Cao Minh Lầu đi bộ một mình từ cuộc họp công xã về trên con đường đơn giản – chiếc xe đạp của nhà ông đã bị thằng con thứ hai là Tam Tinh đạp đến trường rồi. Chiếc xe là do ông tự nguyện để con lấy đi. Con trai làm giáo viên, mọi phương diện đều cần thể diện một chút, không có xe không được! Người đứng đầu thôn Cao Gia năm mươi tuổi đã quá, nhưng dáng đi vẫn còn rất hăng hái. Ông mặc một bộ đồng phục vải kaki cũ màu xanh, màu sắc đã bạc trắng; dưới vành mũ vải đơn, trên gương mặt đỏ hồng, hai con mắt vẫn sáng quắc.
Minh Lầu lúc này đang đi trên đường, tâm trạng không mấy vui vẻ. Lần này công xã lại triệu tập hội nghị triển khai chế độ trách nhiệm sản xuất. Xem ra tình hình hơi áp lực. Nhiều thôn khác đã có liên kết sản xuất đến từng lao động. Bí thư Triệu của công xã nhiều lần yêu cầu bí thư đại đội phải giải phóng tư tưởng, chỗ nào có thể liên kết sản xuất đến hộ, đến lao động, thì phải nhanh chóng thực hiện.
"Danh từ thì khác đi rồi, nhưng đây chẳng phải là làm ăn riêng lẻ sao?" Cao Minh Lầu bất mãn nghĩ thầm. Thực ra, bản thân ông cũng hiểu rõ, chính sách mới hiện thời đúng là có thể thu hoạch thêm nhiều lương thực, kiếm thêm tiền, nhất là ở vùng núi, đại đa số nông dân đều ủng hộ.
Ông không hài lòng với chính sách này chủ yếu là xét từ góc độ bản thân. Trước đây cả thôn ở cùng nhau, ông một ngày không cần ra núi, cả ngày chỉ việc quanh quẩn trong nhà "làm công tác", một ngày được tính một công lao động toàn phần, tương đương với cán bộ thoát ly sản xuất. Từ tiền bạc lương thực đến chuyện lớn nhỏ trong đội ông đều có quyền quản lý. Nhiều năm nay, trong thôn từ người lớn đến trẻ con ai mà không nể sợ ông? Nếu chia thành từng hộ gia đình, mỗi nhà tự lo cuộc sống của mình, thì còn ai thèm đếm xỉa đến Cao Minh Lầu này nữa! Nhiều năm nay ông luôn là người đi chỉ đạo người khác, một khi mất thế lực, đối với ông mà nói, đúng là chẳng phải mùi vị gì dễ chịu. Điều khiến ông đau đầu hơn nữa là, chia cho ông phần đất đó thì ông cũng phải tự tay cày cấy! Ông sẽ phải giống như những người khác, suốt ngày vất vả trên đồng ruộng. Ông đã nhiều năm không lao động, đột nhiên sao có thể chịu nổi cái tội này?
Đứng trước làn sóng thay đổi xã hội mạnh mẽ, ông cảm thấy bản thân thật nhỏ bé. Cao Minh Lầu ông không ngăn được làn sóng xã hội. Nhưng ông nghĩ, kéo dài được ngày nào hay ngày đó, thực sự không xong tính sau, ít nhất năm nay là chưa chia được!
Ông vừa đi vừa suy tính, vô tình đã sắp đến thôn.
"Minh Lầu, cậu về rồi à?" Cao Minh Lầu nghe thấy trên sườn núi bên đường cái, có người chào mình.
Ông ngước lên nhìn, là lão Đức Thuận. Đức Thuận tuy ít hơn người cha đã khuất của ông sáu bảy tuổi, nhưng hai người hồi trẻ từng thân thiết, ông vẫn luôn gọi lão là "càn đại". Ông tuy là lãnh đạo thôn, nhưng đối nhân xử thế trên mặt nổi đều làm rất khéo léo, vì thế đối với lão Đức Thuận thường tỏ ra thái độ tôn trọng.
"Càn đại, năm nay hoa màu trên đất tự trồng của bác cũng khá đấy nhỉ! Thu hoạch được không ít lương thực đâu!" Ông dừng lại, tùy ý nói với lão Đức Thuận phía trên như vậy.
"Cho tôi thêm chút đất, tôi còn thu hoạch được nhiều lương thực hơn nữa đấy! Minh Lầu này, các thôn khác người ta đều đang chia đất rồi, thôn mình sao vẫn chưa thấy động tĩnh gì? Bao nhiêu năm nay mọi người xáo trộn vào nhau, toàn làm kẻ ăn không ngồi rồi, người này lừa người kia, hôm nay tuy nói là chia thành hai tổ, thực tế thì cũng chẳng khác gì chưa chia!" "Càn đại, đừng vội mà! Chúng ta làm tập thể bao nhiêu năm nay, sao có thể một lúc mà chia sạch sành sanh được? Mấy hôm nay hai tổ cày đất mì gần xong rồi nhỉ?" Minh Lầu đổi chủ đề hỏi lão. Lão Đức Thuận đặt cái cuốc xuống, cầm tẩu thuốc lào đi xuống; gã độc thân già này chắc không muốn đưa ra kiến nghị gì cho bí thư. Lão luôn như vậy, thích lo chuyện bao đồng, thường hay chỉ đạo sản xuất cho con nuôi. Minh Lầu nhìn chung vẫn nghe lời lão – dù sao cũng là người làm nông cả đời, nói gì cũng có lý.
Minh Lầu thấy lão từ trên dốc đi xuống, biết lão lại định kiến nghị gì đó với mình, đành kiên nhẫn đợi lão cằn nhằn một trận.
Ông châm cho lão Đức Thuận một điếu thuốc lá, hai người liền ngồi xổm bên vệ đường.
Lão Đức Thuận rít thuốc trên chiếc bật lửa của Minh Lầu, nói: "Minh Lầu, hiện giờ đất mì đã cày xong rồi, sắp tới là Bạch Lộ, chỉ bón ít phân hóa học để trồng mì sao được? Mấy năm trước vào thời điểm này, đều phải vào thành phố kéo một ít phân chuồng về, năm nay sao cậu không lo việc này?"
Minh Lầu lắc đầu: "Mấy năm trước là một đội, nói làm gì là thống nhất sắp xếp cả, năm nay chia thành hai tổ, người bảo dài kẻ bảo ngắn, làm sao mà làm? Hơn nữa, hai tổ đều còn đất chưa cuốc lần hai, sợ không rút được nhân lực."
"Chuyện này có gì khó? Mấy ngày nay bớt đi hai người là được mà! Hai tổ cùng hợp tác kéo về, kéo về rồi hai nhà đều có thể dùng?"
Minh Lầu nghĩ một chút, nói: "Cũng được. Vẫn như mọi năm, bác lĩnh việc này đi. Trước tiên đánh xe bò vào, tiền thôn cậu đi trước hai người, rồi bảo Xảo Trân ở hậu thôn đến thành phố dùng cái hang trống nhà dì nó, tối nấu cho các người một bữa cơm. Qua mấy ngày nữa đất trên đồng rảnh việc, thì đánh thêm mấy cái xe bò, hai tổ đi thêm mấy người. Bác xem thế này được không?" "Được, tôi đi! Tiền thôn trước gọi Gia Lâm đi. Đội mình dạo này vất vả, bọn trẻ chưa quen, gọi nó nghỉ ngơi mấy ngày; việc kéo phân bao giờ cũng nhẹ hơn."
Nhắc đến Gia Lâm, mặt Minh Lầu hơi đỏ lên, miệng vội "ừ ừ" đồng ý với sự sắp xếp của lão Đức Thuận.
Lão thấy "kiến nghị" của mình được con nuôi chấp thuận, liền đứng dậy đi cuốc đất tiếp. Minh Lầu cũng ném mẩu thuốc lá đi, suy nghĩ vẩn vơ rồi lại đứng dậy đi về.
Lão Đức Thuận vừa nhắc đến Gia Lâm, khiến ông lại không kìm được nghĩ đến chàng trai trong thôn vốn đã bị ông đuổi về đội sản xuất này. Gia Lâm là người mà Cao Minh Lầu nhìn thấy lớn lên. Hồi nhỏ cậu ta tính khí đã ngang ngạnh, cứng cỏi, người lại thông minh. Ở trước thôn sau xóm, trông nổi bật hơn hẳn những đứa trẻ cùng tuổi. Cao Minh Lầu lúc đó đã rất có hứng thú với đứa trẻ này. Hồi Gia Lâm học ở thành phố, mỗi thứ Bảy về nhà, cậu thường thích chạy sang nhà Gia Lâm chơi. Ông tuy là người dân thường, nhưng cũng thích quan tâm đến đại sự quốc tế, Gia Lâm vừa hay lại hiểu biết nhiều về phương diện này, thường kể cho ông nghe chuyện nước này nước kia, khiến Cao Minh Lầu nghe đến nửa đêm không muốn về nhà. Ông thường thầm than trong lòng: Cao Ngọc Đức thật có phúc! Cả đời chẳng có tài cán gì, nhưng sinh được đứa con trai có chí khí! Hai đứa con trai của ông thì quá tầm thường. Đứa lớn học được hai năm, ngu ngốc không học nổi, cứ mãi học lớp một, cuối cùng đành về làm nông dân. Không phải vì uy tín của ông trong thôn, thì Lưu Lập Bản sao có thể gả Xảo Anh cho con trai ông? Tam Tinh nếu không phải nhờ ông dùng đồ của đội đi lấy lòng mấy bộ phận ở công xã, huyện, thì sợ rằng ngay cả sơ trung cũng không học nổi. Theo thành tích thì không được, nhưng mấy năm đó là chế độ tiến cử. Bây giờ coi như đã lết xong cấp ba. Con trai thứ sau khi tốt nghiệp cấp ba, ông thực sự phát sầu. Công việc khác nhìn qua là biết không được – hiện nay vào cửa nhà nước khó lắm! Ông quyết tâm phải kiếm cho con trai một vị trí giáo viên dân lập; ông tuyệt đối không muốn hai đứa con trai đều làm nông dân. Có đứa con trai làm giáo viên, ông ở ngoài cũng có thể diện. Hơn nữa, Tam Tinh cũng chưa bao giờ chịu khổ, lao động thì nó không chịu nổi, không khéo lại trở thành kẻ ăn không ngồi rồi! Ban đầu ông muốn lưỡng toàn kỳ mỹ, bàn bạc với cán bộ chuyên trách giáo dục công xã Mã Chiếm Thắng, xem có thể hạ bệ giáo viên ở thôn khác không, để Tam Tinh vào; tốt nhất đừng để Tam Tinh thay thế Gia Lâm. Ông có lòng trắc ẩn. Ông từng tính toán, đừng thấy thôn có mấy chục hộ, ông chẳng sợ ai, nhưng cảm thấy Gia Lâm tuy người nhỏ, nhưng tâm tính cứng cỏi, không khéo sau này chưa biết chừng trở thành kẻ thù của ông, khiến ông cả đời không được yên thân! Hơn nữa, ông già rồi, Gia Lâm còn trẻ, bây giờ ông chưa làm gì được nó, nhưng sau này nếu nó đắc thế, con cháu của nó sẽ trả thù! Hai đứa con trai của ông rõ ràng không phải là đối thủ của Gia Lâm! Vì vậy ông muốn tránh né chàng trai này, muốn cố gắng không hạ bệ vị trí giáo viên của Gia Lâm.
Nhưng Mã Chiếm Thắng lập tức chế nhạo ông nghĩ quá đẹp! Đúng vậy, thôn nào lại muốn nhường vị trí cho thôn họ chứ? Cứ thế, ông đành tàn nhẫn hạ bệ giáo viên của Gia Lâm, để Tam Tinh lên. Nhưng sau việc này, chuyện đó luôn là nỗi tâm bệnh của ông. Mặc dù vợ chồng Cao Ngọc Đức trước đây càng lấy lòng ông hơn, nhưng Cao Gia Lâm rõ ràng là đang oán hận ông, Gia Lâm mới bắt đầu lao động, nghe nói máu trên tay đã nhuộm đỏ cán cuốc, ai cũng không khuyên được nó, vẫn cứ liều mạng, nói là muốn để tay nát thêm chút nữa! Ông nghe xong trong lòng không nhịn được mà rùng mình một cái. Nghĩ thầm: Mẹ ơi, tâm địa thằng nhóc này tàn nhẫn thật! Từ chuyện này, ông càng thấy Gia Lâm không phải là kẻ dễ bắt nạt. Thế là tâm bệnh của ông ngày càng nặng.
Cao Minh Lầu sở dĩ thống trị thôn Cao Gia bao nhiêu năm, chứng tỏ ông không phải là người đơn giản. Ông mưu mô thâm sâu, tư tưởng rẽ được nhiều khúc ngoặt hơn người nông dân bình thường.
Cao Minh Lầu vừa đi vừa cúi đầu suy nghĩ chuyện này, cảm thấy không có cách nào hay để khiến tâm hồn mình được yên ổn hơn.
Ông đi đến ngã ba ở khúc quanh sông Đại Mã, ngước mắt nhìn về phía thôn, đột nhiên nhìn thấy thông gia Lưu Lập Bản của mình đang ngồi xổm dưới gốc cây táo già hút thuốc lá cuốn. Ông nghĩ thầm: Chắc lại đến Nội Mông mua được con ngựa rẻ, đang đợi để khoe khoang với mình đây!
Lưu Lập Bản sau khi ăn cơm ở nhà thông gia xong, liền ngồi xổm ở đây đợi Minh Lầu.
Chuyện mất mặt mà con gái gây ra cho ông, khiến ông cảm thấy mình thấp đi mấy tấc. Bây giờ ông muốn Minh Lầu ra tay chỉnh đốn Gia Lâm một trận, trấn áp sự việc này xuống. Sau đó phải lập tức tìm nhà chồng cho Xảo Trân. Năm nay gả được thì gả, chậm nhất không được kéo qua năm sau. Con gái lớn rồi, không tìm nhà chồng, nói xảy ra chuyện là xảy ra chuyện! Ông còn muốn Minh Lầu đứng ra, thuyết phục Xảo Trân kết thân với Mã Thuyên ở Mã Điếm. Ông ấy là bí thư, mặt mũi lớn!
Cao Minh Lầu đi đến dưới gốc cây táo, tự nhiên ngồi xổm xuống đối diện với Lập Bản. Hai thông gia trước hết nhường thuốc một phen. Minh Lầu chê thuốc lá cuốn quá gắt, Lập Bản chê thuốc lá điếu không đô. Hai người đành mạnh ai nấy hút. "Thế nào? Lại mua được hàng rẻ rồi hả? Kiếm được bao nhiêu tiền?" Minh Lầu hỏi người thông gia làm ăn của mình. "Kiếm tiền cái quái gì!" Lập Bản thô lỗ quát, tâm trạng bực bội quay đầu đi chỗ khác.
"Lần đầu tiên nghe ông không coi tiền ra gì đấy." Trên mặt Minh Lầu lộ ra một tia cười mỉa mai, đồng thời cũng không biết thông gia có chuyện gì không vui. Nhìn vẻ mặt giận dữ của ông ta, liền hỏi: "Ông có chuyện gì không thuận ý à? Năm nay ông kiếm tiền nhanh đến mức sắp làm bục cả túi rồi, còn chưa hài lòng sao? Bây giờ chính sách này chính là chính sách tốt cho ông đấy!" Ông lại không nhịn được lộ ra nụ cười mỉa mai.
"Tốt cho ông thì có, đừng có châm chọc tôi nữa. Tôi bây giờ như bị dầu sôi đổ vào tim đây!" Lưu Lập Bản giang hai tay về phía thông gia, trên mặt lộ vẻ mếu máo.
Cao Minh Lầu thấy ông ta như vậy, cũng trở nên nghiêm túc, nói: "Khóc nửa ngày vẫn không biết ông khóc vì ai! Ông nói xem rốt cuộc xảy ra chuyện gì nào!"
Lưu Lập Bản ném mẩu thuốc lá cuốn đang hút dở xuống bãi cỏ bên cạnh, khó chịu nói: "Xảo Trân làm ra chuyện mất mặt với tôi!"
"Đứa trẻ tốt như vậy, làm ra chuyện gì?" Cao Minh Lầu ngạc nhiên hỏi.
"Haiz, thật không biết nói sao! Thằng con mất dạy của Cao Ngọc Đức đó quyến rũ con Xảo Trân nhà tôi, tối ngày chạy rông ở ngoài, làm cả thôn đều xì xào bàn tán. Ông xem tôi bây giờ sống thành cái dạng gì rồi!" Lưu Lập Bản nuốt một ngụm nước bọt, khó chịu cúi gằm đầu xuống. Cao Minh Lầu bật cười: "Ha da, tôi còn tưởng chuyện gì! Chẳng phải chỉ là hai đứa nó yêu đương thôi sao?" "Yêu đương cái cứt! Đến cả bà mối cũng không qua, đêm hôm khuya khoắt chạy rông ở ngoài, làm tổ tiên xấu hổ chết mất!" Lưu Lập Bản ngẩng đầu lên, phẫn nộ gầm lên.
Cao Minh Lầu lau những giọt nước bọt mà Lưu Lập Bản bắn vào mặt mình, nói: "Lập Bản, ông suốt ngày đi đây đi đó làm ăn, tư tưởng sao vẫn cổ hủ thế? Ông chưa ăn thịt heo, chẳng lẽ chưa từng nghe tiếng heo kêu sao? Giới trẻ bây giờ còn giống như chúng ta ngày xưa sao? Ông chưa thấy còn nhiều lắm! Mấy năm trước tôi từng đến Đại Trại tham quan một lần, đi qua Tây An, Thái Nguyên, nhìn thấy thanh niên nam nữ thành phố, ở giữa đường phố đông người qua lại nắm tay nhau đi kìa! Ban đầu nhìn còn thấy không văn minh, sau nhìn quen rồi mới thấy người ta thế mới là văn minh..."
Lưu Lập Bản nghe xong một tràng này của thông gia, vừa tức vừa thất vọng. Ông vốn còn muốn bảo Minh Lầu dạy dỗ Cao Gia Lâm một trận, không ngờ Minh Lầu lại quay sang chỉ giáo ông. Đôi môi ông run rẩy nói: "Gia Lâm là cái thứ gì? Văn không xong võ không nổi, làm hỏng con Xảo Trân của tôi!" Cao Minh Lầu trừng mắt: "Sợ là người ta Gia Lâm không thèm Xảo Trân ấy chứ! Chỉ cần người ta ưng ý, ông có thể đồng ý là may rồi, còn nói người ta làm hỏng con gái ông!"
"Gia Lâm có tiền đồ gì? Vừa không biết lao động, vừa không biết làm ăn, sau này cuộc sống thảm hại!" "Người ta là học sinh cấp ba, con gái ông thì chữ to không biết một chữ!"
"Học sinh cấp ba thì được cái tích sự gì? Chẳng phải vẫn phải chọc đít bò à?" Lưu Lập Bản khinh bỉ bĩu môi, rồi bồi thêm: "Đến đít bò cũng chẳng biết chọc!"
Cao Minh Lầu nhích người lại gần Lập Bản, bắt đầu khổ tâm khuyên giải thông gia: "Này Lập Bản, tầm nhìn của ông quá thiển cận rồi. Ông hoàn toàn không được coi thường Gia Lâm. Không phải tôi nói đâu, trong dải sông này, thanh niên bằng tuổi nó, người hơn được nó không nhiều. Nó biết viết, biết vẽ, biết hát, biết kéo đàn, tính tình lại cứng cỏi, tâm kế lại linh hoạt, một thân khí phách đại trượng phu! Đừng thấy ông với tôi được người ta gọi là ‘đại năng nhân’, ‘nhị năng nhân’, sau này người có tài thực sự trong thôn là nó! Nó còn cái gì không học được? Nếu nó chịu làm, sợ ông cưỡi ngựa cũng không đuổi kịp nó đâu! Bây giờ tôi hạ bệ giáo viên của nó. Là để cho Tam Tinh lên. Việc này nói thẳng ra, tôi làm hơi quá. Sau này có cơ hội, tôi còn phải tìm cho nó cái nghề để làm đấy! Nếu nó và Xảo Trân kết hôn, chẳng phải cũng thành thân thích với tôi sao?"
Lưu Lập Bản hoàn toàn không đồng tình với một tràng này của ông. Ông hừ mũi trong mũi nói: "Xem cái gia đình Cao Ngọc Đức đó là cái gì? Tường sập nhà nát, trong nhà không có lấy một đồng! Cao Ngọc Đức lại chẳng có tài cán gì, Gia Lâm nó làm được cái gì?"
"Ha da! Tiền của từ đâu ra? Chẳng phải do người làm ra sao? Chỉ cần đứng vững, cái gì cũng sẽ có! Còn việc Cao Ngọc Đức có tài hay không, không ảnh hưởng gì lớn. Xảo Trân là tìm chồng. Chứ không phải tìm bố chồng! Ông đừng thấy nhà ông ta bây giờ nghèo, Gia Lâm có thể dựng xây nên gia đình! Ông với tôi ngày xưa trông thế nào? Xã hội cũ, bố ông và bố tôi chẳng phải đều là tá điền cho địa chủ Lưu Đạt Chương sao?"
Lưu Lập Bản vẫn không bị lý lẽ hùng hồn của thông gia thuyết phục, trái lại còn đứng phắt dậy, hừng hực lửa giận nói: "Ông đừng rót nước cơm thanh vào đầu tôi nữa! Tôi có mắt nhìn đấy! Chẳng lẽ tự mình không nhìn rõ tiền đồ nhà Cao Ngọc Đức sao? Thằng con bất thành tài của ông ta, tôi không ưng! Ông chỉ biết nói lời hay ý đẹp thôi! Xảo Trân là con gái tôi, tôi không thể để nó đâm đầu vào hố đen!" "Ông không ưng, nhưng Xảo Trân ưng là được! Xem ông còn cách nào!" Cao Minh Lầu cũng đứng dậy, cảm thấy thông gia của mình đã hơi nực cười rồi.
"Tôi không có cách nào? Tôi đánh gãy chân thằng rùa con đó!" "Ủa? Xem ông giỏi chưa kìa! ... Này thông gia, ông đang lúc nóng giận, tôi không có cách thuyết phục ông. Tuy nhiên, ông cũng đừng quá cậy mạnh! Bây giờ đều là yêu đương tự do, pháp luật bảo hộ hôn nhân đấy! Chỉ cần bọn trẻ đồng ý, đừng nói là bố mẹ, ngay cả trời cũng quản không nổi! Ông dám động chân động tay, cẩn thận sợi dây pháp luật của công an!" Cao Minh Lầu dù sao cũng là bí thư đại đội, hiểu biết pháp luật chính sách, lập tức lấy vũ khí này ra cảnh cáo thông gia. Lưu Lập Bản quả nhiên bị lời này của ông dọa cho sợ. Ông ngẩn người hồi lâu, vỗ mạnh lên đầu mình một cái, quay người bỏ lại Minh Lầu, một mình sải bước đi mất. Hai thông gia hôm nay lần đầu tiên không nói chuyện được với nhau!
Cao Minh Lầu đi thong thả phía sau về nhà. Ông nghĩ thầm: Lưu Lập Bản làm ăn thì tính là có nghề, các phương diện khác thực sự không tinh tường.
Theo ý của Minh Lầu, Xảo Trân tốt nhất có thể kết hôn với Gia Lâm. Một mặt, ông cảm thấy Xảo Trân có thể tìm được người chồng như vậy, cũng thực sự không tồi; mặt khác, ông rất muốn Gia Lâm và con trai cả của ông thành thông gia, sau này ba nhà thông gia nối thông gia, kết thành một khối, trong thôn sẽ thế lực mạnh mẽ. Như vậy, Gia Lâm và ông thành người thân, cũng sẽ ngại không oán hận ông vì chuyện hạ bệ giáo viên nữa. Ban đầu, Cao Minh Lầu vừa nghe Lập Bản nói chuyện này, trong lòng có chút vui mừng – ông đang trên đường tính toán xem làm thế nào để dập tắt ngọn lửa oán hận của Gia Lâm đối với mình đấy! Bây giờ ông thấy thông gia kiên quyết phản đối việc này như vậy, nên cũng không đoán được kết cục sự việc rốt cuộc sẽ thế nào.
