Tom lẩn lút qua các con hẻm quanh co cho đến khi ra hẳn khỏi khu vực những đứa học trò đang trên đường về nhà, rồi lê bước buồn bã. Cậu băng qua một con lạch nhỏ hai ba lần, bởi theo một thứ mê tín trẻ con phổ biến, vượt qua dòng nước sẽ cắt đứt dấu vết kẻ đuổi theo. Nửa giờ sau, cậu đã khuất dạng đằng sau dinh thự của gia đình Douglas trên đỉnh đồi Cardiff, còn ngôi trường thì hầu như chỉ còn là một chấm nhỏ mờ ảo phía dưới thung lũng. Cậu bước vào một khu rừng rậm rạp, dò dẫm tìm lối đi không có đường mòn vào tận trung tâm, rồi ngồi xuống một thảm cỏ rêu dưới tán cây sồi xum xuông. Ngay cả một cơn gió nhẹ cũng không gợn nổi; cái nóng oi ả giữa trưa đình chỉ cả tiếng chim hót; thiên nhiên chìm trong một giấc ngủ mê man không một âm thanh nào phá vỡ ngoại trừ tiếng gõ mõ dừa từ đâu đó vẳng lại từ xa, và điều này càng làm cho sự tĩnh lặng bao trùm cùng cảm giác cô độc trở nên sâu sắc hơn. Tâm hồn cậu bé ngập chìm trong nỗi sầu muộn; cảm xúc của cậu hoàn toàn hòa hợp với khung cảnh xung quanh. Cậu ngồi thừ người lâu lắc, khuỷu tay tì lên đầu gối, cằm chống vào bàn tay, trầm ngâm suy nghĩ. Cậu thấy cuộc đời sao mà rắc rối, dẫu ở mức tốt đẹp nhất, và cậu thầm ghen tị với Jimmy Hodges – kẻ vừa mới được giải thoát cách đây chưa lâu; hẳn là vô cùng bình yên, cậu nghĩ thế, khi được nằm ngủ và mơ màng suốt đời suốt kiếp, với gió thì thào qua kẽ lá, mơn man thảm cỏ và những đóa hoa trên mộ, chẳng còn gì phải bận tâm hay đau khổ nữa mãi mãi về sau. Phải chi cậu có một lý lịch đi học Giáo lý thật sạch sẽ, cậu sẵn sàng ra đi để chấm dứt hết thảy.

Giờ thì quay sang cô bé này. Cậu đã làm gì cơ chứ? Chẳng làm gì cả. Cậu có ý tốt nhất trên đời, thế mà lại bị đối xử như một con chó — chẳng khác gì một con chó ghẻ. Rồi sẽ có ngày cô ấy phải hối hận — có lẽ là khi đã quá muộn. Chà, phỏng như cậu có thể chết tạm thời thì hay biết mấy!

Nhưng trái tim đầy nhựa sống của tuổi trẻ không thể bị ép buộc vào một khuôn khổ gò bó quá lâu. Chẳng mấy chốc, Tom lại vô thức trôi dạt trở lại với những bận tâm của cuộc đời thực. Sẽ ra sao nếu lúc này cậu quay lưng và biến mất một cách bí ẩn? Sẽ ra sao nếu cậu bỏ đi — đi thật xa, đến những xứ sở vô danh bên kia đại dương — và không bao giờ quay lại nữa! Lúc đó cô ấy sẽ cảm thấy thế nào nhỉ! Ý định làm chú hề rạp xiếc giờ đây lại hiện về trong đầu, chỉ để mang lại cho cậu cảm giác ghê tởm. Bởi vì sự phù phiếm, những trò hề và bộ đồ thun bó sát đốm hoa là một sự xúc phạm, khi chúng xâm nhập vào một tâm hồn đang được nâng niu bay bổng vào cõi lãng mạn vô định và uy nghiêm. Không, cậu sẽ làm một người lính, rồi trở về sau nhiều năm dài, đầy vết tích chiến trận và lẫy lừng danh tiếng. Không — còn tuyệt hơn nữa, cậu sẽ gia nhập với thổ dân da đỏ, săn bò rừng và đi càn quét trên các dãy núi cùng những đồng bằng vĩ đại không bóng người của miền Viễn Tây, để rồi mãi tận tương lai sẽ quay lại như một vị tù trưởng vĩ đại, lông vũ tua tủa, mặt mày tô vẽ gớm ghiếc, hiên ngang bước vào lớp Giáo lý vào một buổi sáng hè ngái ngủ, với tiếng thét xung trận lạnh gáy, và thiêu đốt đôi mắt của tất cả lũ bạn cùng lứa bằng sự đố kỵ không gì nguôi ngoai nổi. Nhưng không, còn có cái gì đó phô trương và lộng lẫy hơn thế này nữa. Cậu sẽ làm hải tặc! Đúng thế! Giờ đây tương lai của cậu đã hiện ra rành mạch trước mắt, bừng sáng với vẻ huy hoàng không thể tưởng tượng nổi. Tên tuổi của cậu sẽ làm rung chuyển thế gian và khiến người ta phải khiếp sợ biết bao! Cậu sẽ lướt đi một cách oai hùng biết bao trên những con sóng nhấp nhô, trên chiếc chiến thuyền thon dài, mạn thấp, sơn đen mang tên Tinh Anh Bão Tố, với lá cờ rợn người tung bay trên mũi tàu! Và vào thời kỳ đỉnh cao danh vọng, cậu sẽ bất ngờ xuất hiện tại ngôi làng cũ, hiên ngang bước vào nhà thờ, da ngăm đen và từng trải gió sương, trong chiếc áo khoác nhung đen và quần cộc, đôi bốt cao cổ sừng sững, chiếc khăn choàng đỏ thẫm, thắt lưng giắt đầy súng ngắn ổ quay, thanh gươm cùn rỉ sét vì tội ác giắt bên hông, chiếc mũ rộng vành với chùm lông vũ phấp phới, lá cờ đen giương cao với hình đầu lâu xương chéo, và lắng nghe với niềm ngây ngất dâng trào những lời thì thầm: “Kia là Tom Sawyer tên cướp biển! — Bồi Thẩm Đen của vùng Biển Đông!”

Ừ, đã quyết định xong; con đường sự nghiệp của cậu đã được định đoạt. Cậu sẽ bỏ nhà ra đi và bước chân vào con đường ấy. Cậu sẽ khởi hành ngay vào sáng hôm sau. Vì vậy, bây giờ cậu phải bắt đầu chuẩn bị. Cậu sẽ thu gom lại vốn liếng của mình. Cậu tiến đến một khúc gỗ mục gần đó và bắt đầu dùng con dao Barlow đào bới dưới một đầu của nó. Chẳng mấy chốc cậu chạm phải thứ gỗ phát ra tiếng kêu bộp bộp rỗng ruột. Cậu thọc tay vào đó và đọc vang lên câu chú ngữ này một cách đầy ấn tượng:

“Thứ gì chưa tới, hãy tới! Thứ gì ở đây, hãy ở lại đây!”

Rồi cậu gạt lớp đất ra, để lộ một miếng ván lợp bằng gỗ thông. Cậu nhấc nó lên và hé lộ một kho báu nhỏ nhắn xinh xắn có đáy và các mặt đều bằng ván lợp. Nằm trong đó là một viên bi thủy tinh. Sự kinh ngạc của Tom là vô bờ bến! Cậu gãi đầu với vẻ mặt đầy bối rối, và thốt lên:

“Chà, thế thì quá quắt thật!”

Rồi cậu bực bội vứt viên bi đi, và đứng ngẩn người suy ngẫm. Sự thật là, một thứ mê tín mà cậu và tất cả đám bạn luôn coi là linh nghiệm tuyệt đối đã thất bại ở đây. Nếu bạn chôn một viên bi kèm theo những câu chú ngữ cần thiết, rồi để mặc nó trong hai tuần, sau đó mở chỗ ấy ra bằng câu chú mà cậu vừa sử dụng, bạn sẽ thấy tất cả những viên bi mà bạn từng làm mất đã tự động tụ họp lại ở đó trong suốt thời gian qua, bất kể chúng từng bị vứt đi xa đến đâu đi nữa. Nhưng giờ đây, chuyện này lại thực sự và rành rành thất bại. Toàn bộ hệ thống đức tin của Tom đã bị rung chuyển đến tận gốc rễ. Đã bao nhiêu lần cậu nghe kể về việc này thành công nhưng chưa từng nghe thấy thất bại bao giờ. Cậu không hề nghĩ rằng chính mình đã thử việc này mấy lần trước đó, nhưng sau đó chẳng bao giờ tìm lại được những chỗ giấu. Cậu thắc mắc về vấn đề này một lúc, và cuối cùng kết luận rằng có mụ phù thủy nào đó đã nhúng tay vào và làm phép bùa chú bị vô hiệu. Cậu nghĩ mình phải làm cho raẽ chuyện đó; thế là cậu lục lọi khắp vùng cho đến khi tìm thấy một khoảng đất cát nhỏ có một chỗ lõm hình phễu. Cậu nằm rạp xuống, áp miệng sát vào cái hố nhỏ đó và gọi —

“Bọ dừa ơi, bọ dừa, hãy nói cho tôi điều tôi muốn biết! Bọ dừa ơi, bọ dừa, hãy nói cho tôi điều tôi muốn biết!”

Lớp cát bắt đầu chuyển động, và chẳng mấy chốc một con bọ đen nhỏ xíu hiện ra trong tích tắc rồi lại hoảng hốt lủi sâu xuống dưới.

“Nó không dám nói! Hóa ra là phù thủy đã làm chuyện này. Mình biết ngay mà.”

Cậu thừa hiểu sự vô ích của việc cố gắng đấu tranh chống lại phù thủy, thế nên cậu đành nản lòng từ bỏ. Nhưng cậu chợt nghĩ rằng thà nhặt lại viên bi lúc nãy vừa vứt đi còn hơn, thế là cậu đi tìm nó một cách kiên nhẫn. Nhưng cậu không thể nào tìm thấy. Giờ thì cậu quay lại kho báu của mình và cẩn thận đứng đúng vào tư thế lúc nãy khi cậu vứt viên bi đi; rồi cậu lấy một viên bi khác từ trong túi ra và ném đi theo cách tương tự, vừa nói:

“Người anh em ơi, hãy đi tìm người anh em của mình đi!”

Cậu dõi theo nơi nó dừng lại, rồi bước đến đó tìm kiếm. Nhưng chắc là nó đã rơi thiếu hoặc bay quá đà; thế nên cậu thử lại hai lần nữa. Lần lặp lại cuối cùng đã thành công. Hai viên bi nằm cách nhau chưa đầy một gang tay.

Đúng lúc ấy, tiếng còi đồ chơi bằng thiếc vang lên nhè nhẹ từ những vòm lá xanh thẳm của khu rừng. Tom cởi phăng áo khoác và quần dài, biến chiếc dây quần thành thắt lưng, gạt đống cành cây mục phía sau khúc gỗ mục ra, để lộ một cây cung tên thô sơ, một thanh kiếm bằng lát gỗ và một chiếc còi thiếc, và chỉ trong chớp mắt cậu đã vớ lấy những thứ đó rồi lao vút đi với đôi chân trần và chiếc áo phấp phới. Chẳng mấy chốc cậu dừng chân dưới một tán cây du lớn, thổi một hồi còi đáp lại, rồi bắt đầu đión rén bằng đầu mũi chân và thận trọng ngó nghiêng tứ phía. Cậu thận trọng nói — với một hội nhóm tưởng tượng:

“Dừng lại, những chiến hữu vui tính của ta! Hãy nấp kỹ cho đến khi ta thổi còi.”

Lúc này Joe Harper xuất hiện, ăn mặc xuề xòa và được trang bị vũ khí kỹ lưỡng chẳng kém gì Tom.

Tom gọi lớn:

“Đứng lại! Kẻ nào dám bén mảng vào Rừng Sherwood mà không có giấy thông hành của ta?”

“Guy của Guisborne chẳng cần giấy thông hành của ai cả. Ngươi là ai mà dám — dám —”

“Dám nói những lời như thế,” Tom nhắc tuồng — vì họ nói chuyện “theo sách”, đọc thuộc lòng.

“Ngươi là ai mà dám nói những lời như thế?”

“Ta ư, quả thực! Ta chính là Robin Hood, như cỗ thây hèn nhát của ngươi sắp sửa phải nếm mùi đây.”

“Thế ra ngươi thực sự là kẻ ngoài vòng pháp luật nổi danh đó ư? Ta rất sẵn lòng tranh chấp với ngươi những lối mòn trong khu rừng vui vẻ này. Đỡ lấy đây!”

Họ vung những thanh kiếm bằng lát gỗ, ném đống đồ đạc lỉnh kỉnh xuống đất, thủ thế đấu kiếm, chân đối chân, và bắt đầu một trận đấu trang nghiêm, thận trọng, “hai lên hai xuống”. Chẳng mấy chốc Tom nói:

“Này, nếu cậu đã nắm được mánh rồi thì đánh cho nhanh vào!”

Thế là họ “đánh nhanh”, thở hổn hển và mồ hôi nhễ nhại vì vận sức. Lúc sau Tom hét lên:

“Ngã đi! Ngã đi chứ! Sao cậu không ngã xuống?”

“Tôi không ngã đấy! Sao chính cậu không ngã đi? Cậu đang thua thế cơ mà.”

“Ừ thì, chuyện đó có gì đâu. Tôi không thể ngã được; trong sách đâu có viết thế. Sách viết rằng: ‘Rồi chỉ với một nhát đánh ngược tay, hắn đã hạ gục tên Guy của Guisborne tội nghiệp.’ Cậu phải quay lưng lại và để cho tôi đánh vào lưng chứ.”

Không thể cãi lại sách vở được, thế nên Joe đành quay người lại, nhận một cú đánh rồi ngã lăn ra.

“Bây giờ,” Joe vừa nói vừa đứng dậy, “đến lượt cậu phải để tôi giết cậu đấy. Thế mới công bằng chứ.”

“Chà, tôi không làm thế được đâu, trong sách không có.”

“Thế thì đúng là quái đản chán ngắt — thế thôi.”

“Thôi được, thế này nhé Joe, cậu có thể làm Thầy tu Tuck hoặc Much con trai người thợ xay, rồi dùng gậy dài nện tôi một trận; hoặc tôi sẽ làm Quận trưởng Nottingham còn cậu làm Robin Hood một lát rồi giết tôi đi.”

Thế là ổn thỏa, và những cuộc phiêu lưu đó được tiến hành như vậy. Sau đó Tom lại trở thành Robin Hood, và bị mụ tu sĩ phản bội làm cho kiệt sức dần qua vết thương không được băng bó. Và cuối cùng Joe, trong vai cả một bộ tộc những kẻ ngoài vòng pháp luật đang khóc thương, lôi cậu ra trong nỗi buồn bã, đặt cây cung vào đôi bàn tay yếu ớt của cậu, và Tom nói: “Nơi mũi tên này rơi xuống, hãy chôn cất Robin Hood tội nghiệp ở đó dưới bóng cây rừng.” Rồi cậu bắn mũi tên đi, ngã ngửa ra và suýt thì chết thật, nhưng ngặt nỗi cậu lại rơi trúng một đám tầm ma nên đành vùng dậy nhanh quá mức một cái xác chết.

Hai đứa trẻ chỉnh đốn lại y phục, cất giấu vũ khí rồi bỏ đi trong niềm tiếc nuối vì thời đại nay chẳng còn những kẻ ngoài vòng pháp luật nào nữa, và tự hỏi không biết nền văn minh hiện đại có thể tự hào đã làm được gì để bù đắp cho sự mất mát đó. Chúng bảo rằng thà làm kẻ ngoài vòng pháp luật một năm trong Rừng Sherwood còn hơn làm Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ suốt đời.