“Tom!”
Không có tiếng trả lời.
“TOM!”
Không có tiếng trả lời.
“Cái thằng quỷ sứ này đi đâu mất rồi không biết? Này, TOM!”
Không có tiếng trả lời.
Bà cụ kéo cặp kính trễ xuống, liếc qua trên gọng kính để nhìn quanh căn phòng; rồi bà lại đẩy kính lên và nhìn xuống dưới gọng. Rất hiếm khi, hoặc chẳng bao giờ, bà dùng tròng kính để nhìn những thứ nhỏ nhặt như một đứa con trai; đó là cặp kính diện của bà, niềm tự hào trong lòng bà, được làm ra để lấy “phong độ” chứ chẳng phải để dùng—bà nhìn qua hai cái nắp lò sống cũng rõ bằng ngần ấy. Bà ngẩn người ra một lát, rồi lẩm bẩm, không đến nỗi hung dữ, nhưng cũng đủ lớn để đám đồ đạc trong nhà nghe thấy:
“Chà, để tao tóm được mày thì mày cứ liệng hồn…”
Bà nói dở chừng, vì lúc đó bà đang cúi người dùng chổi khua khoắng dưới gầm giường, nên phải lấy hơi để vừa chọc vừa thở. Chẳng có gì lòi ra ngoài trừ con mèo.
“Chưa thấy cái thằng nào tinh quái đến thế là cùng!”
Bà bước ra cửa sổ đang mở, đứng đó phóng tầm mắt nhìn qua luống cà chua và đám cỏ dại mọc quanh vườn. Chẳng thấy bóng dáng Tom đâu. Thế là bà cất giọng vang hết cỡ để âm thanh đi được xa hơn:
“H-ơ-i... TOM!”
Có tiếng động khẽ phía sau, bà quay lại vừa kịp lúc tóm được cổ áo sau lưng của một thằng bé để chặn đứng bước tẩu thoát của nó.
“Á chà! Lẽ ra ta phải nghĩ đến cái tủ đựng đồ này chứ. Mày làm gì trong đó thế hả?”
“Dạ không có gì ạ.”
“Không có gì ư! Nhìn tay mày xem. Cả cái mồm mày nữa kìa. Cái thứ dính nhèm nhẹp gì thế này?”
“Con không biết ạ, dì.”
“Thế mà tao lại biết đấy. Mứt—chính là mứt chứ gì nữa. Tao đã bảo tới bốn mươi lần rồi, nếu mày còn không buông tha hũ mứt đó thì tao lột da mày ra. Đưa roi đây cho tao.”
Cây roi lơ lửng giữa không trung—tình thế ngàn cân treo sợi tóc—
“Ối dồi ôi! Nhìn đằng sau kìa, dì ơi!”
Bà cụ quay phắt lại, vội vã kéo váy nép ra chỗ an toàn. Thằng bé chuồn ngay lập tức, phóng tót lên hàng rào ván cao và biến mất ở phía bên kia.
Dì Polly ngẩn người ngạc nhiên giây lát, rồi phì cười dịu dàng.
“Đúng là cái đồ quỷ sứ, sao ta chẳng bao giờ khôn lên được thế nhỉ? Nó chơi khăm ta mấy vố kiểu này rồi mà vẫn chưa chịu đề phòng hay sao? Quả là già rồi mà vẫn dại nhất đời. Cục cằn như chó già nào dạy nổi trò mới, đúng như người ta vẫn nói. Nhưng khổ nỗi, ngày nào nó cũng nghĩ ra trò mới, chẳng ngày nào giống ngày nào, thế thì ai mà lường trước được nó sắp giở trò gì? Nó thừa biết ta chịu đựng được đến đâu trước khi nổi giận, và nó biết chỉ cần làm ta phân tâm trong chốc lát hoặc làm ta phì cười là mọi chuyện lại xí xóa hết, ta chẳng mắng phạt nó nổi một câu. Tao thật chẳng tròn trách nhiệm với thằng bé này, Chúa trên cao biết rõ điều đó. Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi, như Kinh Thánh đã dạy. Tao chỉ chuồng thêm tội lỗi và đau khổ cho cả hai dì cháu thôi. Nó nghịch ngợm quỷ quái hết phần thiên hạ, nhưng than ôi! nó lại là con của người chị gái xấu số nhà ta, tội nghiệp, nên ngặt nỗi ta chẳng đành lòng roi vọt nó. Cứ mỗi lần tha cho nó là lương tâm ta lại cắn rứt khôn nguôi, mà mỗi lần đánh nó thì trái tim già nua này lại như vỡ vụn. Thôi thì, đời người sinh ra ngắn ngủi mà lắm nỗi truân chuyên, Kinh Thánh nói cấm có sai, chắc là thế thật rồi. Chiều nay thế nào nó cũng trốn học cho mà xem, và ngày mai ta lại buộc phải bắt nó làm việc để trừng phạt nó. Bắt nó làm việc vào ngày thứ Bảy, khi mà lũ trẻ con khác đều được nghỉ ngơi chơi đùa, thì quả là tàn nhẫn thật, nhưng nó ghét làm việc hơn bất cứ thứ gì trên đời, và ta bắt buộc phải làm tròn bổn phận với nó, kẻo lại làm hỏng cả đời đứa trẻ.”
Và Tom đã trốn học thật, nó đã có một buổi chiều vô cùng vui vẻ. Nó về nhà vừa kịp lúc để giúp Jim, cậu bé da đen nhỏ tuổi, cưa khúc gỗ cho ngày mai và chẻ củi trước bữa tối—à chí ít thì nó cũng có mặt kịp lúc để kể lại những chuyến phiêu lưu mạo hiểm của mình cho Jim nghe trong lúc Jim cày mặt làm ba phần tư khối lượng công việc. Sid, em trai (hoặc đúng hơn là em cùng cha khác mẹ) của Tom thì đã hoàn thành xong phần việc của mình từ đời thủa nào (là đi nhặt những mảnh vụn gỗ), bởi vì nó là một đứa trẻ ngoan ngoãn, tính tình trầm lặng, chẳng bao giờ gây chuyện rắc rối hay thích phiêu lưu.
Trong lúc Tom đang ăn tối và chớp thời cơ thò tay ăn trộm đường, dì Polly liền dò hỏi nó những câu đầy thâm ý và vô cùng hiểm hóc—bởi vì bà muốn lừa cho nó tự lộ tẩy tội trạng. Giống như nhiều tâm hồn đơn thuần khác, niềm kiêu hãnh thầm kín của bà là tin rằng mình có tài ngoại giao thâm trầm, sâu kín, và bà rất thích ngắm nhìn những mưu mô lộ liễu của mình như thể chúng là những kỳ quan của sự ranh mãnh cao siêu. Bà cất lời:
“Tom, hôm nay ở trường trời oi bức lắm phải không cháu?”
“Dạ vâng ạ.”
“Nóng lắm phải không?”
“Dạ vâng ạ.”
“Thế cháu không muốn nhảy xuống hồ bơi à, Tom?”
Một nỗi sợ le lói xẹt qua tâm trí Tom—thoáng chút nghi ngờ bất an. Nó dò xét nét mặt dì Polly, nhưng chẳng đọc được gì từ đó. Thế là nó đáp:
“Dạ không—à, cũng không hẳn là thích lắm ạ.”
Bà cụ vươn tay sờ thử áo của Tom, rồi nói:
“Thế mà bây giờ thì người cháu lại chẳng thấy nóng tí nào nhé.” Và bà thầm đắc ý vì nghĩ rằng mình đã phát hiện ra chiếc áo vẫn còn khô rang mà không để lộ cho ai biết mục đích thực sự trong đầu mình. Nhưng dẫu bà có che giấu thế nào, Tom bây giờ cũng đã thừa hiểu gió chiều nào rồi. Thế nên nó liền đón đầu nước cờ tiếp theo của dì:
“Bọn cháu dội nước giếng lên đầu ấy mà—tóc con vẫn còn ẩm nè. Dì thấy chưa?”
Dì Polly bực bội vì nhận ra mình đã bỏ sót một chi tiết bằng chứng rành rành và để tuột mất một ván bài. Rồi bà lại nảy ra một ý tưởng thiên tài khác:
“Tom, cháu đâu cần phải tháo cái cổ áo mà tao đã khâu kỹ để dội nước lên đầu, phải không nào? Cởi cúc áo khoác ra xem nào!”
Vẻ lo lắng bay biến khỏi khuôn mặt Tom. Nó mở áo khoác ra. Cổ áo của nó vẫn được khâu đính chặt chẽ.
“Lại lôi thôi thật đấy! Thôi, đi đi cho khuất mắt. Tao cứ đinh ninh là mày trốn học đi bơi cơ đấy. Nhưng tao tha cho mày đấy, Tom ạ. Tao nghĩ mày cũng giống như con mèo bị cháy lông, đúng như người ta hay nói—tuy bề ngoài trông thế nhưng lại ngoan hơn vẻ bề ngoài. Tạm tha cho lần này đấy.”
Bà vừa tiếc hùi hụi vì sự tinh anh của mình đã đoán hụt, lại vừa mừng thầm vì hiếm hoi lắm Tom mới chịu vâng lời ngoan ngoãn một lần.
Nhưng Sidney liền lên tiếng:
“Ơ hay, thế mà lúc nãy em cứ tưởng dì khâu cổ áo cho anh ấy bằng chỉ trắng cơ, sao bây giờ lại là chỉ đen thế này?”
“Ơ hay, rõ ràng tao khâu bằng chỉ trắng cơ mà! Tom!”
Nhưng Tom nào có đứng đợi để nghe mắng tiếp. Vừa bước ra cửa, nó vừa ngoảnh lại nói:
“Siddy, tao mà tóm được thì tao cho mày một trận vì tội này nhé.”
Đến một góc khuất an toàn, Tom liền lôi ra kiểm tra hai cây kim khâu lớn được giắt trên ve áo khoác, xung quanh quấn đầy chỉ—một cây xâu chỉ trắng và cây kia xâu chỉ đen.
Nó lẩm bẩm: “Con mụ ấy mà không có thằng Sid thọc gậy bánh xe thì đời nào nhận ra. Khỉ thật! Lúc thì bà khâu chỉ trắng, lúc lại khâu chỉ đen. Ước gì mụ cứ giữ nguyên một màu cho tao nhờ—làm sao mà tao nhớ hết được cơ chứ. Nhưng cứ chờ đấy, tao thể nào cũng cho thằng Sid một trận tơi bời. Cho nó nhớ đời luôn!”
Nó vốn chẳng phải là Đứa Trẻ Kiểu Mẫu của cái làng này. Dù vậy, nó thừa biết mẫu đứa trẻ ngoan ngoãn ấy ra sao—và nó căm ghét gã đó tận xương tủy.
Chỉ trong vòng hai phút, hoặc thậm chí ngắn hơn thế, nó đã quên sạch sành sanh mọi rắc rối vừa qua. Không phải vì những rắc rối ấy nhẹ nhàng hay ít cay đắng với nó hơn so với nỗi muộn phiền của người lớn, mà là vì một niềm đam mê mới mẻ, mạnh mẽ hơn đã cuốn phăng và gạt chúng ra khỏi tâm trí nó vào lúc đó—hệt như cách mà những bất hạnh của người lớn bị lãng quên giữa cơn hưng phấn của những dự nghiệp làm ăn mới. Niềm đam mê mới mẻ này chính là một kỹ thuật huýt sáo cực độc đáo mà nó vừa học được từ một cậu bé da đen, và nó đang ngứa ngáy thèm được đem ra luyện tập một cách thật thoải mái. Nó bao gồm một khúc biến tấu đặc biệt giống như tiếng chim hót, một thứ giai điệu lanh lảnh tựa tiếng suối chảy, tạo ra bằng cách chạm đầu lưỡi vào vòm họng ngắt quãng liên hồi giữa những nốt nhạc—chắc hẳn độc giả vẫn còn nhớ cách làm nếu như thủa nhỏ từng là một cậu con trai nghịch ngợm. Sự chuyên cần và chú tâm nhanh chóng giúp nó nắm bắt được ngón nghề này, và nó sải bước hiên ngang dọc con đường làng với cái miệng tràn ngập âm điệu hòa ca cùng tâm hồn ngập tràn lòng biết ơn. Nó cảm thấy phấn khích hệt như một nhà thiên văn học vừa phát hiện ra một hành tinh mới—và chắc chắn rằng, xét về mặt những xúc cảm mạnh mẽ, sâu sắc và tinh khôi nhất, thì lợi thế thuộc về cậu nhóc chứ không phải nhà thiên văn học.
Những buổi tối mùa hè thường rất dài. Trời vẫn chưa tối hẳn. Chợt Tom khựng lại, ngừng huýt sáo. Phía trước nó xuất hiện một kẻ lạ mặt—một thằng bé lớn hơn nó chút xíu. Sự xuất hiện của một gương mặt mới ở bất kỳ độ tuổi hay giới tính nào cũng là một sự tò mò đầy ấn tượng tại cái làng St. Petersburg nghèo nàn, tồi tàn này. Cậu nhóc này lại còn ăn mặc rất đẹp nữa chứ—ăn mặc chỉnh tề vào một ngày thường trong tuần mới lạ lùng làm sao. Cái mũ trên đầu trông thật xinh xắn, chiếc áo khoác vải xanh cài khuy kín cổ vừa mới tinh lại bảnh tỏn, và chiếc quần dài cũng diện không kém. Cậu ta còn mang giày nữa—trong khi hôm nay mới chỉ là ngày thứ Sáu. Thậm chí cậu ta còn đeo cả cà vạt, một dải ruy băng sáng rực rỡ. Phảng phất ở cậu ta thứ phong cách thị thành khiến Tom ngứa ng mắt vô cùng. Càng trừng mắt nhìn tuyệt tác hào nhoáng ấy, Tom càngếch mũi khinh bỉ bộ cánh diêm dúa đó bao nhiêu, thì nó lại càng cảm thấy trang phục rách rưới của chính mình trở nên thảm hại và tả tơi bấy nhiêu.
Cả hai đứa trẻ đều không lên tiếng. Kẻ này nhích đi thì kẻ kia cũng dịch theo—nhưng chỉ nhích sang ngang theo một vòng tròn; chúng vẫn dán chặt mặt vào nhau và trừng trừng nhìn thẳng vào mắt nhau suốt từ đầu chí cuối. Cuối cùng, Tom lên tiếng:
“Tao đánh cho bây giờ!”
“Tao rất muốn xem mày thử giở trò xem nào.”
“Thì tao làm được thật chứ bộ.”
“Mày đố mà làm được đấy.”
“Tao làm được chứ lị.”
“Mày làm sao mà làm được.”
“Làm được.”
“Không đời nào.”
“Được!”
“Không!”
Một khoảng lặng khó chịu kéo dài. Rồi Tom lại gạ gẫm:
“Mày tên là gì thế?”
“Chắc méo gì đã phải chuyện của mày.”
“Thế tao cứ thích coi đó là chuyện của tao đấy, sao nào?”
“Thế sao mày không làm đi?”
“Mày mà lải nhải nữa là tao cho mày biết tay.”
“Biết tay—biết tay—biết tay. Cho mày vừa lòng đấy.”
“Ồ, mày tưởng mình ghê gớm lắm phỏng? Tao chấp tay trái buộc sau lưng vẫn dư sức quật ngã mày nếu tao thích.”
“Thế sao mày không làm luôn đi? Mày vừa gân cổ lên khoác lác là làm được cơ mà.”
“Thì tao sẽ làm, nếu mày cứ dây dưa chọc tức tao.”
“Ờ đúng rồi—tao thấy khối gia đình rơi vào hoàn cảnh y hệt thế này rồi.”
“Đồ ranh con! Mày tưởng mày là ông tướng chắc? Ối giời cái mũ kìa!”
“Không ưa thì cứ nuốt cục tức đó đi. Tao thách mày đánh rơi cái mũ này đấy—và đứa nào dám nhận lời thách mà không dám làm thì chỉ là đồ hèn nhát.”
“Mày là đồ nói dối!”
“Mày cũng chẳng khác gì.”
“Mày là cái đồ vừa hay gây sự vừa nói dối mà lại hèn nhát chẳng dám nhận.”
“Xí—biến đi chỗ khác chơi!”
“Này—nếu mày còn dám già mồm nữa là tao bốc hòn đá phang thẳng vào gáo mày đấy nhé.”
“Ối dồi, thế cơ á.”
“Thì tao làm thật đấy.”
“Thế sao mày không làm luôn đi? Cứ đứng đấy mà dọa mõm làm gì mãi thế? Sao không làm đi xem nào? Tại mày sợ chứ gì.”
“Tao thèm sợ nhé.”
“Mày sợ chứ gì nữa.”
“Tao bảo không mà.”
“Mày sợ.”
Lại một khoảng lặng nữa trôi qua, kèm theo những ánh mắt sắc lẹm và những bước chân vòng vèo lượn lờ quanh nhau. Chẳng mấy chốc hai đứa đã đứng sóng vai nhau. Tom hất hàm:
“Tránh ra chỗ khác ngay!”
“Chính mày mới là đứa phải xéo đi chứ!”
“Tao không thích đấy.”
“Tao cũng chẳng thèm tránh.”
Thế là cả hai đứng dang rộng một chân làm điểm tựa vững chắc, dồn hết sức bình sinh để đẩy nhau và trừng mắt nhìn đối phương bằng ánh mắt căm hờn. Nhưng chẳng đứa nào chiếm được ưu thế. Sau khi vật lộn đến mức cả hai đều mướt mồ hôi và đỏ bừng mặt, từng đứa thận trọng buông lỏng thế giằng co, và Tom càu nhàu:
“Mày chỉ là thứ hèn nhát, đồ nhãi ranh. Tao sẽ mách anh tao đến trị mày cho một trận, anh tao chỉ dùng một ngón tay út là đủ bóp bẹp mày rồi, và tao sẽ bắt anh ấy làm thế cho mà xem.”
“Tao sợ anh mày chắc? Tao còn có ông anh to con hơn anh mày chán—mà hơn thế nữa, ông ấy còn có thể quăng cổ anh mày qua cái hàng rào kia kìa.” [Cả hai người anh vừa kể đều là nhân vật tưởng tượng].
“Xạo vừa thôi mày.”
“Mày nói thế chứ sự thật vẫn hoàn sự thật.”
Tom dùng mũi giày vạch một đường thẳng tắp trên nền đất bụi bặm, rồi thách thức:
“Tao thách mày bước qua vạch này đấy, tao sẽ đánh cho mày không đứng dậy nổi luôn. Đứa nào dám nhận lời thách mà không dám bước qua thì đúng là đồ ăn cắp vặt.”
Cậu nhóc kia liền bước qua ngay lập tức, nghênh mặt nói:
“Đấy, mày vừa hoác mồm thách thức đấy nhé, giờ thì trổ tài tao xem nào.”
“Đừng có mà lấn tới nhé, lo mà giữ thân đi mày.”
“Ơ hay, chính mày bảo làm cơ mà—sao đứng đực ra đấy thế?”
“Mẹ khiếp! Tiếc hai xu là tao cho mày đo ván ngay đấy.”
Cậu nhóc kia liền lôi từ trong túi ra hai đồng xu đồng bản rộng rồi giơ ra vẻ đầy khiêu khích. Tom gạt phăng chúng xuống đất. Ngay tức khắc, cả hai đứa lao vào nhau ôm đấm, lăn cù bất trên nền đất bụi mù, quần thảo nhau như hai con mèo dữ; chỉ trong chớp mắt chúng đã bấu víu, giật tóc xé áo nhau, đấm đá trầy xước mũi của đối phương, tự trét lên người cả một tầng bụi đất lẫn chiến tích vẻ vang. Chẳng mấy chốc đám hỗn chiến cũng định hình, và xuyên qua làn sương mù chiến trận, người ta thấy Tom đang ngồi chồm hỗm trên người cậu nhóc kia, giáng những cú đấm trời giáng xuống. “Xin tha đi thì tao buông!” Nó quát lên.
Cậu nhóc kia chỉ vùng vẫy tìm cách thoát thân. Cậu ta đang khóc—chủ yếu là vì uất hận.
“Xin tha mau!”—và những cú đấm tiếp tục giáng xuống.
Cuối cùng kẻ lạ mặt cũng nghẹn ngào thốt lên được một tiếng “Thôi... tha!” và Tom mới chịu buông tha đứng dậy, bỏm bẻm bảo:
“Đấy, nhớ lấy bài học này nhé. Lần sau muốn gây sự thì lo mà chọn mặt gửi vàng đi nghe con.”
Cậu nhóc kia lủi thủi bỏ đi, vừa phủi sạch bụi bám trên quần áo vừa sụt sùi khóc nức nở, thỉnh thoảng lại ngoảnh đầu lại lườm nguýt, lắc đầu đe dọa xem Tom phải tay cậu ta vào “lần tới khi tóm được mày đơn độc ngoài đường”. Đáp lại những lời đó, Tom chỉ hò reo nhạo báng rồi phất tay bỏ đi với tâm trạng đắc thắng vô cùng; và ngay khi Tom vừa quay lưng đi, cậu nhóc kia liền chộp lấy một hòn đá, ném trúng phóc vào giữa hai bả vai Tom rồi quắp đuôi cắm cổ chạy tản mác như một con linh dương. Tom liền đuổi theo tên phản chủ về tận nhà, nhờ thế mà biết được nhà cửa của hắn ở đâu. Sau đó nó còn đứng canh gác trước cổng một hồi lâu, khiêu khích kẻ địch ra mặt đấu tay đôi, nhưng kẻ địch chỉ dám lè lưỡi trút giận qua khung cửa sổ chứ nhất quyết không thò mặt ra. Cuối cùng thì mẹ của kẻ địch xuất hiện, mắng mỏ Tom là một đứa trẻ hư hỏng, xấu xa, vô văn hóa và đuổi cổ nó đi. Thế là nó đành tiu nghỉu bước đi; nhưng miệng vẫn lầm bầm thề sẽ “rình phục” cho bằng chết cái thằng nhóc đó.
Đêm hôm đó về nhà khá muộn, và khi rón rén leo qua cửa sổ bước vào nhà, nó đã vô tình lọt ngay vào một ổ phục kích do chính dì nó giăng sẵn; và khi nhìn thấy bộ dạng tả tơi của đám quần áo trên người nó, quyết tâm biến ngày nghỉ thứ Bảy của nó thành một hình phạt lao động khổ sai của bà đã trở nên vững chắc như đá tảng.
