Đồng chí Diêm Cương:

Lúc nhận được bức thư ngày mười bảy tháng tám của anh, tôi đang chuyển nhà, trong ngoài hỗn độn một mảnh. Đọc xong thư anh, tôi rất xúc động, điều này chủ yếu là do sự thấu hiểu nhạy bén của anh đối với "Nhân Sống" gây ra.

Tác phẩm này viết xong đã được một năm rồi, bức thư của anh lại một lần nữa gợi lại cho tôi những chặng đường tư tưởng, chặng đường tình cảm và chặng đường công tác nặng nề mà tôi đã trải qua cho tác phẩm này trong mấy năm qua; gợi lại cho tôi những hồi ức sâu sắc về tác phẩm này đối với những "người quen cũ" đó —— lúc tôi đưa họ đến trước mặt độc giả, cũng giống như Lưu Lập Bản gả Xảo Trân vậy, chỉ cảm thấy cuối cùng đã giải quyết xong một tâm sự nặng nề, thở phào một hơi, rồi sau đó liền phai nhạt dần: con gái gạt đi giống như nước đổ đi, mặc cho người ta xem người ta bàn đi. Bây giờ anh lại dẫn dắt những nhân vật này đến ngay dưới tầm mắt của tôi, khiến tim tôi không khỏi vì họ mà rung lên một lần nữa.

Đúng vậy, tránh sự đơn giản của nhân vật và sự nông cạn của chủ đề, chính là điều mà tôi vẫn luôn nỗ lực theo đuổi trong cuốn tiểu thuyết này, bản thân tôi cũng rất khó để nói một cách chính xác toàn bộ ý nghĩa của tác phẩm này. Lúc đó tôi chỉ cố gắng phản ánh một cách chân thực và bản chất phần nội dung cuộc sống mà tác phẩm đề cập đến. Đương nhiên, tôi nhận thức được rằng, để cho một số xu hướng quan trọng trong sự phát triển của xã hội đương đại nhận được sự thể hiện nghệ thuật đầy đủ trong tác phẩm, nên dốc sức nắm bắt cuộc sống từ mọi mặt của tổng thể, thông qua việc khắc họa nhân vật (điển hình) để đan cài những mâu thuẫn xã hội, đạo đức và tâm lý quan trọng nhất của thời đại chúng ta thành một thể thống nhất nghệ thuật, kết hợp giữa tính cụ thể và tính quy luật, tính nhân tính bền vững và điều kiện lịch sử cụ thể, tính cá thể và tính xã hội phổ biến lại với nhau —— nói cách khác, nên hướng tới chiều sâu và chiều rộng mà theo đuổi.

"Nhân Sống" rõ ràng đã không đạt được chiều sâu và chiều rộng đáng có. Năng lực của tôi không đủ, tôi đã nói với anh rồi, tôi vì thứ nhỏ bé này mà dằn vặt suốt ba năm trời —— khổ không thể tả! Sự nản lòng và thất vọng xuyên suốt từ đầu đến chí cuối. Đối mặt với một lượng lớn các mối quan hệ đan xen phức tạp nhiều tầng mà hoàn toànóó bó tay hết cách. Đồng thời, khi không thể thấu hiểu sâu sắc đối với manh mối phát triển của chủ đề, cũng là lúc nhà văn đau khổ đến mức muốn chết đi sống lại. Xét theo trải nghiệm của bản thân tôi, quá trình này chủ yếu là quá trình đấu tranh với sự nông cạn và bất tài của chính mình, thu hoạch ra sao, xem anh có thể nhẫn tâm với bản thân đến mức độ nào.

Bây giờ tôi xin nói với anh về một số suy nghĩ rời rạc trước khi viết tác phẩm này.

Xã hội đương đại nước chúng ta giống như cầu vượt lập thể mới xây ở Bắc Kinh, chồng chất lên nhau, vô cùng phức tạp. Mà ở "vùng giao thoa" giữa nông thôn và thành thị (cụm từ này hình như là " phát minh" của tôi —— đại khái là nói ở buổi hội thảo về đề tài nông thôn do anh và đồng chí Hồ Thái chủ trì tại khu vực Tây An), có thể nói là cầu vượt lập thể trên cầu vượt lập thể. Tôi đã nói trong một bài viết khác rồi, do sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại, lại do bắt đầu từ giữa thập niên sáu mươi của thế kỷ này, trên mảnh đất rộng lớn của nước chúng ta đã diễn ra sự biến động lớn xã hội kéo dài thời gian rất lâu, chạm đến từng ngóc ngách và từng con người, khiến cho giao lưu giữa thành phố với thành phố, giữa nông thôn với nông thôn, đặc biệt là giữa thành phố và nông thôn ngày càng rộng rãi, cộng thêm sự nâng cao trình độ văn hóa của toàn xã hội, đặc biệt là sự phổ cập giáo dục sơ cấp ở nông thôn và do một lượng lớn học sinh tốt nghiệp cấp một, cấp hai về quê gia nhập hàng ngũ nông dân, hiện tượng thẩm thấu lẫn nhau giữa thành thị và nông thôn trên mọi phương diện là vô cùng phổ biến. Cứ như vậy, cùng với sự thay đổi và phát triển của bản thân thành thị và nông thôn, sự tác động của đời sống thành thị đối với đời sống nông thôn, ảnh hưởng của đời sống nông thôn đối với đời sống thành thị, xu hướng theo đuổi đô thị hóa đời sống nông thôn; sự xung đột giữa phương thức sinh sống hiện đại và phương thức sinh sống cổ xưa, văn minh và lạc hậu, xung đột giữa ý thức tư tưởng hiện đại và quan niệm đạo đức truyền thống v.v., đã cấu thành nên một số phương diện cực kỳ quan trọng của đời sống đương đại. Tất cả những mâu thuẫn này đều thể hiện rõ trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, ý thức tư tưởng, đạo đức tinh thần của xã hội chúng ta, lại vừa nổi bật vừa phức tạp.

Trên thực tế, các nước trên thế giới đều tồn tại một "vùng giao thoa" như thế này, hơn nữa hoàn toàn không phải bắt đầu từ thời hiện đại. Kể từ các tác phẩm cổ điển, rất nhiều nhà văn vĩ đại từ sớm đã nhìn ra ý nghĩa xã hội nổi bật mà sự xung đột mâu thuẫn ở vùng này mang lại. Rất nhiều bi kịch nhân sinh chính là được diễn ra ở vùng này. Rất nhiều tác phẩm kinh điển và tác phẩm ưu tú hiện đại đã phản ánh đời sống của vùng này rồi; sự hấp dẫn của nó đối với các nhà văn chưa bao giờ suy giảm, đủ để chứng minh lĩnh vực đời sống này phong phú nhiều màu sắc biết bao, ý nghĩa xã hội mà chúng chứa đựng lại trọng đại biết nhường nào. Đương nhiên, trong xã hội Trung Quốc đương đại, nội dung và tính chất mà sự xung đột mâu thuẫn trong lĩnh vực đời sống này thể hiện đều mang những đặc điểm mới.

Anh biết đấy, tôi là con trai của một người nông dân thuần chất, từ nhỏ đã lớn lên ở nông thôn, rồi lại từ đó bước ra, trước tiên đến thành phố nhỏ, sau đó lại đến thành phố lớn tham gia công tác. Nông thôn có thể nói là cơ bản quen thuộc, thành phố thì tôi đang nỗ lực làm quen. So sánh mà nói, điều mà tôi quen thuộc nhất lại chính là "vùng giao thoa" giữa nông thôn và thành thị, bởi vì tôi đã từng sống trong thế giới này một thời gian dài, bây giờ cũng thường xuyên "đi lại" ở giữa đó. Tôi đã từng nói, tôi quen thuộc hơn với những người trên người vừa mang "hơi thở nông thôn" vừa mang "hơi thở thành thị", cũng như những người trong thành phố và người trong quê có liên quan đến những người như vậy ở một mức độ nào đó. Đây là do trải nghiệm sống và tình trạng hiện thực của bản thân tôi quyết định. Bản thân tôi cũng thuộc về loại người như vậy. Cho nên, lựa chọn một đề tài như "Nhân Sống" đối với tôi mà nói là một điều rất tự nhiên. Vấn đề là thể hiện như thế nào, đây chính là nỗi phiền muộn của tôi mà tôi đã nói sơ qua ở phần trước.

Hiện nay thiên địa sáng tác văn học nước ta không nghi ngờ gì là rộng lớn hơn rất nhiều, các nhà văn nghiêm túc đều đang nỗ lực theo đuổi. Nhưng giống như anh đã chỉ ra, tình hình có chút "rối ren", "bệnh dịch lưu hành" thông thường nhất có hai loại: chế tạo ra hàng hóa thời thượng hoặc "quả bom" có tính chấn động, chứ không phải xuất phát nghiêm ngặt từ cuộc sống, lấy sự kích thích của cái "mới" làm mục đích; loại khác là nhắm mắt không đối diện với hiện thực của cuộc sống và nghệ thuật, dù sao thì những gì thuộc về quá khứ đều là báu vật luôn tỏa sáng rực rỡ, những gì mới xuất hiện đều là phản nghịch, đều nên bị đánh đổ, gà trống già gáy, rốt cuộc cũng chỉ có chừng ấy tiếng! Mà điều tồi tệ nhất không chỉ dừng lại ở đây, điều tồi tệ nhất là khi hai loại đồ vật trên mắng chửi lẫn nhau, hỗn chiến một trận. Điều này dường như đang ép buộc tất cả các nhà văn bắt buộc phải lựa chọn cái này hoặc cái kia giữa bọn họ, nếu không, anh rất có thể sẽ trở thành "góc khuất bị lãng quên".

Văn học chân chính, văn học hiện thực chủ nghĩa chân chính hoàn toàn không dính dáng gì đến hai hiện tượng trên. Thế nhưng, ở Trung Quốc, muốn loại bỏ sự can thiệp của những hiện tượng này trong tâm hồn và công tác của nhà văn không phải là một chuyện dễ dàng. Giữ một tâm hồn bình thản để theo đuổi con đường của chính mình trong "khe kẹp" này, cần phải có một sức mạnh tinh thần to lớn và thái độ thành kính đối với sự nghiệp. Ở trong nước có hai vị nhà văn tiền bối trong sáng tác và đời sống hợp tác đã có ảnh hưởng cực kỳ trọng đại đối với tôi, một vị là đồng chí Liễu Thanh quá cố, một vị là đồng chí Tần Triệu Dương hiện vẫn còn sống, họ đều có sự thấu hiểu sâu sắc đối với văn học và việc dấn thân vào sự nghiệp này, đồng thời hoài bão một thái độ nghiêm túc đáng kính trọng. Họ đều đã trực tiếp dạy dỗ tôi. Chỉ là bản thân tôi thường xuyên thỉnh thoảng lại bộc lộ cái tật nóng nảy, đây là điều luôn khiến tôi đau đớn khôn nguôi. Nói về cá nhân tôi, việc viết "Nhân Sống", một mặt là rèn luyện năng lực và sức bền tự đi trên con đường của mình trong "khe kẹp"; mặt khác, ở một mức độ nào đó cũng là một bản bài tập chưa trưởng thành mà tôi nộp lên cho hai vị nhà văn tiền bối đáng kính này.

Suy cho cùng, nhà văn không thấu hiểu sâu sắc cuộc sống, thì không thể thể hiện cuộc sống một cách sâu sắc. Đối với nhà văn mà nói, có cuộc sống, điều này vẫn chưa đủ; bắt buộc phải là đã thấu hiểu sâu sắc những cuộc sống đó mới được. Chỉ có như vậy, mới có thể co duỗi tự như trong một lượng lớn các mối quan hệ nhân vật phức tạp đan xen nhiều tầng; mới có thể có được nhận thức và sự thấu hiểu sâu sắc đối với chủ đề mà tác phẩm yêu cầu; rồi sau đó mới có thể tiến hành khái quát nghệ thuật —— đương nhiên, quá trình này càng thêm rắc rối khó khăn, nếu không, cho dù anh đã có một sự hiểu biết và nhận thức nhất định về cuộc sống, thì vẫn có thể tạo ra những cái gọi là tác phẩm mang tính chất tin tức trần trụi; những tác phẩm như vậy và nhân vật trong tác phẩm, cho dù có phản ánh kịp thời nhất đi chăng nữa đối với chính trị và chính sách hiện hành, thì cũng chỉ có thể giống như những gì Karl Marx đã quở trách trong bi kịch của Ferdinand Lassalle: "Biến cá nhân thành cái loa truyền đơn thuần của tinh thần thời đại theo kiểu Friedrich Schiller."

Không biết từ lúc nào đã viết rất nhiều rồi, còn về "Nhân Sống", tôi thực sự không muốn nói nhiều nữa, tôi nhận thức một cách mãnh liệt từ những bức thư mà độc giả gửi cho tôi rằng, trí tuệ của độc giả đương đại và trình độ hiểu biết, thưởng thức tác phẩm của họ, đã đặt ra yêu cầu rất cao cho nhà văn, chúng ta bắt buộc phải đưa ra những tác phẩm trưởng thành hơn nữa, mới có thể thích ứng với thời đại của chúng ta và sự nghiệp của nhân dân. Bản thân tôi không có mấy tự tin, nhưng tôi luôn muốn nỗ lực. Kể từ khi chúng ta quen biết nhau, anh vẫn luôn gửi gắm sự quan tâm nhiệt thành đối với sự sáng tác của tôi.

Tôi không chỉ hy vọng anh cổ vũ tôi, đồng thời cũng hy vọng anh chỉ trích tôi —— mặt sau quan trọng hơn mặt trước!

Tây An năm nay mát mẻ một cách kỳ lạ, gần như đã trải qua một "mùa hè lạnh". Gần đây có cơ hội về quê nhà thăm một chút không?

Kính thư

Lộ Dao

Đồng chí Lộ Dao:

Đã nhận được thư ngắn, tôi mừng cho anh.

Anh đã mang đến tin vui, tin tức của anh gợi lên trong lòng tôi đủ loại suy nghĩ. Kể từ thời gian gần đây, rất ít tiểu thuyết nào có thể lay động lòng người, khai tâm mở trí cho người ta giống như "Nhân Sống". Anh còn rất trẻ, sự đời còn chưa sâu; không ngờ anh lại quan sát cuộc sống phức tạp hiện nay sâu sắc đến vậy. Trên con đường sáng tác, anh cũng còn rất trẻ, kinh nghiệm chưa đủ, không ngờ anh tung người nhảy vọt, bỏ lại phía sau tác phẩm trung thiên đạt giải "Một Màn Kịch Hấp Dẫn Đến Thót Tim" ở tuốt đằng xa. Là một người vươn lên trong giới văn học, hình ảnh của anh, chính là hình ảnh của những nhà văn trẻ Thiểm Tây.

Có đồng chí nói đây là một cuốn tiểu thuyết tình yêu, xét từ nghĩa nghiêm ngặt mà nói, tôi cho rằng không phải, hoặc không hoàn toàn là. Có đồng chí nói đây là một cuốn tiểu thuyết vạch trần mặt tối của cuộc sống, xét từ góc độ lập ý của tác giả, tôi cho rằng không phải, hoặc không hoàn toàn là. Có đồng chí nói nhân vật chính Cao Gia Lâm trong tác phẩm là người mới xã hội chủ nghĩa ở nông thôn; có đồng chí nói cậu ta là điển hình của kẻ đấu tranh cá nhân. Có đồng chí nói Cao Gia Lâm thấy cái mới quên cái cũ, chán cũ ghét mới; có đồng chí nói cậu ta theo đuổi sự tự do hôn nhân đích thực, tìm kiếm cho sự nghiệp một người bạn đời hợp pháp tương xứng về văn hóa... Mỗi người nói một phách, kể không sao xiết. Theo kinh nghiệm của tôi, tính cách dưới ngòi bút của nhà văn phức tạp đến mức khiến các nhà bình luận tranh cãi xôn sao, không biết đâu mà lần, thường chứng minh tính cách này đích thực là chân thật chứ không hề giả tạo.

Cao Gia Lâm rốt cuộc là nhân vật như thế nào nhỉ? Cậu ta chính là một thanh niên mới bước chân vào đời phức tạp đến mức tương đối chân thật. Người ngưỡng mộ cậu ta, cô gái thành phố Hoàng Á Bình, cảm thấy rằng, thanh niên trẻ tuổi này vừa giống như Pavel Korchagin, lại vừa giống như Julien Sorel, là một hình tượng nhân vật mang tính hai mặt tự giác và mù quáng, anh hùng và hèn nhát, kẻ mạnh và kẻ yếu. Tính phức tạp, tính hai mặt của tính cách, là sự phản ánh sinh động và sự thể hiện sâu sắc của tính phức tạp, tính lưu động của xã hội nhân sinh. Nhìn từ sự phỏng đoán quan sát cấu trúc tổng thể của "Nhân Sống", Cao Gia Lâm không còn nghi ngờ gì nữa đang khám phá con đường của người mới xã hội chủ nghĩa, có thể nhìn ra, cậu ta đã đặt sự tìm tòi về con người mới nhân sinh này vào trong sự tôi luyện vô cùng gian khổ.

Trong "Nhân Sống" cơ duyên ngẫu nhiên chi phối vận mệnh của nhân sinh. Tình tiết thăng trầm có chủ đích, câu chuyện đại khởi đại lạc, con đường nhân sinh gập ghềnh khó đi, Cao Gia Lâm liên tục lộn nhào. Cao Gia Lâm trong vấn đề mưu sinh, từ việc bị ép bật bãi đến vinh dự nhậm chức, rồi lại từ vinh dự nhậm chức lại bị ép bật bãi, đây chính là nhân sinh ngày nay, là một đoạn ngắn được anh khéo léo cắt lấy trong nhân sinh ngày nay. Đoạn này chọn rất hay, tình đời lẽ phải đều có đủ cả. Tam khúc trong sự nghiệp của Cao Gia Lâm, đã tạo nên tam khúc trong mối quan hệ tình yêu của cậu ta với Xảo Trân, cũng tạo nên tam khúc trong mối quan hệ với Á Bình, và cả tam khúc trong mối quan hệ với các bậc cha chú xóm giềng, từ đó dẫn ra sự miêu tả sâu sắc về quan hệ hiện thực trước một bài toán khó trong cuộc sống. Điểm này là cao tay. Không sai, cơ duyên ngẫu nhiên của tam khúc, khiến cho một thanh niên có tài khó mà có điều kiện hành động, được mất vinh nhục, giống như chỉ trong lòng bàn tay.

Thế nhưng, đằng sau sự ngẫu nhiên thì sao? Có thứ gì chi phối sự ngẫu nhiên không? Thứ này lại là cái gì? Vấn đề này, anh —— tác giả có cảm nhận, nhưng không nói rõ ra; tôi —— độc giả, có đồng cảm, nhưng lại khó mà diễn tả bằng lời. Anh ném một thanh niên có hoài bão nhưng lại có khuyết điểm vào vũng bùn của gió lún tiêu cực, đến mức không thể tự thoát ra được, từ đó dẫn ra một loạt câu chuyện khiến người ta phải suy ngẫm sâu xa. Anh rất nhạy cảm, anh nhạy cảm cảm nhận được những sự vật mới, anh lại đang nỗ lực khiến bản thân thấu hiểu một cách sâu sắc những sự vật mới này. Anh đã thấu hiểu sâu sắc chưa? Anh đã nắm bắt được vận mệnh nhân vật của mình chưa? Anh không tự cho mình là nhà giáo dục, chỉ mặc cho nhân vật chính của mình thể hiện bản thân một cách chân thực trên con đường nhân sinh —— đấu tranh lại đấu tranh, đụng tường lại đụng tường, giãy giụa lại giãy giụa, cuối cùng, thức tỉnh lại thức tỉnh, rốt cuộc, lĩnh hội được chân lý của nhân sinh ở độ cao của thế giới quan. Thế nhưng, anh vẫn chưa viết xong, chưa viết đến đoạn thức tỉnh, mặc dù tác phẩm đã lộ ra tình cảm chân thật và ý nghĩa sâu xa, hoàn toàn có thể độc lập thành một bài, thế nhưng, rốt cuộc vẫn chưa viết xong.

Anh đã ra đề khó cho độc giả rồi.

Quá trình độc giả giải đề, chính là quá trình thưởng thức nghệ thuật. Nhà văn cao tay, luôn luôn chừa lại dư địa, kích thích độc giả lao mình vào đó, kéo chặt lấy họ, dùng sự thông minh tài trí vô cùng phong phú của mình, cùng với nhà văn chung tay sáng tạo ra hình tượng điển hình của chính mình.

Sự miêu tả tình yêu vô cùng cảm động. Anh đã phát hiện ra một người con gái đáng yêu biết bao!

Ý tôi là Xảo Trân. Cô ấy tuy quê mùa nhưng không dung tục, không biết chữ nhưng lại hiểu đạo lý, tự cắm rễ mà không tự ti thấp hém. Cô ấy yêu Cao Gia Lâm, yêu đến mức như si như dại, nhưng tuyệt đối không đi cầu xin tình yêu, cô ấy từ đầu đến cuối không hề đánh mất tôn trọng của chính mình. Cô ấy có thể vì cậu ta mà chết, nhưng bắt buộc phải lấy tình yêu của đối phương làm tiền đề. Cô ấy hận Cao Gia Lâm, nhưng nhiều hơn là oán chứ không phải giận, cô ấy không giống như một số cô gái nông thôn sau khi thất tình, hoặc là ngậm đắng nuốt cay, đành lòng chịu thua trước số phận; hoặc là sống chết không xong, một khóc hai nháo ba thắt cổ. Cô ấy ngược lại từ trong sự thất tình mà đau đớn cảm nhận được tri thức văn hóa quan trọng thế nào đối với một người phụ nữ nông thôn bình thường, ngược lại còn lấy thân phận người đã có gia đình mà ngấm ngầm phò trợ Gia Lâm mà hoàn toàn không có mưu đồ báo thù. Sự đáng yêu của Xảo Trân, đủ để khiến tinh thần của độc giả được thăng hoa vì cô ấy. So với Cao Gia Lâm, đây là một tâm hồn phong phú nhưng không phức tạp. So với Thúy Thúy trong bộ phim "Tình Quê" và Tú Chi trong "Mã Phu", Xảo Trân hoàn toàn không hề thua kém, thậm chí còn dễ khiến người ta động lòng hơn.

Xảo Trân và Gia Lâm, đều là sự phát hiện của anh, sự sáng tạo của anh.

Suy cho cùng, "Nhân Sống" là một tác phẩm bàn về con đường "nhân sinh" cho giới trẻ trong thời kỳ mới xây dựng bốn hiện đại hóa, ở vùng giao thoa giữa nông thôn và thành thị. Hiện nay, tiểu thuyết bàn về "nhân sinh" ngày càng nhiều hơn, đại đa số là không tệ, nhưng cũng có một số tiểu thuyết dẫn dắt "nhân sinh" hướng đến tôn giáo, dẫn dắt "nhân sinh" hướng đến sự hư vô, dẫn dắt "nhân sinh" hướng đến cái tôi, dẫn dắt "nhân sinh" hướng đến cạnh tranh sinh tồn. Trong tình hình rối ren này, hơn nữa trong tình huống hiện thực xã hội chủ nghĩa, cách mạng của Trung Quốc đang chịu đựng sự "khiêu chiến" và tác động, sự ra đời của "Nhân Sống", sao có thể không khiến người ta vui mừng khôn xiết chứ?

Khi một số nhân viên văn nghệ bất chấp tính chân thực của cuộc sống, bất chấp phương pháp điển hình hóa nghệ thuật, bất chấp tác dụng đặc biệt của văn học nghệ thuật trong xây dựng văn minh tinh thần, phù phiếm màu mè, lòe loẹt kêu leng keng đi làm những thứ văn học giả tạo, "văn học đời tư", "văn học tình ái" đó

vào lúc ấy, một nhà văn trẻ tuổi, không mấy được người ta chú ý đã lầm lũi suốt ròng rã ba năm, mấy lần cầm bút, mấy lần gác bút, cuối cùng vào nửa đầu năm 1982 đã âm thầm cống hiến tác phẩm được chăm chút tỉ mỉ dài mười mấy vạn chữ này, một thái độ nghiêm túc và thực tế như vậy, chẳng lẽ không khiến người ta vui mừng lắm sao?

Tôi đã thành nhân viên tiếp thị tình nguyện rồi, từ dạo gần đây, hễ có cơ hội là đều tuyên truyền "Nhân Sống"; tuyên truyền "Nhân Sống" hay thế nào, thích hợp cải biên thành phim truyền hình và phim điện ảnh ra sao; tuyên truyền hiện thực chủ nghĩa không hề lỗi thời; tuyên truyền hiện thực chủ nghĩa vốn dĩ chẳng phải là thứ già nua vô dụng. Tôi đương nhiên không cho rằng hiện thực chủ nghĩa không cần phát triển, không cần mở rộng, không cần hấp thụ các thủ pháp và kỹ thuật bao gồm cả phái hiện đại phương Tây, chẳng hạn như độc thoại nội tâm, dòng ý thức, trực cảm và ấn tượng, tượng trưng và hoang đường, lồng ảnh, giao thoa không gian thời gian, đa góc nhìn, phố đa thanh v.v.. Đương nhiên, tôi cũng không cho rằng chỉ có hiện thực chủ nghĩa mới có thể miêu tả diện mạo và tâm lý của dân tộc Trung Hoa, phản ánh cuộc cách mạng và xây dựng xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc, độc tôn Nho thuật. Chúng ta đã từng có bài học, chúng ta không hề hẹp hòi đến thế.

Nói một cách công bằng, hiện thực chủ nghĩa cần được sung thực và phát triển. Bởi vì thời đại đã sung thực, đã phát triển. Anh là người kiên trì hiện thực chủ nghĩa, hiện thực chủ nghĩa cách mạng, anh nhiều năm qua miệt mài không biết mệt mỏi, đã đọc không ít tác phẩm nổi tiếng của các nhà văn nước ngoài, anh cảm thấy thủ pháp hiện thực chủ nghĩa truyền thống không đủ dùng, muốn mượn dùng những thứ như "dòng ý thức" để dùng thử, tôi cho rằng không những không tệ, mà còn rất tốt. Sáng tạo nghệ thuật, đổi mới nghệ thuật dựa trên nền tảng và tiền đề là cuộc sống và nhân dân, đều đáng lẽ phải được cổ vũ và kiên quyết không cho phép can thiệp thô bạo.

Hiện thực chủ nghĩa cách mạng thuận theo cái thiện, sức sống của hiện thực chủ nghĩa cách mạng luôn xanh tươi, bây giờ vẫn chưa đến lúc đoạt mạng của hiện thực chủ nghĩa cách mạng đâu. Hiện thực chủ nghĩa nên thi tài tranh đua với phái hiện đại, bằng lý luận, bằng sáng tác.

Tôi lan man đi xa rồi, xin anh hãy gợi ý cho tôi: anh viết "Nhân Sống" như thế nào, thấu hiểu "Nhân Sống" ra sao mới có thể không lệch đề đi vạn dặm?

Tôi vừa từ nơi khác dự hội nghị trở về, trả lời chậm trễ mong anh thông cảm. Vũ Hán quá nóng, Trác Huyện mát mẻ, Bảo Định cảm nắng, Bắc Kinh lúc nóng lúc mát, Tây An thế nào?

Bắt tay anh!

Diêm Cương