Chợ giao dịch ở Nam Quan của huyện nhộn nhịp đến mức hoa cả mắt. Một khoảng sân rộng lớn đông nghịt người mua kẻ bán đủ loại mặt hàng. Lấy chợ rau, chợ lợn, chợ gia súc và các hàng đồ ăn chín làm chủ đạo, nơi này hình thành nên bốn trung tâm cơ bản. Một trung tâm đông người lớn nhất khác là đoàn biểu diễn huấn thú của một huyện nào đó ở Hà Nam, dùng vải xanh rách quây thành một vòng tròn lớn làm rạp hát, người nông dân phá đầu chen chúc mua vé hai xu để xem gấu chó đánh bóng rổ, chó lùn nhảy vòng tròn. Trên chợ tràn ngập bụi bặm, tiếng ồn ào náo nhiệt tựa tiếng sóng lũ, đi đâu cũng nồng nặc mùi thuốc lá và mồ hôi của nhà nông.
Cao Gia Lâm xách giỏ bánh mướp đó, đẫm mồ hôi chen chúc từ con đường lớn chính của huyện tới đây, rồi lao vào biển người hỗn độn này.
Cậu xách chiếc giỏ đậy kín nắp, mù quáng chen chúc trong đám đông một hồi lâu, bản thân cũng không biết nên đi đâu. Cậu là người rất chú ý vệ sinh, chiếc khăn mặt trắng tinh che kín giỏ bánh mướp vì sợ bụi rơi vào. Không ai nhìn ra cậu đang làm nghề gì, có mấy lần cậu định há miệng hô lên một tiếng, nhưng thế nào cũng không phát ra được âm thanh nào. Cậu nghe thấy tất cả những người bán hàng trên chợ đều đang rao, đặc biệt là những kẻ buôn bán sành sỏi, tiếng rao ấy đơn giản đã biến thành một loại nghệ thuật biểu diễn. Trước đây nghe thấy tiếng rao như thế, cậu chỉ thấy buồn cười. Nhưng bây giờ trong lòng cậu rất khâm phục tiếng gọi sảng khoái, thoải mái không màng gì đến thể diện này; cảm thấy đó cũng là một bản lĩnh lớn. Bản thân cậu nhận thức rõ ràng rằng, ở thế giới này, cậu đã trở thành một kẻ vô dụng nhất.
Đúng lúc cậu đang ngơ ngác chen lấn trong đám đông, thì nghe thấy phía sau có một người phụ nữ nói với ai đó bên cạnh: "Hôm nay ông già chết tiệt ấy lại muốn uống rượu, mời một đám khách, trời nóng không muốn nấu cơm, bánh mướp ở nhà ăn quốc doanh thì vừa đen vừa bẩn, đi vòng quanh một buổi mà cái chợ này chẳng có ai bán bánh mướp trắng ngon..."
Cao Gia Lâm vừa nghe thấy thế, vội vàng quay người lại, định vén chiếc khăn trên lồng bánh mướp lên. Nhưng cơ thể cậu vừa quay đi, ngay lập tức lại xoay người lại, hoảng loạn trốn ra sau lưng một ông lão bán xẻng gỗ — cậu nhìn thấy người phụ nữ đang tìm mua bánh mướp kia chính là mẹ của Trương Khắc Nam! Hồi còn đi học, cậu đã đến nhà Khắc Nam một hai lần, mẹ Khắc Nam vốn quen biết cậu!
Chàng trai đáng thương giống như một tên trộm nấp sau lưng ông lão bán xẻng gỗ, đợi đến khi không còn thấy mẹ Khắc Nam nữa mới dám di chuyển tiếp. Có lẽ mẹ Khắc Nam sớm đã không còn nhận ra cậu nữa rồi, nhưng lòng tự trọng khiến cậu không thể làm giao dịch này với một người quen cũ như vậy.
Lúc này, chiếc loa phóng thanh toàn thành phố vang lên. Từ trong loa truyền ra giọng đọc chương trình của Hoàng Á Bình. Giọng của Á Bình qua bộ khuếch đại âm thanh trở nên trang trọng và dịu dàng hơn; trình độ phát âm tiếng phổ thông quả thực có thể giả mạo giống hệt các phát thanh viên nữ của đài trung ương. Cao Gia Lâm mệt mỏi tựa lưng vào một cột điện bằng xi măng, đôi mày kiếm giật giật trên xương hốc mắt. Cậu hơi nhắm nghiền mắt, hàm răng cắn chặt lấy môi. Cậu nghĩ đến việc Khắc Nam lúc này có lẽ đang thong thả ngắm nhìn phong cảnh trên đồng quê trên chiếc xe khách đường dài; Hoàng Á Bình đang ngồi trong phòng phát thanh xinh đẹp, tao nhã đọc bản tin phát thanh... Còn cậu, lại đang bươn chải trong cái chợ bụi mù mịt này để chịu đựng sự sỉ nhục vì dăm ba đồng bạc, trong lòng bỗng chốc dâng lên một vị đắng ngắt.
Cậu hoàn toàn không còn tâm trí đâu để bán bánh mướp nữa. Cậu quyết định rời khỏi nơi bất lực này, đến một nơi hơi yên tĩnh để ở lại một lúc, còn việc bánh mướp không bán được thì tính sao, bây giờ cậu cũng chẳng buồn nghĩ tới nữa. Đi đâu đây? Cậu chợt nhớ đến phòng đọc sách của nhà văn hóa huyện mà mình đã lâu không lui tới. Cậu nhanh chóng chen ra từ con phố lớn, đi đến nhà văn hóa huyện ở phía bắc ngã tư đường. Vì cậu yêu thích văn học, ở nhà văn hóa cậu có vài người quen, ban đầu định vào uống ngụm nước, nhưng cậu nhanh chóng dập tắt suy nghĩ đó — hôm nay cậu sợ gặp bất kỳ người quen nào!
Cậu đi thẳng vào phòng đọc sách, đặt giỏ bánh mướp ở góc ghế dài, lấy một chồng từ giá báo gồm "Nhân Dân Nhật Báo", "Quang Minh Nhật Báo", "Trung Quốc Thanh Niên Báo", "Tham Khảo Tiêu Tức" cùng các tờ báo của tỉnh nhà, ngồi xuống ghế đọc. Ở đây không có mấy người. Giữa đại dương ồn ào của thành phố, thật hiếm có một góc bình yên này.
Thời gian gần đây do cuộc sống bị xáo trộn, đã nhiều ngày cậu không đọc báo chí rồi. Cậu đã hình thành thói quen đọc báo mỗi ngày từ hồi cấp hai, một ngày không đọc báo là lại cảm thấy thiếu thứ gì đó. Khi cậu quay lại thế giới báo chí sau rất nhiều ngày, ngay lập tức cậu quên sạch sành sanh mọi thứ.
Đầu tiên cậu đọc trang quốc tế của "Nhân Dân Nhật Báo". Cậu rất quan tâm đến các vấn đề quốc tế, từng mơ ước được vào học tại Học viện Quan hệ Quốc tế. Hồi học cấp ba, cậu từng đóng ghim một cuốn vở rất dày, bên trong viết những chủ đề "nghiên cứu" viển vông như "Vấn đề Trung Đông", "Nghiên cứu quan hệ chính trị kinh tế giữa các nước Cộng đồng Châu Âu", "Sự diễn biến quan hệ tương lai giữa năm nước ASEAN và ba nước Đông Dương", "Yếu tố Mỹ trong mối quan hệ tam giác Trung - Mỹ - Xô", v.v. Bây giờ nghĩ lại cậu thấy hơi buồn cười, nhưng "phong thái" lúc đó đã khiến các bạn học giật mình! Thật ra cậu cũng chẳng "nghiên cứu" được cái gì, chẳng qua chỉ cắt dán một ít tư liệu báo chí mà thôi.
Cậu lật xem qua các loại báo một lượt, sau đó tìm một bài viết hơi dài để "đọc cho đã thèm". Cơ thể cậu cuộn tròn trong chiếc ghế dài, xem bài phát biểu của Hàn Niệm Long tại hội nghị quốc tế Campuchia được triệu tập ở Liên Hợp Quốc.
Sau khi đọc hầu như toàn bộ nội dung quan trọng của mấy tờ báo lớn trong nhiều ngày, toàn thân cậu cảm thấy một sự mệt mỏi vô cùng dễ chịu và khoan khoái.
Cho đến khi nhân viên phòng đọc sách đến đóng cửa, cậu mới giật mình kinh ngạc: bây giờ đã đến thời gian người trong thành phố ăn cơm chiều rồi!
Cậu hoảng hốt xách giỏ bánh mướp, bước ra khỏi phòng đọc sách.
Mặt trời đã ngả về phía tây từ lâu. Tiếng động ngoài chợ cơ bản đã lắng xuống, trên đường phố lác đác không còn bao nhiêu người.
Á chà, cậu ở trong phòng đọc sách thời gian lâu quá rồi! Bây giờ phải làm sao đây? Đa số người nông dân đều đã rút khỏi thành phố như thủy triều, lúc này nếu cậu lại xuất hiện trên phố, rất dễ chạm mặt những bạn học quen thuộc.
Nghĩ đi nghĩ lại, chẳng còn cách nào khác. Cậu đứng ở cửa phòng đọc sách do dự hồi lâu, cuối cùng đành quyết định xách giỏ đi về nhà.
Cậu ủ rũ ra khỏi thành, đi về phía thung lũng sông Đại Mã, mọi thứ vẫn giống như lúc mới đến, những chiếc bánh mướp trắng trong giỏ không mất đi một cái nào. Cậu đi chợ phiên lần này, đến một xu giao dịch cũng không làm được. Khi đi đến cầu sông Đại Mã, cậu đột nhiên nhìn thấy Xảo Trân của thôn bọn họ đang đứng ở đầu cầu, tay cầm một chiếc khăn tay màu đỏ quạt gió vào mặt, bên cạnh chống chiếc xe đạp hiệu "Phi Cồ" mới mua của nhà họ. Xảo Trân nhìn thấy cậu, chủ động bước tới, và đứng ngay trước mặt cậu —
Thực chất là chặn đường cậu lại.
"Gia Lâm, có phải anh đi bán bánh mướp không?" Mặt cô đỏ bừng, không biết vì sao, trông tinh thần có vẻ hơi căng thẳng, cơ thể run lên bần bật như đang phát rẩy, đôi chân dường như có chút đứng không vững.
"Ừ..." Cao Gia Lâm đáp một tiếng, vô cùng kỳ lạ nhìn cô một cái, nói không đầu không cuối: "Em cũng đi chợ phiên à?"
"Ừ..." Xảo Trân dùng khăn tay lau những hạt mồ hôi rịn ra trên mặt, mắt liếc sang chiếc xe đạp của mình, nhưng tâm trí lại chú ý đến cậu, nói: "Em đến chợ, chẳng có việc gì cả... Gia Lâm," cô đột ngột quay mặt nhìn cậu nói, "Em biết anh không bán được cái bánh mướp nào cả! Em biết mà! Anh sợ mất mặt! Anh cứ đưa bánh mướp cho em, anh ở đây trông xe giúp em, để em mang đi bán cho!"
Vừa nói, Xảo Trân vừa nhanh chóng đưa cả hai tay ra lấy chiếc giỏ của cậu.
Cao Gia Lâm ngẩn ngơ vẫn chưa phản ứng kịp đây là chuyện gì xảy ra, Xảo Trân đã giật lấy chiếc giỏ từ tay áo cậu. Cô không nói bất kỳ lời nào, xách giỏ quay người đi ngược về phía phố thị. Cao Gia Lâm nhìn theo bóng lưng mảnh mai đang khuất dần của cô, không biết phải làm sao cho phải. Hai tay cậu sờ soạng trên lan can cầu, mãi mà không hiểu nổi tại sao lại đột ngột xảy ra chuyện thế này. Đối với Xảo Trân, hành động ngày hôm nay của cô đã được nung nấu từ lâu. Không phải một ngày hai ngày, mà là tình cảm chôn giấu trong lòng cô suốt bao nhiêu năm, đã không thể nhẫn nhịn được nữa —
Cô muốn bùng nổ rồi! Nếu không, cô cảm thấy bản thân mình sống tiếp không nổi nữa!
Người con gái thứ hai xinh đẹp tựa đóa hoa của Lưu Lập Bản này không phải là kiểu cô gái nông thôn đơn thuần. Mặc dù cô chưa từng đi học, nhưng năng lực cảm nhận và thấu hiểu sự việc rất mạnh, vì vậy sự theo đuổi về mặt tinh thần vô cùng khác thường. Thêm vào đó là bản tính đa tình trời phú, đã tạo nên một thế giới nội tâm vô cùng phong phú của cô. Người nông dân quanh làng xóm chỉ nhìn thấy vẻ đẹp bên ngoài của cô, chứ không thể hiểu được ánh hào quang tinh thần rực rỡ đó của cô. Tiếc là bản thân cô lại không có học thức, không thể tiếp cận những người mà cô cho là "thú vị hơn". Khi đứng trước những người có học thức, cô có một cảm giác tự ti sâu sắc. Cô thường oán hận cha mình trong lòng vì đã không cho cô đi học. Đến khi cô nhận thức được thì mọi chuyện đã quá muộn màng. Vì sự bất hạnh không thể bù đắp này, cô không biết mình đã phải trộm khóc bao nhiêu lần.
Nhưng cô hạ quyết tâm phải chọn một người đàn ông có học thức và có đời sống tinh thần phong phú làm bạn đời của mình. Với nhan sắc của cô, muốn tìm một cán bộ cấp công xã bình thường, hoặc công nhân chính thức nhà nước từ nông thôn ra, là chuyện vô cùng dễ dàng; hơn nữa những ông mai bà mối giới thiệu đối tượng kiểu này cho nhà cô đã suýt đạp nát ngưỡng cửa rồi. Nhưng cô đều từ chối sạch sủng. Những người này trong mắt cô, có người còn chẳng bằng nông dân. Lùi một bước mà nói, dù có kết hôn với những người đó, người đàn ông thường xuyên ở bên ngoài, một năm chẳng về nhà được mấy lần; con cái, gia đình đều phải một mình cô lo toan vất vả. Những ví dụ như thế ở nông thôn nhiều lắm! Mà quan trọng nhất là, trong số những người đó không có ai lọt vào mắt xanh của cô. Nếu thực sự có người đàn ông vừa ý, cô có phải hy sinh bất cứ điều gì cũng hoàn toàn nguyện ý. Cô chính là kiểu người như vậy!
Cha cô tuy sinh ra cô, nuôi dưỡng cô, nhưng hoàn toàn không hiểu cô. Ông thấy cô không tìm cán bộ, công nhân, liền sốt sắng tìm người làm ruộng cho cô. Hơn nữa lại một mực chấm Mã Thuyên ở Mã Điếm. Mã Thuyên này những năm trước trong chiến dịch cơ sở hạ tầng đất nông nghiệp của công xã, cô và anh ta tiếp xúc không ít. Anh ta là người thành thật, suy nghĩ cũng không bảo thủ, buôn bán rất tháo vát, lao động cũng nổi tiếng khắp trong nam ngoài làng. Cảnh nhà sung túc và giàu có, nhìn theo ánh mắt nông thôn thì được coi là gia đình thượng đẳng. Nhưng cô cứ thế không tài nào sinh ra tình cảm yêu đương với Mã Thuyên được. Mặc dù Mã Thuyên nhiệt tình ba ngày một chuyến năm ngày một bận chạy đến nhà cô, cô vẫn luôn trốn tránh không chịu gặp, khiến cha cô tức giận mắng cô mấy lần.
Thật ra, cô không phải là không có người trong lòng của mình. Bao năm qua, trong thâm tâm cô vẫn luôn phát cuồng vì người đàn ông này — người đó chính là Cao Gia Lâm!
Ngay từ khi Xảo Trân vừa hiểu thế nào là tình yêu trên đời này, cô đã đem lòng yêu Gia Lâm. Cô yêu phong thái hào hoa, vóc dáng tuấn tú và khí chất đại trượng phu được thể hiện ở mọi ngõ ngách của anh. Cô cho rằng đàn ông thì nên ra dáng đàn ông; cô ghét nhất là vẻ nữ tính trên người đàn ông. Cô nghĩ, nếu cô theo một người đàn ông như Gia Lâm, dù có cùng anh nhảy vực cô cũng đáng đời! Đồng thời cô cũng vô cùng thích tài năng của anh: thổi, kéo, đàn, hát, món gì cũng giỏi; biết lắp điện, biết lái máy kéo, lại còn biết viết bài cho báo chí nữa chứ! Hơn nữa, lại rất ưa sạch sẽ, quần áo dù mới hay cũ, lúc nào cũng mặc sạch sẽ thơm phức mùi xà phòng!
Cô từng không biết bao nhiêu lần mơ mộng cảnh tượng cô và người đàn ông này ở bên nhau: cô đặt bàn tay mình vào lòng bàn tay anh, để anh nắm lấy, đi dạo, chạy nhảy trong đồng cỏ mùa xuân, trong khóm hoa mùa hè, trong vườn cây ăn quả mùa thu, trên tuyết mùa đông, và giống như trong phim ảnh người ta, để anh ôm lấy cô, hôn cô...
Nhưng trong cuộc sống thực tế, cảm giác tự ti khiến cô ngay cả dũng khí bước lại gần anh cũng không có. Cô luôn nhớ nhung anh từng phút từng giây, lại vừa trốn tránh anh ở mọi nơi. Cô sợ dáng đi, tư thế và cách nói chuyện của mình có điểm gì không thỏa đáng trước mặt anh, sẽ rước lấy tiếng cười chê của người cô yêu thưa. Thế nhưng, tâm tư và ánh mắt của cô lại chưa từng rời khỏi anh nửa bước!
Hồi Gia Lâm học cấp ba, dù biết người ta tương lai nhất định sẽ bay cao bay xa, cô sẽ không bao giờ có được anh, nhưng cô vẫn một lòng một dạ yêu anh sâu sắc. Mỗi khi Gia Lâm về nghỉ chủ nhật, cô lại tìm cớ không lên núi, ngồi bên bờ sông cạnh sân nhà, lén lút nhìn sang sân nhà Gia Lâm đối diện. Nếu Gia Lâm đến vũng nước trước thôn bơi lội, cô liền vội vã xách giỏ cỏ lợn ra mảnh đất gần vũng nước cắt cỏ lợn. Chiều chủ nhật, cô tiễn Gia Lâm ra khỏi thôn lên huyện thành, cô liền không kìm được nước mắt rưng rưng, cảm thấy anh sẽ không bao giờ quay lại thôn nhà họ Cao nữa.
Sau khi Gia Lâm tốt nghiệp cấp ba thi trượt đại học, ủ rũ trở về thôn, Xảo Trân vui mừng đến mức suýt phát điên. Vô số giấc mơ của cô đã hé lộ ánh sáng của hy vọng. Cô tính toán: Gia Lâm bây giờ đã thành nông dân rồi, tương lai có lẽ phải tìm một cô vợ nông thôn nhỉ? Nếu anh tìm cô gái có hộ khẩu nông thôn, tuy cô không có học thức, nhưng cô có lòng tin để anh yêu cô. Cô biết mình có một ưu điểm mà những cô gái khác khó lòng sánh bằng: Xinh đẹp.
Thế nhưng, ánh sáng hy vọng rất nhanh đã vụt tắt. Gia Lâm làm giáo viên. Giáo viên bây giờ là người duy nhất có hy vọng bước vào thế giới lương thực thương nghiệp. Theo năng lực của Gia Lâm, tương lai hoàn toàn có nắm chắc chuyển thành giáo viên chính thức.
Cô lại rơi vào nỗi đau khổ tột cùng. Cô thường một mình trốn sau gốc cây hòe già ven sông nhà mình, ngẩn ngơ nhìn về phía trường học. Cô tiễn Gia Lâm bước đi trên con đường nhỏ bị chân học sinh dẫm đạp trắng lóa đến trường học; lại nhìn anh từ con đường ấy đi về phía thôn...
Cô là một cô gái rất lanh lợi! Tất cả những điều này được làm kín đáo đến mức không ai nhận ra cả. Đúng vậy, trong thôn chẳng ai biết được ước mơ và nỗi đau khổ của cô gái xinh đẹp này! Chỉ có cô em gái đang học cấp ba ở huyện thành là Xảo Linh, hình như có chút phát hiện, đôi khi trước sự ngẩn ngơ tê dại và vẻ nôn nóng khó hiểu của cô, lại cười đầy bí hiểm, hoặc chân thành thở dài thay cô! Bây giờ, khi Cao Gia Lâm một lần nữa trở thành nông dân, tình cảm bị kìm nén lâu ngày của cô lại một lần nữa bùng cháy mãnh liệt. Lần này cứ như ngọn núi lửa phá vỡ lớp vỏ Trái Đất, dòng lũ tình cảm khiến ngay cả bản thân cô cũng không thể kiểm soát nổi. Cô vui vì anh đã trở thành nông dân, nhưng đồng thời lại đau đớn cho nỗi đau của anh — vì điều này, cô thậm chí còn mắng Cao Minh Lầu trước mặt chị cả rằng không bằng con người.
Cô không biết nên đau lòng vì anh thế nào. Trưa hôm qua, lúc cô nhìn thấy anh đi bơi, vội vã xách giỏ cỏ lợn đi xuyên qua ruộng ngô bên vũng nước, nhân tiện hái một trái dưa ngọt ở mảnh vườn tự túc, muốn mặt dày đến an ủi anh một tiếng: Hôm nay cô thấy anh đi chợ, lại đạp xe đuổi theo. Hôm nay cô lên chợ quả thực chẳng có việc gì cả; cô đến chợ phiên lần này, hoàn toàn là muốn tìm cơ hội nói ra tất cả những lời trong lòng mình với anh! Thực chất hôm nay cô vẫn luôn đi theo không xa không gần trong đám đông ở chợ cùng Gia Lâm. Khi cô nhìn thấy người thương yêu xách giỏ bánh mướp, trốn tránh trong đám đông, không bán được cái nào, sau đó đau đớn dựa vào cột điện xi măng nhắm nghiền mắt lại, những giọt nước mắt trên mặt cô cũng rào rào tuôn rơi lau mãi bằng khăn tay không xuể.
Sau đó, cô nhìn thấy Gia Lâm bước vào nhà văn hóa, biết rằng giỏ bánh mướp của anh không bán được nữa. Lúc ấy cô rất muốn cũng bước vào phòng đọc sách, nhưng cô nghĩ mình không biết chữ, vào đó để làm gì chứ? Hơn nữa, trong đó có rất nhiều người, cô không tiện nói chuyện gì với Gia Lâm. Thế là, cô đạp xe đến cầu sông Đại Mã, đứng đợi anh ở đó từ trưa cho đến chiều... Lưu Xảo Trân lúc này đang xách một giỏ bánh mướp, phấn khởi bước đi trên con đường lớn của huyện thành, cảm thấy đất trời bỗng chốc trở nên vô cùng sáng sủa; giống như tất cả mọi người trên đường phố đều đang ngoác miệng hoặc mím môi cười với cô. Một nhóm trẻ mẫu giáo vừa tan học đi tới đối diện, cô ôm chầm lấy một đứa rồi hôn phập một cái!
Cho đến khi đi qua ngã tư, băng qua con đường chính trong thành, đi đến chợ giao dịch tự do ở Nam Quan, cô mới dừng bước, không kìm được mà ngượng ngùng cười sự ngớ ngẩn của mình: Vốn dĩ cô hoàn toàn không có ý định đem giỏ bánh mướp này đi bán, mà là chuẩn bị đem cho nhà người dì của cô ở trong thành. Nhà dì cô ở trên sườn dốc phía trên ngã tư, thế mà bây giờ cô lại đầu óc mê sảng chạy đến đây rồi! Còn về tiền bánh mướp, cô sẽ không đòi dì đâu, cô đã chuẩn bị sẵn cho Gia Lâm từ lâu rồi. Hơn nữa cô còn mua cho Gia Lâm một bao thuốc lá ngon, đã để trong chiếc túi vải hoa của xe đạp rồi.
Cô nhanh chóng quay người lại, đi về phía nhà dì. Xảo Trân đặt giỏ bánh mướp lại nhà dì rồi quay người định đi luôn. Dì và dượng cô cứ nán lại giữ ở lại ăn cơm, cô kiên quyết từ chối: Cô sợ Gia Lâm đợi cô ở trên cầu sẽ mất kiên nhẫn.
Cô xách chiếc giỏ trống không bước ra khỏi nhà dì, gần như chạy như bay đuổi về phía cầu sông Đại Mã.
