Buổi sáng, mặt trời đã lên cao, Cao Gia Lâm mới chịu bò dậy, xách nước ra cái giếng dưới vách đá trong mương. Tối qua anh trằn trọc cả đêm không ngủ được, nên dậy muộn.
Cái giếng được bao quanh bằng đá, bẩn như một cái ao tù. Dưới đáy giếng là lớp bùn nhão nhoét, rêu tảo; trên mặt nước lềnh bềnh vài cọng củi vụn lá khô. Muỗi và lăng quăng đầy rẫy ở cái nơi mà cả thôn dùng làm nguồn nước sinh hoạt này.
Cái gáo múc nước trong tay anh ngập ngừng hồi lâu, cuối cùng anh vẫn không múc nước. Anh dỗi đời, ngồi thụp xuống cạnh miệng giếng cùng với đôi thùng.
Lúc này lòng anh thấy bực bội và ngột ngạt. Cả thôn đang bàn tán xôn xao đủ mọi điều tiếng về chuyện "không đứng đắn" giữa anh và Xảo Trân, lại còn nghe đồn Lưu Lập Bản đã đánh Xảo Trân một trận, xem ra chuyện đã làm ầm ĩ hơn. Trước mắt anh lại thấy cái giếng bẩn như thế mà chẳng ai quản (mọi người năm này qua tháng nọ vẫn uống thứ nước đó, lấy thứ nước đó nấu cơm), lòng anh càng không dễ chịu. Tất cả những điều này khiến anh cảm thấy nặng nề và đau khổ: Gió của văn minh hiện đại ơi, bao giờ mới chịu thổi đến cái nơi lạc hậu bế tắc này?
Tâm trí anh xao động không yên, lại thấy mình khó lòng trụ lại ở nông thôn. Nhưng, còn lối thoát nào khác nữa đây? Anh ngẩng đầu nhìn ra phía cửa mương, những ngọn núi lớn đã nhanh chóng chặn tầm mắt. Trời đất sao mà chật hẹp quá! Anh nhắm mắt, lại không kìm được mà nhớ đến những bình nguyên mênh mông vô tận, những thành phố lớn phồn hoa náo nhiệt, những đầu tàu xe lửa khí thế hùng vĩ, những chiếc máy bay vút lên bầu trời như mũi tên... Anh thường dùng những ảo tưởng này để thỏa mãn nhu cầu tinh thần của chính mình.
Khi mở mắt ra, anh vẫn đang ở trong thực tại. Anh nhìn cái giếng, những thứ bẩn thỉu vẫn chưa lắng xuống. Anh thở dài, nghĩ: Nếu rắc một chút bột tẩy trắng vào thì có lẽ sẽ đỡ hơn. Nhưng lấy đâu ra thứ đó chứ? Bột tẩy trắng chỉ ở trong huyện mới có. Chân anh ngồi xổm hơi tê, nên đứng dậy.
Anh không kìm được nhìn về phía bờ đất nhà Xảo Trân. Anh chẳng thấy ai cả. Chắc Xảo Trân đã lên núi rồi; hoặc là bị cha đánh nằm liệt trên giường không dậy nổi? Hay là, cô ấy sợ rồi, không dám đứng dưới gốc cây hòe già cạnh bờ đất nhà họ để ngóng anh nữa — mỗi lần anh đi gánh nước, cô hầu như đều ở đó ngóng anh. Họ thường lặng lẽ mỉm cười, hoặc trêu ghẹo nhau bằng những cái mặt nhăn nhó.
Bất thình lình, mắt Cao Gia Lâm sáng lên: Anh thấy Xảo Trân vậy mà lại từ sau gốc cây hòe già đó ló ra! Hai tay cô buông thõng lặng lẽ, vừa vui mừng vừa xấu hổ nhìn anh, dường như còn đang cười! Cái cô này!
Cô hất đầu về phía bờ đất nhà họ, ý bảo Gia Lâm nhìn lên trên đó. Gia Lâm nhìn lên sườn núi, thấy Lưu Lập Bản đang cắm cúi cuốc mảnh đất tự canh.
Cao Gia Lâm lập tức thấy tức khí dâng lên. Lưu Lập Bản sở dĩ đánh Xảo Trân, còn ngang ngược giáo huấn cha anh, thực ra là vì không coi Cao Gia Lâm anh ra gì! Ỷ vào việc biết kiếm vài đồng tiền, hắn chưa bao giờ coi nhà anh ra gì.
Gia Lâm quyết định hôm nay phải trả đũa hắn. Anh phải công khai trò chuyện với Xảo Trân, cho hắn xem! Cho hắn tức chết! Anh cố tình nói to lên: "Xảo Trân, cô xuống đây! Tôi có chuyện muốn nói với cô!" Xảo Trân giật mình không biết phải làm sao. Cô theo bản năng quay đầu nhìn về phía bờ đất nhà mình trước. Lưu Lập Bản không biết có nghe thấy không, nhưng vẫn cúi đầu cuốc đất. Xảo Trân cuối cùng dứt khoát chạy xuống từ sườn dốc. Cô thậm chí còn chẳng đi đường, chạy băng qua bãi cỏ gần đó, nhảy xuống rồi đi thẳng về phía miệng giếng.
Cô đến trước mặt anh, giày tất và ống quần bị sương sớm làm ướt đẫm. Cô thấp thỏm bất an, bứt bứt ngón tay, lí nhí hỏi: "Anh Gia Lâm... chuyện gì thế? Trên thôn có người đang nhìn hai chúng mình kìa, cha em..." "Không sợ!" Gia Lâm đưa tay vuốt lọn tóc rủ trước trán nói, "Cứ để mặc cho họ nhìn! Chúng ta đâu có làm chuyện gì xấu... Cha cô đánh cô à?"
Anh xót xa nhìn khuôn mặt trắng trẻo và dáng người thanh tú của cô.
Đôi mắt dưới hàng mi dài của Xảo Trân chớp chớp lệ, cô cười cắn môi, ngượng ngùng nói: "Không đánh... chỉ mắng vài câu thôi..."
“Nếu ông ta còn động tay động chân với cô, tôi sẽ không khách khí với ông ta đâu!" Gia Lâm tức giận nói. "Anh đừng nóng giận. Cha em khẩu xà tâm phật, không dám làm gì em quá đáng đâu. Anh đừng tức giận, chuyện nhà em cứ để em lo!" Xảo Trân chớp chớp đôi mắt xinh đẹp, khuyên giải người yêu của mình. Cô nhìn đôi thùng rỗng bên cạnh anh, hỏi: "Sao anh chưa múc nước?" Gia Lâm hất cằm về phía cái giếng, nói: "Bẩn như cái hố xí!"
Xảo Trân thở dài, nói: "Không còn cách nào khác. Nó bẩn vậy đó, nhưng mọi người vẫn cứ ăn." Cô quay sang không nhịn được mà bật cười thành tiếng, "Nông thôn có câu tục ngữ, nói là không sạch không bẩn, ăn vào không bệnh..." Gia Lâm không cười, xách thùng từ cạnh giếng đặt lên một tảng đá, nói với Xảo Trân: "Hay là, hai đứa mình vào thành tìm ít bột tẩy trắng đi. Rắc vào trước, sau đó mình gọi mấy thanh niên ra dọn dẹp cái giếng cho sạch sẽ."
"Em cũng đi với anh? Đi cùng à?" Xảo Trân ngạc nhiên hỏi.
"Đi cùng! Cô dắt xe đạp nhà cô ra, tôi chở cô, cùng đi! Chúng ta cứ mặc kệ hết đi! Người trong thôn thích cười thì cứ cười!" Gia Lâm nhìn vào mắt Xảo Trân, "Cô có dám đi không?" "Đi chứ! Anh mang thùng về đi! Em về dắt xe, thay bộ quần áo. Anh cũng thay quần áo đi! Đừng có chỉ lo vệ sinh cái giếng, xem quần áo anh bẩn thành cái dạng gì rồi! Anh cởi ra đi, ngày mai em giặt sạch cho anh."
Gia Lâm vui sướng hất đầu, dùng lời lẽ thô kệch của nông thôn đùa với người yêu một câu: "Đúng là một cô vợ tốt!"
Xảo Trân làm nũng bĩu môi, nghịch ngợm thổi một hơi vào mặt Gia Lâm, nói: "Nghe khó nghe chết đi được..." Họ mang theo tâm trạng vô cùng phấn khích, mỗi người đều trở về nhà mình.
Đối với Xảo Trân, việc dưới con mắt của bao nhiêu người nhà và người trong thôn mà ngồi chung xe đạp với Gia Lâm đi dạo huyện thành, đây không nghi ngờ gì là một sự thách thức táo bạo. Đối với hoàn cảnh hiện tại của cô mà nói, điều này cần bao nhiêu dũng khí chứ! Cô sở dĩ không sợ sự đánh mắng của cha, không sợ người trong thôn chê cười, hoàn toàn là vì tình yêu si mê của cô dành cho Gia Lâm! Chỉ cần đi theo Gia Lâm, anh bảo cô cùng nhảy vực, cô cũng sẽ không chớp mắt mà nhảy theo anh! Đối với Cao Gia Lâm, anh đưa ra quyết định này, là sự thách thức đối với quan niệm đạo đức cũ kỹ và dư luận tầm thường ở nông thôn mà anh căm ghét; cũng là sự trả thù và đả kích đối với "kẻ tài giỏi" đầy kiêu ngạo kia! Gia Lâm đặt thùng nước rỗng vào trong nhà, lục trong hòm ra bộ quần áo đẹp mà đã lâu rồi anh không mặc. Anh lấy xà phòng rửa mặt và gội đầu, lập tức cảm thấy rạng rỡ, cả người nhẹ bẫng. Anh soi gương chải lại mái tóc, cảm thấy mình mạnh mẽ và đẹp trai! Anh đợi cha ra núi, mẹ lên mảnh đất tự canh, trong nhà không có ai. Anh lấy vài đồng tiền trong một cái hộp gỗ nhỏ bỏ vào túi, rồi ra cửa đứng chờ Xảo Trân trên bờ đất — người thôn sau ra ngoài đều phải đi qua con đường nhỏ dưới bờ đất trước cửa nhà anh.
Xảo Trân tới, mặc bộ quần áo mà anh yêu thích: áo ngắn tay màu vàng nhạt, quần vải terylene xanh thẫm. Mái tóc đen nhánh mượt mà được buộc thành một búi xù bằng chiếc khăn tay hoa sau gáy, khuôn mặt trắng trẻo mịn màng như đóa hoa lê vừa nở đầu xuân.
Hai người vai kề vai đi từ con đường nhỏ trong thôn ra hướng lòng sông. Cả hai đều thấy mới mẻ, phấn khích, ai cũng không nói một lời nào; cũng không dám nhìn nhau lấy một cái. Đây là khoảnh khắc giàu có nhất của cuộc đời. Khi hai người họ đơn độc trong ruộng ngô vào ban đêm, tình yêu của họ chỉ là cảm nhận của riêng họ. Bây giờ, họ muốn công khai trình diễn hạnh phúc của mình với cả thế giới. Họ bây giờ cảm nhận nhiều hơn là một sự trang nghiêm và kiêu hãnh. Xảo Trân kiêu hãnh: Hãy để mọi người nhìn đi! Cô, một cô gái nông thôn không biết chữ, đang sánh bước cùng một "tiên sinh" đa tài đa nghệ, vạm vỡ tuấn tú để vào huyện thành. Gia Lâm kiêu hãnh: Hãy để dân làng trong thôn và cả ngoài cánh đồng nhìn đi! Cô gái xinh đẹp nhất vùng sông Hòa Hà, con gái của "Thần Tài" nổi tiếng Lưu Lập Bản, đang ngoan ngoãn như một chú cừu nhỏ đáng yêu đi bên cạnh anh!
Cả thôn lập tức xôn xao vì chuyện này. Những bà vợ chưa ra núi, trẻ con người già, đều ùn ùn kéo ra xem họ. Những người nông dân đang cuốc đất trên sườn núi đối diện và ngoài lòng sông cũng bỏ cả nông cụ xuống, đến tận mép ruộng để xem hai "người ngoại quốc" của thôn mình.
Có kẻ tặc lưỡi ngưỡng mộ, có kẻ xì xào mỉa mai, cũng có kẻ buông lời châm chọc. Kẻ chính nhân quân tử thì thò đầu rụt cổ ngó nghiêng; kẻ thô tục phàm phu thì dãi nhỏ nước miếng mà nhìn. Nhiều người hơn nữa thì cảm thấy vô cùng mới lạ và thú vị. Đặc biệt là những đôi nam nữ thanh niên trong thôn, vừa ngưỡng mộ, vừa ghen tị; hai cô gái và chàng trai đang yêu nhau thầm kín cùng nhóm cuốc đất dưới lòng sông, nhìn này nhìn kia, thế mà lại lén nắm lấy tay nhau sau lưng người khác!
Cao Gia Lâm và Lưu Xảo Trân biết những điều này, nhưng cũng chẳng bận tâm, chỉ chú ý đi đường của mình. Một đám trẻ con chạy theo xa phía sau họ, cười đùa khúc khích, ném những cục đất nhỏ vào họ, còn đồng thanh reo hò theo nhịp: "Cao Gia Lâm, Lưu Xảo Trân, ông già bà lão dạo huyện thành..." Lão Cao Ngọc Đức trên sườn núi đối diện đang cuốc đất cùng mọi người. Ban đầu ông còn không biết mọi người chạy ra mép ruộng xem chuyện mới lạ gì, cũng đặt cuốc xuống xem. Khi nhìn thấy là chuyện này, ông nhanh chóng lủi thủi rút lui vào trong ruộng ngô giữa những lời đùa cợt và tiếng cười hô hố của người ta. Khuôn mặt già nua của ông đỏ bừng, ngồi thụp xuống cán cuốc, hai bàn tay gầy guộc run rẩy, không ngừng xoa xoa bàn chân trần. Ông thầm kêu trong lòng: Loạn rồi! Loạn rồi! Lưu Lập Bản giờ này đang ở đâu? Nếu để "kẻ tài giỏi" nhìn thấy, không đánh chết hai kẻ điên này thì thật là lạ!
Lưu Lập Bản lúc này đang ở ngay trên mảnh đất tự canh trên bờ đất nhà mình. Tất cả những việc này "kẻ tài giỏi" cũng đều nhìn thấy. Tuy nhiên, nỗi lo của lão Cao Ngọc Đức có phần thái quá. "Kẻ tài giỏi" đúng như lời con gái ông nói, khẩu xà tâm phật. Lúc này tuy ông vừa tức vừa gấp, nhưng cuối cùng không đủ dũng khí để thực hiện hành động hảo hán như lão Ngọc Đức lo lắng dưới ánh mắt của mọi người. Ông cũng chỉ ngồi bệt xuống cán cuốc, hai tay ôm đầu, thở dài liên miên...
Sáng hôm sau, bên bờ giếng ở thôn Cao Gia xảy ra một vụ hỗn loạn. Những người nông dân đi gánh nước vào buổi sáng đến bên giếng, phát hiện trong nước có chút đồ vật. Mọi người không biết đây là vật gì, đều không dám múc nước, bên giếng chốc lát tụ tập rất nhiều người. Có người xác nhận, những "thứ màu trắng" này là do Gia Lâm, Xảo Trân và vài thanh niên khác rắc vào. Có người lại giải thích, đây là vì Gia Lâm thích sạch sẽ, chê nước giếng bẩn, nên bỏ ít bột giặt vào trong. Có người lại nói không phải bột giặt, là một loại "thuốc" gì đó.
Trời đất ơi! Bất kể là bột giặt hay thuốc, sao có thể tùy tiện bỏ vào giếng được chứ? Tất cả mọi người đều dùng lời lẽ thô tục nguyền rủa: Thằng ranh con nhà Cao Ngọc Đức muốn mạng của cả thôn này rồi! Có người vội vã chạy sang thôn trước báo cho Cao Minh Lầu — hãy để bí thư đại đội xem đi! Những người gánh nước khác đều đang bàn tán và chửi bới trong sự nóng giận. Mấy thanh niên cùng "rắc thuốc" với anh giải thích cho mọi người, trong giếng rắc là bột tẩy trắng, là để giữ vệ sinh, mọi người lập tức chửi mấy cậu ta một trận tơi bời: "Mấy thằng ranh mù mắt các người, theo kẻ điên tung bụi vàng à!"
"Mẹ các người không biết giữ vệ sinh, sinh ra các người thiếu tay hay thiếu chân hả?"
"Hồ đồ thật đấy! Chọc giận Long Vương, mạch nước đứt, các người uống nước tiểu mà sống nhé!"
Mấy người ủng hộ cuộc cách mạng vệ sinh này của Gia Lâm, mặc cho mọi người chửi bới thế nào, đều đã múc nước, gánh về nhà rồi; nhưng cha của họ lập tức đổ hết số nước mà họ gánh về ra ngoài sân. Người vây quanh giếng ngày càng đông. Mà nhà Lưu Lập Bản đang đánh nhau: Lưu Lập Bản lao vào đánh Xảo Trân; mẹ Xảo Trân bảo vệ Xảo Trân, giằng co với lão, may nhờ Xảo Anh và con rể đang ở nhà họ, mãi mới can được! Lưu Lập Bản tức đến mức cơm sáng cũng không ăn, bỏ đi buôn bán — ông ta đi đường nhỏ sau lò gốm nhà mình vòng ra sau núi, sợ mọi người ở bờ giếng nhìn thấy.
Cao Gia Lâm nghe tin ở giếng xảy ra chuyện, định ra ngoài giải thích tình hình với bà con, kết quả bị cha mẹ mỗi người kéo một cánh tay, sống chết không cho anh ra khỏi cửa. Hai ông bà già trước mắt không rảnh để trách mắng con trai, chỉ sợ anh ra ngoài bị đánh ở bờ giếng.
Lúc này, con gái thứ ba của Lưu Lập Bản là Xảo Linh cầm một cuốn sách từ trong mương sau đi ra. Cô vừa thi đại học xong, đang ở nhà chờ kết quả. Cô dậy rất sớm, ra mương sau học thuộc từ vựng tiếng Anh, vì vậy chuyện đánh nhau ở nhà lúc nãy, cô không hề hay biết. Bây giờ cô thấy bờ giếng tụ tập đông người như vậy, tò mò đi đến hỏi xem đã xảy ra chuyện gì.
Có người lập tức mỉa mai nói: "Chị hai và anh rể chị hai của cô chê giếng nước bẩn, bỏ ít bột giặt vào đấy. Nhà các người chắc hay uống nước bột giặt lắm nhỉ? Xem mặt các người uống trắng thế kia kìa!" Mặt Xảo Linh đỏ bừng tận mang tai. Tuy cô chưa đầy hai mươi tuổi, nhưng vóc dáng đã cao bằng Xảo Trân. Cô và chị hai xinh đẹp giống nhau, nhưng có phong thái hơn Xảo Trân. Xảo Linh từ lâu đã nhìn ra chị hai mình yêu Gia Lâm — bây giờ biết chị ấy thực sự đã qua lại với Gia Lâm. Cô đối với Gia Lâm cũng vừa quý mến vừa tôn trọng, vì vậy rất vui vì chị hai tìm được đối tượng như thế. Chuyện tối qua rắc bột tẩy trắng vào giếng, cô cũng biết, thế là cô định dùng nguyên lý hóa học học được ở trường để giải thích tác dụng của bột tẩy trắng cho mọi người. Lời cô chưa dứt, đã có người thô lỗ ngắt lời: "Hừ! Nói thì hay lắm! Cô bò xuống uống trước một ngụm xem! Giọng điệu hệt như anh rể cô! Một giuộc với nhau!" Mọi người cười ồ lên. Trong mắt Xảo Linh ngân ngấn lệ, xấu hổ đến mức quay người bỏ chạy — sự ngu muội nhanh chóng đánh bại khoa học. Lúc này, Cao Minh Lầu nghe tin, vội vàng chạy sang nhà Xảo Trân hỏi tình hình trước. Vốn dĩ ông muốn đi hỏi Gia Lâm, nhưng nghĩ một chút, vẫn không đi, trước hết chạy sang nhà thông gia. Vừa vào sân nhà thông gia, ông thấy bốn người phụ nữ nhà họ đều đang khóc. Lưu Lập Bản đã không thấy bóng dáng đâu. Con trai cả của ông ta đang ấp a ấp úng khuyên mẹ vợ một trận, lại khuyên em vợ một trận. Minh Lầu bảo họ đừng khóc nữa, nói chuyện này có ông lo!
Sau khi hỏi tình hình từ miệng Xảo Trân và Xảo Linh, ông nhanh chóng quay người ra khỏi cổng nhà Lưu Lập Bản, sải bước đi về phía giếng nước dưới lòng mương.
Cao Minh Lầu đến bên giếng, mọi người lập tức im lặng; họ chờ xem vị lãnh đạo cứng rắn này của thôn xử lý thế nào. Minh Lầu cởi từng khuy áo khoác báo cũ ra, hai tay chống vào eo vạm vỡ, ánh mắt rực sáng, đi về phía bờ giếng, mọi người lũ lượt nhường đường cho ông.
Ông cúi người nhìn vào giếng nước một cách tượng trưng, rồi quay đầu nói với mọi người: "Hừ! Chúng ta thật là lũ đầu gỗ! Gia Lâm làm một việc tốt cho cả thôn chúng ta, vậy mà các người lại nguyền rủa nó, thực sự là oan uổng cho thằng bé! Vốn dĩ, giếng nước từ lâu đã nên tu sửa rồi, trách tôi không để tâm đến chuyện này! Tại sao các người không gánh nước này? Nước này bây giờ rắc bột tẩy trắng vào, là nước sạch nhất đấy! Bác Năm, đưa cái gáo đồng cho tôi!" Cao Minh Lầu vừa nói, liền nhận lấy cái gáo đồng từ tay một ông lão bên cạnh, múc nửa gáo nước lạnh trong giếng, vươn cổ uống cạn sạch!
Tên này lấy tay quẹt nước trên râu, cười ha hả nói: "Tôi Cao Minh Lầu là người đầu tiên uống nước này! Thực tiễn kiểm nghiệm chân lý đấy! Các người bây giờ chẳng lẽ còn không dám gánh nước này sao?" Mọi người đều cười hi hi. Cao Minh Lầu khí thế hùng vĩ khiến mọi người lập tức phục tùng. Mọi người liền bắt đầu tranh nhau múc nước — mau chóng gánh về để còn ra núi, mặt trời đã lên cao một cây sào rồi!
