Sau khi Cao Gia Lâm và ông Đức Thuận đã múc đầy một xe phân, sức lực của ông lão đã hơi không chịu nổi; cộng thêm uống khá nhiều rượu, đi đường cứ lảo đảo. Cao Gia Lâm cố chấp đưa ông lão đến chỗ cái khang mà Xảo Trân nấu cơm, để ông ngồi trên giường sưởi ấm nghỉ ngơi; còn cậu một mình kéo một chiếc xe đẩy khác đi hốt phân. Cậu kéo xe, cố gắng không đi đường lớn, cũng cố gắng không đi vào nơi đèn đuốc sáng trưng. Mặc dù đã là đêm khuya, trong ngõ hẻm cơ bản không có người, nhưng cậu vẫn căng thẳng đề phòng, sợ nhất là đụng phải người quen và bạn học.

Cậu kéo xe đẩy, đi vòng quanh những đơn vị cơ quan rải rác ở phía bắc đường phố. Mùa này, người từ nông thôn ra thành phố hốt phân rất đông; có khi trong nhà vệ sinh của một đơn vị, dưới đáy hố xí còn không còn lại một gánh phân nào. Cậu đã đi mấy đơn vị rồi, thùng phân trên xe vẫn chưa đầy một nửa.

Phía trước chính là trạm phát thanh huyện. Cậu do dự đứng lại trong một góc tối ở đầu phố. Cậu nhớ đến bạn học của mình là Hoàng Á Bình. Cậu đứng một lúc, quyết định vẫn không vào nhà vệ sinh của trạm phát thanh để hốt phân.

Cậu đi vòng xa, hướng về phía bến xe mà đi——nơi đó người qua lại đông, biết đâu trong nhà vệ sinh phân sẽ nhiều hơn một chút. Cậu bước đi trên con phố với ánh đèn lúc sáng lúc tối, trong lòng không kìm được cảm thán: Sự thay đổi của cuộc sống thật giống như xuân hạ thu đông, một lạnh một nóng, khác biệt quá xa! Ba năm trước, những đêm như thế này, giờ phút này cậu hoặc là đang đọc sách trong lớp học sáng sủa ấm áp; hoặc là đang ở trong dòng người tan rạp chiếu phim, cùng các bạn học cười nói đi về phía trường học. Hoặc không, chính là mặc bộ đồ thể thao đỏ thắm, tiêu sái lao nhanh trên sân bóng rổ có đèn chiếu sáng của sân vận động huyện, tham gia thi đấu bóng rổ, nghe tiếng reo hò không ngớt bên tai...

Bây giờ, cậu lại đang kéo thùng phân, đông né tây tránh, lén la lén lút, giống như một con ma đi đêm vậy. Cậu không kìm được quay đầu lại, nhìn thêm lần nữa trạm phát thanh với ánh đèn nhấp nháy. Giờ này Hoàng Á Bình đang làm gì nhỉ? Đọc sách? Xem tivi? Uống trà?

Cậu nhanh chóng cảm thấy mình có chút buồn cười. Bản thân đang trong bộ dạng này, nghĩ những cái đó làm gì chứ? Bây giờ cậu nên mau chóng làm đầy xe phân này mới đúng. Đúng vậy, con người làm gì thì phải lo việc nấy! Tâm tư của cậu bây giờ chủ yếu đặt vào việc hốt phân. Nhà vệ sinh nào mà không có phân, cậu lập tức thất vọng chán nản; nhà vệ sinh nào mà phân nhiều một chút, cậu vui đến mức muốn bật cười! Bởi vì ông Đức Thuận cũng là bộ dạng này, ông đã lây sang cậu, cũng khiến tâm lý của cậu dần dần tự giác trở thành bộ dạng này. Lao động mà, nó gian khổ, nhưng cũng có niềm vui riêng của nó!

Cao Gia Lâm để xe phân ngoài cổng lớn bến xe, rồi đi vào xem trong nhà vệ sinh có phân hay không. Cậu nhìn trước nhà vệ sinh, vui mừng như thể phát hiện ra vàng vậy: Phân trong nhà vệ sinh nhiều đến mức vài chiếc xe đẩy cũng múc không xuể!

Khi cậu vòng ra sau nhà vệ sinh, lập tức lại không vui nữa: Không biết là đội sản xuất nào, đã đóng một cái cửa ngay sau hố xí, hơn nữa còn khóa lại.

Cao Gia Lâm tức giận nghĩ: Phân nước tiểu cũng có người chiếm làm của riêng! Mẹ kiếp, hôm nay mình phải "phản bá" (chống lại sự độc chiếm) một lần mới được! Cái tính xấu của Cao Gia Lâm gặp chuyện loại này rất dễ bị kích động. Cậu nhặt một mảnh đá lên, không đập khóa, mà là cạy cái vòng sắt dưới ổ khóa lên, mở cửa ra. Cậu lấy đòn gánh và gàu múc phân từ trên xe xuống, bắt đầu múc phân trong hố xí của nhà vệ sinh bến xe.

Cậu vừa gánh được một gánh phân đổ vào thùng phân trên xe đẩy, đang chuẩn bị đi gánh gánh thứ hai, đột nhiên có hai thanh niên vạm vỡ cũng đến hốt phân. Họ mặc quần vải kaki đồng phục, áo ba lỗ đỏ bên trên in hai chữ vàng "Tiên Phong".

Cao Gia Lâm biết, đây là người của đội "Tiên Phong" thành Quan. Đội này là đội rau xanh, sự giàu có nổi tiếng cả huyện. Hai thanh niên này vừa nhìn thấy Cao Gia Lâm đang gánh phân, hằm hằm bỏ xe đẩy xuống, đi tới. "Tại sao anh lại ăn trộm phân của chúng tôi?" Một người trong đó đã chặn đường Cao Gia Lâm.

"Phân là của các anh?" Cao Gia Lâm không cho là đúng, phản vấn lại.

"Đương nhiên là của chúng tôi!" Người kia ở bên cạnh hét lên.

"Sao có thể là của các anh? Đây là nhà vệ sinh công cộng, đâu phải chỗ người của đội các anh đi ỉa!" "Mẹ kiếp!" Thằng nhãi phía trước đã chửi bậy.

"Mồm mép cho sạch sẽ chút! Chửi ai đấy?" Cơ bắp toàn thân Cao Gia Lâm căng cứng lên.

"Chửi mày đấy! Thằng ranh con, mày có biết không hả? Để có chút phân này, cả năm bốn mùa chúng tao cung cấp rau cho cán bộ ở bến xe, không lấy một xu! Mày dựa vào cái gì mà đến ăn trộm?" Người bên cạnh trợn mắt quát cậu.

"Bỏ lại hai đồng! Đền cái khóa!" Người phía trước chống nạnh nói.

"Đền tiền?" Cao Gia Lâm quay đầu, "Tao còn phải gánh đấy! Các người là bọn bá chủ phân bón!" Nói xong liền gánh đòn gánh phân bước tới trước. Hai người kia đều nắm chặt nắm đấm. Người phía trước mắt nhanh tay lẹ, đánh thẳng vào ngực Cao Gia Lâm một cú. Cao Gia Lâm mắt bốc hỏa, quăng đòn gánh xuống đất, cầm lấy gàu múc phân. Chém về phía thằng nhãi kia! Người phía trước nhảy lên, tránh được, người phía sau trong nháy mắt cũng chộp lấy gàu múc phân. Thế là, ba người hốt phân liền đánh nhau trên bãi đỗ xe của bến xe; gàu múc phân cán dài múa lượn trên không trung, những tia phân bắn tung tóe lên người cả ba. Ánh trăng mờ ảo lặng lẽ chiếu rọi khung cảnh hỗn loạn này. Chân của một thanh niên bị Cao Gia Lâm quất một gàu vào tê dại, kêu lên một tiếng rồi ngồi thụp xuống đất; trong khi lưng của Cao Gia Lâm lại bị người kia quất một gàu vào.

Cho đến khi người ở bến xe chạy ra, mới tách được bọn họ ra. Trạm trưởng đầu hói khuyên can hai bên nửa ngày, bảo Cao Gia Lâm đừng gánh nữa; nói bến xe đã ký "hợp đồng" với đội Tiên Phong rồi, phân chỉ có thể để họ gánh. Cao Gia Lâm trong lòng chửi thầm: "Còn mặt mũi nói là 'hợp đồng' cơ đấy! Lấy cái nhà vệ sinh thối hoắc này đổi lấy rau ăn không à!" Cậu cảm thấy nếu còn tiếp tục gánh đống phân này, chắc chắn sẽ còn đánh nhau. Người ta hai người, mình có một người, đánh không lại. Hơn nữa, họ ở gần đội, nếu gọi thêm một đám người đến, đánh mình chết dở thì sao! Cậu đành phải để đòn gánh phân lên xe, kéo xe đẩy rời khỏi bến xe.

Khu vực này chỉ còn công ty thực phẩm là chưa tới gánh. Ban đầu cậu chủ yếu cân nhắc việc bạn học khác của mình là Trương Khắc Nam làm việc ở đó, nên đã không tới.

Bây giờ cậu chợt nhớ ra, Khắc Nam chẳng phải đã được điều đến cửa hàng thực phẩm làm việc rồi sao? Cậu nhanh chóng quyết định đến nhà vệ sinh của công ty thực phẩm xem thử.

Cậu kéo xe, ngửi thấy mùi hôi thối trên khắp người mình; quần áo và tóc tai đều bắn đầy phân. Chỗ bị quất một gàu trên lưng đau như lửa đốt. Cậu cũng mặc kệ những thứ này; cậu chỉ nghĩ mau chóng làm đầy xe phân này, để sớm về thôn——ông Đức Thuận và Xảo Trân chắc đã đợi sốt ruột rồi.

Cậu để xe đẩy ở cổng lớn công ty thực phẩm, đi vào xem trong nhà vệ sinh có phân không. Cậu chưa bao giờ đến đây, tìm mãi mới thấy nhà vệ sinh. Cậu nhìn qua, phân không nhiều lắm, lại còn rất loãng, nhưng vẫn có thể làm đầy thùng phân của cậu. Chỉ có một điểm bất tiện: Đường từ nhà vệ sinh ra cổng lớn không tốt lắm, có vài chỗ rất hẹp, xe phân không kéo đến cạnh nhà vệ sinh được.

Thế là cậu quyết định gánh từng gánh ra; gánh ra lại đổ vào thùng phân trên xe. Cao Gia Lâm bận rộn lấy đòn gánh từ trên xe xuống, vào nhà vệ sinh phía sau gánh gánh phân đầu tiên. Khi gánh qua sân công ty thực phẩm, mấy người đang ngồi dưới một cây ngô đồng ở góc đông nam sân cứ liên tục chép miệng, hừ hừ, rõ ràng là chê mùi hôi làm phiền họ hóng mát trong sân. Bản thân Cao Gia Lâm cũng cảm thấy rất áy náy. Nhưng chuyện này không còn cách nào khác. Trong lòng cậu hy vọng những cán bộ này lượng thứ cho mình. Lần thứ hai cậu gánh ra, tình hình vẫn như vậy. Nhưng cậu vẫn cắn răng gánh. Lần thứ ba gánh ra, có một người phụ nữ lên tiếng. Giọng rất to, là cố tình nói cho cậu nghe: "Không gánh sớm không gánh muộn, lại cứ chọn lúc này mà gánh, thối chết mất thôi!" Cao Gia Lâm nghe thấy lời khó nghe này, không kìm được dừng bước. Nhưng cậu nghĩ, thêm một hai lần nữa là thùng phân trên xe đầy rồi, nhịn một chút, mau chóng đầy rồi đi thôi.

Khi cậu đổ xong gánh phân này, lại gánh đòn gánh không vào sân, người phụ nữ kia lại đứng dậy, hét về phía cậu: "Thằng gánh phân kia! Mày làm người ta thối chết mất! Mày đi chỗ khác mà gánh đi, đừng có ở đây bắt nạt người khác!" Cao Gia Lâm đứng sững lại giữa sân, hai tay run lên vì tức, răng nghiến chặt vào môi: Rõ ràng là bà ta đang bắt nạt người khác, vậy mà lại quay ngược lại nói cậu bắt nạt bà ta.

Cơn giận từ trong lòng cậu bốc lên, lại bị cậu đè nén xuống. Vừa rồi cậu đã đánh nhau với người ta một trận, không muốn lại xảy ra xung đột và rắc rối gì nữa; hơn nữa thùng phân trên xe chỉ còn một hai gánh nữa là đầy, nhịn một chút, nhiệm vụ tối nay là hoàn thành rồi. Thế là cậu lại đi gánh phân.

Đợi đến lần này gánh ra, người phụ nữ kia lại đứng dậy, khí thế càng lớn hơn, giọng nói càng thô hơn, lời lẽ cũng càng khó nghe hơn: "Cái loại người này tai điếc à? Đã nói với mày một lần rồi không nghe, còn ở đây gánh, chán ghét chết đi được!"

Một cán bộ có vẻ già hơn bên cạnh bà ta nói: "Đừng phí lời nữa, cứ để cho nó gánh đi; gánh xong thì không thối nữa chứ gì!"

"Mấy cái đồ nhà quê này, thật chán ghét!" Người phụ nữ kia lại chửi một câu.

Cao Gia Lâm lần này không thể nhịn được nữa! Mũi cậu cay xè, trong lòng nghĩ: Người nông thôn cứ phải chịu đựng như vậy sao! Một năm vất vả cực nhọc, cõng mặt trời từ núi đông sang núi tây, gặt lúa, phơi khô sàng sạch, chọn cái tốt nhất gửi lên thành phố, cho những người này ăn. Họ ăn xong, đít vừa vểnh lên là ỉa là đái, lại là người nông thôn đến thu dọn cho họ, quét dọn vệ sinh cho họ, vậy mà họ còn bắt nạt người nhà quê như thế này!

Cậu nảy sinh một tâm lý căm hận mãnh liệt đối với người phụ nữ này.

Cậu đột ngột đặt gánh phân giữa sân công ty thực phẩm, mũi miệng bốc ba luồng hơi đi về phía dưới cây ngô đồng kia. Cậu muốn tranh luận vài câu với người phụ nữ xấc xược đó. Khi cậu sắp đi đến trước mặt mấy người đó, người phụ nữ kia đứng dậy trước, không biết thằng nhóc cứng đầu này định làm gì. Mấy cán bộ già bên cạnh bà ta cũng căng thẳng đứng dậy. Cao Gia Lâm đột ngột dừng bước, lập tức cảm thấy bàng hoàng bất an: Trời ạ, người phụ nữ này lại chính là mẹ của Trương Khắc Nam!

Cậu cách bà ta mười mấy bước, đã nhận ra rõ ràng là bà ta. Cậu lập tức không biết làm sao cho phải, tiến không được, lùi cũng không xong, hai tay luống cuống cấu vào đầu ngón tay. Dù thế nào, cậu cũng không thể cãi nhau với mẹ của bạn học được! Chuyện này quá mức khó xử! Cậu nghĩ: Làm sao bây giờ? Xin lỗi bà ấy một tiếng? Nhưng mình đâu có trêu chọc bà ấy! Hay là nói một tiếng "xin lỗi"? Ngay lúc cậu đang tiến thoái lưỡng nan, mẹ Khắc Nam lại chỉ tay vào cậu, hỏi: "Mày ở đâu đến? Gánh phân không chọn lúc, chuyên môn chọn lúc này làm người ta bực mình à! Mày qua đây làm gì? Còn muốn ăn thịt người chắc?"

Bà ta rõ ràng đã không nhớ cậu là ai rồi. Đúng vậy, bây giờ cậu ăn mặc rách rưới, khắp người toàn phân; khuôn mặt cũng không còn trắng trẻo như thời học sinh, trở nên thô ráp, đã trở thành nông dân chính hiệu. Cậu trước kia chỉ đến nhà Khắc Nam hai ba lần, bà ta làm sao có thể nhớ cậu được chứ? Đã như vậy, Cao Gia Lâm cậu cũng không muốn khách khí nữa. Nhưng vì sự tôn trọng đối với mẹ của bạn học cũ, cậu vẫn cố gắng giải thích với giọng bình tĩnh: "Bác đừng giận, cháu sắp xong rồi. Việc này không còn cách nào khác. Chúng cháu vào thành phố gánh phân vào ban đêm, cũng là cân nhắc ban ngày cơ quan làm việc, không vệ sinh; không ngờ các bác lại hóng mát trong sân vào ban đêm..." Mấy cán bộ bên cạnh đều nói: "Thôi, thôi, mau làm đầy rồi kéo đi..." Nhưng mẹ Khắc Nam vẫn giận dữ nói: "Đi xa ra! Cả người toàn phân! Hôi hám!"

Cao Gia Lâm lập tức nổi cáu. Cậu nói đầy ác ý với mẹ bạn học cũ: "Trên người cháu đúng là không sạch sẽ lắm, nhưng, cháu ngửi thấy trên người bác cũng có một mùi hôi!"

Mẹ Khắc Nam tức đến mức da mặt run lên bần bật, muốn lao qua túm lấy cậu; may nhờ mấy người bên cạnh cứng rắn ngăn bà ta lại, rồi bảo Cao Gia Lâm đừng làm loạn nữa, đi gánh phân của mình đi.

Cao Gia Lâm quay người lại, đi đến gánh gánh phân đó lên, cố nén nước mắt ra khỏi cổng lớn công ty thực phẩm. Cậu đổ phân vào thùng trên xe, mặc dù còn hai gánh nữa mới đầy, cậu cũng không gánh nữa, kéo xe đẩy đi luôn.

Cậu kéo xe đẩy, quành ra con đường lớn thông ra phố, mũi hết đợt này đến đợt khác thấy chua xót. Ánh đèn thành phố đã dần thưa thớt, hầu hết các tòa nhà đều ẩn mình trong bóng tối. Chỉ có ánh đèn của trạm thủy văn phía bên kia sông vẫn sáng, đổ những vệt sáng màu đỏ cam dài trên mặt nước, theo làn sóng lăn tăn, giống như từng chùm ngọn lửa đang cháy trong nước. Trong lòng Cao Gia Lâm cũng đang cháy những ngọn lửa. Cậu dừng xe phân lại bên đường, trong mắt rưng rưng lệ, nhìn thành phố lặng lẽ tịch mịch, trong lòng tự nhủ: Mình nhất định phải đến đây! Mình có văn hóa, có tri thức, mình kém hơn đám thanh niên sống ở đây điểm nào chứ? Tại sao mình phải chịu sự sỉ nhục như thế này?

Lúc này, ánh mắt cậu nhìn về phía mặt sông được ánh đèn nhuộm đỏ dưới trạm thủy văn, thấy cảnh sắc vô cùng tráng lệ. Máu toàn thân cậu sôi lên, vậy mà lại bỏ xe phân, chạy về phía đó. Khi gần đến bờ sông, cậu xuyên qua một mảnh đất trồng rau lớn. Cậu biết đây là của đội "Tiên Phong". Nhớ tới trận ẩu đả ở bến xe vừa rồi, mũi miệng cậu bốc hơi nóng, chạy tới hái một ôm cà chua như thể để trả thù.

Cậu đến bên một vũng nước được ánh đèn chiếu sáng cạnh bờ sông, trước tiên ném ôm cà chua xuống nước, sau đó bản thân cũng vung người nhảy xuống theo.

Cậu nín thở dưới nước, cố gắng khiến bản thân chìm xuống; sau đó lại để cơ thể từ từ nổi lên mặt nước. Cậu bơi một lát, vớt từng quả cà chua trên mặt nước lên, rửa sạch, lại ném lên bờ. Bản thân cậu cũng kéo bộ quần áo sũng nước bò lên, ngồi bệt xuống, vớ lấy một quả cà chua, ăn ngấu nghiến...

Cao Gia Lâm loay hoay cả nửa đêm, mới cùng ông lão Đức Thuận, Xảo Trân kéo hai xe phân về tới thôn. Xảo Trân về nhà trước. Cậu và ông lão Đức Thuận đổ phân vào hố phân trước thôn, lấy đất lấp lại. Ông lão Đức Thuận một mình đi trông coi gia súc. Cậu bèn mang theo tâm trạng u uất trở về nhà. Cha cậu đang ngáy khò khò trên giường sưởi phía trước; mẹ cậu trèo dậy, hỏi cậu sao giờ này mới về. Cậu không trả lời, tìm quần áo khô trong hòm. Mẹ cậu lần mò, lấy ra một lá thư từ giỏ kim chỉ trên đầu giường sưởi phía sau đưa cho cậu, nói: "Chú hai của con gửi đến đấy. Con xem trước đi, mẹ ngủ đây, sáng mai hẵng đọc cho chúng ta nghe..." Nói xong liền nằm xuống ngủ.

Cao Gia Lâm chưa thay quần áo, vội vàng bóc thư ra, ghé vào đèn dầu hỏa xem——

Anh cả, chị dâu: Hai người khỏe không! Em muốn báo với anh chị một tin tốt: Tổ chức đã đồng ý thỉnh cầu của em, cho em chuyển ngành về khu vực chúng ta làm việc. Hiện tại nghe tin từ địa phương gửi văn thư nói, sơ bộ quyết định sắp xếp cho em làm Cục trưởng Cục Lao động tại chuyên thự khu vực.

Em rất vui, mấy chục năm xa cách quê hương, trong mơ cũng thường nghĩ tới chuyện trở về. Hiện tại em cũng đã hơn năm mươi tuổi, tục ngữ có câu, lá rụng về cội; sống những năm tháng cuối đời ở quê nhà là nguyện vọng lớn nhất của em. Mấy đứa con của em đều đã tham gia công tác ở Tân Cương, để không gây thêm phiền hà cho Đảng, cứ để chúng làm việc tại địa phương đó đi, không chuyển về nữa. Em và mẹ của bọn trẻ, còn có cả Gia Bình nhỏ nhất, tổng cộng ba người sẽ trở về.

Nếu em về tới khu vực chúng ta, đợi công việc ổn định, liền chuẩn bị về thôn chúng ta một chuyến, thăm anh chị. Chuyện còn lại gặp mặt rồi nói tiếp.

Em: Ngọc Trí

Cao Gia Lâm đọc xong thư, kích động đến mức vỗ mạnh một cái vào hòn đá chặn giường, lớn tiếng gọi: "Bố! Mẹ! Mau tỉnh lại đi..."