Đến giờ ăn sáng, một chiếc xe Jeep màu xanh cỏ chạy vào làng Cao Gia. Nó dừng lại ở khoảng đất trống giữa làng. Em trai của Cao Ngọc Đức, người đã đi lính mấy chục năm nay, đã trở về! Tin tức truyền đi khắp làng nhanh như gió. Người trong làng, bất kể người lớn hay trẻ con, đều vứt bỏ bát cơm đang ăn dở, đổ xô về phía ngôi nhà tường vách đổ nát của Cao Ngọc Đức.
Làng Cao Gia đã bao năm rồi không náo nhiệt được như thế này. Các cụ ông cụ bà chống gậy, các cô vợ bế con nhỏ bú mớm, nông dân trì hoãn thời gian ra đồng, bọn trẻ đi học khoác trên vai chiếc cặp sách, chen chúc ồn ào, gọi nhau í ới, thi nhau chạy tới xem "quan lớn". Đàn chó trong làng không biết đã xảy ra chuyện gì, cũng sủa vang chạy theo người. Cả làng loạn cả lên, còn náo nhiệt hơn cả đám cưới nhà ai.
Trong hang nhà Cao Ngọc Đức đã chật ních người. Nhiều người hơn nữa tràn ra sân và bên mép đất cao, thay phiên nhau chen đến cửa, tò mò nhìn nhân vật lớn nhất của làng mình khi ra ngoài thế giới.
Mẹ Gia Lâm đang nấu cơm ở hang bên cạnh. Rất nhiều phụ nữ trong làng đều đang giúp bà. Người thì kéo ống bễ, người thì thái rau, người thì cán mì. Gặp chuyện như thế này, tất cả hàng xóm đều vui lòng giúp đỡ. Cao Gia Lâm lấy trong túi xách của chú ra rất nhiều kẹo, đang phân phát cho lũ trẻ trong đám đông. Cậu cố gắng giữ một thái độ kín đáo, nhưng sự phấn khích không thể che giấu vẫn khiến cậu rạng rỡ, cử chỉ cũng có phần vụng về hơn ngày thường.
Hai anh em Cao Ngọc Đức và Ngọc Trí bị một nhóm người lớn tuổi vây quanh giữa sân nhà. Ngọc Trí đã thay trang phục cán bộ địa phương, nhìn cậu không phải trẻ hơn anh trai mười tuổi, mà là hai mươi tuổi. Dáng người cậu không cao, nhưng khá béo, mặt mày hồng hào, rất ít nếp nhăn. Tóc vẫn đen nhánh, chỉ có hai bên mai lấm tấm vài sợi tóc bạc. Cậu tươi cười rạng rỡ, nhận ra những người bạn thuở nhỏ của mình. Những người này đều đã ngoài năm mươi, vừa thân thiết vừa câu nệ đón lấy điếu thuốc lá cậu trịnh trọng mời bằng hai tay. Khi cụ Đức Thuận và một vài bậc trưởng bối khác bước vào, Ngọc Trí lần lượt đỡ từng người ngồi lên bờ đá chắn sập, hỏi thăm sức khỏe và răng cỏ của họ thế nào. Các cụ ông lại tụt xuống từ bờ đá, sờ soạng hoặc vỗ vỗ lên người cậu, ai nấy đều mở cái miệng móm mém không còn răng mà kêu lên: "A, thân thể tốt quá...", "Nghe nói trên người cậu đeo không ít huân chương à?"
"Có một thời gian, cậu bặt vô âm tín, còn có lời đồn là cậu hy sinh rồi chứ!"
"Ha ha, nghe nói bây giờ cậu làm quan lớn rồi!"
...Cao Ngọc Trí cười hì hì trả lời câu hỏi của họ. Cụ Ngọc Đức đứng bên cạnh, miệng ngậm chiếc tẩu thuốc lào, vừa cười vừa lấy bàn tay gầy guộc lau nước mắt.
Đồng chí Mã Chiếm Thắng, Phó cục trưởng Cục Lao động huyện, người tháp tùng Cao Ngọc Trí về làng, đi vệ sinh một lát, quay lại thì không thể chen vào sân nhà Cao Ngọc Đức được nữa.
Cao Gia Lâm gặp ông ta trên mép đất cao, cố kéo ông ta chen vào lại. Nhưng Mã Chiếm Thắng nói: "Đợi chút đã. Chú cháu mấy chục năm mới về nhà lần đầu, người trong làng ai cũng muốn xem mặt chú ấy! Nếu cháu không bận, chúng ta cứ ra xe Jeep ngồi một lát đi!"
Gia Lâm hôm nay rất vui, bảo rằng bây giờ cậu không có việc gì, bèn cùng ông Mã đi về phía xe Jeep. Trong xe Jeep đã chật ních một đám trẻ con, Chiếm Thắng định đuổi chúng xuống, Gia Lâm ngăn ông lại: "Thôi, thôi, lũ trẻ chưa từng thấy thứ này, cứ để cho chúng ngồi một lát, chúng ta cứ đứng dưới gốc cây này một lúc là được."
Chiếm Thắng khoác một cánh tay thân mật lên vai Gia Lâm, nói với cậu: "Chuyện khác tôi chưa bàn với cậu; tôi chỉ nói trước với cậu một câu, công việc của cậu chúng tôi sẽ sớm giải quyết ổn thỏa..." Tim Cao Gia Lâm đập mạnh liên hồi. Câu nói này tác động quá lớn lên thần kinh của cậu! Khi cậu còn chưa kịp phản ứng, Cao Minh Lầu đã đứng trước mặt họ rồi.
Minh Lầu cười nói: "Gia Lâm, sao cháu còn chưa về nhà tiếp đãi chú hai của cháu? Bố mẹ cháu già cả rồi, tay chân chậm chạp, trong nhà lại không có ai nữa..." Nói xong ông ta quay người lại, nhiệt tình bắt tay Mã Chiếm Thắng.
Gia Lâm nói: "Ông Mã không chen vào nhà cháu được, cháu ở lại đây đứng cùng ông ấy một lát."
Minh Lầu nói: "Cháu cứ đi việc của cháu đi. Để cục trưởng Mã qua nhà chú ngồi một chút. Ngoài ra, cháu bảo với mẹ cháu, chú cháu ăn bữa cơm đầu ở nhà các cháu, bữa sau không cần chuẩn bị nữa, nhà chú đã chuẩn bị rồi. Ôi chao, thật chẳng dễ dàng gì! Ngọc Trí mấy chục năm làm cách mạng không về nhà, dù thế nào cũng phải ăn một bữa cơm ở nhà chú!" Ông ta quay đầu nói với Chiếm Thắng: "Ngọc Trí là vị cán bộ lớn nhất của làng ta khi ra ngoài, là niềm tự hào của cả làng Cao Gia!" "Đồng chí Cao Ngọc Trí hiện là Cục trưởng Cục Lao động của địa khu ta, cấp trên trực tiếp của tôi." Mã Chiếm Thắng nói với Cao Minh Lầu. "Tôi biết rồi!" Cao Minh Lầu vừa nói vừa bảo Gia Lâm về nhà lo việc, rồi ông ta kéo Mã Chiếm Thắng đi về phía nhà mình ở đầu làng.
Ăn cơm xong, Gia Lâm theo cha và chú lên phần mộ của ông bà.
Mộ tổ tiên nằm trên một sườn đồi hướng về phía mặt trời phía sau làng. Hai nấm mồ phủ đầy cỏ lau và ngải cứu rậm rạp - hai cụ già đã yên nghỉ ở đây hơn mười năm rồi.
Cụ Ngọc Đức lấy từ chiếc giỏ tre vừa xách theo ra một ít bánh màn thầu và bánh rán, đặt lên bàn thờ đá; lại lấy ra một xấp giấy vàng mã đốt cháy; sau đó kéo Ngọc Trí và Gia Lâm quỳ xuống lạy. Ngọc Trí hơi do dự một chút, nhưng thấy mặt anh trai khó coi như bị sương đen đánh, bèn quỳ theo. Trong trường hợp như vậy, Cục trưởng Cục Lao động đành phải nhập gia tùy tục. Cả ba người cùng lạy ba cái. Gia Lâm và chú đứng dậy. Cụ Ngọc Đức lại gục đầu xuống đất, oa oa khóc lớn, khiến hai người kia đều rất lúng túng. Nghe tiếng khóc đau lòng của anh trai, Ngọc Trí cũng lấy khăn tay lau những giọt nước mắt đang không ngừng trào ra. Cậu rời xa cha mẹ từ nhỏ, cho đến khi họ nằm xuống, cậu cũng không được gặp lại họ. Cậu nhớ lại những khổ cực mà các cụ phải chịu khi cậu còn nhỏ, lại nghĩ đến việc sau này cậu không hề ở bên cạnh họ, cũng không kìm được mà bật khóc thành tiếng. Gia Lâm nhíu mày nhìn họ khóc bên cạnh. Sau khi hai anh em khóc một hồi, Ngọc Trí đỡ anh trai dậy. Cụ Ngọc Đức nức nở nói: "Cha mẹ... khi còn sống... đã chịu khổ cực rồi..."
Cao Ngọc Trí vô cùng ân hận nói: "Em luôn ở bên ngoài, không chăm sóc các cụ tử tế, nghĩ lại trong lòng thấy rất khó chịu. Chuyện này đã không cách nào bù đắp được nữa. Bây giờ, em đã trở về quê nhà làm việc, sau này em sẽ cố gắng giúp đỡ mọi người... Có khó khăn gì, anh cứ mạnh dạn nói, anh trai! Em muốn đền bù tình cảm còn thiếu với cha mẹ lên người anh và chị dâu..."
Cao Ngọc Đức ngẩn người một lúc, nói: "Hai ông bà già chúng tôi cũng là người sắp xuống lỗ cả rồi, chẳng có gì phải làm phiền chú cả. Bây giờ chính sách nông thôn linh hoạt rồi, trong nhà có ăn có mặc, chẳng có gì quá vất vả. Nếu nói điều vất vả nhất, chính là thằng cháu này của chú đây!", ông nhìn về phía Gia Lâm, "Tốt nghiệp cấp ba xong, chỉ biết lao động trong làng. Những người có chân bước, đều đi cửa sau có việc làm rồi, còn nó..." "Chẳng phải cháu đang dạy học trong làng sao?" Ngọc Trí quay đầu hỏi Gia Lâm.
Chưa đợi Gia Lâm trả lời, cụ Ngọc Đức vội nói: "Bây giờ học sinh ít đi, không cần nhiều giáo viên như thế, nên nó về rồi." Ông sợ Gia Lâm tố cáo Cao Minh Lầu trước mặt em trai mình. Ông không muốn để Ngọc Trí biết Minh Lầu đã bãi nhiệm chức giáo viên của Gia Lâm. Dù thế nào đi nữa, Minh Lầu cũng là lãnh đạo của làng, không thể đắc tội! Ngọc Trí vỗ mông một cái là đi mất, nhưng họ phải sống cả đời trong cùng một ngôi làng với Minh Lầu!
Cao Ngọc Trí im lặng một lúc, nói với anh trai: "Anh trai tốt của em, theo lẽ thường, anh đưa ra yêu cầu gì, em đều phải nghe theo! Nhưng chuyện này anh nhất định đừng làm khó em! Sau khi em nhậm chức, lãnh đạo địa ủy và chuyên thự đã nói chuyện với em, nói cục trưởng tiền nhiệm của Cục Lao động địa khu là do tuyển dụng qua cửa sau quá nhiều, dân phẫn nộ rất lớn, mới bị cách chức. Lãnh đạo nói em vừa từ quân đội xuống, lại luôn làm công tác chính trị, nên mới để em đảm nhiệm chức vụ này. Đây là tin tưởng em đấy! Em sao có thể phụ sự tin tưởng của tổ chức, vừa mới nhậm chức đã làm những chuyện vi phạm pháp luật này kia chứ? Chuyện gì cũng được, nhưng loại này thì em kiên quyết không thể làm được! Anh, anh phải hiểu cho tâm trạng của em..."
Cụ Ngọc Đức nghe em trai nói vậy, suy nghĩ hồi lâu, nói: "Nếu đã như vậy, thì cũng không thể làm khó chú được. Haizz..." Cụ già thở dài một hơi, vỗ vỗ bụi trên đầu gối, rồi bảo Ngọc Trí và Gia Lâm về làng; cụ nói lúc đi Minh Lầu dặn đi dặn lại, cơm nhà họ đã nấu xong, chuyên chờ Ngọc Trí đấy...
Cao Minh Lầu lúc này đang cùng Mã Chiếm Thắng trò chuyện trong "phòng khách" của mình.
Minh Lầu bây giờ trong lòng rất hoảng sợ, chỉ sợ Cao Gia Lâm tố cáo mình với chú của cậu, nói ông ta đi cửa sau để con trai mình làm giáo viên, mà lại đẩy cậu về đội lao động. Chuyện này lúc đó là do ông và Chiếm Thắng cùng nhau mưu tính, vì vậy hai người trong cuộc bây giờ trước tiên bàn về chuyện này. "Vạn nhất chuyện này để Cục trưởng Cao biết thì làm sao?" Minh Lầu hỏi Mã Chiếm Thắng đang uống trà. Chiếm Thắng nhếch miệng cười: "Có công việc tốt hơn giáo viên cho nó làm, nó còn có thể nói ra nói vào với chúng ta nữa sao?" "Công việc tốt hơn?" Minh Lầu trợn mắt, "Hiện tại nhà nước đâu có tuyển công nhân, cán bộ ở nông thôn, lấy đâu ra công việc tốt hơn giáo viên dân lập?"
"Vừa hay gần đây địa khu cấp cho lò than nhỏ ở huyện ta mấy chỉ tiêu. Tất nhiên, mấy chỉ tiêu này vốn không có cho công xã Thành Quan, vì trước đây người đi khỏi Thành Quan nhiều quá rồi." Mã Chiếm Thắng nhận lấy điếu thuốc lá Minh Lầu đưa, châm lửa rít một hơi.
"Gia Lâm e là không muốn đi đào than!"
"Ai bảo nó đi đào than chứ? Bây giờ tổ thông tin của Huyện ủy đang thiếu một cán bộ thông tin, Gia Lâm lại biết viết, lấy công thay cán bộ, để nó làm công việc này, đảm bảo nó hài lòng!"
"Việc này e là phải tốn nhiều công sức!"
"Tôi đã lo liệu trên dưới xong xuôi cả rồi. Đến lúc đó điền cái bảng, bên ông đóng cái dấu đại đội vào, còn công xã và trên huyện có tôi lo. Dù sao thì thủ tục cũng làm cho hợp pháp, có giở trò thì cũng phải giở cho thực tế chứ!" Câu đùa không xuôi tai của Mã Chiếm Thắng không những làm Cao Minh Lầu buồn cười, mà ông ta cũng tự làm mình cười. Hai người cười ha hả một hồi, Minh Lầu mới hỏi: "Cục trưởng Cao có nhắc đến chuyện tìm việc cho Gia Lâm không?" "Ái chà! Ông chỉ là người khôn lỏi ở làng Cao Gia thôi!" Mã Chiếm Thắng nhìn Cao Minh Lầu với vẻ châm biếm, "Bây giờ làm loại chuyện này, thằng ngu nào mà lãnh đạo lại nói thẳng ra chứ? Cái này là xem người dưới có biết điều hay không! Chúng ta chủ động làm những chuyện này cho lãnh đạo, lãnh đạo ngoài mặt còn phê bình ông đấy, nhưng trong lòng chỉ hận không thể đề bạt ông ngay lập tức!"
Cao Minh Lầu kinh ngạc đến mức há hốc mồm hồi lâu không khép lại được. Ông thầm nghĩ: Trách không được Chiếm Thắng tuổi đời chưa lớn, mới ngoài ba mươi chút ít, mà từ một cán bộ bình thường của công xã đã được đề bạt lên phó cục trưởng rồi! Người này không đơn giản, tiền đồ sau này lớn lắm!
Đang lúc hai người họ trò chuyện, Tam Tinh đã dẫn Cao Ngọc Trí bước vào sân.
Minh Lầu và Chiếm Thắng vội vàng đón ra ngoài.
Cao Minh Lầu đón hai vị cục trưởng của địa khu và huyện vào "phòng khách", vợ ông ta dâng trà, con dâu cả của ông ta mời thuốc châm lửa.
Cao Ngọc Trí vốn không muốn đến đây, nhưng anh trai không cho; bảo cậu nhất định phải đi ăn bữa cơm này! Nói Minh Lầu là người lãnh đạo trong làng, không thể làm mất mặt ông ta. Hơn nữa, tổ tiên đều mang họ Cao! Cậu đành phải đến.
Cao Minh Lầu bảo Chiếm Thắng trước tiên tiếp Cục trưởng Cao uống trà hút thuốc, ông ta đi sang nhà bếp dặn dò vợ và con dâu đừng vội bưng thức ăn lên.
Ông ra khỏi sân, gọi Tam Tinh đang hút thuốc ở góc tường sân lại, hạ thấp giọng hỏi: "Sao con không gọi cả chú Cao và Gia Lâm đến?"
"Bố đâu có dặn con gọi hai người họ đâu!" Con trai ông nhìn vẻ mặt cáu bẳn của bố với vẻ khó hiểu. "Đồ óc bã đậu! Đúng là đồ óc bã đậu! Mày đọc sách vào lỗ đít à! Mau đi gọi lại cho tao!" Trước khoảnh khắc dọn cơm lên, Cao Ngọc Đức cuối cùng cũng bị Tam Tinh túm lấy cánh tay lôi đến.
Minh Lầu vội vàng đi ra, thân mật đỡ lấy cánh tay còn lại của ông, hỏi: "Sao Gia Lâm không đến?" Cụ Ngọc Đức nói: "Nó là đứa cứng đầu cứng cổ, không đến thì thôi!"
Cao Ngọc Đức lập tức bị hai cha con Minh Lầu vây quanh đưa vào hang, đỡ ngồi vào ghế chủ tọa; Cao Ngọc Trí và Mã Chiếm Thắng ngồi phân hai bên. Minh Lầu ngồi ở ghế hạ tọa.
Cơm canh rất nhanh đã được bưng lên. Chiếc bàn bát tiên sơn dầu đỏ to lớn chật ních đĩa, chậu, bát lớn, bát nhỏ, sơn hào hải vị đều có đủ, phong phú hơn nhiều so với cơm khách ở nhà khách huyện. Tên này không biết lấy đâu ra lắm thứ hiếm lạ thế này!
Minh Lầu đứng dậy mời rượu. Chén đầu tiên rót đầy, nâng bằng hai tay cao ngang lông mày, kính trước mặt Cao Ngọc Đức. Hai bàn tay gầy guộc của Cao Ngọc Đức run run đón lấy chén rượu. Một chén rượu xuống bụng, ngũ tạng lục phủ của cụ già như xoắn lại với nhau! Ông nhìn nụ cười nịnh nọt đầy mặt của Cao Minh Lầu, lại nhìn người em trai bên cạnh, nỗi niềm vô hạn trong lòng cụ già, còn cần phải tỉ mỉ bày tỏ ra đây sao? Nửa tháng sau, con trai duy nhất của Cao Ngọc Đức là Cao Gia Lâm đã trở thành công nhân chính thức của nhà nước; hơn nữa chỉ cần đến mỏ than huyện báo danh, sau đó là trở thành cán bộ trong sân Huyện ủy. Cậu đã đi đến bước này như thế nào? Ở giữa đã trải qua những thủ tục gì? Những điều này ngay cả bản thân cậu cũng không biết. Cậu chỉ điền một tờ đơn tuyển dụng. Những việc còn lại đều do Mã Chiếm Thắng một tay bao trọn.
Cuộc sống trong một khoảnh khắc đã xảy ra bước ngoặt to lớn!
Người trong làng đối với loại chuyện này đã trở nên tê liệt, cho nên không ai tỏ ra kinh ngạc. Cao Gia Lâm giáo viên xuống làm nông dân, mọi người không ngạc nhiên, vì con trai Cao Minh Lầu đã tốt nghiệp cấp ba. Cao Gia Lâm đột nhiên lại tham gia công tác trên huyện, mọi người cũng không ngạc nhiên, vì chú của cậu bây giờ đã làm Cục trưởng Cục Lao động địa khu. Họ thỉnh thoảng cũng ở trong núi mắng nhiếc một số gió chiều không ngay thẳng trong xã hội hiện nay, nhưng sự đôn hậu của họ khiến họ chỉ dừng lại ở việc mắng chửi mà thôi. Còn có thể làm gì nữa chứ? Khi Cao Gia Lâm rời làng, cha cậu đang ốm. Mẹ phải chăm sóc cha cậu nên cũng không đến tiễn cậu. Chỉ có Lưu Xảo Trân một lòng một dạ đi cùng cậu ra khỏi làng, đưa tiễn cậu đến tận ngã ba đường ở khúc sông. Chăn màn và rương hòm đã được vận chuyển đi từ mấy ngày trước, cậu chỉ mang theo một chiếc túi xách. Xảo Trân giống như một cô gái thành phố, hào phóng cùng cậu mỗi người nắm một bên quai túi xách. Họ đứng lại ở ngã ba đường khúc sông, lặng lẽ đứng đối diện nhau. Ở đây, cậu đã từng hôn cô. Nhưng bây giờ là ban ngày, cậu không thể hôn cô nữa.
"Anh Gia Lâm, anh hãy thường xuyên nhớ tới em..." Xảo Trân cắn môi, nước mắt trên mặt tuôn rơi lã chã. Gia Lâm gật đầu với cô. "Anh chỉ được tốt với một mình em thôi..." Xảo Trân ngẩng khuôn mặt đẫm nước mắt, nhìn gương mặt cậu. Gia Lâm lại gật đầu với cô, ngẩn ngơ nhìn cô một cái, rồi chậm rãi quay người lại. Cậu lên đường quốc lộ, ngoảnh đầu nhìn lại, thấy Xảo Trân vẫn đứng ở khúc sông nhìn cậu. Nước mắt trong phút chốc làm mờ mắt Cao Gia Lâm.
Cậu đứng đó rất lâu, nhìn dáng hình đáng yêu như cây bạch dương của Xảo Trân; nhìn những ngôi nhà không đồng đều của làng Cao Gia; nhìn con đường sông Đại Mã bị bao phủ bởi màu xanh; trong lòng trào dâng một cảm xúc luyến tiếc khôn nguôi. Mặc dù cậu khao khát rời khỏi nơi này, đến một vùng trời rộng lớn hơn để sống, nhưng cậu cảm thấy đối với mảnh đất quê hương sinh ra mình, nuôi dưỡng mình, trong lòng vẫn luôn yêu thương sâu sắc!
Cậu dùng ngón tay lau nước mắt nơi khóe mắt, kiên quyết quay người, bước về phía huyện thành.
Phía trước, trên con đường đời, cậu sẽ tiếp tục bước đi như thế nào đây?
