“And some are sulky, while some will plunge
[So ho! Steady! Stand still, you!]
Some you must gentle, and some you must lunge.
[There! There! Who wants to kill you?]s
Some—there are losses in every trade—
Will break their hearts ere bitted and made,
Will fight like fiends as the rope cuts hard,
And die dumb-mad in the breaking-yard.”
Toolungala Stockyard Chorus.
Nuôi dạy một đứa trẻ theo cái mà các bậc phụ huynh gọi là “hệ thống đời sống được bảo bọc” vốn không khôn ngoan chút nào, nếu như sau này đứa trẻ ấy phải bước ra xã hội và tự lập thân. Trừ phi là bậc kỳ tài hiếm có trong vạn người, cậu ta chắc chắn sẽ phải trải qua vô vàn rắc rối không cần thiết, và rất có thể sẽ chuốc lấy bi kịch lớn chỉ vì sự thiếu hiểu biết về mức độ và giới hạn đích thực của vạn vật.
Hãy cứ để một chú chó con ăn xà phòng trong phòng tắm hoặc gặm một chiếc giày vừa được đánh bóng. Nó cứ gặm và rên rỉ thích thú cho đến khi nhận ra rằng xi đánh giày và xà phòng thơm Old Brown Windsor khiến nó đau bụng cồn cào; từ đó nó rút ra bài học rằng xà phòng và giày dép không hề lành mạnh chút nào. Bất kỳ con chó già nào trong nhà cũng sẽ sớm cho nó thấy việc cắn tai những con chó lớn là dại dột đến nhường nào. Vì còn non trẻ, nó ghi nhớ và khi tròn sáu tháng tuổi, nó trở thành một chú tiểu yêu ngoan ngoãn với bản năng đã được thuần hóa. Thế nhưng, giả sử nó được giữ gìn kỹ lưỡng, tránh xa giày dép, xà phòng và những con chó lớn cho đến khi trưởng thành toàn diện với hàm răng sắc bén, thử nghĩ xem nó sẽ bị hành hạ và bầm dập đến thảm hại làm sao! Hãy áp dụng nguyên lý ấy vào “đời sống được bảo bọc” mà xem, bạn sẽ thấy nó vận hành thế nào. Nghe có vẻ phũ phàng, nhưng đó lại là lựa chọn tốt hơn trong hai cái hại.
Từng có một Cậu Chàng lớn lên dưới lý thuyết “đời sống được bảo bọc” ấy; và chính lý thuyết đó đã giết chết cậu ta. Cậu sống quây quần bên gia đình trong suốt những năm tháng tuổi thơ, từ khoảnh khắc cất tiếng khóc chào đời cho đến ngày bước chân vào trường quân sự Sandhurst với thành tích đứng gần đầu bảng. Cậu được một gia sư kèm cặp vô cùng chu đáo về mọi thứ giúp đạt điểm cao, lại gánh thêm thứ trọng trách “chưa từng làm cha mẹ phải lo lắng dù chỉ một giờ trong đời”. Những gì cậu học được ở Sandhurst ngoài chương trình chính quy vốn chẳng có mấy giá trị thực tiễn. Cậu phóng tầm mắt nhìn quanh, và có thể nói, cậu thấy xà phòng lẫn xi đánh giày đều vô cùng hấp dẫn. Cậu nếm thử một chút, và rời Sandhurst với thứ hạng không còn cao như lúc bước vào. Tiếp theo đó là khoảng thời gian nghỉ ngơi cùng một màn tra khảo từ gia đình—những người kỳ vọng nơi cậu quá nhiều. Kế đến là một năm sống “vô nhiễm giữa cõi trần” tại một tiểu đoàn quân trú đóng hạng ba, nơi toàn bộ cấp dưới chỉ là lũ trẻ con còn các sĩ quan thâm niên thì giống hệt mấy bà già lẩm cẩm; và cuối cùng, cậu sang Ấn Độ, nơi cậu bị cắt đứt mọi sự hậu thuẫn từ gia đình và chẳng thể cậy nhờ vào ai trong lúc hoạn nạn ngoài chính bản thân mình.
Giờ thì Ấn Độ là nơi mà hơn bất cứ đâu, người ta không được phép quá coi trọng mọi thứ—ngoại trừ ánh nắng gay gắt giữa trưa. Làm việc quá sức hay thừa thãi năng lượng sẽ tước đoạt sinh mạng một con người hiệu quả chẳng kém gì sa đà vào đủ loại thói hư tật xấu hay hơi men. Những cuộc tình chớp nhoáng chẳng có gì đáng bận tâm bởi ai rồi cũng sẽ thuyên chuyển, hoặc bạn hoặc cô ấy sẽ rời đồn trú và không bao giờ quay lại. Làm việc tốt chẳng có ý nghĩa gì, bởi người ta thường đánh giá một người qua sản phẩm tồi tệ nhất của họ, trong khi công trạng từ những thành quả xuất sắc nhất hầu hết lại rơi vào tay kẻ khác. Làm việc tồi cũng chẳng hề hấn gì, vì những người khác còn làm tệ hơn, và những kẻ bất tài thường bám trụ ở Ấn Độ lâu hơn bất cứ nơi nào khác. Giải trí chẳng có gì quan trọng, bởi bạn vừa thực hiện xong là đã phải lặp lại ngay lập tức, và phần lớn các trò giải trí chỉ cốt để vét tiền của người khác. Bệnh tật cũng chẳng sá gì, vì đó chỉ là một phần công việc thường ngày, và nếu bạn ngã xuống, sẽ có người khác thế chân vào vị trí và phòng làm việc của bạn chỉ trong vỏn vẹn tám tiếng giữa lúc chôn cất và từ trần. Chẳng có gì quan trọng ngoại trừ kỳ nghỉ về nước và phụ cấp chức vụ, mà những thứ này thì lại vô cùng khan hiếm. Đây là một xứ sở uể oải, lỏng lẻo, nơi mọi người đều làm việc với những công cụ thiếu thốn; và khôn ngoan nhất là đừng xem trọng bất cứ ai hay bất cứ điều gì, mà hãy nhanh chóng trốn chạy đến một nơi nào đó mà sự giải trí thực sự là giải trí và danh tiếng mới là thứ đáng giá để bận tâm.
Thế nhưng Cậu Chàng này—câu chuyện xưa cũ như những ngọn đồi—khi đặt chân đến đây lại coi trọng tất cả mọi thứ. Cậu có vẻ ngoài ưa nhìn và rất được cưng chiều. Cậu xem trọng những lời chiều chuộng ấy, rồi đâm ra sầu muộn vì những người phụ nữ chẳng đáng để cưỡi ngựa đến thăm. Cậu thấy cuộc đời tự do mới mẻ ở Ấn Độ thật tuyệt vời. Ban đầu, từ góc nhìn của một sĩ quan cấp dưới, nó QUẢ TỰA rất hấp dẫn—toàn ngựa đua, bạn nhảy, khiêu vũ và đủ thứ khác. Cậu nếm trải nó hệt như chú chó con nếm xà phòng. Chỉ có điều, cậu bước vào cuộc chơi muộn hơn với hàm răng đang ngày một sắc bén. Cậu hoàn toàn thiếu đi sự cân bằng—hệt như chú chó con—và chẳng thể hiểu nổi vì sao mình lại không được đối xử với sự nể trọng như dưới mái nhà của cha. Điều này làm tổn thương lòng tự trọng của cậu.
Cậu cãi cọ với những chàng trai khác, và vì mang bản tính nhạy cảm đến tận xương tủy, cậu cứ mãi bận lòng về những trận tranh cãi đó cho đến khi chúng làm cậu quẫn trí. Cậu tìm thấy niềm vui trong bài tiến lên, các kỳ thi đấu thể thao gymkhana và những thứ đại loại thế (vốn dùng để giải trí sau giờ làm việc); nhưng cậu cũng coi trọng chúng một cách thái quá, hệt như cách cậu đối mặt với cơn đau đầu bủa vây sau mỗi cuộc chè chén. Cậu thua sạch tiền vào bài bạc và thể thao vì mọi thứ đối với cậu còn quá mới mẻ.
Cậu coi trọng cả những khoản tiền mất mát, và tiếc nuối tốn biết bao năng lượng cùng tâm sức cho một cuộc đua ngựa trị giá hai đồng vàng dành cho mấy con ngựa tơ kéo xe ekka đã được cắt bờm, cứ làm như đó là Giải đua Derby danh giá vậy. Một nửa sự ngớ ngẩn ấy xuất phát từ sự non kém kinh nghiệm—cũng giống như chú chó con cắn nhau với góc thảm chùi chân—và nửa còn lại là do cơn chóng mặt sinh ra khi phải bước ra từ một cuộc sống phẳng lặng để lao vào chói lóa và cuồng nhiệt của một thế giới xô bồ hơn. Chẳng ai nhắc nhở cậu về xà phòng và xi đánh giày, bởi một người bình thường luôn mặc định rằng ai nấy đều phải tự thận trọng với những cạm bẫy ấy. Thật đáng thương khi nhìn Cậu Chàng tự tàn phá chính mình, giống như một con tuấn mã bị dắt sai cách để rồi vấp ngã và tự làm rách bờm da khi vừa sổng chuồng.
Sự buông thả không phanh trong những trò giải trí vốn chẳng đáng để nhọc công bận tâm, chứ đừng nói đến chuyện phát cuồng vì chúng, cứ thế kéo dài suốt sáu tháng—xuyên suốt mùa đông—để rồi tất cả chúng tôi đều đinh ninh rằng cái nóng oi bức cùng sự thật phũ phàng về việc mất tiền bạc, sức khỏe và làm tàn phế những con ngựa sẽ khiến Cậu Chàng phải tỉnh ngộ và biết đứng vững trên đôi chân mình. Trong chín mươi chín trường hợp, điều này chắc chắn đã xảy ra. Bạn có thể thấy nguyên lý ấy vận hành ở bất kỳ trạm lính Ấn Độ nào. Nhưng trường hợp đặc biệt này lại đổ vỡ bởi Cậu Chàng quá nhạy cảm và luôn coi trọng mọi thứ—như tôi có lẽ đã nhắc lại đến bảy lần trước đó. Dĩ nhiên, chúng tôi chẳng thể nào thấu hiểu hết những hành vi bồng bột ấy tác động sâu sắc đến tâm can cậu nhường nào. Chúng thực chất chẳng có gì quá mức đau đớn hay vượt quá giới hạn thông thường. Cậu có thể bị khánh kiệt về tài chính và cần được chăm sóc đôi chút. Dù vậy, ký ức về những trò hề ấy rồi cũng sẽ phai nhạt đi dưới cái nắng của một mùa hè, và tay cho vay nặng lãi sẽ giúp cậu vượt qua cơn bĩ cực tiền bạc. Nhưng có lẽ cậu đã nhìn nhận vấn đề theo một chiều hướng hoàn toàn khác và tự đinh ninh rằng bản thân đã lâm vào bước đường cùng không thể cứu vãn. Viên Đại tá đã quở trách cậu một trận nghiêm khắc khi mùa đông khép lại. Điều đó lại càng đẩy cậu vào vũng lầy khốn khổ hơn; trong khi đó thực ra chỉ là một lời khiển trách “thông thường của Đại tá!”
Những gì diễn ra sau đó là một minh chứng kỳ lạ cho thấy cách mà tất cả chúng ta đều gắn kết với nhau và phải chịu trách nhiệm cho cuộc đời của kẻ khác. Giọt nước làm tràn ly trong tâm trí Cậu Chàng chính là một câu nói bâng quơ của một người phụ nữ khi cậu đang trò chuyện với cô ta. Chẳng có ích gì khi phải nhắc lại câu nói ấy, bởi nó chỉ là một nhát dao nhỏ độc ác, thốt ra trước khi kịp suy nghĩ, khiến mặt cậu đỏ bừng lên tận chân tóc. Cậu lủi thủi giam mình trong phòng suốt ba ngày, rồi làm đơn xin nghỉ phép hai ngày để đi săn gần Trạm nghỉ của Kỹ sư Kênh đào cách đó chừng ba mươi dặm. Cậu được chuẩn y nghỉ phép, và tối hôm đó tại phòng ăn sĩ quan, cậu còn tỏ ra ồn ào và khó chịu hơn bao giờ hết. Cậu tuyên bố rằng mình “sẽ đi săn thú lớn”, rồi lên xe ekka rời đi vào lúc mười rưỡi tối. Chim đa đa—thứ duy nhất người ta có thể săn được gần trạm nghỉ—chẳng phải loài thú lớn gì cho cam; thế nên ai nấy đều phì cười.
Sáng hôm sau, một trong các Thiếu tá vừa dã ngoại ngắn ngày trở về thì hay tin Cậu Chàng đã đi săn “thú lớn”. Viên Thiếu tá từng dành nhiều thiện cảm cho Cậu Chàng và đã hơn một lần tìm cách kìm hãm cậu trong suốt mùa đông qua. Nghe đến chuyến đi, Thiếu tá liền nhướng mày và bước thẳng vào phòng Cậu Chàng để lục lọi.
Chẳng mấy chốc ông bước ra và bắt gặp tôi đang để danh thiếp tại phòng ăn. Lúc bấy giờ phòng chờ chẳng còn ai khác.
Ông nói: “Cậu Chàng đã đi săn. Đời nào người ta lại đi săn chim đa đa bằng một khẩu súng lục và một cặp táp đựng tài liệu?”
Tôi đáp: “Thôi đi, ngài Thiếu tá!” bởi tôi đã đọc được nỗi lo lắng đang ẩn giấu trong tâm trí ông.
Ông quả quyết: “Vớ vẩn hay không mặc kệ, tôi chuẩn bị ra Kênh đào đây—ngay lập tức. Linh tính tôi thấy bứt rứt không yên.”
Rồi ông trầm ngâm giây lát và hỏi: “Cậu có biết nói dối không?”
Tôi đáp: “Ngài thừa biết rồi đấy. Đó là nghề của tôi mà.”
“Rất tốt,” viên Thiếu tá nói; “cậu phải đi với tôi ngay bây giờ—lập tức—trên một chiếc xe ekka ra Kênh đào để săn linh dương đen. Đi mặc đồ săn bắn vào—nhanh lên—rồi lái xe ra đây cùng một khẩu súng.”
Thiếu tá là một người mang phong thái quyết đoán; và tôi thừa hiểu ông sẽ chẳng bao giờ đưa ra mệnh lệnh vô cớ. Thế là tôi răm rắp tuân theo, và khi quay lại thì thấy Thiếu tá đã chất đầy đồ đạc lên xe ekka—hộp súng và lương thực buộc gọn dưới gầm—mọi thứ đã sẵn sàng cho một chuyến đi săn.
Ông cho người đánh xe về và tự mình cầm cương. Chúng tôi thong thả dằn xóc khi còn trong khu gia binh; nhưng hễ vừa ra đến con đường đất bụi mù cắt ngang đồng bằng, ông liền quất cho con ngựa phi nước đại. Một con ngựa giống bản địa quả thật có thể làm nên những chuyện phi thường khi tình thế cấp bách. Chúng tôi vượt qua quãng đường ba mươi dặm chưa đầy ba tiếng đồng hồ, nhưng con vật khốn khổ thì gần như kiệt sức.
Có lúc tôi thốt lên: “Vội vàng gì mà dữ dội thế, ngài Thiếu tá?”
Ông điềm đạm đáp: “Cậu Chàng đã lủi thủi một mình suốt... một, hai, năm—mười bốn tiếng đồng hồ nay rồi! Tôi bảo đảm với cậu, lòng tôi đứng ngồi không yên.”
Sự bất an ấy nhanh chóng lan sang tôi, và tôi bắt đầu phụ giúp ông quất ngựa.
Khi đến Trạm nghỉ của Kỹ sư Kênh đào, Thiếu tá gọi lớn tìm đầy tớ của Cậu Chàng, nhưng chẳng có tiếng hồi đáp. Chúng tôi tiến thẳng đến ngôi nhà, liên tục gọi tên Cậu Chàng; nhưng vẫn bặt vô âm tín.
Tôi bảo: “Chắc nó ra ngoài săn bắn rồi.”
Đúng lúc đó, tôi nhìn qua ô cửa sổ thấy một chiếc đèn bão nhỏ đang le lói cháy. Lúc ấy là bốn giờ chiều. Cả hai đứng khựng lại chết sững ngoài hiên, nín thở lắng tai nghe ngóng từng âm thanh nhỏ nhoi; và rồi chúng tôi nghe thấy từ trong căn phòng vọng ra thứ âm thanh “vo ve... vo ve... vo ve” của một đàn ruồi nhặng bu kín. Thiếu tá lặng thinh, ông lặng lẽ cởi mũ cối và chúng tôi rón rén bước vào.
Cậu Chàng đã tử vong trên chiếc giường bố đặt giữa căn phòng trống trải quét vôi trắng. Cậu đã tự bắn nát phần đầu bằng khẩu súng lục của mình. Những chiếc hộp súng vẫn còn nguyên dây đai, cả túi hành lý cũng vậy, và trên chiếc bàn là chiếc cặp tài liệu đựng đầy ảnh chụp của Cậu Chàng. Cậu đã lủi thủi bỏ đi để tự kết liễu đời mình hệt như một con chuột ăn phải bả!
Thiếu tá khẽ lẩm bẩm với chính mình: “Cậu bé tội nghiệp! Đồ khốn khổ, KHỐN KHỔ thật đấy!” Đoạn ông quay phắt đi khỏi chiếc giường và bảo: “Tôi cần sự giúp đỡ của cậu trong việc này.”
Thừa hiểu Cậu Chàng đã tự tay kết thúc cuộc đời, tôi mường tượng ngay ra thứ sự giúp đỡ mà ông cần, thế là tôi lặng lẽ bước đến bên bàn, kéo ghế ngồi xuống, châm một điếu xì gà rồi bắt đầu lật giở chiếc cặp tài liệu; trong khi Thiếu tá đứng sau lưng nhìn qua vai tôi và liên tục lẩm bẩm: “Chúng ta đến quá muộn!—Như con chuột chết xó lỗ!—Đồ khốn khổ, KHỐN KHỔ thật đấy!”
Cậu Chàng hẳn đã mất toi nửa đêm để viết thư cho gia đình, cho viên Đại tá, và cho cô gái ở quê nhà; và ngay khi vừa viết xong, cậu đã tự sát, bởi khi chúng tôi bước vào thì thân xác cậu đã lạnh ngắt từ lâu.
Tôi đọc ngấu nghiến từng dòng chữ cậu viết, rồi chuyển giao từng tờ giấy cho Thiếu tá khi đọc xong.
Dựa vào những trang sổ sách, chúng tôi thấu được cậu đã coi trọng mọi thứ đến nhường nào. Cậu viết về “nỗi nhục nhã mà bản thân không tài nào gánh nổi”—“vết nhơ không thể gột rửa”—“tội lỗi ngu ngốc”—“cuộc đời hoài phí”, vân vân và vân vân; bên cạnh vô số tâm sự riêng tư gửi tới Cha Mẹ mà quá đỗi thiêng liêng để có thể đem in thành sách. Bức thư gửi cô gái ở quê nhà là thứ bi đát nhất trong tất cả; và cổ họng tôi nghẹn đắng lại khi đọc nó. Thiếu tá chẳng buồn lau những giọt nước mắt đang tuôn trào. Tôi kính trọng ông vì điều đó. Ông đọc rồi cứ thế lắc lư người qua lại, khóc nức nở như một người phụ nữ mà chẳng mảy may bận tâm che đậy. Những bức thư sao mà ảm đạm, tuyệt vọng và não nề đến thế. Chúng tôi quên bẵng đi mọi thói hư tật xấu của Cậu Chàng, trong đầu giờ đây chỉ còn hình bóng kẻ bất hạnh trên chiếc giường bố và những trang giấy chi chít chữ viết nguệch ngoạc trong tay. Tuyệt đối không thể để những bức thư này lọt về Quê nhà. Chúng sẽ bóp nát trái tim người cha và giết chết người mẹ sau khi đã bóp nát cả niềm tin tưởng tuyệt đối của bà vào đứa con trai cưng.
Cuối cùng, Thiếu tá dứt khoát lau khô nước mắt và nói: “Quả là một món quà tuyệt diệu để ném vào mặt một gia đình Anh quốc! Giờ chúng ta phải làm gì đây?”
Tôi lên tiếng, thừa biết lý do Thiếu tá lôi tôi ra đây là gì: “Cậu Chàng chết vì bệnh tả. Lúc đó chúng ta đều ở bên cạnh cậu ấy. Chúng ta không thể thỏa hiệp với những giải pháp nửa vời. Đi thôi.”
Và thế là khởi đầu một trong những màn kịch trớ trêu, đen tối nhất mà tôi từng nhúng tay vào—hợp thức hóa một lời nói dối tày đình bằng văn bản, được ngụy trang bằng các bằng chứng giả tạo, nhằm xoa dịu gia đình Cậu Chàng ở Quê nhà. Tôi bắt tay phác thảo bức thư, Thiếu tá thỉnh thoảng ném vào vài ý kiến đóng góp trong lúc gom nhặt toàn bộ số thư từ Cậu Chàng để lại rồi ném vào lò sưởi đốt sạch. Đó là một buổi tối oi ả, tĩnh mịch khi chúng tôi bắt đầu, ngọn đèn dầu thì cứập chập chờn chực tắt. Chẳng mấy chốc tôi cũng hoàn thiện bản thảo vừa ý, trong đó tô vẽ Cậu Chàng là hình mẫu của mọi đức tính tốt đẹp, được trung đoàn yêu quý, với một tương lai rạng ngời đang chờ đón phía trước, vân vân; cách chúng tôi đã tận tình chăm sóc cậu qua cơn bệnh hiểm nghèo—xin hiểu cho rằng đây không phải lúc để nói những lời dối trá nhỏ nhặt—và cách cậu ra đi thanh thản không chút đớn đau. Cổ họng tôi lại nghẹn ứ khi đặt bút viết những dòng ấy và nghĩ về những con người khốn khổ sẽ đọc được chúng. Rồi tôi bật cười trước sự lố bịch của hoàn cảnh, tiếng cười quyện lẫn vào tiếng nấc nghẹn ngào—và Thiếu tá bảo rằng cả hai chúng tôi đều cần phải làm một ly giải sầu.
Tôi sợ phải thừa nhận chúng tôi đã nốc bao nhiêu whiskey trước khi bức thư hoàn tất. Nhưng nó chẳng hề tác động mảy may nào đến tâm trí chúng tôi. Sau đó, chúng tôi tháo chiếc đồng hồ, mặt dây chuyền và nhẫn của Cậu Chàng ra.
Cuối cùng, Thiếu tá nói: “Chúng ta phải gửi cả một lọn tóc nữa. Phụ nữ rất coi trọng thứ đó.”
Nhưng có những lý do khiến chúng tôi chẳng thể tìm đâu ra một lọn tóc tử tế để gửi. Cậu Chàng tóc đen, và may thay Thiếu tá cũng vậy. Tôi dùng dao cắt một nhúm tóc ngay trên thái dương của Thiếu tá, rồi nhét nó vào chiếc bọc đang chuẩn bị. Cơn cười cợt và nghẹn ngào lại bủa vây lấy tôi, buộc tôi phải dừng tay. Thiếu tá cũng chẳng khá khẩm hơn là bao; và cả hai đều thừa biết phần việc tồi tệ nhất vẫn còn nằm ở phía trước.
Chúng tôi niêm phong bưu phẩm gồm ảnh chụp, mặt dây chuyền, con dấu, nhẫn, thư từ và lọn tóc bằng sáp niêm phong cùng con dấu chính chủ của Cậu Chàng.
Đoạn Thiếu tá cất lời: “Vì Chúa, chúng ta hãy ra ngoài đi—thoát khỏi căn phòng này—rồi hãy tính tiếp!”
Chúng tôi bước ra ngoài, lang thang dọc theo bờ Kênh suốt một tiếng đồng hồ, vừa ăn vừa uống những thứ mang theo cho đến khi vầng trăng nhô lên. Giờ thì tôi thấu hiểu chính xác cảm giác của một kẻ sát nhân là thế nào. Cuối cùng, chúng tôi đành gượng ép bản thân quay lại căn phòng có ngọn đèn và Cái Xác ngự trị, để tiếp tục dấn thân vào công đoạn kế tiếp. Tôi không muốn viết chi tiết về phần việc này. Nó quá ư kinh khủng. Chúng tôi tháo tung chiếc giường gỗ rồi ném đống tro tàn xuống dòng Kênh; chúng tôi lột cả lớp cót lót nền nhà và xử lý y hệt như vậy. Tôi chạy tới một ngôi làng gần đó để mượn hai chiếc cuốc lớn—tôi không muốn dân làng nhúng tay vào—trong lúc Thiếu tá ở lại lo liệu những chuyện khác. Mất ròng rã bốn tiếng đồng hồ lao động cật lực chúng tôi mới đào xong huyệt mộ. Vừa cuốc đất, chúng tôi vừa tranh cãi xem có nên đọc lại toàn bộ những lời cầu nguyện trong Nghi lễ An mà chúng tôi còn nhớ hay không. Cuối cùng chúng tôi dung hòa bằng cách đọc Kinh Lạy Cha kèm theo một lời nguyện thầm kín không chính thức cầu cho linh hồn Cậu Chàng được siêu thoát. Sau đó chúng tôi lấp đất lên huyệt mộ rồi lui ra hiên nhà—chứ không dám vào trong—để ngả lưng chợp mắt. Chúng tôi đã kiệt quệ đến tận cùng.
Khi tỉnh dậy, Thiếu tá mệt mỏi lên tiếng: “Chúng ta chưa thể quay về cho đến ngày mai. Phải cho cậu ta một khoảng thời gian hợp lý để chết chứ. Hãy nhớ là cậu ta chết vào SÁNG SỚM nay. Làm vậy có vẻ tự nhiên hơn.” Xem ra suốt thời gian qua Thiếu tá thức trắng để trăn trở điều này.
Tôi hỏi: “Thế sao lúc nãy chúng ta không mang thi thể về doanh trại luôn cho rồi?”
Thiếu tá trầm ngâm giây lát:—“Bởi vì bọn họ đã cao chạy xa bay khi nghe tin có dịch tả. Hơn nữa chiếc xe ekka cũng chuồn mất rồi còn đâu!”
Điều đó hoàn toàn chính xác. Chúng tôi đã quên béng đi mất con ngựa ekka, và nó đã tự động chạy về nhà từ đời nào.
Thế là, chúng tôi cứ thế bị bỏ lại trơ trọi suốt cả ngày hôm ấy dưới cái nóng ngột ngạt tại Trạm nghỉ Kênh đào, liên tục kiểm tra đi kiểm tra lại câu chuyện về cái chết của Cậu Chàng xem có sơ hở ở điểm nào không. Chiều hôm đó có một người bản địa ghé qua, nhưng chúng tôi báo rằng có một vị Sahib vừa chết vì bệnh tả, thế là hắn hoảng hồn bỏ chạy. Khi màn đêm buông xuống, Thiếu tá trút hết những nỗi lo âu của ông về Cậu Chàng, kể cho tôi nghe những câu chuyện kinh hoàng về nạn tự sát hay những vụ tự sát hụt—những giai thoại khiến tóc gáy người ta dựng đứng. Ông thổ lộ rằng bản thân thuở trẻ khi mới đặt chân đến xứ sở này cũng từng bước vào Thung lũng Bóng tối hệt như Cậu Chàng; thế nên ông thấu hiểu rõ những giằng xé trong tâm trí non dại và rối bời của cậu. Ông cũng bảo rằng khi quẫn trí hối hận, tụi trẻ thường thổi phồng tội lỗi của mình trở nên trầm trọng và không thể dung thứ hơn thực tế rất nhiều. Chúng tôi cứ thế trò chuyện suốt cả buổi tối và nhẩm đi nhẩm lại kịch bản về cái chết của Cậu Chàng. Ngay khi vầng trăng lên cao và tính theo lý thuyết thì Cậu Chàng vừa được chôn cất, chúng tôi liền băng qua đồng bằng trở về Trạm. Chúng tôi đi bộ ròng rã từ tám giờ tối cho đến sáu giờ sáng hôm sau; dẫu mỏi nhừ cả chân tay, chúng tôi vẫn không quên tạt vào phòng Cậu Chàng để cất lại khẩu súng lục cùng lượng đạn đúng quy định vào trong bao da, đồng thời đặt ngay ngắn chiếc cặp tài liệu lên bàn. Chúng tôi tìm gặp Đại tá và báo cáo về cái chết, trong lòng cảm thấy bản thân chẳng khác nào những kẻ sát nhân thực thụ. Sau đó chúng tôi lăn ra ngủ một giấc trọn vẹn suốt một ngày tròn; bởi sức lực trong người đã cạn kiệt hoàn toàn.
Câu chuyện được mọi người tin sái cổ trong khoảng thời gian cần thiết, bởi chẳng mấy chốc ai nấy đều quên bẵng đi sự tồn tại của Cậu Chàng chưa đầy nửa tháng sau đó. Dẫu vậy, không ít người vẫn rảnh rỗi để xì xào rằng Thiếu tá thật quá vô tâm khi không đưa thi thể về tổ chức tang lễ theo nghi thức trung đoàn. Điều đau lòng nhất chính là bức thư của mẹ Cậu Chàng gửi cho Thiếu tá và tôi—với những vết ố nhòe nhoẹt vì nước mắt in hằn khắp trang giấy. Bà dùng những từ ngữ ngọt ngào nhất để ca ngợi lòng tốt cao cả của chúng tôi, cùng sự biết ơn sâu sắc mà bà sẽ mang theo suốt quãng đời còn lại.
Xét cho cùng, bà QUẢ CÓ mang ơn chúng tôi thật; chỉ có điều không diễn ra theo cách mà bà hằng nghĩ mà thôi.