There is a tide in the affairs of men,
Which, taken any way you please, is bad,
And strands them in forsaken guts and creeks
No decent soul would think of visiting.
You cannot stop the tide; but now and then,
You may arrest some rash adventurer
Who—h'm—will hardly thank you for your pains.
Vibart's Moralities.
Chúng ta là một giống dân văn minh và thuộc đẳng cấp cao, và chuyện tảo hôn thực sự rất sốc đồng thời mang lại những hệ lụy đôi khi khá kỳ quặc; tuy nhiên, quan niệm của người Hindu — vốn cũng là quan niệm của người châu Âu lục địa — vốn là quan niệm nguyên thủy — về việc sắp đặt hôn nhân không mựa vào sở thích cá nhân của người trong cuộc, lại là một quan niệm đúng đắn. Hãy ngẫm nghĩ một lát, và bạn sẽ thấy điều đó là tất yếu; trừ phi, tất nhiên, bạn tin vào cái gọi là "tâm linh tương thông". Trong trường hợp đó, tốt hơn hết là bạn đừng đọc câu chuyện này. Làm thế nào mà một người đàn ông chưa từng kết hôn; một kẻ không thể tin tưởng được trong việc nhìn nhận ngay lập tức một con ngựa có sức khỏe tẻ tạt; người có cái đầu nóng bừng và rối bời với những viễn cảnh hạnh phúc gia đình, lại có thể đi chọn vợ cho được? Hắn ta không thể nhìn nhận rõ ràng hay suy nghĩ thấu đáo dẫu có cố gắng đi chăng nữa; và những bất lợi tương tự cũng tồn tại trong trường hợp những mơ mộng của các thiếu nữ. Thế nhưng, khi những người trưởng thành, đã lập gia đình và đầy thận trọng đứng ra lo liệu một đám cưới giữa một chàng trai và một cô gái, họ làm điều đó một cách rất khôn ngoan, vì tương lai phía trước, và đôi trẻ sẽ sống hạnh phúc mãi mãi về sau. Như mọi người đều biết.
Đúng ra mà nói, Chính phủ nên thiết lập một Bộ Hôn Nhân, với bộ máy nhân sự hiệu quả, bao gồm một Hội đồng Phẩm bà, một Thẩm phán Tòa Thượng thẩm, một Tuyên úy Cấp cao, và một Lời Cảnh Báo Sợ Hãi, mang hình tướng của một cuộc hôn nhân tình ái đã đổ vỡ, bị xích vào những gốc cây ngoài sân. Mọi cuộc hôn nhân lẽ ra nên được thực hiện thông qua Bộ này, vốn có thể trực thuộc Bộ Giáo dục, kèm theo hình phạt tương tự như hình phạt áp dụng cho việc chuyển nhượng đất đai không có giấy tờ đóng dấu. Nhưng Chính phủ nào có chịu nghe những lời gợi ý. Họ ra vẻ như mình quá bận rộn. Dù sao đi nữa, tôi vẫn sẽ ghi chép lại quan niệm của mình, và giải thích về ví dụ minh họa cho lý thuyết ấy.
Ngày xửa ngày xưa, có một thanh niên ưu tú — một viên chức hạng nhất trong cơ quan của anh ta — một người có tương lai rộng mở và, biết đâu đấy, một huân tước K. C. G. E. đang chờ đón ở cuối con đường. Tất cả các bậc cấp trên đều dành những lời tốt đẹp cho anh ta, bởi vì anh ta biết cách giữ cái miệng và ngòi bút của mình vào những thời điểm thích hợp. Ngày nay, ở Ấn Độ chỉ có mười một người nắm giữ được bí mật này; và tất cả bọn họ, ngoại trừ một người, đều đã đạt được những vinh dự lớn lao cùng mức thu nhập khổng lồ.
Chàng thanh niên ưu tú ấy vốn trầm tính và khép kín — già dặn trước tuổi rất nhiều. Điều mà lúc nào cũng đi kèm với hình phạt dành riêng cho nó. Giả sử một Sĩ quan cấp dưới, hay một Trợ lý Chủ đồn điền chè, hoặc bất kỳ kẻ nào biết tận hưởng cuộc sống và chẳng bận tâm đến ngày mai, làm cái điều mà anh ta đã cố thực hiện, thì chẳng một bóng người nào thèm bận tâm. Thế nhưng khi Peythroppe — chàng Peythroppe đáng kính, đức hạnh, tiết kiệm, trầm lặng và chăm chỉ — ngã ngựa, thì cả năm Bộ đã chấn động một phen.
Căn nguyên của cú ngã ấy diễn ra theo cách này. Anh ta gặp một cô Castries — ban đầu vốn là d'Castries, nhưng gia đình đã lược bỏ chữ d' vì những lý do hành chính — và anh ta đem lòng yêu cô ấy thậm chí còn mãnh liệt hơn cả cung cách làm việc của mình. Hãy hiểu rõ một điều rằng không hề có lấy một lời đồn thổi nào có thể chê trách được cô Castries — thậm chí không một bóng dáng của sự chê trách. Cô ấy nết na và vô cùng xinh đẹp — sở hữu cái mà những người ngây thơ ở quê nhà gọi là làn da "Tây Ban Nha", với mái tóc dày màu đen ánh xanh rủ thấp xuống trán, tạo thành hình "đỉnh quả phụ", cùng đôi mắt tím to tròn nằm dưới cặp lông mày đen nhánh và thẳng tắp như đường viền của một bản Tờ trình Đặc biệt khi một nhân vật lớn qua đời. Nhưng mà — nhưng mà — nhưng mà —. À thì, cô ấy là một thiếu nữ CỰC KỲ ngọt ngào và rất đạo đức, nhưng vì nhiều lý do nên cô ấy là một người "bất khả thi". Hoàn toàn chính xác. Tất cả những bà mẹ chân chính đều hiểu từ "bất khả thi" có nghĩa là gì. Hiển nhiên là thật vô lý khi Peythroppe kết hôn với cô ấy. Miếng ngọc mã não có sắc hồng opal ở phần gốc móng tay của cô ấy đã nói lên điều đó một cách rõ ràng như chữ in. Hơn thế nữa, kết hôn với cô Castries đồng nghĩa với việc kết hôn với vài người họ hàng nhà Castries khác — Thiếu úy Danh dự Castries, thân phụ cô ấy, bà Eulalie Castries, thân mẫu cô ấy, cùng toàn bộ hệ thống họ hàng dây mơ rễ má của gia đình Castries, với mức thu nhập dao động từ 175 đến 470 rupi một tháng, cùng với vợ con và những mối quan hệ của HỌ nữa.
Peythroppe thà dùng roi da tấn công một Ủy viên, hay đốt cháy các hồ sơ trong Văn phòng của một Phó Ủy viên, còn hơn là kết giao thông gia với nhà Castries. Việc đó sẽ khiến gánh nặng sự nghiệp tương lai của anh ta nhẹ bớt hơn — ngay cả dưới một triều đình chẳng bao giờ quên và KHÔNG BAO GIỜ tha thứ. Mọi người đều nhìn thấy điều đó ngoại trừ Peythroppe. Anh ta kiên quyết sẽ kết hôn với cô Castries, anh ta nhất định thế — vì đã đến tuổi trưởng thành và kiếm được mức thu nhập hậu hĩnh — và khốn khổ cho cái gia đình nào sau này không chịu đón tiếp bà Virginie Saulez Peythroppe với sự kính trọng xứng đáng với địa vị của chồng bà. Đó là tối hậu thư của Peythroppe, và bất kỳ lời can ngăn nào cũng khiến anh ta phát điên lên.
Những cơn điên cuồng đột ngột này thường hành hạ những người tỉnh táo nhất. Đã có một trường hợp xảy ra trước đây — nhưng tôi sẽ kể cho các bạn nghe về chuyện đó sau. Bạn không thể lý giải được cơn cuồng vọng ấy, ngoại trừ việc dựa vào một lý thuyết hoàn toàn trái ngược với quan niệm về Nơi chốn se duyên. Peythroppe đang nung nấu một sự khao khát cháy bỏng muốn tựòng vào cổ mình một chiếc cối xay ngay từ chặng đầu sự nghiệp, và mọi lý lẽ chẳng hề có chút tác dụng nào đối với anh ta. Anh ta sắp lấy cô Castries, và chuyện đó là chuyện riêng của anh ta. Anh ta xin lỗi vì yêu cầu bạn hãy giữ lại những lời khuyên cho riêng mình. Đối với một kẻ đang ở trong tình trạng này, những lời nói suông chỉ càng khiến hắn lún sâu hơn vào mục đích của mình. Dĩ nhiên là hắn không thể nhìn ra rằng hôn nhân ở chốn này không phải là chuyện cá nhân mà là chuyện của Chính phủ mà hắn đang phụ vụ.
Bạn có còn nhớ bà Hauksbee — người phụ nữ phi thường nhất ở Ấn Độ không? Bà ấy đã cứu Pluffles khỏi tay bà Reiver, giành lấy chiếc ghế ở Bộ Ngoại giao cho Tarrion, và từng bị đánh bại trên chiến trường công khai bởi bà Cusack-Bremmil. Bà nghe tin về tình trạng đáng thương của Peythroppe, và bộ óc của bà đã vạch ra kế hoạch cứu rỗi anh ta. Bà sở hữu sự khôn ngoan của loài Rắn, tư duy logic mạch lạc của Đàn ông, sự gan dạ của Trẻ thơ, và trực giác ba tầng của Phụ nữ. Chưa bao giờ — không, chưa bao giờ — chừng nào những chiếc xe tonga còn cọc cạch lăn bánh xuống đèo Solon, hay các cặp đôi còn đi cưỡi ngựa ở phía sau đồi Summer Hill, lại xuất hiện một thiên tài như bà Hauksbee. Bà đã tham gia buổi hội tư của Ba Người đàn ông về trường hợp của Peythroppe; và bà đứng dậy, ngậm roi cưỡi ngựa giữa hai bờ môi và cất lời.
.................
Ba tuần sau, Peythroppe ăn tối cùng Ba Người đàn ông, và tờ Công báo Ấn Độ được gửi đến. Peythroppe kinh ngạc khi phát hiện ra mình đã được phê chuẩn cho nghỉ phép một tháng. Đừng hỏi tôi điều này được dàn xếp ra sao. Tôi tin chắc rằng nếu bà Hauksbee đã ra lệnh, toàn bộ bộ máy cai trị vĩ đại của Ấn Độ sẽ phải trồng cây chuối.
Ba Người đàn ông cũng có một tháng nghỉ phép mỗi người. Peythroppe đặt tờ Công báo xuống và thốt lên những lời cay đắng. Ngay sau đó, từ khu compound vọng lại tiếng bước chân "lẹt đẹt" mềm mại của loài lạc đà — "lạc đà của kẻ trộm", giống lạc đà xứ Bikaneer không hề sủi bọt hay tru tréo mỗi khi chúng ngồi xuống và đứng lên.
Sau đó thì tôi không biết chuyện gì đã xảy ra nữa. Chỉ có điều này là chắc chắn. Peythroppe biến mất — tan biến như khói — và chiếc ghế dài gác chân trong nhà của Ba Người đàn ông đã bị đập nát thành từng mảnh vụn. Thêm vào đó, một chiếc giường ngủ cũng không cánh mà bay khỏi một trong các phòng ngủ.
Bà Hauksbee nói rằng ông Peythroppe đang đi săn ở Rajputana cùng Ba Người đàn ông; thế nên chúng tôi buộc phải tin lời bà.
Vào cuối tháng, Peythroppe được phê chuẩn gia hạn thêm hai mươi ngày nghỉ phép; nhưng trong ngôi nhà của gia đình Castries lại tràn ngập cơn thịnh nộ và tiếng khóc than. Ngày cưới đã được ấn định, thế nhưng chú rể mãi chẳng thấy tăm hơi; và dòng họ D'Silvas, Pereiras cùng Ducketts đã cất cao giọng mắng nhiếc Thiếu úy Danh dự Castries như một kẻ bị lừa gạt một cách đê hèn. Bà Hauksbee đã đến dự đám cưới, và tỏ ra vô cùng ngạc nhiên khi Peythroppe không xuất hiện. Sau bảy tuần lễ, Peythroppe và Ba Người đàn ông trở về từ Rajputana. Peythroppe khi ấy đang ở trong tình trạng dẻo dai, rắn rỏi, trông hơi tái nhợt, và càng tỏ ra khép kín hơn bao giờ hết.
Một trong Ba Người đàn ông có một vết rách trên mũi, do cú đá hậu của một khẩu súng gây ra. Súng cỡ nòng mười hai thường đá theo một cách khá kỳ lạ.
Đúng lúc đó thì Thiếu úy Danh dự Castries xuất hiện, lùng sục để đòi máu của cậu con rể bội bạc tương lai. Ông ta thốt ra những lời lẽ — những lời thô tục và "bất khả thi" — phơi bày bản chất của một kẻ "leo lên từ lính trơn" thô kệch bên dưới lớp hàm "Danh dự", và tôi tưởng tượng rằng mắt của Peythroppe lúc đó đã sáng tỏ. Dù thế nào đi nữa, anh ta vẫn giữ im lặng cho đến phút chót; bấy giờ anh mới cất lời ngắn gọn. Thiếu úy Danh dự Castries đòi một "ly rượu mạnh" trước khi bỏ đi để tự vẫn hoặc đâm đơn kiện tội bội ước.
Cô Castries là một cô gái rất ngoan. Cô tuyên bố rằng cô sẽ không có bất kỳ vụ kiện tụng bội ước nào sất. Cô nói rằng, nếu cô không phải là một quý bà, thì cô cũng đủ tinh tế để biết rằng những người phụ nữ thanh cao sẽ tự giữ lấy những trái tim tan vỡ của riêng mình; và vì cô nắm quyền kiểm soát cha mẹ, nên chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Về sau, cô kết hôn với một người đàn ông vô cùng đáng kính và lịch thiệp. Anh ta làm nhân viên tiếp thị cho một hãng kinh doanh năng nổ ở Calcutta, và hội tụ đầy đủ những phẩm chất mà một người chồng tốt nên có.
Thế là Peythroppe đã trở lại với sự minh mẫn vốn có, hoàn thành rất nhiều công việc giá trị, và được kính trọng bởi tất cả những ai quen biết anh. Một ngày nào đó, anh ta sẽ kết hôn; nhưng anh sẽ cưới một thiếu nữ ngọt ngào với đôi má hồng hào trắng trẻo, nằm trong Danh sách của Phủ Toàn quyền, có chút tiền tài và dăm ba mối quan hệ có thế lực, giống như bất kỳ người đàn ông khôn ngoan nào nên làm. Và suốt cả cuộc đời mình, anh sẽ chẳng bao giờ kể cho cô ấy nghe về những gì đã xảy ra trong bảy tuần lễ đi săn ở Rajputana.
Nhưng thử nghĩ xem bao nhiêu phiền toái và tốn kém — bởi vì tiền thuê lạc đà không hề rẻ chút nào, và lũ súc vật xứ Bikaneer đó phải được cho ăn uống chẳng khác gì con người — đã có thể được tiết kiệm biết bao nếu có một Bộ Hôn Nhân được điều hành thỏa đáng, đặt dưới quyền kiểm soát của Vụ trưởng Vụ Giáo dục, nhưng lại liên lạc trực tiếp với Toàn quyền.