“Ai là kẻ hạnh phúc? Chính là kẻ thấy trong ngôi nhà của mình những đứa trẻ thơ mang vòng hoa bằng bụi đất, đang nhảy múa, vấp ngã và khóc lóc.”
Munichandra, do Giáo sư Peterson dịch.
Quả bóng polo ấy đã cũ, sứt sẹo, trầy xước và lõm chỗ này chỗ kia. Nó nằm trên bệ lò sưởi giữa những chiếc cán tẩu mà Imam Din, người hầu phòng, đang lau chùi giùm tôi.
“Đức Ngài có cần dùng đến quả bóng này không ạ?” Imam Din cung kính hỏi.
Đức Ngài chẳng bận tâm gì đến nó; nhưng một người hầu phòng thì cần chi đến quả bóng polo?
“Bởi ơn mưa móc của Ngài, tôi có một đứa con trai nhỏ. Nó đã nhìn thấy quả bóng này và muốn lấy làm đồ chơi. Còn bản thân tôi thì không cần đâu ạ.”
Chẳng ai lại đi nghi ngờ ông già Imam Din béo tốt lại muốn mang bóng polo ra chơi cả. Ông mang thứ đồ dập nát ấy ra hiên nhà; và ngay sau đó là một tràng tiếng cười ré lên vui sướng, tiếng chân nhỏ bước lẹt xẹt, cùng tiếng thịch thịch của quả bóng lăn trên mặt đất. Rõ ràng là cậu con trai nhỏ đã chờ sẵn ngoài cửa để chộp lấy báu vật của mình. Nhưng làm thế nào mà nó lại nhìn thấy quả bóng polo đó cơ chứ?
Hôm sau, từ công sở về sớm hơn thường lệ nửa tiếng, tôi nhận thấy có một bóng hình nhỏ xíu trong phòng ăn — một thân hình nhỏ nhắn, bụ bẫm trong chiếc áo sơ mi ngắn củn cỡn đến buồn cười, có lẽ chỉ che tới nửa cái bụng tròn vo. Nó lang thang quanh phòng, ngậm ngón tay trong miệng, vừa lẩm bẩm hát ru một mình vừa ngắm nghía các bức tranh. Chắc chắn đây chính là “cậu con trai nhỏ.”
Dĩ nhiên là nó chẳng có lý do gì để vào phòng tôi; nhưng vì quá mải mê khám phá nên nó chẳng hề hay biết sự có mặt của tôi ở khung cửa. Tôi bước vào phòng khiến nó giật mình suýt ngất. Nó ngồi bệt xuống đất với một tiếng thở dốc. Mắt nó trợn tròn, và miệng cũng há hốc theo. Tôi thừa biết chuyện gì sắp xảy ra nên bèn chuồn thẳng, sau lưng là một tiếng khóc ré kéo dài, khan đặc, truyền đến khu nhà ở của gia nhân nhanh hơn bất kỳ mệnh lệnh nào của tôi trước giờ. Chỉ trong mười giây, Imam Din đã có mặt ở phòng ăn. Tiếng nức nở tuyệt vọng cất lên, và tôi quay lại thì thấy Imam Din đang quở trách tiểu tội phạm đang dùng phần lớn chiếc áo sơ mi của mình làm khăn tay.
Imam Din ra dáng quan tòa, nói: “Thằng nhóc này là một tên lưu manh, một tên lưu manh lớn. Nó chắc chắn sẽ phải vào nhà lao vì cái tội này đấy.” Tiếng gào khóc lại cất lên từ phía kẻ hối hận, kèm theo lời xin lỗi dài dòng mà Imam Din gửi đến tôi.
Tôi bảo: “Hãy bảo với đứa trẻ rằng ngài Sahib không giận đâu, và đưa nó đi đi.” Imam Din truyền đạt lại lời tha thứ của tôi cho kẻ phạm lỗi — lúc này đã túm toàn bộ chiếc áo sơ mi quấn quanh cổ như sợi dây — và tiếng khóc ré nhỏ dần thành tiếng nức nở. Cả hai bắt đầu đi về phía cửa. Imam Din nói, giọng điệu cứ như cái tên ấy là một phần của tội ác: “Tên nó là Muhammad Din, và nó là một tên lưu manh.” Thoát khỏi mối nguy trước mắt, Muhammad Din quay ngoắt lại trong vòng tay bố, nghiêm nghị tuyên bố: “Đúng là tên con là Muhammad Din, thưa Tahib, nhưng con không phải là lưu manh. Con là một ĐÀN ÔNG!”
Kể từ ngày đó, mối quan hệ quen biết giữa tôi và Muhammad Din bắt đầu. Cậu nhóc không bao giờ bước chân vào phòng ăn của tôi nữa, nhưng trên mảnh đất trung lập ở khuôn viên nhà, chúng tôi chào hỏi nhau rất trang trọng, dẫu cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh câu “Talaam, Tahib” từ phía nó và “Salaam Muhammad Din” từ phía tôi. Ngày nào cũng vậy, trên đường từ công sở trở về, chiếc áo sơ mi trắng nhỏ xíu và thân hình tròn trục lại nhô lên từ bóng râm của giàn dây leo nơi chúng từng ẩn nấp; và ngày nào tôi cũng dừng ngựa lại ở đó, để lời chào của mình không bị qua loa hay thiếu lễ độ.
Muhammad Din chẳng bao giờ có bạn bè chơi cùng. Nó thường lững thững đi quanh khuôn viên, luồn lách qua những bụi thầu dầu trong những sứ mệnh kỳ bí của riêng mình. Một ngày nọ, tôi vô tình bắt gặp một tác phẩm của nó ở tuốt phía cuối khu vườn. Nó đã chôn nửa quả bóng polo xuống đất, và cắm sáu bông hoa cúc vạn thọ đã héo quắt thành một vòng tròn bao quanh. Xung quanh vòng tròn ấy lại là một ô vuông thô kệch, được viền bằng những mảnh gạch đỏ xen lẫn những mảnh sứ vỡ; tất cả được bao bọc bởi một bờ đất nhỏ. Người thợ xách nước từ miệng giếng lên tiếng biện hộ cho kiến trúc sư nhỏ tuổi, nói rằng đó chỉ là trò chơi của trẻ con và chẳng làm hỏng gì nhiều cho khu vườn của tôi.
Chúa mới biết là tôi chẳng có ý định chạm vào công trình của đứa trẻ lúc đó hay sau này; nhưng chiều hôm đó, một buổi dạo chơi qua khu vườn đã đưa tôi bước thẳng đến trước nó một cách bất ngờ; để rồi trước khi kịp nhận ra, tôi đã giày xéo những bông cúc vạn thọ, bờ đất và những mảnh xà phòng vỡ nát thành một đống hỗn độn không thể cứu vãn. Sáng hôm sau, tôi bắt gặp Muhammad Din đang ngồi khóc thút thít một mình bên đống đổ nát mà tôi vừa gây ra. Ai đó đã tàn nhẫn nói với nó rằng ngài Sahib đang rất giận vì nó làm hỏng khu vườn, và đã vứt tung đống đồ chơi của nó đi trong lúc chửi thề. Muhammad Din đã hì hục suốt một tiếng đồng hồ để xóa sạch mọi dấu vết của bờ đất và những mảnh gốm vỡ, và với một khuôn mặt đẫm nước mắt đầy vẻ hối lỗi, cậu bé cất lời “Talaam Tahib” khi tôi đi làm về. Sau một hồi gặng hỏi vội vã, tôi được Imam Din cho biết rằng do ơn huệ đặc biệt của tôi, cậu nhóc được phép vui đùa theo ý thích. Nhờ thế mà đứa trẻ lấy lại can đảm và quay lại phác thảo sơ đồ cho một công trình kiến trúc hứa hẹn sẽ làm lu mờ cả tác phẩm hoa cúc - bóng polo trước kia.
Trong suốt mấy tháng trời, tiểu sinh vật bụ bẫm kỳ lạ ấy cứ quẩn quanh trong quỹ đạo khiêm tốn của mình giữa những đám bụi thầu dầu và đống đất cát; lúc nào cũng tự tay kiến tạo nên những cung điện nguy nga từ những bông hoa cũ bị người hầu vứt đi, những viên sỏi nhẵn nhụi bị nước bào mòn, những mảnh thủy tinh vỡ, và những chiếc lông vũ mà tôi đoán là vặt từ đám gà của tôi — luôn lủi thủi một mình và luôn lẩm bẩm hát ru chính mình.
Một hôm, một vỏ ốc biển có đốm rực rỡ được thả xuống ngay gần công trình nhỏ cuối cùng của cậu bé; và tôi trông chờ Muhammad Din sẽ xây nên một thứ gì đó hoành tráng hơn hẳn nhờ vào món quà ấy. Và tôi đã không phải thất vọng. Cậu bé trầm ngâm suốt gần một tiếng đồng hồ, và tiếng lẩm bẩm cất cao thành một khúc ca vui mừng. Sau đó, cậu bắt đầu vạch vẽ trên mặt đất. Đây chắc chắn sẽ là một cung điện kỳ diệu, bởi vì bản vẽ của nó dài tới hai thước và rộng một thước.
Nhưng cung điện ấy chẳng bao giờ được hoàn thành.
Ngày hôm sau, không có bóng dáng Muhammad Din ở đầu lối đi xe chạy, và chẳng có tiếng “Talaam Tahib” nào chào đón tôi trở về. Tôi đã quen với lời chào đó, và sự vắng mặt của nó khiến tôi bứt rứt. Hôm sau nữa, Imam Din báo tin rằng đứa trẻ đang hơi bị sốt và cần uống quinine. Nó đã được nhận thuốc, cùng với một bác sĩ người Anh.
Vị bác sĩ vừa bước ra khỏi khu nhà của Imam Din vừa nói: “Lũ nhóc này chẳng có chút sức sống nào cả.”
Một tuần sau, dẫu tôi rất muốn tránh điều đó, tôi đã bắt gặp Imam Din trên con đường dẫn đến nghĩa trang Hồi giáo, đi cùng một người bạn khác, đang bọc trong một tấm vải trắng và ôm trong tay tất cả những gì còn lại của bé Muhammad Din.