Trương Khắc Nam đem tất cả sự khổ sở của mình trút hết lên một cây gậy gỗ du. Khúc gỗ du đã bị cắt bỏ cành ngọn này đang nằm cạnh đống than và đống củi ở sân nhà cậu.

Việc nấu nướng và củi nhóm lò trong cả mùa đông năm nay của nhà họ vốn dĩ đã dư dả từ lâu, hoàn toàn không cần phải bổ củi nữa. Cho dù có thiếu củi, từ trước tới nay nhà họ có ai phải tự tay động đến đâu? Hết thì mua mấy gánh là được, đâu cần Trương Khắc Nam phải tốn sức thế này! Khúc gỗ du thô kệch này, chẳng ai nhớ nổi nó đã nằm ở sân nhà họ từ năm nào; cũng quên mất là do ai đưa tới cho họ. Dù sao thì nó vẫn luôn nằm ở đó để chặn mấy đống củi, ngăn không cho những đống củi đã xếp gọn đổ xuống.

Vào ngày thứ hai sau khi nhận được bức thư tuyệt giao của Hoàng Á Bình, Trương Khắc Nam đã mang từ cái sân phía sau cửa hàng lương thực thực phẩm về một cây rìu lớn cán dài, im lặng không nói một lời mà bổ khúc gỗ du này. Trong số các loài cây ở địa phương, thớ của cây du là dai nhất, bình thường chẳng ai dùng làm củi đốt cả — bởi vì rất khó bổ.

Trương Khắc Nam cứ tan làm là lại bổ. Thực ra nhiều ngày liền cậu chẳng bổ được mấy thanh củi. Cậu cũng mặc kệ là bổ được hay chưa bổ được. Dù sao thì cứ bổ đến mồ hôi đầm đìa khắp đầu khắp mình, thở hổn hển gấp gáp như cái ống bễ. Nhưng cậu vẫn không ngừng tay dù chỉ một phút để vung cây rìu cán dài đó... Đến khi mệt quá không chịu nổi nữa, cậu lại quay vào nằm ngửa trên giường, hai tay gối đầu, nhắm nghi mắt không nói một câu nào.

Mẹ cậu thỉnh thoảng sang nhìn thấy bộ dạng này của cậu, cũng không nói một câu nào, chỉ trầm mặt lườm cậu vài cái. Trong lòng bà đang cuồn cuộn những gì thì không nhìn ra được, chỉ là năm ngoái đã cai thuốc mà nay lại hút lại. Bố của Khắc Nam đang học tập ở trường Đảng huyện, thường xuyên không về nhà. Cả cái khoảng sân độc lập này cả ngày tĩnh lặng không một tiếng động.

Hôm nay, cậu điên cuồng bổ cây du một lúc, rồi lại nhắm nghiền mắt nằm lên giường, thân hình cao lớn vạm vỡ như thể đã mất hết sinh khí, bất động không nhúc nhích.

Mẹ cậu bước vào. Lần này bà mở lời: "Nam Nam, con đứng dậy mau!"

Trương Khắc Nam giống như không nghe thấy, vẫn nằm bất động.

"Đứng dậy! Mẹ có chuyện muốn nói với con! Con giống y như người bố vô tích sự của con, hơn hai mươi tuổi đầu rồi, xem ra cái dáng vẻ thảm hại gì thế này!"

Khắc Nam mở mắt, nhìn nét mặt âm trầm của mẹ, không nói gì, vẫn nằm đó.

"Mẹ nói cho con hay! Mấy hôm trước mẹ đã dò hỏi rõ ràng rồi, cái tên Cao Gia Lâm đó là đi cửa sau mới được nhận vào làm việc! Là do cái tên nịnh bợ Mã Chiếm Thắng làm thủ tục đấy! Chứng cứ mẹ đã nắm trong tay cả rồi!" Trên mặt bà thoáng hiện lên một nụ cười khó đoán.

Trương Khắc Nam vẫn không thèm để ý đến mẹ mình, cậu không biết chuyện này có liên quan gì đến việc mình thất tình, liền nhạt giọng nói: "Cửa trước hay cửa sau, thế nào thì cũng vậy thôi..."

"Cái đồ vô tích sự này! Mẹ bảo con này, mấy hôm trước mẹ đã đến Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Địa ủy để vạch trần tố cáo chuyện này rồi. Hôm nay nghe chú Khương bên Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật huyện nói, Kiểm tra Kỷ luật Địa ủy rất coi trọng việc này, đã phái người đến đây, hôm nay đã đến huyện rồi. Cái tên Cao Gia Lâm đó tiêu đời rồi!" Trương Khắc Nam giật mình trở mình ngồi dậy, trừng mắt nhìn mẹ, quát lên: "Mẹ! Sao mẹ lại có thể làm chuyện này chứ? Chuyện này ai muốn làm thì mặc kệ họ đi! Nhà mình sao lại có thể làm chuyện này cơ chứ? Làm thế chẳng phải chúng ta thành tiểu nhân rồi sao!"

"Mẹ kiếp nhà mày! Cái đồ không nên thân này! Người yêu đã bị người ta cướp mất rồi, mà còn nói cái câu ba xu không đáng một cặn bã này! Tao tại sao lại không vạch trần tố cáo cái đồ chó chết đó chứ, một tên nhà quê mà dám leo lên đầu lên cổ lão nương, lão nương không trả thù nó thì cũng tha cho nó dễ dàng thế sao? Hơn nữa, nó đi cửa sau, vi phạm pháp luật kỷ luật, tao là một cán bộ nhà nước, có trách nhiệm bảo vệ kỷ luật của Đảng!"

"Mẹ, xét về nguyên tắc thì mẹ đúng. Nhưng xét về đạo lý, nhà mình làm thế này là tự hủy hoại đấy! Mọi người đều mở to mắt nhìn kìa! Quyết không đời nào cho rằng tính đảng của mẹ cao đâu, mà sẽ nghĩ là mẹ đang trả thù tư đấy! Chúng ta không thể dùng cái sai để sửa cái sai!"

Mẹ cậu bước lên một bước, giáng thẳng mấy cái tát vào mặt Trương Khắc Nam, rồi ngã phịch xuống giường khóc lóc; miệng đau đớn kêu lên: "Số tôi sao mà khổ thế này! Sinh ra cái thứ không nên trò trống gì..."

Khắc Nam lấy tay ôm cái bên mặt bị mẹ đánh, nước mắt tuôn rơi lã chã, nói: "Mẹ! Mẹ biết không, con rất thích Á Bình... Trong lòng con từ trước tới nay đau đớn như dao cắt vậy, con thậm chí còn muốn chết! Con cũng từng hận Cao Gia Lâm! Nhưng con nghĩ đi nghĩ lại, đây là chuyện không còn cách nào khác! Người ta vẫn nói, dưa ép không ngọt. Đã không thích con, mà thích Cao Gia Lâm, thì con dẫu có đau khổ đến đâu cũng phải thừa nhận cái hiện thực này. Mẹ biết đấy, con vốn lương thiện, từ bé đến lớn ngay cả cảnh người ta giết gà con cũng không dám nhìn. Thứ mà con sợ nhất, ghét nhất trong đời chính là lò mổ! Con cứ nghe thấy tiếng lợn kêu là tóc dựng cả lên, thần kinh như muốn rối loạn. Thế nên, con cũng không muốn nhìn thấy trong môi trường sống xung quanh con, giữa người với người, lại có sự tàn sát lẫn nhau về mặt tinh thần... Mẹ ơi! Con tuy mới hai mươi lăm tuổi, nhưng con đã trải qua không ít sóng gió cuộc đời; sở dĩ con có nhiều bạn bè trong xã hội, mọi người cũng sẵn sàng qua lại với con, chính là vì con đối xử với người ta chân thành rộng lượng... Con cũng có khuyết điểm của mình, tính cách không kiên cường, sự quyết đoán trong cuộc sống không đủ, tầm nhìn hẹp hòi, Á Bình chính là không thích những điểm này ở con. Nhưng cô ấy không hề biết rằng, con chưa đến mức là một kẻ sa ngã! Á Bình! Em không hiểu hết về anh đâu..." Trương Khắc Nam hai tay ôm lấy ngực mình, lúc đầu là nói với mẹ, sau đó lại nói với Á Bình mà cậu không nhìn thấy, khuôn mặt đau đớn biến dạng thành một hình thù đáng sợ. Nói xong, cậu ngã sụp xuống giường, nặng trịch như ai vừa vứt xuống một bao lương thực...

Lâu lắm sau đó, Khắc Nam mới bò dậy từ trên giường. Mẹ cậu không biết đã đi từ lúc nào; cũng chẳng biết bà đã đi đâu. Cứ như trong ngôi chùa miếu hoang vu vắng lặng.

Khắc Nam bước ra ngoài cửa, dưới chân tường sân đi lại dồn dập suốt một hồi lâu.

Sau khi trên mặt đất vương vãi hơn chục mẩu tàn thuốc, cậu bước ra cửa, đi thẳng về phía trạm phát thanh. Cậu tìm gặp Hoàng Á Bình, nhanh chóng đem chuyện mẹ mình viết thư cho Kiểm tra Kỷ luật Địa ủy, và việc Kiểm tra Kỷ luật Địa ủy đã phái người đến huyện kể hết cho Á Bình nghe, đồng thời cũng nói ra tất cả những tâm sự trong lòng mình. Cậu để Á Bình xem có cách nào vãn hồi cục diện này không.

Hoàng Á Bình nghe xong, còn chưa kịp sốT ruột, vừa mở miệng đã chửi: "Mẹ anh đúng là một kẻ ti tiện!" Sau đó trong mắt cô ánh lên ngấn lệ, nói với Khắc Nam: "Khắc Nam, anh là một người tốt..."

Vấn đề Cao Gia Lâm đi cửa sau để đi làm đã nhanh chóng được Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Địa ủy và huyện ủy điều tra làm rõ. Cùng lúc đó, chú của Cao Gia Lâm cũng biết chuyện này, hai lần gọi điện thoại cho bí thư huyện ủy, yêu cầu tổ chức kiên quyết trả Cao Gia Lâm về.

Hiện tại, vấn đề như thế này vẫn luôn là điều công chúng quan tâm nhất. Chuyện này nhanh chóng lan truyền trong thị trấn; đầu đường xó chợ, mọi người đều râm ran bàn tán.

Trong một cuộc họp thường vụ huyện ủy, chuyện này đã được đưa vào chương trình nghị sự riêng. Những người điều tra đã tham dự cuộc họp thường vụ, báo cáo chi tiết tình hình điều tra sự việc này.

Quyết định của ban thường vụ nhanh chóng được đưa ra: bãi nhiệm công việc và hộ khẩu thành thị của Cao Gia Lâm, đưa trở về đại đội cũ; phó cục trưởng Cục Lao động huyện Mã Chiếm Thắng coi thường kỷ luật đảng, nhiều lần đi cửa sau tạo gió độc hại, bãi nhiệm chức vụ lãnh đạo, điều chuyển khỏi Cục Lao động, chờ bộ phận nhân sự phân công lại công việc...

Văn bản chuyên biệt nhanh chóng được ban hành xuống các đơn vị liên quan. Mã Chiếm Thắng sốt ruột như kiến bò chảo nóng, đi khắp nơi thăm viếng lãnh đạo, cậy nhờ người xin xỏ, nói là xin để mình được kiểm điểm thật tốt, thỉnh cầu huyện ủy đừng giáng kỷ luật mình. Sau đó, khi thấy mọi chuyện tạm thời đều vô ích, anh ta đành đi khắp nơi kêu oan rằng: "Ái chà chà, lần này liếm đít trúng ngay lưỡi dao mẹ nó rồi..."

Mấy ngày nay, ngoại trừ Mã Chiếm Thắng ra, một người trong cuộc khác là Hoàng Á Bình cũng đang đôn đáo chạy ngược chạy xuôi, dò la tin tức, tìm bạn bè của bố mình xem có thể vãn hồi cục diện, đừng để Cao Gia Lâm phải về nông thôn hay không. Khi nhìn thấy văn bản do huyện ủy ban hành, cô mới biết cục diện đã không thể vãn hồi được nữa.

"Xong rồi! Xong rồi! Tất cả tiêu đời rồi..." Cô gào thét trong lòng, không biết phải làm sao cho phải. Cô không thể ngờ rằng sự thay đổi của cuộc sống lại nhanh chóng như chớp giật; cô vừa mới bắt đầu niềm vui, ngay lập tức lại rơi vào đau khổ!

Cô tự bứt tóc mình, lăn lộn trên giường. Cô không thể chịu đựng được nỗi đau khổ do đòn giáng này mang lại. Tiêu điểm nỗi đau của cô nằm ở đâu?

Điều này là hiển nhiên không cần nói cũng biết: cô chân thành yêu Cao Gia Lâm, nhưng cô cũng chân thành không muốn Cao Gia Lâm là một nông dân! Cô đau khổ chính vì mâu thuẫn này đây!

Nếu có sự kiên định lựa chọn về một phía, cô đã không đau khổ thế này: giả sử cô không yêu Cao Gia Lâm, thì Cao Gia Lâm có xuống địa ngục cũng chẳng liên quan gì đến cô; nếu cô vì tình yêu mà bất chấp tất cả, thì Cao Gia Lâm có xuống địa ngục cô cũng sẽ không đi theo xuống đó! Mâu thuẫn là thứ không thể dung hòa. Cả hai mặt cô đều tự cho là rất quan trọng: cô yêu Cao Gia Lâm mà lại sợ anh làm nông dân cơ chứ!

Cuộc sống đối với những người như cô luôn là vô tình. Nếu cô không xác lập và kiên định nguyên tắc sống của chính mình, cuộc sống sẽ liên tục đưa ra những vấn đề gay gắt như thế này để bắt cô lựa chọn. Không lựa chọn cũng không được! Bản thân mâu thuẫn của cuộc sống chính là vị thượng đế có mặt ở khắp mọi nơi, không ai có thể hòng thoát khỏi nó!

Hoàng Á Bình cảm thấy mình không biết phải làm sao cho phải. Bản thân Gia Lâm thì không có ở đây, cô lại chẳng có người bạn thân thiết nào để bàn bạc cùng. Khắc Nam thì đúng là có thể bàn bạc đấy, nhưng anh lại đang ở cái vị thế như thế giữa hai người bọn họ, hoàn toàn không thể tìm anh được.

Cô liền nhớ đến người bố thân yêu của mình. Bây giờ cô chỉ có thể nói chuyện này với ông.

Nói chuyện với bố thế nào đây? Ông vốn dĩ đã phản đối việc cô rời bỏ Khắc Nam để tìm đến Gia Lâm. Trong chuyện này, cô đã làm tổn thương lòng ông, ông sẽ đối phó thế nào với hoàn cảnh khó khăn hiện tại của cô đây? Dù thế nào đi nữa, cô vẫn cứ phải tìm bố.

Cô về nhà tìm ông, ông không có nhà. Mẹ nói cho cô biết: bố đang ở văn phòng. Thế là cô lại cắm cổ chạy đến văn phòng của ông.

Bố cô đang đeo kính lão, đọc báo Giải Phóng Quân. Thấy cô bước vào, bèn tháo kính lão xuống, đặt lên tờ báo.

"Bố, chuyện của Cao Gia Lâm bố có biết không?"

"Sao tao lại không biết chứ? Cuộc họp thường vụ nào tao chẳng tham gia..."

"Thế này thì phải làm sao đây cơ chứ..."

"Làm sao cái gì mà làm sao?"

"Con phải làm sao đây?"

"Con á?"

"Vâng..."

Bố cô ngẩng đầu lên, nhìn ra ngoài cửa sổ, trầm mặc hồi lâu.

Ông châm một điếu thuốc, cũng không nhìn cô, vẫn nhìn ra ngoài cửa sổ mà nói:

"Tâm tư của tụi trẻ các con bây giờ, tao rất khó hiểu. Các con quá thích hành động theo cảm tính. Các con không được trải qua sự huấn luyện nghiêm ngặt của đời sống cách mạng, trên người rơi rớt quá nhiều thứ tiểu tư sản. Chính những thứ này đã dẫn đến hoàn cảnh hiện tại của con đấy..."

"Bố, bố đừng có lên lớp chính trị với con trước đã! Bố biết bây giờ con đau khổ đến mức nào không..."

"Đau khổ là do con tự chuốc lấy."

"Không! Con cảm thấy cuộc sống quá tàn nhẫn, nó luôn đùa giỡn với vận mệnh con người!"

"Đừng có oán trách cuộc sống! Cuộc sống mãi mãi công bằng! Con nên oán trách chính mình ấy!" Vị lão quân nhân lớn tiếng nói, kích động đứng phật dậy khỏi chiếc ghế, đôi mắt ẩn dưới hàng mày rậm sắc bén vô cùng nhìn chằm chằm vào cô con gái.

Hoàng Á Bình giậm chân một cái, kéo giọng mếu máo nói:

"Bố, con không ngờ con người ta chốc lát lại trở nên tàn nhẫn với con như vậy! Con hận bố!"

Bố cô bỗng chốc mềm lòng, bước tới dùng bàn tay thô ráp xoa nhẹ mái tóc cô, bảo cô ngồi xuống ghế, rồi lấy khăn tay lau đi những giọt nước mắt khóe mi cô. Sau đó ông quay người, pha một cốc sữa mạch nha, cho thêm một thìa lớn đường trắng, đặt trước mặt cô, nói:

"Uống ngụm nước trước đi, giọng con khản đặc cả rồi..."

Ông lại ngồi thụp xuống chiếc ghế xoay trước bàn làm việc, những ngón tay gõ lộp bộp trên mặt bàn, ngẩn ngơ nhìn cô con gái từng ngụm nhỏ uống cốc đồ uống đó.

Hồi lâu, ông mới tựa lưng vào thành ghế, thở dài một hơi thật dài rồi nói:

"Tao không hoài nghi tình cảm của con đối với cậu thanh niên kia. Tao tuy chưa gặp mặt nó, nhưng biết người con gái của tao yêu sẽ không phải kẻ tầm thường, ít nhất cũng là một người có tài năng. Thế nên, việc con đột ngột vứt bỏ Khắc Nam, tao với mẹ con mặc dù rất đau lòng, cũng cảm thấy vô cùng áy náy với gia đình nhà họ Trương, nhưng chúng ta rốt cuộc vẫn không hề cưỡng chế ngăn cản con làm thế. Cả đời bố trải qua mưa bom bão đạn đi đông đi tây, chín chết một sinh, nửa đời người rồi mới được ngươi bảo bối là con. Đối với tao và con mà nói, tao coi con trọng hơn cả bản thân mình; tao không nỡ để con chịu dù chỉ một chút ủy khuất. Chính vì thế, sự quan tâm của tao dành cho con chỉ giới hạn ở việc không để con chịu ủy khuất, mà không giáo dục con thiết lập nhân sinh quan cho đúng đắn nhiều hơn..."

Ông bỗng khựng lại, tay vung lên giữa không trung, tự lầm bầm bất mãn với bản thân rằng: "Nhắc mấy chuyện này làm gì cơ chứ! Mọi thứ đều đã quá muộn màng rồi!"

Ông rít một hơi thuốc, quay đầu nhìn cô con gái đang ngồi im lặng, nói:

"Chuyện này tao đã suy nghĩ rồi, lần này tốt nhất con nên nghe lời bố. Nhà mình sắp tới Nam Kinh rồi, cậu thanh niên kia là nông dân, chúng ta sao có thể mang nó đi theo được? Cho dù có bố trí nó ở vùng ngoại thành làm xã viên nông thôn, hai mẹ con các con cả đời này sẽ sống ra sao? Tình cảm ra tình cảm, hiện thực ra hiện thực, con nên..."

"Bố bảo con đi cắt đứt với Gia Lâm ư?" Hoàng Á Bình ngẩng đầu lên, đôi môi run rẩy.

"Đúng vậy. Nghe nói nó hiện đang họp ở trên tỉnh, sắp về rồi, con tìm nó đi..."

"Không, bố! Đừng nói nữa! Con sao có thể tìm nó để cắt đứt quan hệ cơ chứ? Con yêu anh ấy! Bọn con mới vừa yêu nhau thôi! Những đòn giáng mà anh ấy phải chịu đựng bây giờ đã đủ nặng nề rồi, con sao có thể giáng thêm đòn nữa cho anh ấy chứ? Con..."

"Á Bình, loại chuyện này không thể tùy hứng nữa! Loại chuyện này cũng không cho phép người ta tùy hứng nữa! Nếu không thể sống chung một chỗ, sớm muộn gì cũng phải cắt đứt, cắt đứt sớm một ngày thì tốt hơn! Nỗi đau sẽ ít đi một chút..."

"Sẽ không bao giờ ít đi đâu! Con sẽ mãi mãi đau khổ..."

Bố cô đứng dậy, cúi gằm đầu chậm rãi bước đi trên mặt đất, liên tiếp thở dài hai tiếng, nói:

"Cả đời trải qua vô số chuyện phiền muộn, chẳng có chuyện phiền muộn nào khiến người ta phiền muộn thế này... Phiền muộn thật đấy!" Ông lắc đầu, "Vốn dĩ, con và Khắc Nam đang yên đang lành, thế mà... Ồ, hôm qua tao vừa nhận được thư của chiến hữu cũ, nói bên Nam Kinh đã liên hệ đơn vị công tác cho Khắc Nam rồi..."

Hoàng Á Bình chợt đứng phắt dậy, lớn tiếng hét lên: "Bây giờ bố đừng nhắc đến Khắc Nam! Đừng nhắc đến tên anh ấy..."

Cô bước qua, ngồi vào chiếc ghế xoay của bố, kéo lấy một tờ giấy trắng.

"Con định làm gì thế?" Bố cô đứng khựng lại hỏi.

"Con muốn viết thư cho Gia Lâm, kể hết tất cả những chuyện này!"

Bố cô vội vã bước đến bên cô nói: "Bây giờ con ngàn vạn lần đừng viết thư cho nó! Chuyện nghiêm trọng thế này, để nó biết rồi, ở bên ngoài xảy ra chuyện gì thì phải làm sao? Chẳng phải nó sắp về rồi sao?"

Hoàng Á Bình ngẫm nghĩ một lúc, đẩy tờ giấy sang một bên. Ý kiến này của bố cô đã được cô nghe theo, nói:

"Tính theo thời gian thông báo trước đó ở trên tỉnh, thì thêm một tuần nữa là anh ấy về rồi."

Cô bước qua, giật liền một mạch bảy tờ lịch treo trên tường của bố rẹt rẹt.