Sau khi cuộc "cách mạng vệ sinh" của Cao Gia Lâm gây ra một trận phong ba, tâm trạng cậu rơi vào nỗi muộn phiền vô hạn. Buổi tối, có lúc cậu không chủ động đi tìm Xảo Trân nữa, mà đứng một mình trước ngôi cổ miếu ở đầu thôn, dưới gốc cây xuân già, ngước nhìn những dãy núi trùng điệp mờ ảo dưới ánh sao, thẫn thờ hồi lâu. Cả thôn đều đã chìm vào giấc mộng, không thấy một đốm đèn; gió đêm mùa hè thổi mái tóc cậu rối bời.

Đôi khi, trong bầu không khí tĩnh mịch nặng nề, cậu chợt nghe thấy phía đường chân trời xa xôi kia, dường như thấp thoáng có những tiếng ầm ầm. Cậu ngước nhìn, trời rất quang, không giống như đang sấm sét. À, ở nơi xa xôi kia, lúc này cái gì đang phát ra tiếng động nhỉ? Ô tô? Tàu hỏa? Hay máy bay? Không hiểu sao, cậu luôn cảm thấy âm thanh này như đang hướng về phía thôn của họ. Những khao khát và ảo tưởng tươi đẹp thường khiến cậu chốc lát quên đi mệt mỏi và nỗi bất bình; trong bóng tối, cậu khẽ nhếch môi, ngạc nhiên dùng mắt và tai cẩn thận tìm kiếm những âm thanh từ phương xa này. Nghe mãi nghe mãi, cậu lại cảm thấy mình chẳng nghe thấy gì cả; mới biết đây chỉ là ảo giác của bản thân mà thôi. Thế là cậu khẽ thở dài, nhắm mắt lại tựa vào thân cây.

Xảo Trân luôn xuất hiện vào những lúc như vậy, lặng lẽ đến bên cậu. Cậu rất thích cách cô đến bên cậu một cách lặng im không tiếng động như thế. Cậu khẽ khoác tay lên vai cô. Tình yêu và sự dịu dàng của cô vẫn như mọi khi, mang lại cho cậu sự an ủi to lớn. Thế nhưng, nó đã không thể hoàn toàn gột rửa nỗi chán chường và muộn phiền đang trỗi dậy trong lòng cậu. Những ý niệm về khao khát và theo đuổi ngày trước lại dần hồi sinh trong tâm trí cậu. Giờ đây, cậu lại nảy sinh ý định mãnh liệt muốn rời khỏi Cao Gia thôn, ra ngoài làm công nhân hoặc cán bộ—tốt nhất là có thể đưa cả Xảo Trân đi cùng!

Mặc dù nghĩ như vậy, chẳng hiểu sao cậu lại không muốn nói cho Xảo Trân biết.

Thực ra, Xảo Trân thông minh gần đây đã nhìn thấu tâm tư của cậu. Từ trong thâm tâm, cô không muốn để Gia Lâm rời khỏi Cao Gia thôn, rời khỏi cô; cô sợ mất cậu—

Anh Gia Lâm có học thức, có thể bay cao bay xa; còn cô không biết chữ, cả đời này chỉ gắn bó với đất đai mà thôi. Anh Gia Lâm đi làm rồi, liệu còn yêu cô như bây giờ nữa không?

Thế nhưng, khi nhìn thấy người yêu muộn phiền đến mức này, cô lại rất muốn giục cậu đi làm. Như thế cậu sẽ vui vẻ và phấn chấn. Nếu Gia Lâm vui vẻ và phấn chấn, lòng cô cũng cảm thấy dễ chịu hơn. Cô nghĩ rằng anh Gia Lâm dù có tìm được việc, cũng sẽ không bao giờ quên cô; cô cứ ở nhà lao động thật tốt, nuôi dạy con cái nên người. Sau này con cái lớn lên, có một người cha làm công nhân, ra xã hội cũng không bị thiệt thòi. Hơn nữa, chồng mình làm việc bên ngoài, mặt mày cô cũng được thơm lây.

Khi nghĩ như vậy, cô rất hy vọng anh Gia Lâm đi làm, để anh bớt nỗi muộn phiền. Thế nhưng, cô lại nghiêm túc tính toán một lượt, cảm thấy hoàn toàn không có cửa! Thời buổi này làm cái việc gì cũng phải có chân rết cả! Anh Gia Lâm làm giáo viên dân lập, đều bị kẻ lòng dạ hẹp hòi Cao Minh Lầu ép nghỉ việc rồi, huống chi là tìm việc chính thức.

Đêm hôm đó, vẫn dưới gốc cây xuân già ấy, khi nhìn thấy Gia Lâm vẫn ủ rũ như vậy, cô liền chủ động nói với cậu:

"Anh Gia Lâm, anh cứ nghĩ cách đi làm đi! Em biết tâm tư của anh mà! Nhìn anh buồn phiền đến mức nào kìa! Em rất muốn anh ra ngoài làm!"

Gia Lâm dùng hai tay nắm lấy vai cô, nhìn khuôn mặt cô hồi lâu. Người yêu dấu! Lúc nào cô cũng hiểu tâm tư của cậu, cũng thấu hiểu nỗi lòng của cậu.

Cậu nhìn cô hồi lâu, mới nói đùa: "Em bảo anh ra ngoài, không sợ anh bỏ em sao?" "Không sợ. Chỉ cần anh sống vui vẻ, em..." Cô bỗng bật khóc, ôm chặt lấy cậu, giống như cây tơ hồng quấn trên cỏ vậy. Cô nói: "Lúc nào anh cũng không được bỏ em..." Gia Lâm gối cằm lên đầu cô, cười nói: "Em này! Nhìn em xem, cứ như thể anh đã có việc làm rồi không bằng!" Xảo Trân cũng ngẩng đầu cười. Cô lau nước mắt trên mặt, nói: "Anh Gia Lâm, thật đấy, chỉ cần có cơ hội, em ủng hộ anh đi làm! Anh có tài năng, cứ chôn vùi ở Cao Gia thôn mình thì không phát huy được. Hơn nữa, anh từ nhỏ không quen lao động, không chịu nổi cái khổ này đâu. Sau này nếu anh ra ngoài, em ở nhà làm ruộng, nuôi con cho mình; anh rảnh thì về thăm em; em nông nhàn thì cùng con đến ở với anh..." Gia Lâm buồn bã lắc đầu: "Chúng ta đừng tính toán viển vông nữa, bây giờ muốn ra ngoài tìm việc là chuyện không thể. Chúng ta vẫn nên bàn tính kỹ chuyện ở nông thôn mình thôi... Em xem, cánh tay em lạnh như băng thế này, cẩn thận kẻo cảm lạnh! Đêm đã khuya rồi, chúng ta về thôi!"

Họ vẫn như mọi khi, trao nhau nụ hôn rồi ai về nhà nấy.

Cao Gia Lâm vào nhà, thấy Cao Minh Lầu đang ngồi trên phiến đá chắn bếp nhà cậu, tán gẫu với cha cậu. Thấy cậu vào cửa, cha cậu lập tức nói: "Con đi đâu đấy? Chú Minh Lầu đợi con nửa ngày rồi!" Cao Minh Lầu nhếch miệng cười với cậu, nói: "Cũng chẳng có chuyện gì đâu! Haizz, Gia Lâm à! Nông thôn mình, tư tưởng đúng là lạc hậu thật!"

"Cháu có lòng tốt bỏ ít thuốc tẩy vào giếng nước, người ta lại tưởng cháu bỏ thuốc độc cơ chứ! Đúng là mấy cái đầu gỗ!" Cha cậu cười hì hì nói với Cao Minh Lầu: "Tất cả nhờ cậu cả! Nếu không có cậu đứng ra dàn xếp, sáng hôm đó chắc chắn là xảy ra chuyện rồi!"

Mẹ cậu cũng vội vàng bổ sung: "Đúng thế! Việc trong thôn mình, đều trông cậy vào chú Minh Lầu đây!" Gia Lâm ngồi trên chiếc ghế đẩu dưới chân, cũng không nhìn Cao Minh Lầu, nói: "Cũng là lỗi của cháu. Cháu không nói rõ ràng với mọi người trước." Cao Minh Lầu nhả một hơi thuốc, nói: "Chuyện đã qua rồi, không nhắc lại nữa, hai ngày nữa hai tổ đều rút vài người, sửa sang lại giếng nước, đắp bờ đá cao thêm chút nữa. Trời ạ! Không sửa sang thì không được! Tháng trước tôi còn nhìn thấy một con lợn sề nằm trong đó tắm rửa cơ!" Ông ta dùng hai ngón tay bóp tắt đầu mẩu thuốc lá, vứt xuống đất, "Tối nay tôi đến là muốn bàn với cậu một việc. Là thế này, chúng ta chuẩn bị lên thành phố chở một ít phân chuồng, để chuẩn bị gieo lúa mì. Tổ sau đang cuốc đất, không rút được người; định tổ trước đi trước hai người. Tôi cân nhắc rồi, muốn cậu và lão Đức Thuận đi, không biết cậu có đồng ý không?" Gia Lâm không nói gì. Cha cậu vội vàng nói với cậu: "Đi đi! Chú Minh Lầu tìm cho con việc nhẹ nhàng mà! Tối chỉ chở một chuyến, không mất đến hai ba tiếng, ban ngày thì nghỉ ở nhà. Mọi năm ai cũng tranh nhau làm việc này đấy!"

Cao Minh Lầu lại lấy ra một điếu thuốc, châm lửa trên đèn dầu, nhìn Gia Lâm đang cúi đầu không nói, nói: "Chắc là cậu sợ gặp người quen ở thành phố, ngại ngùng chứ gì? Người trẻ tuổi hay diện mà! Thực ra, buổi tối thì làm gì mà gặp được ai!"

Cao Gia Lâm ngẩng đầu lên, chỉ nói hai chữ: "Cháu đi".

Thấy cậu đồng ý, Minh Lầu liền xuống khỏi phiến đá chắn bếp, chuẩn bị đứng dậy. Cao Ngọc Đức vội vàng để chân trần nhảy xuống sập, đồng thời mẹ Gia Lâm cũng từ trong bếp chạy ra, chuẩn bị tiễn Bí thư. Cao Minh Lầu chặn họ ở cửa, rồi nói với Gia Lâm phía sau: "Chắc cậu vẫn chưa biết, người đi chở phân vẫn theo quy tắc cũ, được ăn một bữa cơm ở thành phố, tiền và lương thực do đội phụ cấp. Năm nay vẫn là Xảo Trân đi nấu cơm, nhà dì cô ấy ở thành phố có một cái hang trống." Cao Gia Lâm gật gật đầu, ừ một tiếng.

Cao Ngọc Đức nghe là Xảo Trân đi nấu cơm, há miệng mấy lần, lắp ba lắp bắp nói: "Minh Lầu à! Nấu cơm tuy nhẹ nhàng, tốt nhất là để một ông già đi! Xảo Trân còn trẻ, bây giờ công việc đồng áng đang bận rộn, đất tổ sau còn chưa cuốc xong đâu..."

Cao Minh Lầu muốn cười mà không tiện cười ra. Ông nói với lão Ngọc Đức: "Vẫn là Xảo Trân đi thích hợp hơn. Cái hang nấu cơm ở thành phố là nhà dì cô ấy, người lạ đi thì sợ không tiện..." Nói xong liền quay người bỏ đi.

Lão Đức Thuận và Gia Lâm, Xảo Trân đánh xe lừa trên con đường nhựa giản dị đối diện thôn, trời đã gần chạng vạng; cảnh vật xa gần đều bắt đầu nhòe đi, trong thôn đối diện, tiếng người đi làm về và tiếng trẻ con nô đùa, lẫn với tiếng kêu be be của đàn cừu đang vào chuồng, tạo thành không khí náo nhiệt đặc trưng của làng quê vào khoảnh khắc này.

Lão Đức Thuận tát một cái vào mông con lừa đuổi con ruồi trâu. Lão qua đặt đệm cỏ lên càng xe, nói: "Đừng sợ hôi! Không có cái hôi, thì cũng không có cái thơm! Ngửi quen rồi là không ngửi thấy gì nữa đâu." Lão đi đến cạnh chiếc xe trước, từ trong lòng lấy ra một bình rượu dẹt, nhấp một ngụm, cười đầy ẩn ý với Gia Lâm và Xảo Trân: "Hai đứa ngồi ở xe sau đi, ta đi đầu. Đánh xe lừa ta là lão luyện rồi, hai đứa cứ theo là được. Bây giờ trời chưa tối, hai đứa ngồi cách xa nhau ra chút!" Lão nháy mắt tinh quái, ngồi trên càng xe phía trước. Gia Lâm và Xảo Trân trên chiếc xe sau bị lão Đức Thuận trêu đến mức rất ngại ngùng, cũng thực sự lúng túng mỗi người ngồi một bên càng xe, thân mình ngồi cách nhau rất xa.

Lão Đức Thuận hô một tiếng "Đờ", con lừa liền bước những bước đều đặn, đi thẳng. Hai chiếc xe trước sau, đi về phía huyện thành trong ánh hoàng hôn mịt mùng.

Lão Đức Thuận ở phía trước lại nhấp một ngụm rượu, hơi men đã tới, thế mà lại mở cái miệng móm mém ra hát hai câu Tín thiên du—

Ai chà! Người trẻ thấy người trẻ đẹp,

Ông già râu bạc không còn dùng được nữa...

Gia Lâm và Xảo Trân ngồi xe sau cười ngặt nghẽo.

Lão Đức Thuận nghe thấy họ cười, vuốt chòm râu bạc, nói: "Ái chà, hai đứa cười cái gì chứ? Thật đấy, các cháu trẻ thật tốt! Thiếu nam thiếu nữ, tình tình cảm cảm, ta già rồi, nhưng nhìn các cháu ở bên nhau, trong lòng cũng không kìm được mà vui lây..."

Gia Lâm ở phía sau gọi: "Ông Đức Thuận, cả đời này sao ông không lấy vợ? Lúc trẻ ông có yêu đương không?" "Yêu? Đương? Hừ! Lúc trẻ ta còn yêu đương hơn cả hai đứa bây giờ ấy chứ!" Lão lại nhấp một ngụm rượu, trên khuôn mặt đầy nếp nhăn ửng lên màu đỏ, mắt nheo lại, nhìn vầng trăng vừa mới nhô lên trên đỉnh núi phía đông, không nói nữa.

Con lừa khịt mũi, móng guốc gõ lạch cạch trên con đường đất. Ánh trăng mờ mờ ảo ảo, chiếu rọi những cánh đồng màu mỡ như mực đổ. Đại địa chìm vào tĩnh mịch, tiếng nước trong lòng sông lại như dâng cao hơn hẳn. Sông Đại Mã ẩn mình giữa những cánh đồng hoa màu hai bên bờ, chỉ khi xe đi qua những vách đá, mới thấy được mặt nước lấp lánh sóng của nó.

Cao Gia Lâm lại hỏi ở phía sau: "Ông Đức Thuận, ông kể chuyện phong lưu thời trẻ của ông đi! Cháu không tin lúc đó ông lại biết yêu đương đấy!" Cậu làm mặt quỷ với Xảo Trân bên cạnh, ý muốn nói với cô: Cháu đang khích ông lão đấy!

Lão Đức Thuận cuối cùng không nhịn được nữa, nhấp một ngụm rượu, nói: "Hừ! Ta không biết yêu đương ư? Cha cậu mới là người không biết ấy! Hồi đó ta và cha cậu, còn có cha của Cao Minh Lầu và Lưu Lập Bản, cùng nhau đi làm thuê cho Lưu Quốc Chương, cha cậu còn nhỏ, người lại nhát gan, thường xuyên bị nước mũi chảy vào miệng! Chính là ta mai mối cho mẹ cậu và cha cậu đấy... Hồi đó ta đã hơn hai mươi tuổi, Lưu Quốc Chương thấy ta nhanh nhẹn, việc đồng áng không bận, liền sai ta đánh xe lừa đi ra ngoài biên ải chở muối, chở da thú. Hồi đó, ta kết giao với con gái chủ quán trọ ở một trạm nghỉ chân bên bờ sông Vô Định, trở thành người tình của nhau. Cô gái ấy tên là Linh Chuyển, xinh đẹp hơn cả đào hát nhỏ trong đoàn kịch huyện mình. Mỗi lần ta đánh xe lừa đến chỗ họ, Linh Chuyển đều tính toán chuẩn xác. Đợi ta vừa xuất hiện trên vách đá trước thôn họ, cô ấy liền hát Tín thiên du chào đón ta rồi. Giọng cô ấy hay thật đấy, hay như tiếng chuông bạc chạm vào nhau vậy..." "Hát bài gì thế ạ?" Xảo Trân chen lời hỏi.

"Nghe ta hát cho hai đứa xem!" Lão lão đắc ý nghiêng đầu, liền say sưa hát ở phía trước—

Con la đi đầu kìa ba ngọn đèn,

Đeo lên cái lục lạc kìa vang tiếng kêu;

Nếu người là người yêu của ta hãy vẫy tay,

Nếu người không phải người yêu hãy cứ đi đường người...

Lão hát xong, thở dài một hơi, nói: "Ta nghỉ lại quán trọ đó, liền không muốn đi nữa. Linh Chuyển giấu cha cô ấy, lén cho ta ăn sủi cảo thịt cừu, mì kiều mạch... Cứ đến tối, cô ấy lại lén lút từ phòng mình trốn ra, mò vào hang của ta... Một ngày, hai ngày, thấy thời gian trì hoãn quá nhiều, ta đành phải đánh xe lừa, đứng dậy đi về phía biên ải. Linh Chuyển thường khóc như hoa lê đẫm mưa, đưa tiễn ta đến tận bờ sông Vô Định, lại hát Tín thiên du cho ta nghe..."

"Chắc là hát bài 'Đi Tây Khẩu' nhỉ? Đúng không ạ?" Gia Lâm cười nói.

"Đúng đấy!" Vừa nói, lão lại không nhịn được mà hát tiếp. Giọng lão khàn đục, dường như còn chút nghẹn ngào; và vừa hát, vừa hít mũi—

Anh đi Tây Khẩu, em gái thực khó rời; tay nắm lấy tay anh,

Tiễn anh đến cửa lớn. Anh đi Tây Khẩu, em gái tiễn anh đi; có mấy lời tâm can,

Anh hãy nhớ trong lòng: Đường đi anh nhớ chọn đường lớn, chớ bao giờ đi đường nhỏ; đường lớn người ngựa đông,

Đường nhỏ có giặc cướp. Ngồi thuyền anh nhớ ngồi phía sau, chớ bao giờ ngồi đầu thuyền; đầu thuyền gió sóng lớn,

Lo sợ ngã xuống nước. Mặt trời lặn anh hãy yên lòng, trời sáng hãy lên đường; gió lạnh đường xa một mình anh,

Tất cả trông cậy anh tự lo. Anh đi Tây Khẩu, chớ bao giờ kết bạn; bạn bè kết giao nhiều,

Anh sẽ quên mất em—người có tiền là bạn, không có tiền thì liếc mắt nhìn; sao bằng được em gái nhỏ như em,

Ngày dài tháng rộng...

Lão Đức Thuận hát đến hụt hơi. Đến cuối cùng, đã không còn ra giai điệu, biến thành từng câu từng câu đọc ca từ; nói đến cuối, thế mà lại nức nở khóc lên thành tiếng; khóc một trận, lại cười hì hì ra tiếng, nói: "Ái chà, chết tiệt thật! Đây là làm cái gì thế này! Già rồi, còn già đến mức không ra thể thống gì! Khóc sướt mướt, làm hai đứa trẻ như các cháu cười chê rồi..." Xảo Trân không biết tự lúc nào đã tựa vào ngực Gia Lâm, trên mặt lặng lẽ vương hai hàng lệ. Gia Lâm cũng không biết từ lúc nào, dùng cánh tay mình ghì chặt vai Xảo Trân. Trăng đã lên cao, bóng núi phương xa đen thẫm, khoác lên mình một tầng sắc thái huyền bí. Ngô và cao lương hai bên đường mọc lên như hai bức tường màu xanh; xe nghiền trên con đường đầy sỏi đá, phát ra tiếng sột soạt khẽ khàng; ngải cứu rậm rạp bên đường tỏa ra mùi hương nồng nàn tươi mát, xộc thẳng vào mũi người. Thật là một đêm mùa hè tuyệt đẹp!

"Ông Đức Thuận, Linh Chuyển sau đó đi đâu ạ?" Xảo Trân nép vào ngực Gia Lâm, hỏi lão lão đang ảm đạm buồn bã trên chiếc xe phía trước.

Lão Đức Thuận thở dài một tiếng: "Sau đó, nghe nói cô ấy bị một tay buôn ở Thiên Tân lấy đi mất. Cô ấy không chịu, cha cô ấy cứng rắn bắt cô ấy đi theo người ta... Thiên Tân à, đó là tận cùng của trời đất rồi! Từ đó về sau, ta không bao giờ gặp lại người trong mộng của mình nữa! Cả đời này ta cũng không lấy vợ nữa. Haizz, lấy một người vợ không ưng ý, cũng giống như uống nước lạnh vậy, nhạt nhẽo vô vị..." Xảo Trân nói: "Biết đâu Linh Chuyển bây giờ vẫn còn sống?"

"Ta chưa chết, cô ấy vẫn còn sống! Cô ấy cả đời đều ở trong lòng ta..."

Xe rẽ qua một ngọn đồi, phía trước đột nhiên bừng lên một mảng đèn đuốc, các loại kiến trúc hiện ra lờ mờ trong ánh sáng đan xen giữa trăng và đèn—

Huyện thành đến rồi. Lão Đức Thuận lấy bình rượu ra nhấp một ngụm. Tuy trong tay không cầm roi, lão vẫn như một tay đánh xe lừa lão luyện năm xưa, vung tay giữa không trung: "Đờ——"

Hai chiếc xe chạy nhẹ nhàng, móng lừa gõ lạch cạch trên mặt đường, rẽ lên cầu Đại Mã, lao về phía huyện thành...