồi nơi đá hoa cương được khai thác.

Trong vịnh, chiếc tàu hơi nước đang nằm yên tại bến đậu.

Suốt cả ngày lẫn đêm, âm thanh lách cách của dụng cụ lao động cứ văng vẳng quanh chốn ấy; và ngay cả giữa lúc nửa đêm tĩnh mịch, người gác đêm vẫn cầm đèn lồng đi lại trong khu định cư tối tăm và có thể châm tẩu cho bất kỳ kẻ mộng mơ nửa đêm nào.

Trên hết, thật kỳ lạ khi nhìn thấy Earraid vào ngày Chủ nhật, khi tiếng động của các dụng cụ câm bặt và một sự tĩnh lặng trong veo bao trùm.

Khắp khu đất xanh mát, mọi người sẽ tản bộ trong những bộ quần áo đẹp nhất ngày Chủ nhật, bước đi với những thớ cơ thả lỏng của người lao động đang nghỉ ngơi, trầm ngâm hút thuốc, nói giọng thì thầm như để tỏ lòng tôn kính sự tĩnh lặng, hoặc lắng nghe tiếng kêu thảm thiết của loài mòng biển.

Và thật kỳ lạ khi chứng kiến các buổi lễ ngày Sabát của chúng tôi, được tổ chức ngay trong một căn lán, với ông Brebner đọc sách bên chiếc bàn, còn giáo dân thì đậu kín trên hai tầng giường ngủ; và được nghe tiếng hát thánh ca, những “chương kinh”, bài giảng không thể thiếu của Spurgeon, cùng lời cầu nguyện hải đăng cổ kính và đầy hùng biện.

Vào thời tiết đẹp, khi qua ống nhòm trên đồi, người ta quan sát thấy sóng biển hạ thấp trên bãi đá ngầm, sẽ có tiếng động chuẩn bị từ rất sớm tinh mơ; và trước khi mặt trời mọc khỏi phía sau Ben More, chiếc tàu tiếp tế sẽ hông khói rời vịnh.

Nó rẽ sóng băng qua mười lăm dặm biển của những ngọn sóng lừng đại dương xanh thẳm vĩ đại, kéo theo sau đuôi một cặp sà lan chở đá tròng trành.

Đại dương bao la mở rộng ra ở cả hai mạn tàu, và những ngọn đồi ở đất liền bắt đầu khuất dần trên đường chân trời, trước khi nó đến cái đích lạnh lẽo không bóng người, và cuối cùng dừng lại nơi tảng đá nhô chiếc đầu đen ngòm của nó lên trên các con sóng dồn, với tháp sắt cao trên những chiếc chân nhện, ngọn tháp cụt đầu, những chiếc cần cẩu đang khua tay múa chân, và làn khói từ lò hơi dâng lên giữa biển khơi.

Dhu Heartach là một rạn đá xấu xí làm sao; chẳng phải là một tập hợp dễ chịu gồm các phiến đá, vũng nước và lạch nhỏ mà một đứa trẻ có thể chơi đùa suốt cả mùa hè mà không chán, giống như Bell Rock hay Skerryvore, mà là một khối u hình bầu dục bằng đá bazan đen, thưa thớt đốm rong biển không mấy nổi bật, và sinh động trong từng kẽ nứt bởi một loài côn trùng xám xịt nằm giữa con rận gỗ và con bọ.

Chẳng có sự sống nào khác ngoài loài chim biển, và của chính biển cả — thứ biển ở đây chảy xiết như dòng nước máy xay bột, gầm rú quanh rạn đá bên ngoài mãi không thôi, và hết lần này đến lần khác, ngay cả trong thời tiết lặng gió nhất, vẫn gầm thét và phun nước lên chính tảng đá.

Mọi chuyện hoàn toàn khác trên Dhu-Heartach khi bão nổi lên, màn đêm buông xuống mịt mùng, và những ngọn hải đăng láng giềng như Skerryvore và Rhu-val bị sương mù dập tắt, còn những người thợ bị giam cầm trên cao trong cỗ trống sắt của họ, nơi lúc bấy giờ vang dội tiếng sủi bọt của những đợt sóng đập.

Sỗi sợ hãi ngồi cùng họ trong chốn ở bị biển cả bao vây; và sắc mặt tái đi trên những gương mặt đầy âu lo khi một con sóng lớn nào đó đập vào doanh trại, khiến các cột trụ của nó rung lên và oằn mình dưới sức va đập.

Chính vào lúc ấy, người thợ cả, ông Goodwillie — người mà tôi vẫn còn thấy trước mắt mình trong bộ đồ đá với những mảnh giẻ rách không thể nhận ra — sẽ hạ cây đàn vĩ cầm xuống và tấu lên những khúc ca nhân gian giữa bản hòa âm của bão tố.

Nhưng chỉ dưới ánh nắng mặt trời tôi mới thấy Dhu-Heartach; và chính dưới ánh nắng, hoặc ánh chiều tà mùa hè còn đáng yêu hơn thế, chiếc tàu hơi nước mới quay trở lại Earraid, rẽ sóng trên một vùng biển đầy mê hoặc; những chiếc sà lan ngoan ngoãn, đã được trút sạch hàng trên boong, bồng bềnh theo sau với vẻ tĩnh lặng hơn; và người cầm lái trên mỗi chiếc sà lan, khi nó nhô lên theo nhịp sóng dài, hiện lên cao lớn và đen sẫm trước ánh chiều tây rực rỡ.

Nhưng tôi say mê nhất vẫn chính là Earraid.

Khu định cư hải đăng hầu như không lấn ra ngoài hàng rào của nó; vượt qua đỉnh ngọn đồi thoai thoải đầu tiên, mặt đất hoàn toàn hoang sơ, thế giới bên ngoài bị chặn đứng, diện mạo vạn vật không hề thay đổi bởi bất kỳ hành động nào của con người.

Nơi đây không có sự sống nào của con người, ngoại trừ những con ốc biển bám trên đá, một con cừu già lông xám bị mưa quật mà tôi có thể đánh thức khỏi một cái hang dương xì nằm giữa hai tảng đá lớn, hay tiếng mòng biển lượn lờ và kêu rít.

Nó cổ xưa hơn cả con người; nó đã được tìm thấy như thế bởi những người Celt đặt chân đến, những người Norse đi biển, và các tu sĩ của Columba.

Hương vị đất đai của các loài thực vật đầm lầy, sự lộn xộn thô mộc của những tảng đá, nét tươi mới đậm chất miền biển không gì sánh được của bầu không khí, vị mặn của muối và i-ốt, tiếng sóng vỗ rì rào giữa những rạn rong biển, sự trỗi dậy bất ngờ của một dải sóng bạc đầu tung bọt ào ào dọc theo mặt tiền biển của hòn đảo — tất cả những gì tôi nhìn thấy và cảm nhận ấy, những bậc tiền nhân của tôi hẳn cũng đã nhìn thấy và cảm nhận mà hầu như chẳng có chút khác biệt nào.

Tôi đắm mình vào bầu trời rộng mở và vào những thời đại đã qua.

“Thật tuyệt vời làm sao khi được ở Uchd Ailiun

Trên đỉnh một mỏm đá,

Để tôi có thể thường xuyên nhìn ngắm

Gương mặt của đại dương;

Để tôi có thể nghe tiếng chim ca kỳ diệu,

Nguồn cội của niềm hạnh phúc;

Để tôi có thể nghe tiếng sấm của những con sóng chen chúc

Vào các vách đá:

Có lúc làm việc không chút gượng ép —

Điều này thật tuyệt vời biết bao;

Có lúc hái rong dồn từ các hốc đá

Có lúc đi câu.”

Thế rồi, quanh hòn đảo Iona kế cận, chính thánh Columba đã cất lời ca như thế từ mười hai thế kỷ trước. Và tôi cũng có thể cất tiếng ca về Earraid như vậy.

Và trong suốt thời gian đó, tôi vẫn ý thức được rằng cuộc sống tắm biển và phơi nắng này đối với tôi chỉ là một kỳ nghỉ.

Vào năm đó, những tiếng đại bác đã gầm vang ròng rã suốt nhiều ngày trên các chiến trường nước Pháp; và tôi sẽ ngồi trên hòn đảo của mình (tôi gọi nó là của tôi, theo cách nói của những kẻ si tình) và suy ngẫm về chiến tranh, về âm thanh chói tai của những trận chiến xa xôi ấy, về nỗi đau từ những vết thương của binh lính, và sự mệt mỏi trong những cuộc hành quân của họ.

Và tôi cũng sẽ nghĩ về cuộc chiến tranh khác vốn xưa cũ như nhân loại, và thực chất chính là cuộc đời của con người: cuộc chiến không khoan nhượng, ách nô lệ nghiệt ngã của sự cạnh tranh; nỗi nhọc nhằn suốt bảy mươi năm, miếng bánh kiếm được bằng mồ hôi nước mắt, danh dự bấp bênh, những hiểm nguy và cạm bẫy, cùng phần thưởng nghèo nàn.

Đó là một chặng đường dài nhìn về phía tương lai; tương lai vẫy gọi tôi như tiếng kèn giục giã, nó cảnh báo tôi lùi bước như bằng một giọng khóc than và nài nỉ; và tôi rung lên và run rẩy bên bờ vực của cuộc đời, giống như một đứa trẻ tập bơi đứng trên bờ biển.

Có một thanh niên khác ở Earraid vào những khoảng thời gian đó, và chúng tôi hay quấn quýt bên nhau, tắm biển, trèo lên các tảng đá lớn, cố gắng chèo thuyền buông rồi lại quay mòng mòng trong những dòng nước xoáy trơn tuột của eo biển.

Nhưng phần lớn thời gian chúng tôi đều nói về vùng đất hoang vu chưa được vẽ bản đồ rộng lớn của tương lai chúng tôi; cùng nhau tự hỏi điều gì đang chờ đón ta ở đó; ngạc nhiên khi nghe thấy tiếng nói của chính mình vang lên trong tiền sảnh trống trải của tuổi trẻ.

Khoảng thời gian dường như quá xa xôi và khó khăn để nhìn về phía nấm mồ khi ấy, giờ đây lại có vẻ xa xôi biết bao khi nhìn lại những cảm xúc ấy; thật khó để gợi nhớ lại cho đúng đắn cái sự phục tùng miễn cưỡng ấy, tựa như con bò chịu lễ tế, khi chúng tôi cúi cổ nhận lấy ách của định mệnh.

Tôi mới gặp lại người bạn cũ của mình cách đây vài ngày; tất nhiên tôi không thể biết cậu ấy đang suy nghĩ gì; nhưng về phần mình, tôi cảm thấy kinh ngạc khi thấy cả hai chúng tôi đều đã quen thuộc với cuộc đời đến thế, đều điềm tĩnh và an phận thủ thường trong thế giới này; và chúng tôi đã đạt được bao nhiêu, đã mất đi bao nhiêu để có được sự điềm đạm đó; và nhìn chung, trạng thái nào mới là tốt đẹp nhất của chúng tôi: khi chúng tôi ngồi đó ba hoa ra vẻ những kẻ từng trải, hay khi chúng tôi cùng chia sẻ những lời khuyên đầy sợ hãi và hy vọng trên một hòn đảo phía tây.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.