[Không phải kết cục]
Vào tối ngày Mã Thuyên mang cuộn chăn gối của Cao Gia Lâm về thôn, phần lớn người trong Cao Gia Cảm đều biết chuyện này. Cả thôn ai nấy đều vô cùng cảm thán, không ai ngờ rằng chàng trai trẻ ấy lại rơi vào cái cục diện thế này!
Hai vợ chồng già Ngọc Đức ngược lại rất bình tĩnh đón nhận cuộn chăn gối do Mã Thuyên mang về, cũng bình tĩnh đón nhận số phận này của con trai. Cả đời họ chẳng tin vào điều gì khác, chỉ tin vào số phận; họ cho rằng đứng trước số phận thì con người chẳng có gì để nói cả.
Người cảm thấy vô cùng thỏa mãn với chuyện này chính là Lưu Lập Bản. Ông ta cũng cho rằng đây là lúc ông trời cuối cùng đã mở mắt, giáng cho Cao Gia Lâm một sự báo ứng xứng đáng. Ngay tối hôm đó, ông ta vô cùng hứng khởi chạy sang nhà Minh Lầu để dò hỏi Tam Tinh mọi ngóc ngách của sự việc này.
Nhưng thông gia của ông ta lại chẳng hề tỏ ra hứng nghe chút nào. Nghe xong chuyện này, Minh Lầu trái lại còn tỏ ra vô cùng nặng nề. Đây không phải là vì ông ta đồng cảm với Cao Gia Lâm, mà là vì từ sự việc này, ông ta nhạy bén nhận ra rằng xã hội đang tạo ra mối đe dọa ngày càng lớn đối với những kẻ như họ! Ngay cả một kẻ tinh ranh tài giỏi như Dụng Thắng mà nói sụp là sụp đài, thì một cán bộ nông thôn không biết chữ như ông ta có được bao nhiêu bản lĩnh cơ chứ? Ai mà biết được đến lúc nào, lỡ đâu ngọn giáo thanh toán lại chĩa thẳng lên đầu ông ta? Thêm vào đó, tâm bệnh cũ của ông ta cũng lập tức tái phát. Ông ta cho rằng Cao Gia Lâm dù thế nào đi nữa, thì trong lòng cũng đã căm hận ông ta rồi; sau này họ lại cùng sống chung một thôn, chàng trai này sẽ là kẻ khiến ông ta nhức đầu nhất. Từ điểm này mà nói, Minh Lầu không hề muốn Cao Gia Lâm quay về, thà rằng cứ để mặc nó bay cao bay xa ở bên ngoài!
Ngay trong đêm đó, khi đủ loại người trong thôn đang bàn tán xôn xao về việc Cao Gia Lâm trở về làng, thì vợ của Lưu Lập Bản cùng cô con gái lớn Xảo Anh lại đang tính toán một âm mưu đàn bà hèn m hạ ở một căn lò gạch bỏ hoang nhà họ Lập Bản...
Sáng sớm tinh mơ ngày hôm sau, con gái lớn của Lập Bản là Xảo Anh xách theo một chiếc giỏ, ra khỏi thôn, đến gần ngã ba đường ở khúc uông Đại Mã Hà để cắt cỏ lợn. Nơi này vốn chẳng có mấy thứ mà lợn có thể ăn được, Xảo Anh hì hục mãi mà vẫn chưa phủ kín được đáy giỏ.
Thực ra Xảo Anh không hề đến đây để cắt cỏ lợn! Cô ta muốn tiến hành ở đây âm mưu mà cô ta và mẹ đã bàn bạc vào tối hôm qua. Hai người đàn bà hồ đồ vì muốn trút giận nên đã quyết định để Xảo Anh chặn Cao Gia Lâm vừa về làng ngay tại đây vào ngày hôm nay, mỉa mai cậu ta một trận cho bõ tức! Bởi vì sáng nay nam thanh nữ nữ trong thôn đều lao động ở những thửa ruộng gần khu vực này, cho nên gây chuyện ở đây là thích hợp nhất. Đến lúc đó, người ngoài đồng ruộng sẽ đều chạy đến xem náo nhiệt; hơn nữa chẳng mấy chốc sẽ truyền đi nhanh như chớp gió dọc theo thượng hạ Xuyên Đạo Đại Mã Hà! Làm cho tiếng tăm của cái thằng Cao Gia Lâm đó thối hoắc lên! Cho nó xem nó còn giỏi nữa không!
Hôm qua lúc hai mẹ con bàn bạc chuyện này, đã bị Xảo Linh nghe lén được ở ngoài cửa. Cô học sinh cấp ba có học thức đã bước vào khuyên mẹ và chị tuyệt đối đừng làm như vậy, nói rằng đến lúc đó người ta sẽ không cười Cao Gia Lâm, mà kẻ mất mặt trái lại sẽ là bọn họ! Thế nhưng hai người đàn bà không biết chữ lại mắng cho cô một trận xối xả, khiến Xảo Linh tối hôm đó phải chạy sang ngủ nhờ ở nhà một nữ giáo viên khác trong trường. Xảo Anh đã có một đứa con, trông không còn xinh đẹp như thời con gái nữa. Nhưng nhan sắc vẫn vô cùng nổi trội. Mỗi khi đi chợ phiên, thế mà vẫn có một số chàng trai xa lạ ở nơi khác tưởng cô ta là con gái, bèn đem lòng say đắm ra tỏ tình; cô ta liền dùng những lời thô tục khó nghe nhất của phụ nữ nông thôn mắng cho đám người đó té tát chó ngẩng không lên. Khác hẳn với hai người em, từ trong ra ngoài, cô ta thừa hưởng trọn vẹn mọi thứ từ cha mẹ, đôi khi tâm địa hẹp hòi, tinh ranh đến mức có phần hồ đồ; nhưng bản tính ngẫm lại cũng coi như lương thiện, lại còn có thêm một sự chua ngoa đanh đá. Hành vi lúc này hoàn toàn là do một bụng tức đang phồng rộp lên mà thành.
Lúc này, cô ta vừa cắt cỏ lợn trong sự lơ đễnh, vừa chăm chú nhìn về phía con đường lớn ở Tiền Xuyên Đạo, trong lòng tính toán xem mình sẽ tạo ra màn bẽ mặt này cho Cao Gia Lâm thế nào. Nét mặt cô ta vẫn luôn âm trầm, bĩu môi, từ lâu đã nhập vai như một diễn viên thực thụ.
Đột nhiên, cô ta nghe thấy phía sau truyền đến những bước chân gấp gáp. Ngoảnh đầu lại nhìn, hóa ra lại chính là người em gái Xảo Trân! Đúng là Xảo Trân thật rồi. Nó mặc một chiếc áo vải in hoa giản dị và một chiếc quần vải xanh, dưới chân là đôi giày vải do chính tay nó làm; mái tóc cũng để kiểu "mũmmm ngắn" bình thường của phụ nữ nông thôn. Mọi mặt của nó đều đã biến thành một nàng dâu nông thôn chính hiệu, nhưng trông hình như lại càng đáng yêu và xinh đẹp hơn trước. Đối với người vốn dĩ đã đẹp, sự mộc mạc của trang phục lại càng tô điểm thêm vẻ đẹp cho họ. Trên khuôn mặt Xảo Trân không có vẻ rạng rỡ hạnh phúc đặc biệt thường thấy ở những phụ nữ mới cưới, nhưng cũng không nhìn ra bóng tối mà trận bất hạnh cách đây không lâu để lại cho nó.
"Mày đến đây làm gì thế?" Xảo Anh hỏi ngược lại em gái.
"Chị ơi, mau về đi! Chị tuyệt đối không được làm thế này! Người ta cười cho đấy!" Xảo Trân kéo tay áo Xảo Anh nói. "Có chuyện gì mà cười tao cơ chứ?" Xảo Anh ra vẻ ngạc nhiên một cách ngu ngốc.
"Chị tốt của em ơi! Tối qua Xảo Linh chạy sang chỗ em, kể hết mọi chuyện cho em nghe rồi. Tối qua em lo lắng đến mức trắng đêm không ngủ được. Sáng nay, em chạy về nhà mình, mắng mẹ một trận, mẹ cũng thấy là không nên; thế rồi em liền chạy đến đây..."
"Mày đúng là cái đồ mang nghiệp!" Xảo Anh cắt ngang lời nó, tức đến mức cắn chặt lấy môi, nửa ngày không nói câu gì. Phải một lúc lâu sau, cô ta mới phẫn nộ nói: "Cao Gia Lâm không chỉ sỉ nhục mày, mà còn đem cả một nhà chúng ta ra bôi tro trát trấu, mùi hôi thối bu đầy người! Mày nuốt trôi được cục tức này thì cứ việc nhịn đi! Bọn tao thì không tài nào nhịn nổi! Hôm nay tao nhất định phải cho cái thằng đó một bài học nhớ đời!"
"Chị ơi! Bây giờ anh ấy cũng đáng thương lắm rồi, nếu như nước chảy bèo trôi, người ta giậu đổ bìm leo thì sau này anh ấy biết sống thế nào đây..." Xảo Trân nói, nước mắt đã xoay vòng trong hốc mắt. Xảo Anh bướng bỉnh hất mặt sang một bên, nói: "Mày mặc kệ đi! Đây là việc của tao!" Nói đoạn, vứt phịch chiếc giỏ trên tay xuống đất, mông ngồi phịch lên một khối đá, hai tay siết chặt lấy đầu gối, trông dữ tợn chẳng khác nào một người đàn ông thô lỗ.
Xảo Trân sụp xuống quỳ trước mặt Xảo Anh, vùi đầu vào ngực chị, nức nở nói: "Em quỳ xuống lạy chị nhé! Chị ơi! Em cầu xin chị đấy! Chị đừng đối xử với anh Gia Lâm như thế! Dù thế nào đi nữa, em vẫn đau xót cho anh ấy! Nếu chị giày vò anh Gia Lâm như thế, thì khác nào cầm dao đâm vào tim em..." Phẩm chất lương thiện và sự đồng cảm sâu sắc dành cho người em gái bất hạnh đã khiến Xảo Anh lập tức mềm lòng. Một tay cô ta vội đưa lên lau những giọt nước mắt trào ra trong khóe mắt, tay kia âu yếm xoa đầu Xảo Trân, nói: "Trân Trân, em đừng khóc nữa! Chị hiểu lòng em mà! Chị không làm thế nữa..." Cô ta ngẩn ngơ một lúc lâu, đột nhiên lại thở dài nói: "Trong lòng chị biết em vẫn yêu cậu ta nhất. Haizz! Cái thằng dở này mà sớm bị nhà nước sa thải về nhà thì tốt biết mấy... Bây giờ phải làm sao đây? Chị nhìn ra được, thực ra trong lòng cái thằng dở này cũng vẫn còn yêu em! Lỡ đâu nó vẫn cần em thì sao, nhưng mà bây giờ..."
"Không!" Xảo Trân ngước khuôn mặt đẫm lệ lên, "Không thể nào nữa đâu, em đã kết hôn rồi. Hơn nữa, em cũng nên sống trọn đời với anh Mã Thuyên! Mã Thuyên là người tốt, lại đối xử rất tốt với em, em đã phụ bạc lòng anh ấy một lần rồi, em không thể làm tổn thương Mã Thuyên thêm lần nào nữa..."
Xảo Anh lại thở dài thườn thượt một tiếng, nói: "Thế thì mày về đi. Tao cũng về đây..." Nói xong liền đứng dậy xách giỏ lên.
Xảo Trân cũng đứng dậy, hỏi: "Bố chồng chị có ở nhà không?"
“Có chứ. Hỏi làm gì thế?” Xảo Anh hỏi.
“Là thế này, tối qua em còn nghe Xảo Linh nói, hình như bên công xã lại muốn bảo trường học của chúng ta tăng cường thêm một giáo viên. Anh Gia Lâm mới về nhất thời chưa quen được với lao động đồng áng, em muốn xem có thể bảo anh ấy đi dạy học lại được không. Mã Thuyên là người trong ban quản lý trường học, tối qua anh ấy nói ở thôn Mã Điếm có anh ấy lo, nói anh ấy nhất định sẽ đại diện thôn Mã Điếm đi nói với công xã. Bố chồng chị là người quyết định trong thôn, em muốn kéo chị cùng đi cầu xin chú Minh Lầu, để anh Gia Lâm đi dạy học lại. Chị đứng bên cạnh nhất định phải giúp em nói vào vài câu, chị là con dâu của chú ấy, nể mặt chị chắc chắn lớn hơn em...” Xảo Anh há hốc miệng ngạc nhiên, ngẩn người nhìn cô em gái một hồi lâu. Cô ta xách giỏ lên bằng một cánh tay, vòng cánh tay còn lại ôm lấy bờ vai Xảo Trân, nói: “Thế thì chúng ta về thôi! Em gái, tâm địa em đúng là phật bà chuyển thế mà...”
Khi trời chưa hửng sáng, Cao Gia Lâm đã tay không tấc sắt lặng lẽ rời khỏi đại viện huyện ủy. Cậu ta vội vã rảo bước qua những con đường vắng bóng người, bước chân loạng choạng, thần thái đờ đẫn, dáng người cao gầy không còn đứng thẳng như ngày thường mà tấm lưng đã hơi còng xuống; đôi mắt thất thần nằm sâu trong hốc mắt chẳng còn chút sinh khí nào, mái tóc cũng bù xù như một nhúm cỏ tranh. Toàn bộ khuôn mặt tựa như bị phủ một lớp bụi tro, trên trán hình như đãằn lên vài nếp nhăn mảnh dẻ. Chàng trai vốn tuấn tú phóng khoáng ngày nào, phút chốc bỗng già đi trước tuổi rất nhiều!
Đến tận lúc này, Cao Gia Lâm mới cảm thấy bản thân mình chẳng khác nào một kẻ ăn mày tay trắng. Cậu ta cảm thấy mình cô độc lẻ loi, trước không tới thôn, sau chẳng giáp tiệm. Cậu ta không biết bản thân mình đã bước đi từ con đường nào, và rồi sẽ hướng về con đường nào...
Khi bước đến cầu Đại Mã Hà, cậu ta bỗng mềm nhũn người ngả đầu lên thành cầu không còn chút sức lực nào. Dưới cầu, dòng Đại Mã Hà trong vắt đang ánh lên làn sóng xanh ngắt trước bình minh, xuyên qua vòm cầu, hòa vào dòng nước sông huyện mùa thu đang dâng cao. Dòng nước đục ngầu vàng đượm của sông huyện bình lặng chảy vòng qua chân thành, hướng về nơi xa xôi khuất tầm mắt.
Cậu ta đưa tay mơn man thành cầu, nhớ lại lần đầu tiên mang bánh mì hấp đi bán về, Xảo Trân chính là đứng ở đây để đợi cậu ta; nhớ lại cũng chính tại nơi này, cách đây không lâu cậu ta lại nhẫn tâm đoạn tuyệt quan hệ với nó... Bây giờ cậu ta lại ở đây lần nữa, thế nhưng hiện tại cậu ta còn lại gì chứ? Công việc hão huyền và giấc mơ sống ở thành phố lớn đã tan thành mây khói, Hoàng Á Bình lại lùi về phía chân trời xa xôi trong cuộc sống của cậu ta; Lưu Xảo Trân thân yêu đã bị cậu ta tàn nhẫn vứt bỏ, giờ đây đã kết hôn với người khác. Cậu ta thật muốn nhảy quắt xuống từ cây cầu này! Tất cả những chuyện này trách ai cơ chứ? Nghĩ đi nghĩ lại, bây giờ cậu ta chẳng trách ai nữa, trái lại còn căm hận chính mình: Bi kịch của cậu ta đều do tự tay cậu ta gây nên! Cậu ta vì sự hư vinh mà vứt bỏ nguyên nhân của cuộc sống, để rồi rơi vào cái cục diện ngày hôm nay! Cậu ta dần hiểu ra, nếu cứ tiếp tục như thế này, cậu ta dẫu có trốn tránh được sự trừng phạt lần này của cuộc sống, thì cũng chẳng trốn tránh được lần trừng phạt tiếp theo — đến lúc đó, có lẽ cậu ta sẽ bị hủy diệt hoàn toàn...
Cuộc sống hiện thực khắc nghiệt là thứ giáo dục con người ta tốt nhất, nó khiến Cao Gia Lâm vào lúc này vơi bớt đi chút cuồng nhiệt, mà lại tăng thêm chút sức mạnh tự kiểm điểm bản thân. Cậu ta lại nghĩ sâu thêm một bước: Giả như cậu ta đi theo Hoàng Á Bình đến Nam Kinh, thì liệu cả đời này của cậu ta có thực sự hạnh phúc hay không? Liệu cậu ta có thể một bước lên mây trong cuộc sống giống như những gì cậu ta tưởng tượng không? Liệu Á Bình có yêu cậu ta mãi mãi không? Ở Nam Kinh, người xuất sắc hơn cậu ta chẳng biết có bao nhiêu, sau này tuyệt đối không thể đảm bảo cô ấy sẽ không đi yêu một người đàn ông khác, rồi hất cẳng cậu ta sang một bên, giống hệt như hất Trương Khắc Nam vậy. Thế nhưng, nếu như cậu ta kết hôn với Xảo Trân, cậu ta dám chắc Xảo Trân sẽ mãi mãi yêu cậu ta. Cả đời hai người sống ở nông thôn có vất vả một chút, nhưng sẽ sống rất hạnh phúc... Bây giờ, thứ quý giá nhất trong cuộc sống đã bị cậu ta vứt bỏ một cách dễ dãi! Cậu ta đã làm những chuyện trái với lương tâm! Lời của bố và ông Đức Thuận đã ứng nghiệm rồi, cậu ta đã hại người, cũng tự hại chính mình! Cậu ta đã quấy rối cuộc sống của biết bao nhiêu người, đồng thời cũng khiến cuộc sống của chính mình rối tung lên một cách thảm hại...
Bình minh không biết từ lúc nào đã lặng lẽ kéo đến. Những ngọn đèn trong thành huyện lần lượt tắt ngấm, vạn vật trên mặt đất trút bỏ tấm áo đen của màn đêm dưới thứ ánh sáng tự nhiên dịu dàng, phơi bày nguyên hình khuôn mặt của mỗi loài. Thời tiết đã bước vào đầu thu, hoa màu và cây cối trên đỉnh núi cùng các thung lũng, trong sắc xanh đã xen lẫn những đốm vàng lốm đốm.
Trong thành đã bắt đầu nhộn nhịp trở lại. Nhịp sống của một ngày lại bắt đầu như thường lệ. Cao Gia Lâm liếc nhìn thị trấn đang bao phủ trong lớp sương mù màu xanh lam, rồi quay người bước qua mặt cầu, rẽ vào thung lũng Đại Mã Hà.
Cậu ta bước đi trên con đường quốc lộ giản dị giữa những thửa ruộng hoa màu, trong lòng trào dâng một cảm giác khó chịu chưa từng có. Không biết cậu ta đã đi qua đi lại trên con đường này bao nhiêu lần rồi. Từ con đường này bước ra thành phố, rồi lại từ con đường này quay về nông thôn. Con đường đất dài vỏn vẹn mười dặm này, đối với cậu ta mà nói, sao lại đằng đẵng đến thế! Nó cũng tượng trưng cho con đường đời mà cậu ta đã bước qua — ngắn ngủi mà khúc chiết! Cậu ta bẻ một nhánh liễu, vừa đi vừa khẽ quất vào đám cỏ dại ven đường, thầm nghĩ: Sau khi mình về thôn, mọi người sẽ nhìn mình thế nào đây? Mình sẽ bắt đầu lại cuộc sống ở đó ra sao đây? Xảo Trân thân yêu không còn ở đây nữa rồi! Nếu có cô ấy ở đó, chắc cậu ta sẽ không cảm thấy khó chịu và đau đớn như lúc này. Tình yêu nồng cháy như lửa và dịu dàng như nước của cô ấy sẽ rửa trôi mọi phiền muộn của cậu ta. Thế nhưng bây giờ... Cậu ta kìm không nổi đành đứng sững lại giữa đường, đau đớn đến mức suýt chết há hốc miệng, muốn gào thét thật to, nhưng lại chẳng phát ra được âm thanh nào! Hai bàn tay điên cuồng cào cấu lồng ngực, những chiếc khuy trên chiếc áo khoác "tách tách" bung ra bay tứ tung.
Mặt trời buổi sáng chiếu rọi xuống vùng hoang dã đầu thu, mặt đất lập tức khoác lên mình một mảnh sắc màu rực rỡ. Trên những chiếc lá xanh của hoa màu và cỏ non, những giọt sương lấp lánh đang đọng lại. Con đường đất dưới chân ẩm ướt, chẳng bốc lên chút bụi vàng nào. Cao Gia Lâm loạng choạng bước đi trên đường, đi được mấy bước lại đứng lại, đứng một lát rồi lại đi...
Cách thôn còn đúng một dặm đường, cậu ta nghe thấy trên sườn núi bên kia sông, có một đám trẻ con đang líu ríu nói chuyện, trong đó nghe thấy một đứa bé trai lớn giọng hét lên: "Thầy Cao về rồi..." Cậu ta biết đây là lũ trẻ đi kiếm củi trong thôn, đều là học sinh cũ của cậu ta.
Đột nhiên, có một đứa trẻ trên sườn núi đối diện cất tiếng hát bài Tín Thiên Du —
Anh trai mày chẳng ra gì, bán rẻ lương tâm mới trở về...
Lũ trẻ đều cười ha hả, líu ríu chạy tản vào trong khe núi.
Câu ca dao cổ kính ấy, dẫu được thốt ra từ miệng của những đứa trẻ, nhưng sức mạnh khiển trách sâu sắc bên trong nó vẫn khiến Cao Gia Lâm cảm thấy chấn động tâm can. Cậu ta biết, lũ trẻ này đang hát để chế giễu cậu ta. Haizz! Lũ trẻ con còn ghét bỏ cậu ta đến thế, thì những người lớn trong thôn lại càng không cần phải bàn tới.
Đi chẳng được bao xa, cậu ta đã nhìn thấy ngôi làng của chính mình. Một khu rừng táo rậm rạp che khuất một nửa ngôi làng phía trước; nửa làng còn lại nằm khuất trong khe núi, cậu ta không nhìn thấy.
Cậu ta kìm không nổi dừng bước chân lại, đau đớn nhìn lướt qua quê hương quen thuộc. Mọi thứ vẫn y nguyên như cũ — nhưng đối với cậu ta mà nói, mọi thứ lại chẳng còn giống ngày xưa nữa...
Đúng lúc này, rất nhiều người trong thôn vừa mới xuống đồng, lại từ những mảnh ruộng lớn ruộng nhỏ chui lên, lần lượt chạy ào về phía cậu ta.
Cậu ta còn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra, thì người dân trong thôn đã lần lượt vây quanh cậu ta, bắt đầu hỏi han đủ điều. Lời nói, biểu cảm, ánh mắt của tất cả mọi người đều không mang theo bất kỳ ác ý hay sự chế giễu nào, trái lại đều vô cùng chân thành. Mọi người còn nhao nhao an ủi cậu ta nữa. "Về thì cứ về thôi, cháu cũng đừng nản lòng!"
Nông dân thiên hạ cũng chỉ là một lứa người thế thôi! Đi lang thang bên ngoài với làm cán bộ chung quy vẫn chỉ là số ít!
Nông thôn chúng ta dẫu có khổ cực thế nào, thì cũng có điểm tốt của nông thôn! Không nói đến những thứ khác, đồ ăn thức uống đều là đồ tươi ngon cả!
Cứ từ từ mà nhìn, sau này có cơ hội thì vẫn có thể ra ngoài mà."
... Các bậc phụ lão hương thân thân yêu! Vào lúc một kẻ đang gặp thời vận, có lẽ họ sẽ trốn tránh bạn thật xa; thế nhưng khi bạn vấp ngã, thì tất cả mọi người lại đều chìa đôi bàn tay chai sần của mình ra để nâng đỡ bạn. Sự đồng cảm vĩ đại của họ, vĩnh viễn sẽ ban phát cho những con người bất hạnh! Cao Gia Lâm kìm không nổi khóe mắt rưng rưng ngấn lệ. Cậu ta chẳng thốt nổi một câu nào, chỉ đành lấy thuốc lá ra, mỗi người phát cho một điếu.
Người dân thăm hỏi và an ủi cậu ta một hồi, rồi ai lại kéo nhau xuống ruộng nấy.
Khi Cao Gia Lâm cất bước đi về phía thôn, cậu ta cảm thấy trong người như vừa có một cơn gió thổi qua, nhẹ nhõm đi phần nào. Cậu ta ngẩng đầu nhìn những thửa hoa màu dày dặn khắp thung lũng, nhìn ngôi làng được bao bọc bởi màu xanh thẫm, dâng trào trong lòng một thứ tình cảm sâu sắc đối với mảnh đất quê hương mộc mạc mà phong phú này, tựa như cậu ta đã rời xa nó từ lâu lắm rồi, mãi đến bây giờ mới trở về... Khi cậu ta rẽ khỏi con đường lớn, bước đến ngã ba khúc uông Đại Mã Hà, đôi chân đột nhiên mềm nhũn đến mức không bước nổi nữa. Cậu ta sực nhớ lại, khi cậu ta và Xảo Trân cùng nhau từ thị trấn trở về lần đầu tiên, chính là chia tay ở nơi này — thế mà bây giờ họ lại vĩnh viễn chia tay nhau. Cậu ta cũng nhớ lại, khi cậu ta rời làng lên huyện nhận công tác, Xảo Trân cũng chính là người tiễn đưa ở nơi này. Bây giờ cậu ta đã trở về, cô ấy sẽ chẳng bao giờ đến đón cậu ta nữa... Cậu ta ngồi phịch xuống một hòn đá, toàn bộ cơ thể nóng bừng như lửa đốt. Cậu ta dùng hai tay che kín mắt, cái đầu vô lực rũ xuống trước ngực. Cậu ta thật sự không biết những ngày tháng sau này phải sống thế nào đây? Miệng lẩm bẩm: "Người yêu dấu ơi! Giá như anh không đánh mất em thì tốt biết bao..." Nước mắt lập tức tuôn trào ra từ kẽ tay giống như dòng suối phun...
Một lúc lâu sau, Cao Gia Lâm mới ngẩng đầu lên. Cậu ta bỗng phát hiện ra, ông Đức Thuận đang ngồi xổm trước mặt mình. Cậu ta không biết ông Đức Thuận đã ngồi xổm trước mặt mình từ lúc nào, ông cứ lặng lẽ ngồi đó, hút tẩu thuốc lào.
Thấy cậu ta ngẩng đầu lên, ông liền mỉm cười nói: "Cháu vẫn còn nước mắt cơ à?" Tiếp theo, hàng loạt nếp nhăn trên mặt túm tụm lại nơi khóe mắt, lắc lắc cái đầu trắng như tuyết, đau lòng nói: "Đứa cháu ngoan ạ, về đây lao động không có gì phải sợ cả, lao động chẳng có gì là hèn kém cả! Thế nhưng cháu lại vứt bỏ đi một cục vàng! Xảo Trân ấy à, đó chính là một cục vàng đấy cháu ạ!"
“Ông ơi, trong lòng cháu buồn lắm. Ông đừng nói chuyện này nữa. Bây giờ cháu cũng biết rồi, vốn dĩ cháu đã có được cục vàng trong tay, thế nhưng lại vứt nó đi như một cục đất sét. Bây giờ cháu cảm thấy sống chẳng có ý nghĩa gì nữa, thật sự chỉ muốn chết thôi...”
“Hồ đồ!” Ông Đức Thuận bỗng đứng phắt dậy, “Cháu mới có hai mươi bốn tuổi đầu, sao lại có cái suy nghĩ hồ đồ thế này hả? Nếu như theo lời cháu nói, thì chắc tao chết từ lâu rồi! Tao sắp xấp xỉ bảy mươi tuổi là một ông già cô độc, không vợ không con, cô độc suốt cả cuộc đời. Thế nhưng trong lòng tao ngày nào cũng sục sôi nhiệt huyết, chỉ muốn sống thêm vài năm nữa! Huống hồ cháu lại là một đứa trẻ hãy còn non trẻ cơ chứ! Tao dẫu không có vợ con, nhưng vẫn cảm thấy sống trên đời này vẫn rất có ý nghĩa. Tao đã từng yêu, cũng đã từng đau khổ; tao đã dùng đôi bàn tay này để lao động, trồng ngũ cốc, trồng cây, làm đường... Những thứ này chẳng lẽ sống cũng không có ý nghĩa hay sao? — Dùng từ ngữ của thế hệ trẻ tụi cháu thì gọi là hạnh phúc. Hạnh phúc! Thằng nhóc nhà cháu không biết đấy thôi, tao hái những quả trên cây của tao mang đi chia cho lũ trẻ trong thôn, trong lòng tao vui biết bao nhiêu... hạnh phúc biết bao nhiêu! Chẳng phải sao, hồi nhỏ tụi cháu cũng từng ăn bao nhiêu quả cây của tao rồi đấy thôi! Thằng ranh con cháu còn chưa biết đấy thôi, mỗi khi tao trồng xuống một gốc cây, trong lòng tao lại nghĩ, sau khi tao chết đi, hậu thế hái quả trên cái cây ấy mà ăn, bọn chúng sẽ nói, đây là do ông già cô độc Đức Thuận trong thôn trước kia trồng đấy...”
Ông cụ Đức Thuận xúc động nói, ngỡ như đang dạy bảo Gia Lâm, lại ngỡ như mượn cơ hội này để tổng kết lại cuộc đời chính mình, ông giống như một nhà thơ già sục sôi nhiệt huyết, lại vừa giống như một triết gia; cánh tay già nua cầm tẩu thuốc đang run lẩy bẩy.
Cao Gia Lâm bất giác đứng phắt dậy. Chàng học sinh cấp ba đầy kiêu ngạo dù đã từng nghiên cứu các vấn đề quốc tế, đọc qua rất nhiều sách vở, biết đến Khomeini và Banisadr, biết chính sách bom neutron của Reagan, thế nhưng cậu ta lại không ngờ rằng một người nông dân già cô độc vá víu khắp người này, vào lúc cậu ta thất vọng nhất về cuộc sống, lại giảng cho cậu ta một bài học nhân sinh sâu sắc nhường này. Cậu ta nhìn khuôn mặt nhăn nheo già nua của ông Đức Thuận kính yêu, đôi mắt đã mất đi vẻ hào quang nay lại một lần nữa nhen nhóm lên hai đốm lửa nhỏ. Ông Đức Thuận dùng cái tay áo vá chằng vá đụp quệt đi giọt mồ hôi trên mặt, nói: "Nghe nói sáng nay cháu về, tao đặc biệt đến đây đợi cháu, muốn nói với cháu vài câu. Ý chí của cháu tuyệt đối không được gục ngã! Cháu cũng đừng bao giờ xem thường cái vùng núi non khỉ ho cò gáy này của chúng ta nữa." Ông chỉ tay gầy guộc vòng một lượt xung quanh núi non đại ngàn, nói: "Chính là ngọn núi này, dòng nước này, mảnh đất này, đời này qua đời khác nuôi sống chúng ta. Không có mảnh đất này, trên thế giới này sẽ chẳng có bất cứ thứ gì cả! Phải, sẽ chẳng có đâu! Chỉ cần chúng ta yêu lao động, mọi thứ rồi sẽ tốt đẹp trở lại thôi. Hơn nữa, hiện nay chính sách của Đảng cũng đúng đắn rồi, cuộc sống bây giờ ngày một tốt lên. Tiền đồ tương lai ở nông thôn chúng ta rộng lớn lắm, sẽ không làm thui chột tài năng của cháu đâu! Đứa cháu ngoan ạ, cháu đừng nản lòng! Một người đàn ông đích thực, không sợ vấp ngã, chỉ sợ ngã rồi mà không chịu đứng dậy, thế thì sẽ biến thành một con chó chết mất thôi..."
“Ông ơi, lời nói của ông đã khai sáng cho cháu, cháu sẽ ghi nhớ, đồng thời cũng sẽ bắt đầu lại cuộc sống thật tốt. Vừa rồi ở Tiền Xuyên, cháu có gặp những người khác trong thôn, bọn họ cũng nói với cháu không ít lời an ủi. Haizz, bây giờ cháu chỉ lo hai nhà Lưu Lập Bản và Cao Minh Lầu sau này sẽ gây phiền phức cho cháu, sẽ nhìn cháu bằng con mắt khác...”
“Á chà, chuyện này cháu không cần phải lo đâu! Chính vì chuyện này mà ban nãy tao còn sang nhà Minh Lầu tìm nó đấy. Bố nó và tao ngày trước là anh em kết nghĩa, tao dám giáo huấn nó đấy! Tao đã nói thẳng thừng với nó rồi, bảo nó đừng có giở trò quỷ quái gì nữa... Ồ, tao suýt quên không nói cho cháu biết! Ban nãy tao sang nhà Minh Lầu, vừa vặn gặp lúc Xảo Trân đang cầu xin Minh Lầu, bảo nó đến công xã nói một tiếng, để cháu được đi dạy học lại đấy! Xảo Trân khóc lóc sướt mướt! Minh Lầu lúc đó cũng đã đồng ý rồi. Không hiểu sao, con dâu nó là Xảo Anh cũng giúp Xảo Trân nói vào nữa. Cháu đừng lo lắng, việc dạy học thành hay không thành cũng chẳng có gì quan trọng, hãy bắt đầu lại cuộc đời của mình cho thật tốt đi... Ạ, Xảo Trân, một đứa trẻ tốt biết bao! Tấm lòng ấy tựa như vàng vậy... Tựa như vàng vậy đấy...” Ông cụ Đức Thuận trào dâng nước mắt, tức thì nghẹn ngào nói không nên lời nữa. Cao Gia Lâm sụp xuống quỳ rạp dưới chân ông Đức Thuận, hai tay siết chặt lấy hai nắm đất vàng, đau đớn rên rỉ, thét lên một tiếng:
“Người thân của con ơi...”
Mùa hè năm 1981 thảo phác tại Cam Tuyền, Thiểm Bắc; mùa thu năm cùng năm sửa đổi tại Tây An, Hàm Dương; mùa đông sửa đổi lần nữa tại Bắc Kinh
