Bóng câu qua cửa sổ, năm tháng dần trôi. Một phong trào hoang đường kéo dài dằng dặc cuối cùng cũng đã hạ màn yên ắng.

Dù đã chuẩn bị tư tưởng đầy đủ, nhưng khi hai chiếc xe con hiệu Thượng Hải màu đen cùng lúc xuất hiện trước cửa nhà khách cơ quan nông trường 728, Phó Chính ủy quân khu họ Mã bước xuống xe, Lương Tất Đạt và Trần Mặc Hàm vẫn cảm thấy bất ngờ, trong thoáng chốc bỗng có cảm giác như cách một thế hệ.

Mã Phó Chính ủy nhận ủy thác của Đảng ủy quân khu và thủ trưởng quân khu, đặc biệt là Chính ủy quân khu Vương Lan Điền, đến để thăm hỏi Lương Tất Đạt và Trần Mặc Hàm. Đi cùng Mã Phó Chính ủy còn có Chu Dự Đạo, Quyền Quân trưởng quân đoàn K — kể từ hôm nay, ông ta lại lùi về vị trí Phó Quân trưởng. Hơn nữa, kết cục bước tiếp theo ra sao, hiện tại vẫn là một ẩn số.

Mấy năm không gặp, Chu Dự Đạo béo lên một cách điên cuồng, bụng tròn vo, mặt phúng phính, chẳng còn thấy đâu phong thái năm xưa ở núi Ao Thao từng khiến ngụy quân tay sai Nhật ở Lạc An Châu nghe danh đã khiếp vía. Chu Dự Đạo ưỡn bụng chui ra khỏi xe, vừa nhìn thấy Lương Tất Đạt, lời chưa kịp thốt ra thì nước mắt già nua đã đầm đìa, nghẹn ngào: "Quân trưởng, tôi có lỗi với anh, có lỗi với anh quá, tôi lỡ bước lên thuyền giặc rồi..."

Trái lại, Lương Tất Đạt tỏ ra khoan dung độ lượng, xua tay một cái, bộc trực nói: "Nói những chuyện này làm gì? Từ trên xuống dưới đều loạn cả, người lên nhầm thuyền giặc đâu phải chỉ có mình anh, mà người không lên thuyền giặc cũng đâu phải chỉ có hai chúng tôi. Để chúng ta được ra ngoài làm việc, ơn trời dày đất rộng, đã là đồng chí thì mãi là đồng chí, đã là kẻ thù thì vĩnh viễn là kẻ thù. Chỉ cần Chu Dự Đạo anh chân thành tự kiểm điểm, thì vẫn câu nói cũ: chuyện cũ không truy cứu, đoàn kết làm việc."

Lời nói tuy có phong độ, nhưng bên trong vẫn ẩn chứa sự sắc sảo, cảnh cáo.

Tháng Ba tiết xuân ấm áp, Lương Tất Đạt nhận nhiệm vụ mới, một lần nữa trở lại vị trí Quân trưởng quân đoàn K.

Đậu Ngọc Tuyền nhờ trong "Cách mạng Văn hóa" không ngả nghiêng theo chiều gió, lại còn bảo vệ được mấy cán bộ lão thành trong hoàn cảnh cực kỳ gian khổ, rất được các thủ trưởng quân khu, bao gồm cả Vương Lan Điền tán thưởng, nửa năm trước đã được thăng chức Phó Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh quân khu. Chu Dự Đạo rời chức vụ để tham gia "lớp học tập nói rõ vấn đề". Trần Mặc Hàm phục chức Tham mưu trưởng quân đoàn K, không còn kiêm nhiệm chức Phó Quân trưởng. Trong vòng ba tháng, những ai cần về đơn vị đều lần lượt trở về, những ai cần xuất hiện đều lần lượt xuất hiện. Khương Gia Hồ được điều về quân đoàn K giữ chức Phó Quân trưởng, Đào Tam Hà giữ chức Phó Tham mưu trưởng quân đoàn K. Khúc Hướng Càn trốn chui trốn lủi suốt bốn năm ở một nơi nào đó trên Tây Tạng đại nạn không chết, cũng đã trở về bộ đội, chuyển ngạch thăng lên làm Phó Chính ủy quân đoàn.

Trong cuộc họp phân công của Đảng ủy, không rõ xuất phát từ cân nhắc gì, lần đầu tiên Lương Tất Đạt kiên quyết đề nghị không tiếp tục giữ chức Bí thư Đảng ủy, vị trí Bí thư Đảng ủy sẽ do tân Chính ủy Chương Quang Huy từ tổng bộ điều xuống đảm nhiệm.

Một ngày nọ, Lương Tất Đạt và Trần Mặc Hàm cùng nhau nghiên cứu đề cương huấn luyện do phòng công binh đệ trình. Việc công xong xuôi, hai người ngồi trò chuyện một lát, Trần Mặc Hàm đột nhiên bật cười, nói: "Lương Quân trưởng, giờ thì chuyện kia có thể thực hiện được rồi đấy."

Lương Tất Đạt ngơ ngác, trừng mắt hỏi: "Giở trò quỷ gì thế?"

Trần Mặc Hàm nói: "Về chuyện Liễu Ba ấy mà. Anh từng nói, nếu được trở lại cương vị Quân trưởng, anh đồng ý cho tôi viết báo chữ lớn, giới thiệu với nhân dân cả nước về sự tích quang vinh chống hủ hóa, giữ mình trong sạch của Lương Đại Nha, bao gồm cả chuyện giữa anh với Thái Thu Hương và Liễu Ba nữa."

Lương Tất Đạt ngẩn người, rồi cười ha hả, vỗ trán một cái: "Trời đất ơi, cái tên Điêu Đức Nhất nhà cậu vẫn nhớ món nợ này cơ à? Tôi quỵt đấy, tôi chẳng làm gì, cũng chẳng nói gì hết. Chuyện này mà lọt ra ngoài nửa lời phong thanh, tôi sẽ vu khống cậu từng viết khẩu hiệu phản động ở nông trường 728."

Trần Mặc Hàm bảo: "Thế thì đợi thêm vậy, đợi đến hôm tổ chức lễ truy điệu cho anh, tôi sẽ tiết lộ riêng với từng người đến dự."

Lương Tất Đạt nói: "Thế thì được, lúc ấy dù Bành Đức Hoài hay Trương Phổ Cảnh có mặt ở đó tôi cũng chẳng sợ."

Điều Trần Mặc Hàm không ngờ tới là sau khi khôi phục công tác, người đến khiếu nại đầu tiên mà ông tiếp đón lại chính là người nhà của Thôi Nhị Nguyệt. Sáng hôm ấy vừa đến giờ làm việc, phòng vụ quân sự đã gọi điện thoại báo có một người đàn ông đứng ngoài cổng lớn giằng co với lính gác, nằng nặc đòi gặp Quân trưởng Lương Tất Đạt, xin chỉ thị giải quyết thế nào. Trần Mặc Hàm hỏi là người ra sao, một tham mưu của phòng vụ quân sự nói người đó bảo tới khiếu nại, là người Thôi Gia Tập ở núi Ao Thao, ngoài ra không nói gì thêm, chỉ một mực đòi gặp bằng được Quân trưởng Lương Tất Đạt.

Trần Mặc Hàm giật thót tim, trong lòng liền có linh cảm — chuyện này e rằng có liên quan đến sự kiện Lý Văn Bân.

Về sự kiện Lý Văn Bân, Trần Mặc Hàm không phải là người tận mắt chứng kiến, tình hình chi tiết không rõ lắm, nhưng manh mối cơ bản thì ông nắm được. Vào giai đoạn cuối thời gian tiếp nhận cải tạo lao động ở nông trường 728, Lương Tất Đạt từng nói Lý Văn Bân phản quốc theo địch, chết cũng đáng tội, nhưng người phụ nữ kia thì chết oan uổng. Nghe nói người phụ nữ đó là cán bộ Hội Phụ nữ Cứu quốc, sở dĩ có quan hệ nam nữ bất chính với Lý Văn Bân cũng là nể mặt Đảng Cộng sản, là Lý Văn Bân đã hủy hoại bà ta. Hơn nữa bà ta cũng không theo địch, mà bị quân Hán gian bắn chết. Chỉ vì mối quan hệ mập mờ không rõ ràng ấy với Lý Văn Bân, nên cái chết của bà ta đành bỏ dở nửa chừng, chính quyền địa phương không muốn ôm đồm phiền toái, quân đội cũng chẳng đoái hoài quản nổi.

Khi đó Trần Mặc Hàm suy đoán ý của Lương Tất Đạt, dường như ông ấy rất có lòng trắc ẩn. Nhưng lúc ấy bản thân họ còn như tượng Phật đất qua sông, tự lo cho mình chưa xong, huống hồ những vấn đề tàn dư thời chiến tranh nhiều như lông bò tơ vò, phức tạp khôn lường, nói thì nói vậy thôi, cốt chỉ để buông lời cảm thán, bày tỏ chút hoài niệm và thái độ lo nước thương dân. Bây giờ tình hình đã khác, phỏng chừng người nhà của người phụ nữ đó tìm đến tận cửa để đòi thực hiện chính sách đãi ngộ.

Trần Mặc Hàm bảo tham mưu phòng vụ quân sự mời người đó vào phòng tiếp dân ở cổng gác, sau đó đích thân xuống lầu gặp mặt.

Quả nhiên là người từ Thôi Gia Tập tới. Người đàn ông chừng hơn năm mươi tuổi, khuôn mặt đầy sương gió dãi dầu, vừa nhìn thấy Trần Mặc Hàm là hai tay cứ xoa qua xoa lại liên hồi, dường như đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ chằng chịt ấy chẳng biết để vào đâu cho phải.

Ông ta nói mình là em trai út của Thôi Nhị Nguyệt. Trần Mặc Hàm bấy giờ mới biết, người đàn ông trông già như gần sáu mươi này thực ra chỉ mới trạc bốn mươi tuổi.

Người đàn ông xoa tay một lúc, sực nhớ ra điều gì, bèn móc từ trong túi quần cáu bẩn ra một bao thuốc lá giấy cũng bẩn thỉu không kém, đó là loại thuốc lào bổi phẩm chất tồi tệ mà Trần Mặc Hàm từng thấy hồi đi cải tạo lao động ở núi Ao Thao. Trần Mặc Hàm gạt điếu thuốc đang chìa ra, hỏi người đàn ông có chuyện gì. Người nọ bèn kể đầu đuôi ngọn ngành, nói chị gái Thôi Nhị Nguyệt của ông ta chết rất oan uổng, lúc còn sống từng tham gia công tác kháng Nhật, lại là cán bộ Hội Phụ nữ Cứu quốc, hơn nữa còn bị quân giặc Nhật bắn chết, tính ra thì đáng được công nhận là liệt sĩ. Thế nhưng trong thôn và công xã đều không thèm đếm xỉa, trưởng thôn còn nói Thôi Nhị Nguyệt là con điếm, là chiếc giày rách của kẻ phản bội, hại cả nhà họ Thôi mấy chục năm nay không ngẩng đầu lên nổi. Thôi Nhị Nguyệt còn để lại một đứa con trai, từ nhỏ đi học, lũ trẻ khác bảo mẹ nó là giày rách của Hán gian, nó đánh nhau với người ta, bị đánh hỏng cả vành tai, đâm ra ngớ ngẩn, mắt đã lác mà miệng thì lúc nào cũng rớt dãi ròng ròng.

"Thủ trưởng nói xem có tạo nghiệp không cơ chứ?"

Trần Mặc Hàm nghe xong, trong lòng cũng vô cùng khó chịu. Tạo nghiệp, sao lại không tạo nghiệp chứ? Trần Mặc Hàm nói với em trai Thôi Nhị Nguyệt: "Quân trưởng đi họp trên quân khu rồi, tình hình tôi đều đã rõ, anh cứ về trước đi. Đợi Quân trưởng về, tôi sẽ báo cáo lại với anh ấy. Hãy tin tưởng vào chính quyền, chúng tôi một khi đã biết chuyện thì nhất định sẽ giải quyết."

Nhưng người đàn ông lại không có ý định rời đi, dường như không tin vấn đề lại có thể giải quyết đơn giản đến thế, bèn đề nghị thêm: nếu không gặp được Lương Quân trưởng, gặp được Bí thư Giang Cổ Bi và Tư lệnh Đậu Ngọc Tuyền cũng được: "Năm bắt đầu 'Cách mạng Văn hóa', Bí thư Giang Cổ Bi và Tư lệnh Đậu Ngọc Tuyền từng đến Thôi Gia Tập, đã hứa chắc nịch là sẽ giải quyết chuyện này, nhưng người đi trà nguội, họ đi khỏi là bặt vô âm tín luôn."

Lời này vừa thốt ra lập tức khiến Trần Mặc Hàm chú ý. Không lâu sau khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, ông và Lương Tất Đạt đều phải đi cải tạo lao động ở núi Ao Thao, Giang Cổ Bi là nhân vật nổi đình nổi đám thời kỳ đó, ông ta đến Thôi Gia Tập làm gì? Lẽ nào vẫn không chịu buông tha cho Lương Tất Đạt, vẫn muốn kiếm cớ làm to chuyện? Điều càng khiến Trần Mặc Hàm ngờ vực hơn là Đậu Ngọc Tuyền vào đầu thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" tuy có chao đảo ngả nghiêng, nhưng rốt cuộc không bị đánh đổ, cắn răng kiên trì ở vị trí Phó Quân trưởng thêm một thời gian, vậy ông ấy đi cùng Giang Cổ Bi đến Thôi Gia Tập rốt cuộc là có ý đồ gì?

Trần Mặc Hàm hỏi: "Bí thư Giang và Tư lệnh Đậu đến Thôi Gia Tập đã nói những gì?"

Người đàn ông trả lời: "Họ tìm người nhà Thôi Nhị Biện Tử, rồi tìm rất nhiều người khác, còn tới nhà tôi tìm di vật của chị tôi. Nghe nói họ còn xuống Giang Điếm Tập tìm người anh rể trước kia của tôi nữa. Họ nói nhiều lắm, tôi chẳng nhớ hết, chỉ nhớ mang máng là bảo sẽ công nhận chị tôi là liệt sĩ. Thủ trưởng làm ơn giúp đỡ, chị tôi mà được phong liệt sĩ, mỗi tháng nhà nước trợ cấp tiền tuất mười hai đồng, cũng có tiền chữa bệnh cho thằng cháu ngoại. Cả nhà họ Thôi chúng tôi cũng có chút thể diện."

Trần Mặc Hàm ngẫm nghĩ, nhìn chung yêu cầu của người đàn ông này thật sự không quá đáng. Gặp trường hợp thế này, phía quân đội đứng ra thương lượng với chính quyền địa phương không phải là chuyện khó khăn gì, nhất là do Lương Tất Đạt hoặc Đậu Ngọc Tuyền đích thân lên tiếng thì lại càng có trọng lượng, gần như sẽ được giải quyết êm thấm. Nhưng chuyện này hơi phức tạp, bối cảnh dính líu rất tế nhị, ông dĩ nhiên không thể tự tiện quyết định.

Trần Mặc Hàm không nói cho người đàn ông biết chuyện Giang Cổ Bi đã bị bắt giữ, cũng không nhắc chuyện Đậu Ngọc Tuyền đã được điều lên quân khu, chỉ bảo: "Giang Cổ Bi và Tư lệnh Đậu hiện đều không có ở đây. Anh cứ tin lời tôi, chúng tôi sẽ sớm cho anh câu trả lời."

Người đàn ông nói: "Nếu thật sự không được thì cho tôi gặp Khu trưởng Nhạc cũng được. Bà ấy nắm rõ ngọn ngành chuyện của chị tôi nhất, chỉ cần bà ấy nói theo lương tâm thì mọi chuyện sẽ sáng tỏ thôi. Đến lúc ấy các thủ trưởng viết cho tôi một mảnh giấy, đóng dấu đỏ vào, tôi tự cầm về nộp cho công xã."

Trần Mặc Hàm biết Khu trưởng Nhạc mà người này nhắc tới chính là Nhạc Tú Anh, cho ông ta gặp một lần cũng chẳng sao. Ngặt một nỗi, năm xưa khi Chu Dự Đạo trở mặt đâm sau lưng Lương Tất Đạt, Nhạc Tú Anh đã làm ầm một trận rồi ly thân với Chu Dự Đạo, sau đó chuyển ngành về địa phương, làm Phó Bí thư Đảng ủy tại một nhà máy quốc phòng. Về sau bà cũng bị phe tạo phản tấn công, lại bị bới móc quá khứ từng là góa phụ của sĩ quan Quốc dân đảng, không chịu nổi nhục nhã nên đã treo cổ tự vẫn, cách đây không lâu mới được tổ chức lễ truy điệu bù.

Trần Mặc Hàm lúc này thực sự có một cảm giác khó tả bằng lời. Hãy nhìn lại những đồng đội cũ năm xưa mà xem, người thì già, người thì chết, người thì biến chất. Nhưng những điều này, làm sao có thể giãi bày với một người nông dân núi Ao Thao, với hậu duệ của cơ sở cách mạng năm xưa đây? Không thể nói được, đành phải hết lời giải thích, rồi bảo tham mưu phòng vụ quân sự đứng ra thu xếp, bàn bạc với phòng liên lạc quần chúng của Cục Chính trị, tạm thời trích trợ cấp cho người đàn ông hai trăm đồng, sắp xếp cho ông ta ăn cơm, mua sẵn vé tàu hỏa, tốn bao nhiêu công sức mới dỗ dành tiễn ông ta đi được.

Hai

Chuyến ghé thăm của em trai Thôi Nhị Nguyệt lại gợi lên một mối nghi hoặc trong lòng Trần Mặc Hàm.

Trưa hôm đó, Trần Mặc Hàm không ăn cơm ở bếp ăn nhỏ của bộ chỉ huy quân đoàn mà trở về nhà, đem chuyện này nói với Du Chân: "Trước kia chúng ta không ngờ lại có ngày tái xuất, giờ đã ra làm việc trở lại rồi, chúng ta phải làm việc tốt cho những người đã chết oan chết uổng trong thời kỳ chiến tranh. Chuyện của Thôi Nhị Nguyệt thì dễ giải quyết, còn một chuyện nữa mới nan giải."

Du Chân ngơ ngác, không hiểu chồng đang nói gì, hỏi: "Chuyện gì cơ?"

Trần Mặc Hàm đáp: "Chuyện về người chị em kết nghĩa của em đấy."

Du Chân kêu lên đầy hổ thẹn: "Trước kia em từng mơ tưởng nếu có ngày này, em sẽ đến Lạc An Châu tìm chị ấy, thế mà bận rộn đến mức váng cả đầu óc, lại quên khuấy mất chuyện này."

Trần Mặc Hàm nói: "Anh thấy chuyện này hơi mờ ám. Chúng ta ở ngoài sáng, cô ấy ở trong tối, với tính khí của cô ấy, khi nào cần tìm tới thì tự khắc sẽ tìm tới. Cô ấy không đến, có lẽ là có uẩn khúc gì đó. Chúng ta tốt nhất đừng nên manh động."

Trần Mặc Hàm nói như vậy là đã qua suy đi tính lại cặn kẽ. Ngay từ hồi ở nông trường 728 chịu "cải tạo lao động", khi gặp chàng thanh niên do "dì mỗ" cử tới, ông đã phân tích hoàn cảnh của "cô ấy". Sau ngày lập quốc, trước là "Tam phản Ngũ phản", "Trấn áp phản cách mạng", sau đó là "Chống cánh hữu", rồi đến "Cách mạng Văn hóa", toàn dân khắp nơi đều được huy động để truy bắt "bốn loại phần tử xấu", những người lý lịch trong sạch còn lâm vào cảnh hiểm nghèo, sớm tối khó giữ mình, thân phận như cô ấy thì lại càng chỉ có thể ẩn náu nơi "góc tối tăm". Ngày lộ diện cũng chính là ngày tai họa ngập đầu ập xuống. Cho dù hiện tại khẩu hiệu "Bát loạn phản chính" đã vang dội, nhưng một số chính sách vẫn chưa thật sự rõ ràng, lúc này nếu để cô ấy lộ diện thì vẫn không phải là nước cờ khôn ngoan.

Du Chân nói: "Những năm qua thật sự đã làm khổ chị ấy rồi, em mong được gặp chị ấy biết bao. Không có chị ấy thì làm sao em có được ngày hôm nay." Nói rồi, khóe mắt bà đỏ hoe.

Trần Mặc Hàm bảo: "Em cũng không cần phải bi thương quá, cô ấy còn sống hay đã chết cũng khó nói lắm. Chúng ta chẳng qua chỉ đang đoán mò bóng gió, biết đâu căn bản chỉ là ảo giác. Hiện giờ anh đang suy ngẫm một vấn đề: năm xưa rốt cuộc là ai đã phái người đuổi giết cô ấy?"

Du Chân kinh ngạc hỏi: "Chuyện đó thì còn gì phải nghi ngờ nữa? Đương nhiên là Lưu Hán Anh rồi."

Trần Mặc Hàm nói: "Đúng vậy, khả năng này là lớn nhất. Đầu thời kỳ kháng chiến, Lưu Hán Anh dưới sự ngầm cho phép của Tưởng Văn Triệu đã có những giao dịch với quân Nhật, thông qua Xuyên Đảo Trường Kỳ. Mắt thấy kháng chiến sắp kết thúc, Lưu Hán Anh sợ bại lộ vụ bê bối này nên đã phái cô ấy đi giết Xuyên Đảo Trường Kỳ, điều này hoàn toàn hợp logic. Nhưng Lưu Hán Anh cũng biết cô ấy là người của Mạc Can Sơn, mà Mạc Can Sơn chết không minh bạch, cô ấy lại muốn đòi món nợ máu từ Lưu Hán Anh, nên Lưu Hán Anh ra tay trước để chiếm ưu thế, phái người giết cô ấy, điều đó cũng hợp logic. Nhưng còn một sự thật không thể bỏ qua: Lý Văn Bân cũng do chính tay cô ấy trừ khử. Sự thật mà chúng ta biết là việc trừ khử Lý Văn Bân do phân khu Ao Thao nhờ Lưu Hán Anh giúp đỡ, và cô ấy bị truy sát ngay sau khi giết chết Lý Văn Bân. Ở đây lại nảy sinh một điểm nghi vấn mới. Theo lời phe tạo phản, trong tay cô ấy có một bức thư tuyệt mệnh do Lý Văn Bân để lại trước khi chết, trong thư Lý Văn Bân tiết lộ việc hồi đó có người ở phân khu Ao Thao đã mật báo hành tung của ông ta cho quân địch ngụy, có động cơ giết người diệt khẩu. Kẻ đuổi giết cô ấy không chỉ có người do Lưu Hán Anh phái đi, mà còn một cánh khác nữa."

Du Chân sững sờ, sắc mặt biến đổi, lắp bắp hỏi: "Ý anh là..."

Trần Mặc Hàm làm thủ thế ngăn sự hoảng hốt của Du Chân lại, nói: "Quãng thời gian cuối cùng của cô ấy là ở bên cạnh em, em hãy nhớ lại quá trình trừ khử Lý Văn Bân xem."

Du Chân trấn tĩnh lại, bắt đầu nhớ lại từng chút một: "Thủ đoạn của chị ấy là cải trang thành phu nhân của một sĩ quan ngụy quân, còn em đóng vai người hầu. Chúng em tiếp cận Lý Văn Bân trong một bữa tiệc rượu, sau đó Lý Văn Bân đã nhận ra chị ấy, nhưng ông ta không vạch trần. Em nhớ chị ấy từng nói với em, sở dĩ Lý Văn Bân không vạch trần là vì muốn trả thù một người, hình như Lý Văn Bân còn nói những câu đại loại như bị ép lên Lương Sơn. Thế nhưng ông ta không ngờ rằng lúc đó chúng em chẳng hề hứng thú với chuyện trả thù của ông ta, vẫn ra tay bắn chết ông ta. Cả hai chúng em đều nổ súng."

Trần Mặc Hàm lập tức phấn chấn hẳn lên, hỏi: "Lý Văn Bân có giao cho các em thứ gì không?"

Du Chân nói: "Không có. Ít nhất là em không nhìn thấy. Nhưng có giao cho chị ấy hay không thì em không rõ."

Trần Mặc Hàm đập bàn thốt lên: "Du Chân, bây giờ anh có thể rút ra một kết luận rồi. Nếu như cô ấy thực sự còn sống, thì chàng thanh niên lần trước đến nông trường 728 ở Ao Thao tìm anh chính là người được cô ấy phái đến để dò đường. Cô ấy có lời muốn nói với chúng ta, và mũi dùi không phải nhắm vào Lưu Hán Anh, mà là nhắm vào người trong nội bộ chúng ta, người này có lẽ hiện giờ vẫn còn đang giữ chức vụ cao."

Du Chân lại một phen chấn động: "Lẽ nào... Lương... anh ấy thực sự...?"

Trần Mặc Hàm xua tay: "Kìa, em nghĩ đi đâu thế! Chuyện năm xưa phân khu Ao Thao nhờ Lưu Hán Anh ra lệnh cho Cao Thu Giang trừ khử Lý Văn Bân, chính là do Lương Tất Đạt kể cho anh nghe trong thời gian lao động ở nông trường 728 đấy. Hai năm đó số lời chúng anh nói với nhau nhiều như xe chở thuyền chở, chẳng ai ngờ lại có ngày phục chức nên chẳng còn kiêng dè gì, toàn nói lời gan ruột. Đến cả chuyện sau này ở Đan Đông khi khiêu vũ cắn vào người một phụ nữ Liên Xô... chuyện ông ấy cắn người ông ấy cũng kể hết ra. Thôi, không nói chuyện đó nữa. Con người Lương Tất Đạt thô ráp bên ngoài nhưng tinh tế bên trong, lúc cần khôn khéo thì khôn khéo, lúc cần thẳng thắn thì thẳng thắn. Sự thẳng thắn đầy khôn khéo kết hợp với sự khôn khéo đầy thẳng thắn một cách vừa vặn, đó chính là sức hút của ông ấy. Anh nói cho em hay, theo phán đoán của anh, trong vấn đề Lý Văn Bân, Lương Tất Đạt hoàn toàn trong sạch, Trương Phổ Cảnh cũng hoàn toàn trong sạch. Những chuyện khác em đừng hỏi nhiều nữa. Người không có tội thì có vu oan cũng chẳng dính, kẻ có tội thì chạy đằng trời cũng không thoát."

Về sau, Du Chân mấy lần định đến Lạc An Châu để cắm chốt tìm kiếm, nhưng đều bị Trần Mặc Hàm ngăn cản. Trần Mặc Hàm kiên trì một nguyên tắc: cô ấy ở trong tối, chúng ta ở ngoài sáng, cô ấy đã không xuất hiện thì ắt có lý do của mình. Nếu cô ấy đã không còn trên cõi đời, tìm kiếm cũng hoài công, chi bằng hãy để mối nghi vấn này đến lúc nghỉ hưu rồi hẵng gỡ bỏ sẽ thỏa đáng hơn, khi đó không còn quan chức vướng bận, lòng dạ thanh thản, chẳng còn gì phải e dè.

Ba

Phó Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh quân khu Đậu Ngọc Tuyền sau hai năm rời đi, lần đầu tiên quay trở lại quân đoàn K để tham dự đại hội truy điệu Trương Phổ Cảnh.

Khoảng hơn năm giờ sáng, trời vừa tờ mờ sáng, Lương Tất Đạt cùng Chính ủy quân đoàn K Chương Quang Huy, Tham mưu trưởng Trần Mặc Hàm, Phó Chính ủy Mã Tây Bình cùng phu nhân của các vị kể trên, cùng hơn bốn mươi cán bộ cấp trưởng, phó phòng trở lên của các cơ quan Tham mưu, Chính trị, Hậu cần quân đoàn K đã tề tựu chờ sẵn trước cửa Tiểu Hồng Lâu thuộc nhà khách số một của cơ quan quân đoàn.

Trong hàng ngũ này thiếu mất Chu Dự Đạo.

Vốn dĩ thân phận hiện tại của Chu Dự Đạo vẫn là Phó Quân trưởng. Với tư cách là Phó Trưởng ban tang lễ kiêm người chịu trách nhiệm trù bị thực tế cho tang lễ Trương Phổ Cảnh, trong danh sách ban tang lễ do Trần Mặc Hàm dự thảo vốn có tên Chu Dự Đạo, nhưng đã bị Lương Tất Đạt gạch bỏ.

Trần Mặc Hàm cảm thấy không thỏa đáng, nói: "Theo thông lệ bất thành văn, thủ trưởng cấp nào tạ thế thì Đảng ủy và thủ trưởng đồng cấp đều là thành viên ban tang lễ. Lão Chu hiện vẫn là Phó Quân trưởng, vẫn nên xuất đầu lộ diện."

Lương Tất Đạt cười khẩy nói: "Đồng chí Chu Dự Đạo dạo này bận học tập lắm, những chuyện thế này đừng làm phân tán tinh thần của anh ấy nữa."

Trần Mặc Hàm mấy lần ra sức tranh đấu, Lương Tất Đạt mấy lần bác bỏ, ngoài ra chẳng nói thêm gì khác, chỉ giữ đúng một lý do: bảo Chu Dự Đạo bận học tập, không muốn làm phân tán tinh thần của ông ta.

Cái gọi là học tập thực chất là tham gia "lớp học tập nói rõ vấn đề", quân đoàn tổ chức trước, quân đoàn kết thúc thì quân khu tổ chức tiếp, bao giờ "nói rõ ràng" thì mới được "tốt nghiệp". Lương Tất Đạt tự mình làm chủ nhiệm lớp học tập, bản kiểm điểm của Chu Dự Đạo đã viết tới mấy chục bản, nhưng Lương Tất Đạt đều bảo không có bản nào là rõ ràng cả.

Trần Mặc Hàm đặt mình vào hoàn cảnh của Chu Dự Đạo mà nghĩ cũng thấy tội nghiệp, những chuyện đã làm trong cái thời buổi hỗn loạn ấy làm sao mà nói cho rành rọt được chứ? Tất cả đều tùy thuộc vào sự yêu ghét của ông chủ nhiệm lớp thôi. Cuối cùng, Trần Mặc Hàm đành lôi chuyện năm xưa Chu Dự Đạo "mượn lễ đường" ra nói: "Lão Chu có lỗi, nhưng trong vấn đề của Trương Phổ Cảnh, anh ấy không hề giở trò hại người. Không cho anh ấy dự lễ truy điệu, Trương Phổ Cảnh dưới suối vàng cũng sẽ có ý kiến đấy."

Nói đến nước này, Lương Tất Đạt mới miễn cưỡng đồng ý cho Chu Dự Đạo tham dự lễ truy điệu, nhưng quy định tuyệt đối không được tham gia bất kỳ hoạt động nào khác.

"Không cho ông ta ăn cơm, có mặt ông ta thì ông ta ngượng ngùng, chúng ta cũng ngượng ngùng, mọi người chẳng có chuyện gì để nói, khó xử lắm." — Lương Tất Đạt lúc ấy đã nói thẳng như vậy.

Sau năm giờ rưỡi, Lương Tất Đạt chốc chốc lại nhìn đồng hồ, thỉnh thoảng lại hỏi vị tham mưu đứng sau xem tàu hỏa có đến đúng giờ không, vẻ mặt lộ rõ vẻ bồn chồn.

Trần Mặc Hàm chăm chú quan sát từng cử chỉ của Lương Tất Đạt. Hôm nay ông có một cảm giác rất kỳ lạ, cảm thấy Lương Tất Đạt có gì đó khác thường. Theo lẽ thường, Phó Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh quân khu ngang cấp với một Quân trưởng. Xét theo một góc độ nào đó, Phó Tham mưu trưởng chỉ là cấp phó của một cơ quan chức năng, trong khi Quân trưởng lại là một viên đại thần phong cương cai quản một phương, nắm thực quyền trong tay. Tính khí ngạo mạn của Lương Tất Đạt thì ai ai cũng biết, theo tiền lệ trước thời "Cách mạng Văn hóa", cho dù cấp Phó Tư lệnh quân khu có tới quân đoàn K, Lương Tất Đạt cũng chẳng bao giờ đích thân ra ga đón rước. Lần phá lệ duy nhất là trước khi bị hạ bệ, lần cựu Phó Chính ủy Vương Lan Điền đến quân đoàn K, Lương Tất Đạt mới đích thân ra ga. Thế nhưng hôm qua sau khi nhận được thông báo Đậu Ngọc Tuyền sẽ tới, Lương Tất Đạt không những đích thân hỏi han việc tiếp đón, mà còn đề nghị đích thân ra tận nhà ga đón rước. Trần Mặc Hàm đã nhắc nhở rằng lần trước Triệu Phó Tư lệnh và Lâm Tham mưu trưởng của quân khu đến quân đoàn K, Quân trưởng còn không đích thân đi đón, lần này Phó Tham mưu trưởng Đậu tới, nếu vượt quá quy cách thì e là không thỏa đáng, đối với bản thân Đậu Phó Tham mưu trưởng cũng không có lợi gì. Chuyện này rất tế nhị, tốt nhất nên giữ chừng mực. Nghe vậy, Lương Tất Đạt mới từ bỏ ý định đích thân ra ga đón, đổi lại phái Phó Quân trưởng Khương Gia Hồ và Phó Chính ủy Khúc Hướng Càn đi thay.

Thế nhưng, từ sáng sớm tinh mơ, khi bộ đội còn chưa thức dậy, Lương Tất Đạt đã xuất hiện bên ngoài Tiểu Hồng Lâu. Còn chưa tới giờ nghe bản tin thời sự, trên tay ông cầm một chiếc đài bán dẫn tắt ngấm, dáng vẻ trầm ngâm tản bộ qua lại. Các vị cấp phó và thủ trưởng cơ quan đành phải dậy sớm hơn thường lệ để ra đứng cùng.

Về mối quan hệ giữa Lương Tất Đạt và Đậu Ngọc Tuyền, Trần Mặc Hàm có hiểu biết nhất định. Nói theo cách của Lương Tất Đạt thì là vừa đấu tranh vừa đoàn kết, nhưng đoàn kết lớn hơn đấu tranh. Thời kỳ chiến tranh, hồi Lương Tất Đạt mới gia nhập Bát Lộ Quân từng nếm phải đòn ngầm của Đậu Ngọc Tuyền. Nhưng về sau hai người lại phối hợp khá ăn ý, giữa đôi bên không có bất đồng lớn nào, song dường như cũng chẳng có tình cảm gì quá sâu đậm. Điểm này, hồi đi lao động ở nông trường 728, nghe lời nói của Lương Tất Đạt là có thể nhận ra: Lương Tất Đạt chưa bao giờ hồi tưởng về Đậu Ngọc Tuyền sâu sắc như hồi tưởng về Trương Phổ Cảnh. Ông rất ít khi nhắc tới Đậu Ngọc Tuyền, mà chủ đề để nói cũng chẳng có mấy, qua đó thấy rõ quan hệ giữa hai người hết sức bình đạm. Hơn nữa, trước đây kể từ khi Lương Tất Đạt làm Tư lệnh phân khu, Đậu Ngọc Tuyền luôn là cấp phó của Lương Tất Đạt. Dẫu cho bây giờ Đậu Ngọc Tuyền đã làm Phó Tham mưu trưởng quân khu, địa vị ngang hàng với Lương Tất Đạt, thì Lương Tất Đạt cũng hoàn toàn không cần phải huy động lực lượng rầm rộ, đón tiếp với vẻ kính cẩn sợ sệt đến mức này. Lẽ nào đây là kết quả của việc Lương Tất Đạt đi cải tạo lao động ở nông trường? Hay sau khi khôi phục công tác, ông đã trở nên ôn hòa, giàu tình người hơn?

Dĩ nhiên, Trần Mặc Hàm cũng nghĩ tới một tầng sâu hơn. Tuy mọi người đều vừa mới phục chức, nhưng một sự thật cơ bản là các cán bộ được phục chức thường sẽ nhanh chóng được điều chỉnh: người có năng lực thì lên tiếp tục làm việc, người lớn tuổi không làm được nữa thì phần lớn thăng cấp rồi nghỉ ngơi, coi như một sự bù đắp. Bước tiếp theo, ứng viên cho vị trí Phó Tư lệnh quân khu chắc chắn sẽ là cuộc cạnh tranh giữa những người như Lương Tất Đạt và Đậu Ngọc Tuyền, đôi bên đều ngầm hiểu điều đó. Biết đâu chừng, sự tiếp đón long trọng lần này của Lương Tất Đạt dành cho Đậu Ngọc Tuyền chính là để thể hiện một thái độ, một cử chỉ đẹp? Cuối cùng, bộ đàm phía sau lưng cũng vang lên những tiếng gào rôm rả — xe của Đậu Phó Tham mưu trưởng sắp vào cổng lớn rồi.

Chỉ thấy Lương Tất Đạt bừng tỉnh tinh thần, ưỡn thẳng sống lưng, giương đôi mắt sắc bén như chim ưng đảo qua một lượt tất cả các sĩ quan từ cấp Phó Quân trưởng trở xuống. Mọi người vội vàng sờ lại cúc cổ áo, kiểm tra lại mũ quân trang, dây giày, cúc quần, nắp túi áo, rồi tự động tách thành hai hàng, xếp thành đội hình nghênh đón hai bên đường.

Quá đáng quá, quá đáng quá, chuyện gì làm quá lên thì đều mang tính chất diễn kịch, đều đáng ngờ cả, chẳng biết Lương Tất Đạt lại đang giở trò chiến lược chiến thuật gì đây. Trần Mặc Hàm bất giác nghĩ thầm. Trong đầu ông đột nhiên nảy ra một ý nghĩ kỳ quặc: khi Đậu Ngọc Tuyền bước xuống xe, Lương Tất Đạt bước tới đón, ai trong hai người họ sẽ là người giơ tay chào trước? Vấn đề ai chào trước, đối với người khác thì không phải là vấn đề, nhưng đối với Lương Tất Đạt và Đậu Ngọc Tuyền thì e rằng lại là một vấn đề lớn. Tình hình trước kia là Lương Tất Đạt chức vụ cao nhưng thâm niên nông, Đậu Ngọc Tuyền thì ngược lại. Tình hình bây giờ là Lương là chủ, Đậu là khách; Lương là cấp dưới, Đậu là cấp trên. Tính ra thì vẫn nên là Lương Tất Đạt chủ động chào, nhưng Lương Tất Đạt khi đối mặt với một người từng làm vai phụ cho mình suốt bao năm, vị tất đã chịu hạ mình nhún nhường đến thế.

Nghĩ đến đây, Trần Mặc Hàm bỗng nảy sinh một tâm lý khó tả. Những chuyện khác ông không buồn để tâm nữa, ông phải mở to hai mắt ra, hôm nay ông nhất định phải xem màn kịch chào hỏi này giữa Lương và Đậu sẽ diễn ra thế nào.

Cùng với sự xuất hiện của chiếc xe Jeep dã chiến đi đầu, đoàn xe nhỏ gồm ba chiếc Volga màu đen nối đuôi nhau tiến vào tầm mắt, hàng ngũ nghênh đón có chút xôn xao nhẹ. Đoàn xe đi chầm chậm, bánh xe nghiến xào xạc trên mặt đường, chiếc xe thứ hai dừng lại vừa khéo ngay trước mặt Lương Tất Đạt. Dây thần kinh của Trần Mặc Hàm căng như dây đàn — kịch hay sắp bắt đầu rồi.

Xe còn chưa dừng hẳn, vị Trưởng phòng vụ quân sự quân đoàn K ngồi ở ghế phụ đã nhanh nhẹn nhảy xuống, mở toang cửa sau của xe, để lộ ra cái đầu của Đậu Ngọc Tuyền. Cùng lúc đó, Lương Tất Đạt sải bước thật dài tiến lên ba bước, đợi Đậu Ngọc Tuyền chui ra khỏi cửa xe và đứng vững. Trần Mặc Hàm nín thở đúng vào khoảnh khắc này — trời đất ơi, chẳng ai trong số họ giơ tay lên cả, họ nhìn nhau đăm đăm, không nói một lời, chờ đợi, chẳng ai có ý định chào ai trước — ngay khi Trần Mặc Hàm đang nghĩ như vậy, một bất ngờ khác lại xảy ra, ông nhìn thấy rành rành, cả Lương và Đậu đều bắt đầu cử động, thoạt đầu chậm chạp, nhưng ngay sau đó là những động tác cực kỳ dứt khoát và mau lẹ — hai người đồng thời giơ cánh tay phải lên, nhưng đó không phải là động tác chào kiểu nhà binh, cùng lúc nâng tay phải, họ hạ cánh tay trái xuống, hai người đứng đối diện nhau, bốn cánh tay đan chéo thành một chữ X khổng lồ. Thoắt cái, chữ X biến mất, bốn cánh tay đột ngột ôm choàng lại, lao vào nhau, hai thân hình vạm vỡ siết chặt lấy nhau trong một cái ôm ghì.

Đối với Trần Mặc Hàm, đây thực sự là một màn nghẹt thở đến thót tim. Thậm chí có thể là một khoảnh khắc vĩnh viễn không thể nào quên.

Cái ôm vẫn tiếp tục.

Lương Tất Đạt vỗ bôm bốp vào lưng Đậu Ngọc Tuyền, nước mắt tuôn như mưa: "Không ngờ, thật không ngờ lão Đậu ơi, chúng ta vẫn còn sống để gặp lại nhau, lại còn có thể gặp nhau thế này."

Đậu Ngọc Tuyền cũng giàn giụa nước mắt: "Lão Lương, vạn hạnh, vạn hạnh quá, sống sót là đúng rồi, sống đến tận bây giờ mới biết mùi vị của sự sống là thế nào."

Lương Tất Đạt nói: "Chúng ta đều không làm Lý Văn Bân, cũng không làm Giang Cổ Bi. Chúng ta sống thế này hoàn toàn không thẹn với lòng."

Đậu Ngọc Tuyền nói: "Chúng ta cũng đều không làm Trương Phổ Cảnh. Lão Trương ơi là lão Trương, tôi không giữ nổi ông ấy. Tôi vẫn thấy hổ thẹn với người xưa quá."

Lương Tất Đạt nói: "Tôi biết cả rồi, biết hết rồi, hồi đó làm được như thế đã là không dễ dàng gì, chuyện đó còn tàn khốc hơn cả chiến tranh!"

Mặt trời vẫn mọc như thường lệ, từ phía đông tỏa ra một vạt ráng mai màu hoa hồng, tắm đẫm lên mọi người, tưới mát hai người lính già đã từng bước ra từ mưa bom bão đạn...

Cái ôm này kéo dài ít nhất ba mươi giây. Trong cái ôm ấy không có chính trị, không có quân sự, không có triết học, không có ngoại giao, không có lịch sử, cũng chẳng có tương lai. Từ hai thân xác đàn ông đang khẽ run rẩy ấy, chỉ cuộn trào duy nhất một thứ, đó chính là — ân tình. Là thứ tình cảm vượt qua chiến tranh và lịch sử, là thứ tình nghĩa hoạn nạn có nhau vượt qua năm tháng gian lao đằng đẵng cùng những thử thách nghiệt ngã khôn cùng. Phàm là những ai có mặt chứng kiến cảnh tượng ấy, không một ai là không xúc động rơi lệ.

Cái ôm kết thúc, Đậu Ngọc Tuyền lại lần lượt bắt tay từng đồng chí khác của quân đoàn K ra đón, Lương Tất Đạt đi sau giới thiệu, mắt hai người vẫn còn ươn ướt, mờ nhòe lệ.

Màn tiếp đón xong xuôi, mọi người lần lượt bước vào sảnh nghỉ ngơi.

Khi chuyển sang chủ đề lễ truy điệu Trương Phổ Cảnh, Lương Tất Đạt đột nhiên đề nghị với Chương Quang Huy, người được phân công chủ trì buổi lễ: "Chính ủy Chương, tôi thấy thế này có được không, lễ truy điệu hay là để Phó Tham mưu trưởng Đậu chủ trì đi, chúng tôi đều là chiến hữu lâu năm của lão Trương cả."

Chương Quang Huy lập tức tỏ thái độ: "Được chứ, hoàn toàn nhất trí."

Bốn

Đại hội truy điệu Trương Phổ Cảnh được tổ chức vào chín giờ sáng hôm đó. Trong quá trình diễn ra, đã xuất hiện một sự cố bất ngờ nho nhỏ.

Khi đọc điếu văn, Lương Tất Đạt nghẹn ngào không thành tiếng, ban đầu còn nhìn vào bản thảo mà đọc, nhưng nước mắt nhanh chóng làm nhòe ướt trang giấy, đôi mắt già nua cũng mờ đi.

Mặc dù logic hỗn loạn, mạch lạc không rõ ràng, thậm chí có những câu nói chẳng ăn nhập gì với văn cảnh, rất không hòa hợp với bầu không khí trang nghiêm của buổi lễ truy điệu, nhưng những lời gan ruột ấy thốt ra từ miệng một người đàn ông thép như Lương Tất Đạt, lại kèm theo nước mắt đầm đìa, tự nhiên khiến người ta xúc động thấu tận can tràng. Cả hội trường truy điệu vang lên tiếng khóc sụt sùi, tiếng thở dài xót xa không dứt.

Trần Mặc Hàm tranh thủ để ý quan sát một chút, Chu Dự Đạo cũng đã tới, nhưng ông ta không đứng trong hàng ngũ thủ trưởng quân đoàn mà lẩn khuất giữa một đám tham mưu, cán sự, trợ lý. Chu Dự Đạo gầy rộc đi, khuôn mặt béo tốt trước kia một khi mất đi lớp mỡ thì trở nên lỏng lẻo lạ thường, hai mắt đờ đẫn, hèn mọn, lấm la lấm lét trốn tránh. Nhưng nước mắt của Chu Dự Đạo dường như lại nhiều hơn bất kỳ ai, thỉnh thoảng lại nấc lên rồi ôm mặt, hoặc ngây dại hướng ánh nhìn về một góc nào đó, nhưng hai hàng lệ trên mặt thì chưa từng ngừng chảy. Giọt nước mắt ấy rơi vì ai, e rằng chỉ có bản thân ông ta mới hiểu rõ nhất. Cảnh tượng đó khiến Trần Mặc Hàm vô cùng xót xa, dẫu sao đây cũng là người từng từ chiến trường kháng Nhật, từ mưa bom bão đạn mở một con đường máu xông pha ra cơ mà, không ngờ lại rơi vào bước đường thảm hại này, thế sự đổi dời quả thực khôn lường.

Lương Tất Đạt không nhìn thấy Chu Dự Đạo, hoặc giả căn bản là chẳng thèm liếc nhìn ông ta lấy một cái, toàn bộ tâm trí ông đã bị nỗi bi thương to lớn và chân thực nhấn chìm hoàn toàn.

Đến lúc tiến lại chia buồn, an ủi gia quyến người đã khuất, phu nhân Uông Thành Hoa của Trương Phổ Cảnh nắm lấy tay Lương Tất Đạt, bàn tay bà lạnh ngắt. Sự kinh hãi trong khoảnh khắc đã xua tan đi nỗi bi thương của người quả phụ, bà liền trào nước mắt già nua, liên tục khuyên can Lương Tất Đạt: "Quân trưởng bớt đau buồn, Quân trưởng bảo trọng sức khỏe. Người chết không thể sống lại, có được sự đánh giá cao nhường này của Lương Quân trưởng, lão Trương dưới suối vàng cũng có thể nhắm mắt ngậm cười rồi."

Đứng bên cạnh Uông Thành Hoa, người nãy giờ luôn đỡ lấy mẹ là Trương Nguyên Tắc nước mắt đầm đìa, nhào vào lòng Lương Tất Đạt khóc òa lên nức nở.

Lương Tất Đạt nước mắt giàn giụa, xoa bờ vai Trương Nguyên Tắc: "Con ngoan... con à, đổi lại tên cũ đi thôi, bắt đầu từ ngày hôm nay, con hãy lấy lại tên là Trương Nguyên... nhé!"

Năm

Trần Mặc Hàm tháp tùng Đậu Ngọc Tuyền trở về Tiểu Hồng Lâu, tâm trạng mọi người đều nặng trĩu suốt một thời gian dài.

Đậu Ngọc Tuyền vùi cả thân mình vào ghế sofa, hồi lâu không nói một lời. Vào khoảnh khắc này, Đậu Ngọc Tuyền thực sự lộ rõ vẻ già nua, chẳng rõ là do mệt mỏi vì đi đường dài, hay do quá bi thương trong lễ truy điệu của Trương Phổ Cảnh, mà sắc mặt ông rất xấu, cứ liên tục thở ngắn than dài: "Mưa tanh gió máu, đúng là mưa tanh gió máu mà. Đánh đánh giết giết cả một đời, cách mạng thành công rồi, tưởng chừng đã đến lúc xắn tay áo lên mà dốc sức làm việc, thế nhưng người thì đi, kẻ thì ngã ngựa, người thì già yếu, nghĩ lại mà đau lòng khôn xiết."

Trần Mặc Hàm nói: "Đậu Phó Tham mưu trưởng mệt quá rồi, thủ trưởng nghỉ ngơi một lát để lấy lại tinh thần. Trưa nay cơ quan chuẩn bị ba bàn tiệc, đều là chiến hữu cũ thời núi Ao Thao cả, e rằng thủ trưởng sắp phải trải qua một trận kịch chiến trên bàn rượu rồi đấy."

Đậu Ngọc Tuyền nhìn Trần Mặc Hàm, khẽ nhổm người dậy, chậm rãi nói: "Tâm trạng thế này thì còn uống rượu vang gì được nữa?"

Trần Mặc Hàm nói: "Những người từ núi Ao Thao đi ra, còn sống, chưa ngã ngựa, chưa bỏ trốn, đều tụ họp cả ở đây rồi. Lương Quân trưởng bảo sáng nay khóc cạn nước mắt, thì buổi trưa phải rót cạn bình rượu. Đó mới là tác phong của người làm cách mạng."

Đậu Ngọc Tuyền cười nhạt một tiếng, bảo: "Cái thằng cha này, khéo biết động viên gớm. Hắn cũng chẳng sợ Trương Phổ Cảnh dưới chín suối có linh thiêng sẽ mắng hắn là ham chén quên nghĩa... Lão Lương bây giờ còn uống được bao nhiêu rượu?"

"Thủ trưởng cũng biết rồi đấy, Lương Quân trưởng tửu lượng như biển, tám lạng rượu là chuyện nhỏ."

"Ồ," Đậu Ngọc Tuyền ngồi thẳng dậy, "Lão Lương này oai hùm không giảm, hùng phong vẫn còn cơ đấy. Hôm nay tôi phải so tài với hắn một phen mới được. Có điều, e rằng tôi không phải đối thủ của hắn."

Trần Mặc Hàm khẽ động lòng, câu nói này dường như có ẩn ý gì đó chăng. Trần Mặc Hàm bèn nói:

"Tám lạng mà tôi nói là con số xưng danh thế thôi, có bốc phét đấy, để dọa người khác thôi. Tôi xin nói thật với thủ trưởng cũ, giờ ông ấy chỉ uống được chừng ba bốn lạng là cùng, dạ dày ông ấy không tốt, tháng trước đi khám sức khỏe, bác sĩ đã cảnh cáo nghiêm khắc rồi."

Thực ra, Trần Mặc Hàm còn biết tim của Lương Tất Đạt cũng có vấn đề, nhưng chuyện này ông không thể nói bừa, đây thuộc về phạm vi bảo mật.

Đậu Ngọc Tuyền lại nhìn Trần Mặc Hàm, nói: "Thế thì phải chú ý đấy, các cậu phải giám sát chặt chẽ. Lão Lương là người có tài cán, phải bảo vệ cho tốt, mấy người các cậu hợp sức lại xem có địch nổi một Trương Phổ Cảnh không. Hắn kém tôi vài tuổi, nhưng nói thế nào thì cũng đã qua năm mươi, ngấp nghé sáu mươi cả rồi."

Trần Mặc Hàm nói: "Chúng tôi làm sao có được khí phách như Trương Chính ủy năm xưa? Ai dám giật chén rượu của ông ấy chứ? Nhắc ông ấy phải giữ gìn sức khỏe, bớt hút thuốc, hạn chế uống rượu, ông ấy lại mắng cho, bảo đám chúng ta ai mà chẳng mang trong mình bệnh này tật nọ? Ai cũng có cả. Nào gan, nào thận, nào phổi, nếu cứ nghe lời bác sĩ thì đã bị dọa cho vỡ mật từ lâu rồi. Chẳng thèm nghe, rượu mà không được uống thì giữ cái mạng quạ này làm cái đếch gì."

Đậu Ngọc Tuyền nói: "Cái lão Lương này, mở miệng ra là nói những câu kinh thiên động địa. Việc này tôi phải quản hắn mới được, hảo hán không nhắc lại chuyện dũng cảm năm xưa nữa."

Nói xong, ông chuyển đề tài: "Phu nhân và các cháu đều khỏe cả chứ?"

Trần Mặc Hàm đáp: "Đều khỏe cả ạ. Cảm ơn thủ trưởng cũ đã quan tâm."

Trong lòng Trần Mặc Hàm vẫn luôn có một nút thắt muốn làm cho rõ ràng, đó là chuyện liên quan đến Trương Phổ Cảnh. Sau khi mọi người được phục chức, có lời đồn rằng Trương Phổ Cảnh căn bản không hề phát điên, cũng không phải chết vì nhồi máu cơ tim sau khi "báo cáo", mà vấn đề nằm ở tách trà trước mặt ông, ông đã có sự chuẩn bị từ trước, trong tách trà có chứa chất độc xyanua. Nhưng vấn đề này cho đến nay vẫn chỉ là giai thoại truyền miệng trong dân gian. Hôm nay cuối cùng đã có cơ hội, Trần Mặc Hàm cũng muốn tìm hiểu đôi phần, bèn ướm lời: "Thủ trưởng cũ, Lương Quân trưởng cứ luôn miệng nhắc một chuyện, bảo Đậu Ngọc Tuyền không hề đơn giản, đường dài mới biết ngựa hay, ở lâu mới biết lòng người. Trong hoàn cảnh hiểm nghèo như thế mà Đậu Phó Tham mưu trưởng vẫn dám đứng ra bảo vệ Trương Chính ủy, quả thực là một việc làm hết sức phi thường."

Đậu Ngọc Tuyền bật cười, giơ tay vuốt ngược mái tóc thưa thớt ra sau gáy: "Nếu cậu có điều kiện đó, cậu có dùng không? Có gì mà phi thường cơ chứ? Chuyện thường tình của con người thôi mà. Nếu đổi lại là Lương Tất Đạt, có khi hắn còn làm tốt hơn tôi ấy chứ."

Trần Mặc Hàm nói: "Quãng thời gian cuối đời của Trương Chính ủy đều ở bên cạnh thủ trưởng cũ, vả lại hậu sự cũng do một tay thủ trưởng lo liệu, chắc chắn ngài biết rõ... Chúng tôi vẫn luôn thắc mắc, Trương Chính ủy có thực sự phát điên không?"

Đậu Ngọc Tuyền sững sờ một chút, liếc nhìn Trần Mặc Hàm một cái rồi quay mặt đi, cầm một điếu thuốc lá trên bàn lên nhưng không châm lửa, cứ mân mê ngắm nghía trước mắt, hồi lâu sau mới cất lời: "Mặc Hàm hiền đệ, cậu nói xem, giữa điên và không điên có ranh giới rõ ràng nào không?"

Trần Mặc Hàm bỗng nhiên nghẹn lời, ngẫm nghĩ một lát mới nói: "Sự khác biệt chắc vẫn rất rõ ràng chứ ạ, tư duy có bình thường hay không, lời nói cử chỉ có bình thường hay không, đó chính là ranh giới mà."

"Vậy thế nào là bình thường, thế nào lại là không bình thường? Chiêm nghiệm của tôi là giữa hai thứ đó không có ranh giới tuyệt đối. Ở trong hoàn cảnh này thì là bình thường, nhưng sang hoàn cảnh khác lại thành không bình thường; trong khoảng thời gian này là bình thường, nhưng sang khoảng thời gian khác có khi lại là không bình thường. Hôm nay chúng ta ngồi ở đây bàn về vấn đề này là bình thường, nhưng ngày mai ngồi ở chỗ kia mà bàn chuyện này thì lại thành không bình thường. Xét theo ý nghĩa đó, tất cả chúng ta đều là những kẻ điên."

Trần Mặc Hàm ngạc nhiên sững sờ, ông cảm thấy Đậu Ngọc Tuyền đang né tránh điều gì đó, đang cố tình nói vòng vo.

"Nếu xét từ góc độ y học thì sao ạ?"

Đậu Ngọc Tuyền quả quyết: "Cũng y như vậy."

Trần Mặc Hàm mấp máy môi, rồi lại nuốt lời vào trong.

Đậu Ngọc Tuyền nói: "Hitler phát động chiến tranh là kẻ điên, nhân vật mỗ mỗ kia lãnh đạo chiến tranh chống phát xít thì không phải kẻ điên, nhưng nhân vật mỗ mỗ ấy sau khi cuộc đấu tranh chống phát xít của toàn thế giới giành thắng lợi, lại tiến hành đại thanh trừng, đại tàn sát, thế thì không phải kẻ điên thì là cái gì? Năm xưa, hàng triệu hồng vệ binh đổ dồn về Thiên An Môn, tôi không bảo một triệu người đó đều là kẻ điên, nhưng vào thời khắc ấy quả thực bọn họ đều đã phát điên rồi. Hễ cứ hô hào 'chống cánh hữu' là cả nước mấy trăm triệu người cùng chống, có người đến 'cánh hữu' là cái thớ gì còn chẳng rõ mà cũng hăng hái chống. Hễ cứ bảo làm 'Cách mạng Văn hóa' là cả nước xuất hiện hàng ức nhà thơ công nông binh, phe tạo phản rợp trời dậy đất khắp bốn phương, non sông gấm vóc bắc nam một màu đỏ rực. Cậu có thể bảo đấy chỉ là một người, vài người hay mấy chục mấy trăm người phát điên thôi sao? Không phải. Chuyện này cũng giống như uống thuốc vậy, người có bệnh lẫn người không có bệnh, bệnh này hay bệnh nọ đều cùng uống chung một thứ thuốc, cậu bảo thế có phải là phát điên không? Quan điểm của tôi là, kẻ điên có hai loại: một loại là kẻ điên bình thường, những kẻ điên này sống trong bệnh viện tâm thần hoặc ra ngoài đường làm càn quấy náo loạn. Còn một loại nữa là kẻ điên không bình thường, chính là những người như tôi và cậu, có thể ngồi đây họp hành hoặc tán gẫu thế này. Thôi, không thể nói thêm nữa, tôi nhìn nét mặt cậu là biết ngay, cậu đang nghĩ người đối diện với mình cũng là một kẻ điên chứ gì? Đúng đấy, cách nhìn nhận vấn đề như tôi quả thực cũng là triệu chứng của bệnh tâm thần rồi."

Trần Mặc Hàm kinh ngạc đến ngây người, ông không ngờ Đậu Ngọc Tuyền lại đưa ra một tràng luận điệu kỳ quặc đến mức này. Nhưng có một điều ông đã hiểu rõ: chuyện Trương Phổ Cảnh rốt cuộc là điên thật hay điên giả, từ miệng Đậu Ngọc Tuyền, ông đừng hòng cậy ra được nửa lời.

Lúc rời khỏi Tiểu Hồng Lâu, Trần Mặc Hàm vẫn còn thấp thỏm lo âu: nhìn trạng thái này của Đậu Phó Tham mưu trưởng, liệu bữa tiệc chiêu đãi trưa nay có xảy ra vấn đề gì không đây?

Thế nhưng thực tế đã nhanh chóng chứng minh rằng ông đã lo bò trắng răng.

Sáu

Trong bữa tiệc chiêu đãi buổi trưa, Lương Tất Đạt trước tiên rót ba chén rượu tưới xuống đất, nói: "Lão Trương, hôm nay chúng tôi phải học theo thói người bình dân rồi, nhà có tang thì ăn uống linh đình hát tuồng lớn. Xin lỗi nhé, tuồng lớn thì tôi không thể, cũng chẳng dám hát cho ông nghe đâu, không phải sợ vận động chính trị, mà là sợ ông đấy. Nhưng rượu thì ông không thể không cho chúng tôi uống. Nếu ông muốn bắt bẻ thì cứ hiển linh lên đây, ông có đánh tôi cũng chẳng thèm đánh lại đâu. Còn nếu ông không hiện lên, tức là ông đã đồng ý rồi đấy nhé. Mấy đồng chí già chúng tôi tụ họp lại với nhau, ông không thể bắt chúng tôi chỉ được uống nước lã chứ."

Làm xong một màn ấy, Lương Tất Đạt quay người lại, tuyên bố dõng dạc: "Tôi vừa thương lượng với đồng chí Trương Phổ Cảnh rồi, ông ấy bảo hôm nay xin phép vắng mặt, ông ấy bận đi điều tra vấn đề của 'Bè lũ bốn tên', bận tối mắt tối mũi ra ấy, bảo chúng ta cứ tự nhiên, nhưng không có lần sau đâu đấy."

Lương Tất Đạt tung ra chiêu này lập tức khiến bầu không khí trong phòng dịu đi rất nhiều.

Sau đó, mọi người bắt đầu nâng chén cạn ly, chuyện trò rôm rả.

Trong bữa tiệc, Đậu Ngọc Tuyền và Lương Tất Đạt cùng mọi người đều biết ý chăm sóc lẫn nhau, không hề xuất hiện cục diện "so tài đọ rượu" như lời đồn. Mọi người cùng nhau ôn lại những trải nghiệm trong ngần ấy năm qua, mỗi người một câu chuyện, cảnh ngộ thiên hình vạn trạng, sóng lòng khó phẳng, muôn vàn cảm khái dâng trào. Tuy không khí không quá ồn ào náo nhiệt, nhưng lại có một dư vị rất khác đọng lại trong lòng, rượu đắng rượu vui cứ thế hòa lẫn mà uống.

Đến lúc này Trần Mặc Hàm mới thấu hiểu, lời Lương Tất Đạt bảo "không cho ông ta ăn cơm" quả thực là một quyết định sáng suốt. Nhìn cảnh ngộ hiện tại, Chu Dự Đạo quả là thảm hại, nhưng trước đó, mỗi một người có mặt ngồi ở đây ngày hôm nay đều từng phải chịu cảnh ngộ bi thảm hơn Chu Dự Đạo gấp bội phần, bao gồm cả bản thân Trần Mặc Hàm. Nếu Chu Dự Đạo mà xuất hiện ở đây, e rằng hôm nay rất nhiều người sẽ chọn cách ngậm miệng không nói lời nào. Nhưng đổi lại một góc độ khác, Trần Mặc Hàm lại thấy Chu Dự Đạo mới là kẻ bi thảm nhất: những người ngồi đây dẫu từng chịu tội, chịu khổ cực là thật, nhưng họ đã tu thành chính quả, qua cơn bĩ cực đến hồi thái lai; còn Chu Dự Đạo thì bốn mươi năm công đức tu dưỡng bỗng chốc tan thành mây khói, công dã tràng xe cát, chẳng còn ngày nào ngẩng đầu lên nổi nữa.

Khi bàn tiệc của khách quý sắp sửa bước vào hồi cao trào, Đậu Ngọc Tuyền đã lên tiếng can ngăn, bảo người ta dẹp rượu đi.

Đậu Ngọc Tuyền nói với những người có mặt như Trần Mặc Hàm, Khương Gia Hồ, Khúc Hướng Càn, Đào Tam Hà và Mã Tây Bình: "Được rồi, dừng ở đây thôi. Các cậu cũng đừng chuốc rượu tôi nữa, tấm lòng của các cậu tôi xin nhận. Ngồi quanh chiếc bàn hôm nay đều là những đồng chí già bước ra từ núi Ao Thao, tôi xin nói vài câu, chỉ nói riêng về chuyện rượu chè thôi. Đám chúng ta đã sống sót lành lặn qua thời kỳ chiến tranh, trải qua vô số lần thất bại và trắc trở, cuối cùng cũng giành được thắng lợi, coi như đã nếm đủ mọi đắng cay ngọt bùi của một đời người. Đến thời bình, lại sống sót qua cơn bão 'Cách mạng Văn hóa', thế là coi như được sống thêm một kiếp đời thứ hai. Một đời mà sống bằng dung lượng của hai kiếp người, đáng thì có đáng thật đấy, nhưng vẫn chưa đủ đâu. Bây giờ là thanh xuân lần thứ ba, một người làm cách mạng phải sống tới ba kiếp đời, chúng ta phải biết trân trọng, phải sống cho thật tốt kiếp đời thứ ba này, đem kiếp đời trọn vẹn cuối cùng này cống hiến cho sự nghiệp của chúng ta. Tôi xin nhắc nhở các đồng chí quân đoàn K phải chú ý, cần phải kiểm soát việc uống rượu của Lương Quân trưởng, tuổi tác chẳng tha cho ai đâu, hảo hán đừng nhắc lại chuyện dũng cảm năm xưa nữa. Mọi người cũng phải tự bảo trọng lấy thân. Mấy khúc xương già này của chúng ta vẫn còn phải làm thêm nhiều việc lắm đấy."

Trần Mặc Hàm lúc ấy thầm nghĩ, những lời này nghe ra đúng là hơi giống lời nói của kẻ điên thật. Thế nhưng ngay sau đó, Lương Tất Đạt cũng đứng phắt dậy, nói một tràng nghe cũng chẳng khác gì lời nói điên dại:

"Phó Tham mưu trưởng Đậu nói rất hay! Chúng ta tuy đã già, nhưng phải già cho thật minh mẫn. Đảng đặt chúng ta vào vị trí này là để chúng ta tiếp tục làm cách mạng. Tôi xin tiếp thu lời cảnh cáo của lão Đậu, từ nay về sau, bản thân tôi cũng sẽ tự tiết chế. Thế nhưng, mỗi năm tôi phải được thả cửa ba lần, đều là trong những dịp tụ họp của chiến hữu cũ, thủ trưởng cũ, còn những dịp khác tôi chỉ ứng thù mang tính tượng trưng thôi, tôi sẽ kiềm chế. Chính ủy Vương Lan Điền đến, tôi thả cửa một lần; Phó Tham mưu trưởng Đậu đến, tôi thả cửa một lần. Thêm nữa, ngày Tết Thanh minh, tôi phải say một lần."

Đậu Ngọc Tuyền xúc động nói: "Nhất ngôn cửu đỉnh! Lão Lương, ba lần này nếu có say thì tất cả chúng ta sẽ cùng say."

Trong chớp mắt, bầu không khí lại có điềm báo khác thường. Lương Tất Đạt vừa nhìn thấy tình thế đó, sợ lại khơi dậy nỗi bi thương của mọi người, bèn quay sang bảo Đậu Ngọc Tuyền: "Lão Đậu, nghe lời ông, giải tán thôi, buổi trưa mọi người tranh thủ nghỉ ngơi một lát."

Bảy

Vấn đề của Thôi Nhị Nguyệt cuối cùng cũng đã được giải quyết xong xuôi.

Chuyện này do đích thân Lương Tất Đạt hỏi han, Trần Mặc Hàm trực tiếp giao thiệp với chính quyền địa phương, Thôi Nhị Nguyệt được truy công nhận là liệt sĩ cách mạng, được cấp bù tiền tuất một lần năm ngàn tệ, người con trai duy nhất của bà do bộ phận dân chính địa phương chịu trách nhiệm thu xếp chữa trị. Lương Tất Đạt còn phái An Tuyết Mai và Du Chân đến thôn Thôi Gia Tập ở dãy Ao Tạp, thay mặt thủ trưởng bộ đội và các đồng chí già từng chiến đấu ở dãy Ao Tạp năm xưa, tiến hành thăm hỏi động viên thân nhân liệt sĩ của Thôi Nhị Nguyệt và các chủ nhà trọ năm xưa theo kiểu "lược dày chải tóc". Hành động này gây chấn động cực lớn trong lòng dân chúng Ao Tạp, chỉ thiếu nước hô vang vạn tuế Lương Thanh Thiên.

Năm thứ ba sau khi phục chức, Lương Tất Đạt được thăng làm Phó tư lệnh Quân khu D, Khương Gia Hồ tiếp quản chức Quân đoàn trưởng Quân đoàn K, nguyên Chính ủy Chương Quang Huy điều đi nơi khác, Khúc Hướng Càn tiếp quản chức Chính ủy Quân đoàn K.

Chu Dự Đạo sau khi tốt nghiệp "lớp học tập nói cho rõ" của quân khu, một tờ mệnh lệnh hạ xuống: nghỉ dưỡng bệnh.

Hôm công bố mệnh lệnh, Chu Dự Đạo chạy đến nhà Trần Mặc Hàm, nước mắt già giàn giụa, nước mũi ròng ròng nói: "Tôi có bệnh tật gì đâu? Mẹ nó chứ, trừ tâm bệnh ra, ngay cả cảm cúm tôi cũng chỉ bị chốc lát. Tôi thật là một bước sa chân ngàn đời ôm hận, tôi còn cách tuổi sáu mươi mấy năm nữa cơ mà, thế mà không cho tôi làm việc nữa, không cho tôi làm việc, trừ chờ chết ra tôi còn làm được gì khác nữa? Tôi chỉ còn nước chờ chết thôi. Quá tuyệt tình rồi."

Trần Mặc Hàm an ủi: "Lão Chu, anh phải nghĩ thoáng ra, năm xưa mấy người chúng tôi kẻ bị đấu tố người bị lưu đày, quyền làm việc chẳng phải cũng bị tước đoạt đó sao? Chúng tôi chẳng phải cũng chờ chết suốt mấy năm trời đó sao? Nhưng chúng tôi không tiêu cực chờ chết, mà trong quá trình chờ chết chúng tôi vẫn lạc quan sống tiếp. Anh xem đồng chí Lương Tất Đạt kìa, giờ đã là ủy viên thường vụ Hội Thư pháp rồi, chính là luyện ra trong mấy năm chờ chết đó đấy."

Chu Dự Đạo hậm hực nói với Trần Mặc Hàm: "Sai lầm lớn nhất cả đời này của tôi, chính là không nên lật tẩy Lương Đại Nha. Tôi làm sao là đối thủ của ông ta được? Mấy năm nay tôi nhìn thấu rồi, chẳng ai là đối thủ của ông ta cả. Lý Văn Bân không phải, Giang Cổ Bi không phải, Trương Phổ Cảnh và Đậu Ngọc Tuyền không phải, ngay cả ông anh đây cũng không phải. Anh đã nghe chưa, giữa những đồng chí già ở Ao Tạp có một câu truyền miệng, nói Đậu Ngọc Tuyền mềm tay một chốc, trọn đời làm phó; Trương Phổ Cảnh lỡ tay một chiêu, đến chết cũng chưa từng làm Bí thư Đảng ủy."

Trần Mặc Hàm nói: "Lão Chu, anh nói thế là không thỏa đáng, mọi người đều là đồng chí, đối thủ với chả không đối thủ cái gì, anh đúng là hơi hạn hẹp rồi đấy."

Chu Dự Đạo nói: "Dù sao tôi cũng bị cho ra rìa rồi, nhưng tôi nhắc nhở anh một câu, Lương Đại Nha người này ghê gớm lắm, có bản lĩnh. Anh đừng thấy ông ta vai u thịt bắp, trong bụng ông ta có nanh có vuốt đấy. Anh không phải chướng ngại của ông ta thì thôi, chỉ cần anh tạo thành mối đe dọa với ông ta, ông ta sẽ tống khứ anh ngay, mà thủ đoạn tuyệt đối cao tay, không để lộ chút dấu vết nào. Không ai là đối thủ của ông ta đâu. Anh phải cẩn thận."

Trần Mặc Hàm cười nói: "Lão Chu, cảm ơn anh đã nhắc nhở. Nhưng mà anh lo xa quá rồi. Tôi cũng là người ngấp nghé sáu mươi, tôi no cơm rửng mỡ hay sao mà đi làm hòn đá cản đường ông ấy?"

Chu Dự Đạo nói: "Tôi là không nuốt trôi cục tức này. Lương Đại Nha đối xử với tôi không công bằng. Tôi có phạm sai lầm, nhưng tôi đâu phải chưa từng làm được việc tốt nào, lúc bấy giờ tình hình căng thẳng như thế, tôi còn thu xếp để Trương Phổ Cảnh làm một buổi báo cáo... Dù sao cũng phải cho tôi một cơ hội lập công chuộc tội chứ? Cứ thế một gậy đập chết tươi luôn sao? Đậu Ngọc Tuyền đến, đến bữa cơm cũng không cho tôi ăn, tôi lạnh lòng lắm, tôi xem ông ta còn nhảy nhót được mấy năm nữa?"

Trần Mặc Hàm thấy Chu Dự Đạo bụng đầy oán thán, bèn khuyên giải: "Lão Chu, những lời này tôi khuyên anh đừng nói bừa nữa. Đã nghỉ hưu rồi thì chưa hẳn là chuyện xấu. Không quan nhẹ bẫng cả người, an hưởng tuổi già, chẳng phải vui sao."

Chu Dự Đạo ngơ ngác nhìn Trần Mặc Hàm, mấp máy môi mấy bận nhưng chẳng thốt nên lời, chỉ biết tự mình thở ngắn than dài.

Tám

Năm ấy, Tư lệnh Quân khu D đến tuổi nghỉ hưu, trong số bảy phó tư lệnh, ba người có thực lực cạnh tranh nhất gồm có: một là Phó tư lệnh thường trực Đậu Ngọc Tuyền, một là Phó tư lệnh phụ trách huấn luyện Lương Tất Đạt, và một người nữa là Tham mưu trưởng thuộc phái trẻ trung Lâm Trường Chinh. Lâm Trường Chinh là hậu duệ Hồng quân, năm đó năm mươi lăm tuổi, xét về tuổi tác thì vừa là ưu thế lại vừa là nhược điểm. Còn Lương Tất Đạt sáu mươi hai, Đậu Ngọc Tuyền sáu mươi tư. Cả hai người sau đều không có ưu thế về tuổi tác, hoàn toàn phải trông vào nhu cầu công tác.

Xét từ vị trí hiện tại, Đậu Ngọc Tuyền dường như có thực lực cạnh tranh hơn. Tuy từ nửa cuối thời kháng chiến trở đi, vị trí của Đậu Ngọc Tuyền luôn chịu lép vế dưới Lương Tất Đạt, nhưng khi bước vào tầng lớp cấp cao, trình độ lý luận của Đậu Ngọc Tuyền ngày càng bộc lộ ưu thế, hơn nữa trong thời kỳ biến động ông chịu đả kích không lớn, luôn giữ vững cương vị lãnh đạo, chẳng những không ngả theo chiều gió phạm sai lầm, mà còn làm được một số việc tốt trong khả năng để bảo vệ đồng chí. Đồng thời, ông rất am hiểu công tác xây dựng quân đội và tình hình bộ đội trong thời bình, rất được coi trọng ở tổng bộ, tại cơ quan quân khu cũng cắm rễ sâu bền, cộng thêm tính tình hòa nhã, các mối quan hệ trên dưới đều xử lý tương đối êm thấm, nền tảng thực lực tương đối vững, tiếng tăm để nhậm chức tư lệnh mới rất cao.

Lương Tất Đạt ở nông trường 728 làm đối tượng cải tạo mấy năm, sách vở thì có đọc được vài cuốn, chữ thư pháp viết bằng bút lông quả thực cũng luyện được chút công lực, giương nanh múa vuốt nhưng lại mang phong cách riêng đầy vẻ hào hùng, còn chẳng biết ngượng mà tự xưng là "thể Lương" — nhớ năm xưa, khi ở nông trường chẳng có mấy ai khen chữ ông viết đẹp, "thể Lương" sở dĩ thành "thể Lương" đã là chuyện sau khi ông lên làm Phó tư lệnh quân khu rồi. Một khi địa vị đã lên, không thành "thể" cũng thuận theo tự nhiên mà tự thành một thể riêng. Nhưng mà, chữ viết đẹp không đồng nghĩa với trình độ cao, sau mấy năm bị cách ly, việc nắm bắt tình hình bộ đội tương đối ít đi, chứ đừng nói đến chuyện đọc tài liệu để thấu triệt tinh thần cấp trên. Sau khi phục chức, đặc biệt là khi bước lên cương vị lãnh đạo quân khu, trong lúc vội vàng liền lộ vẻ có phần lực bất tòng tâm, mấy năm gần đây thành tích rất ít ỏi. Thế nhưng, nguyên Chính ủy quân khu sắp nghỉ hưu, Tổ trưởng Tổ Cố vấn là Vương Lan Điền lại hết sức tiến cử Lương Tất Đạt, cho rằng Lương Tất Đạt giàu kinh nghiệm thực tế, tư duy nhạy bén, hơn nữa tầm nhìn rộng mở, không rập khuôn bảo thủ, tiếp thu cái mới nhanh, phù hợp với nhu cầu xây dựng hiện đại hóa quân đội.

Ở Quân khu D, Vương Lan Điền dĩ nhiên đức cao vọng trọng, chẳng dám nói là một lời định đoạt non sông, nhưng ở tổng bộ và cơ quan quân khu tiếng nói đều vô cùng có trọng lượng. Cuộc tranh đua đến cuối cùng, do Tham mưu trưởng Lâm Trường Chinh dự kiến bổ nhiệm làm Phó tư lệnh quân khu kiêm Tư lệnh Không quân quân khu, nên nhân tuyển Tư lệnh quân khu mới trên thực tế sẽ chỉ phát sinh giữa hai người Đậu Ngọc Tuyền và Lương Tất Đạt.

Ngay lúc nhân tuyển Tư lệnh Quân khu D đang lấp lửng chưa quyết định, có kẻ đã từ trong bóng tối bắn ra một phát đại bác, trong tay người quyết sách cấp trên xuất hiện một tập tài liệu không rõ nguồn gốc. Tài liệu nói rằng, vào thời kỳ kháng chiến, Bí thư Huyện ủy một huyện thuộc căn cứ địa Ao Tạp là Lý Văn Bân sở dĩ bị bắt là có nguyên do, đó là âm mưu do Tư lệnh phân khu khi ấy là Lương Tất Đạt một tay dựng nên nhằm bài trừ dị kỷ, đả kích đồng chí bất đồng ý kiến với mình trong nội bộ, Lý Văn Bân trước khi rơi vào cảnh lao tù dường như đã nhận ra điều này. Quân Nhật - ngụy nắm rõ hành tung của Lý Văn Bân một cách hoàn hảo, có rất nhiều điểm đáng ngờ, là do người nội bộ cố ý tiết lộ. Sau khi Lý phản bội, phân khu Ao Tạp và bộ đội Lưu Hán Anh của Quốc dân Đảng liên hợp trừ gian, Chính ủy phân khu Trương Phổ Cảnh yêu cầu bắt sống để làm rõ ngọn ngành việc Lý bị bắt, nhưng mỗ mỗ mỗ tuân theo ý đồ của Lương Tất Đạt, không chấp hành chỉ thị của Trương Phổ Cảnh, yêu cầu người thi hành là Cao Thu Giang bắn chết Lý Văn Bân, tạo thành cục diện chết không đối chứng.

Lý Văn Bân trong lúc linh cảm ngày chết đã cận kề, từng tìm cách gửi thư cho tổ chức vạch trần âm mưu của Lương Tất Đạt, ngay trước khi bị giết, còn giao nhầm một tập tài liệu vạch trần cho Cao Thu Giang. Nhưng Cao Thu Giang vì muốn báo thù riêng mà trở mặt với cấp trên Lưu Hán Anh, bị nhân viên đặc vụ do Lưu Hán Anh phái tới truy sát, đồng thời trong mấy cánh quân truy sát Cao Thu Giang cũng có nhân viên trừ gian do phân khu Ao Tạp cử tới, phân tích cho thấy đây là hành động giết người diệt khẩu của Lương Tất Đạt... Tài liệu cuối cùng nói rằng, Trương Phổ Cảnh từng viết bài "Vài điểm nghi vấn xung quanh việc Lý Văn Bân bị bắt", trong đó phân tích hết sức tường tận, tiếc rằng thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" Trương Phổ Cảnh bị bức hại, giấy tờ tài liệu cũng thất lạc hết.

Tập tài liệu nặc danh này không nghi ngờ gì chính là một quả bom hẹn giờ.

Trần Mặc Hàm sau khi biết được tình hình này, bất giác nhớ lại cuộc thảo luận xoay quanh một chữ "ngã" giữa ông và Lương Tất Đạt ở nông trường 728 năm xưa — đó quả thực tựa như một đoạn sấm ngôn — xem ra Lương Tất Đạt hiện giờ sắp "thăng" rồi, hơn nữa là cú nước rút cuối cùng, thế nhưng "cái chân" bên phải quả nhiên cũng đã xuất hiện, bất ngờ tung ra một đòn "quét chân", đánh cho Lương Tất Đạt một vố trở tay không kịp.

Vậy thì, người bên phải Lương Tất Đạt là ai?

Trần Mặc Hàm không phải người theo chủ nghĩa duy tâm, nhưng ông vẫn để ý một chút, vừa để ý thì lại nảy sinh thêm nhiều nỗi hoài nghi.

Chuyện này hiển nhiên không phải chuyện nhỏ, người khơi mào sự việc có thể nói là đã mạo hiểm rất lớn, dốc túi đánh cược, quyết một trận sống mái. Bất kể là xuất phát từ sự cân nhắc tính nghiêm túc của sự thật lịch sử, hay là xuất phát từ thái độ có trách nhiệm với danh dự cá nhân, chuyện này đều không thể không điều tra. Vừa điều tra, mọi sự liền sáng tỏ như ban ngày.

Thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", phe tạo phản đã khám xét nhà Trương Phổ Cảnh, nhưng tài liệu không hề bị tiêu hủy, bài viết kia qua tay nhiều người, hiện đang được cất giữ trong phòng bảo mật của quân bộ. Thế nhưng bài viết của Trương Phổ Cảnh tự nhận là chứng cứ không đủ, chỉ là hoài nghi, không thể kết luận, mà trọng tâm nghi ngờ lại chẳng phải Lương Tất Đạt, trái lại là Đậu Ngọc Tuyền. Tuy lúc bấy giờ Trung ương đã quy định rõ ràng không còn dây dưa với các vấn đề lịch sử nữa, nhưng chuyện này vẫn mang lại bóng đen rất lớn cho việc Đậu Ngọc Tuyền cạnh tranh chức tư lệnh, tạm thời chưa bàn đến việc bài viết của Trương bất lợi cho ông ta, chỉ riêng mũi nhọn của bức thư nặc danh nhắm thẳng vào Lương Tất Đạt cũng dường như có lý do để nghi ngờ là do Đậu Ngọc Tuyền làm — đã là thủ trưởng lớn chừng này rồi mà còn dùng thủ đoạn trộm gà bắt chó này để đối phó đồng chí, quả thực có mất phong độ quân tử. Thành thử ra, điểm số của Đậu Ngọc Tuyền sụt giảm nghiêm trọng, nói theo cách của người ngoài cuộc là "thả mồi bắt bóng, trộm gà không thành lại mất nắm gạo".