Phùng Ký Tài Tùy Bút Tập

Lượt đọc: 373 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nhớ Vi Quân Nghi

❊ ❊ ❊

Tôi không biết tại sao, việc hồi tưởng sâu sắc về một người lại cứ phải đợi đến khi người ấy qua đời. Chẳng lẽ ký ức lại do nỗi đau mang lại sao?

Mùa xuân năm 1977, tôi quen biết Vi Quân Nghi. Tôi thật may mắn, lúc đó tôi vừa đặt một bàn chân đầy rụt rè lên con đường văn học. Tôi hoàn toàn không có chút tự tin nào về bản thân. Tôi nghĩ, nếu tôi không gặp Vi Quân Nghi, con đường văn học sau này của tôi có lẽ đã hoàn toàn là một hình dáng khác. Việc tôi quen biết cô ấy gần như là một định mệnh.

Nhưng mười năm "Cách mạng Văn hóa" trước đó đã cắt đứt hoàn toàn lịch sử giữa tôi và cô ấy. Lần đầu tiên gặp cô ấy, tôi không rõ cô ấy là ai, điều này khiến tôi vô cùng lúng túng.

Lúc đó, Lý Định Hưng và tôi gửi bản thảo tiểu thuyết dài tập đầu tay "Nghĩa Hòa Hòn" của chúng tôi đến Nhà xuất bản Văn học Nhân dân. Mặc dù trong đầu tôi có rất nhiều ảo tưởng ngây thơ, nhưng bản thảo vừa gửi đi là tôi cảm thấy hy vọng đã tiêu tan. Đó là vì Nhà xuất bản Văn học Nhân dân là nhà xuất bản văn học quốc gia được công nhận. Đứng trước tấm biển này thì ai mà có quá nhiều hy vọng hão huyền chứ? Thế nhưng chẳng bao lâu sau, Lý Cảnh Phong – tổ trưởng tiểu tổ văn học miền Bắc (lúc đó là phòng biên tập của nhà xuất bản chịu trách nhiệm bản thảo của các tác giả từ sông Trường Giang trở về bắc) đã bày tỏ sự nhiệt tình và chủ động đối với bản thảo bộ sách này. Điều này suýt khiến tôi và Định Hưng trở thành một đôi Phạm Tiến. Ngay sau đó, nhà xuất bản liền cho in bản thảo thành hai tập dày trên dưới làm bản xin ý kiến, lần lượt tổ chức các buổi tọa đàm xin ý kiến tại hai nơi Bắc Kinh và Thiên Tân. Những buổi tọa đàm hồi đó thường diễn ra trước khi tác phẩm được xuất bản, tuyệt đối không phải là một kiểu thổi phồng hay tạo thế lực rình rang đang thịnh hành như hiện nay, mà là để cố gắng nâng cao chất lượng xuất bản của tác phẩm hết mức có thể.

Thế là, Lý Cảnh Phong đến Thiên Tân, còn dẫn theo một nữ đồng chí vóc dáng rất thấp, anh ấy nói cô ấy là "lãnh đạo nhà xuất bản". Khi Lý Cảnh Phong nói ra tên cô ấy với tôi, vẻ mặt đó dường như đang chờ đợi sự kinh ngạc vui mừng từ tôi, nhưng tôi lại chỉ xa lạ và chần chừ gật đầu chào cô ấy. Nụ cười trên mặt tôi lúc đó chắc chắn cũng rất gượng gạo. Lúc sau tôi mới biết danh tiếng của cô ấy trên văn đàn, và thấy hối hận vì sự thiếu hiểu biết của mình.

Trong buổi tọa đàm, tôi có hơi căng thẳng, không phải vì cô ấy là lãnh đạo nhà xuất bản, mà là vì cô ấy hầu như không nói một câu nào. Tôi không biết nên nói chuyện với cô ấy thế nào. Sau buổi họp, tôi mời họ đi ăn cơm – "quy chuẩn" của bữa cơm này đặt vào ngày nay thì quả thực khó mà tưởng tượng nổi! Trận động đất lớn năm 1976 đã phá hủy nhà tôi, cả nhà tôi trốn vào một căn phòng nhỏ nhà bạn để lánh nạn. Trong mắt tôi, cửa hàng nhỏ ven đường bán món bánh rán sốt ở cửa sau Khuyến Nghiệp Trường đã là một tiệm nổi tiếng rồi. Tiệm này từ xưa vốn dĩ phòng nhỏ người đông, rất khó tranh giành được một chiếc ghế đẩu. Tôi mời Vi Quân Nghi và Lý Cảnh Phong chiếm một góc hơi thoáng một chút, giữ lấy một nửa chiếc bàn trống, rồi đi mua thẻ, xếp hàng, tự lấy đồ ăn. Đồ ăn chẳng qua chỉ là bánh rán sốt có nước dùng, bánh nướng nóng và thịt bò sốt. Lúc tôi bưng những thứ này quay lại, thì lại thấy một phụ nữ trung niên đang lớn tiếng quát mắng Vi Quân Nghi. Hóa ra Vi Quân Nghi không để ý đã ngồi lên chiếc ghế đẩu mà mụ ta chiếm giữ. Người phụ nữ trung niên này rất dữ dằn, lúc quát tháo thì nhe ra những chiếc răng dài, gân xanh nổi phồng lên trên thái dương, Vi Quân Nghi trốn sang một bên không nói một lời, nhưng mụ ta vẫn giận dữ khôn nguôi. Vi Quân Nghi cũng không giải thích, trừng đôi mắt nhỏ tròn xoe nhìn mụ ta, dáng vẻ có chút ủ rũ nhục nhã. Có một người đàn ông lực lưỡng nói với người phụ nữ bám dai như đỉa này rằng: "Ghế của cô sao không cầm lấy đi, để ở đó thì ai mà chẳng ngồi?" Quy tắc của quán này là hễ cầm được ghế đẩu trong tay, thì lúc xếp hàng lấy cơm sẽ dùng tay xách ghế hoặc đội lên đầu. Nhờ có vài câu nói của người đàn ông này mà đè nén được ngọn lửa giận của người phụ nữ này xuống như dội một gáo nước. Tôi vội vàng sắp xếp đổi chỗ khác, vẫn không có ghế đẩu để ngồi, đứng ăn hết đồ ăn, là họ chuẩn bị về Bắc Kinh rồi. Lúc này Vi Quân Nghi nói với tôi một câu: "Lại làm cậu tốn tiền rồi." Câu nói này tuy ngắn, thậm chí có chút ấp úng, nhưng lại chứa đựng một sự biết ơn vô cùng chân thành. Cô ấy rõ ràng là kiểu người xấu hổ khi bày tỏ, không giỏi ăn nói phải không? Điều này lại càng khiến tôi thêm lúng túng và bất an. Suốt bao nhiêu ngày, tôi vẫn luôn tự trách mình, tại sao lại dẫn họ đến cái quán nhỏ chật chội này để ăn đồ ăn. Điều khiến tôi không nỡ nhất là cô ấy lặn lội đường xa chạy tới, đứng ăn một bữa cơm, vô cớ chịu đựng sự mắng mỏ và cục súc của người phụ nữ đó, vậy mà ngược lại còn thành khẩn nói lời cảm ơn với tôi.

Chẳng bao lâu sau, tôi được Nhà xuất bản Văn học Nhân dân mượn đến để sửa bản thảo bộ sách này. Tôi ở trên tầng cao nhất của tòa nhà văn phòng màu xám và cũ kỹ mang số 166 phố Triều Nội, Bắc Kinh. Sự hung hãn của "Cách mạng Văn hóa" vừa mới rút đi, các đơn vị văn hóa vẫn còn vương vấn bầu không khí nghiêm nghị, tĩnh lặng, những tờ đại tự báo vạch mặt, vạch trần, điều tra treo kín hành lang. Người đi qua, đại tự báo kêu sột soạt. Hồi đó văn học thương tổn vẫn chưa xuất hiện, các nhà văn vẫn chưa được giải phóng, chỉ là những kẻ nắm giữ chiếc chìa khóa gông xiềng đó không biết đã chạy đi đâu mất rồi. Các tác giả nghiệp dư được nhà xuất bản điều động từ khắp nơi trên cả nước đến để sửa bản thảo, cứ bốn người chen chúc trong một căn phòng nhỏ, mỗi người ôm một chiếc bàn làm việc, hút thuốc, uống nước, viết lách; rồi đem mùi thuốc lá độc nhất của mình và hơi thở cơ thể hòa quyện đậm đặc vào không gian nhỏ bé này, có lúc từ bên ngoài bước vào, mùi vị thực sự có chút nghẹt thở.

Tôi sửa xong mỗi chương mục đều giao cho Lý Cảnh Phong, anh ấy xử lý xong lại giao cho chỗ Vi Quân Nghi. Vi Quân Nghi là người thẩm định cuối cùng của tôi, nhưng tôi rất ít khi gặp cô ấy. Hầu hết đều thông qua Lý Cảnh Phong để nghe gián tiếp ý kiến của Vi Quân Nghi.

Lý Cảnh Phong là một người đàn ông cao lớn, chất phác người Đông Bắc, công phu biên tập rất thâm hậu, không giỏi phát biểu trong các cuộc họp nhưng lại thích trò chuyện, lúc nói chuyện đến cao hứng thì thích xắn ống quần lên trên, tay vỗ vào đôi chân trắng phau, cười hì hì nói với tôi rằng: "Bà già (tên gọi sau lưng mọi người dành cho Vi Quân Nghi) lại khen cậu rồi, nói cậu có linh khí, thông minh ranh mãnh." Lý Cảnh Phong luôn kiên quyết bảo vệ tác giả của mình, cùng buồn cùng vui, những biên tập viên như thế này bây giờ không còn nhiều nữa. Tôi hoàn toàn cảm nhận được rằng, hễ anh ấy nghe được lời hay ý đẹp gì ở chỗ Vi Quân Nghi là lại hứa hẹn chạy ngay tới nói cho tôi biết. Mỗi lần nói xong anh ấy chắc chắn lại phải bồi thêm một câu: "Đừng có vênh váo cái đuôi lên đấy, cậu bạn!" Còn tôi, cứ thế mà tiếp nhận và cảm nhận tình cảm tốt đẹp lại kiên trì này của vị biên tập phụ trách. Thế nhưng, mỗi khi tôi nhìn thấy Vi Quân Nghi, cô ấy tối đa cũng chỉ gật đầu với tôi, lướt qua người tôi, cứ như thể cô ấy chưa từng đọc bản thảo của tôi vậy. Lúc đi bộ cô ấy luôn rất nhanh, miệng luôn lẩm bẩm như đang tự nói một mình, cho dù đối mặt là người quen thì cũng rất ít khi chào hỏi.

Nhưng có một lần, cô ấy đột nhiên gọi tôi đến. Cô ấy ngồi trước chiếc bàn làm việc chất đầy sách vở và bản thảo – chắc chắn ngày nào cô ấy cũng phải "đào bới" từ trong đống bản thảo này ra một khoảng mặt bàn để làm việc. Lần này cô ấy trái ngược hoàn toàn với ngày thường, nói năng lưu loát không dứt; cô ấy trò chuyện với tôi về quan điểm đối với Nhiếp Sĩ Thành và Mã Ngọc Côn, rồi lại bàn về cái kết của các nhân vật trong tiểu thuyết của chúng tôi, mối quan hệ tương qua giữa các nhân vật, việc ứng dụng và hư cấu tư liệu lịch sử, còn có một số lỗi dùng từ của tôi. Cô ấy khiến tôi kinh ngạc vô cùng, hóa ra cô ấy nhìn thấu tận xương tủy từng chi tiết của bộ bản thảo năm mươi lăm vạn chữ của chúng tôi. Sau đó, cô ấy ngẩng khuôn mặt từ khoảng không gian lõm xuống giống như lòng chảo ở giữa đống bản thảo đầy ắp lên nói với tôi rằng: "Trừ những lỗi ngữ pháp bắt buộc phải sửa ra, còn lại phàm là những gì cậu cho rằng đúng, đều có thể không sửa." Lúc này tôi lần thứ hai nhìn thấy nụ cười của cô ấy, một nụ cười ôn hòa, mãn nguyện, thưởng thức.

Đây là một nụ cười mà tôi sẽ không bao giờ quên. Sau đó, cô ấy lật ngược cái ống cắm bút bằng sứ trắng trên bàn làm việc úp ngược xuống, những thứ trong ống bút "ào" một tiếng đổ túa hết lên bàn. Có đầu bút chì, ruột bút bi, đinh ghim, kẹp giấy, tăm xỉa răng, kẹp tóc, thuốc nhỏ mắt v.v., cô ấy tìm thấy một chiếc kẹp sắt từ giữa đám đồ đạc lộn xộn này – có lẽ chưa bao giờ cô ấy tìm đồ vật theo cách bình thường. Cô ấy kẹp mấy tờ giấy bổ sung vào bản thảo, bảo tôi ôm bản thảo về đọc. Tôi quay về tầng năm xem thì chết sững. Trên bản thảo này chi chít không ngờ lại viết đầy nét chữ sửa chữa của cô ấy, có chỗ dùng bút bi màu xanh sửa qua, rồi lại dùng bút bi đỏ sửa, sau đó lại dùng bút bi đen sửa thêm một lần nữa. Thử nghĩ xem, ai có thể vì bản thảo của bạn mà bỏ ra tâm huyết nhường này?

Lúc đó lương của tôi rất thấp. Lại còn phải trích ra một phần tiền để ở nhà. Mỗi ngày hút một bao thuốc lá "Chiến Đấu" kém chất lượng lại cay miệng, gần hai xu tiền, số tiền còn lại chỉ có thể mua loại rau chân vịt xào năm xu một bát ở nhà ăn nhà xuất bản. Những chi tiết trong khoảng thời gian có những ngày tháng như vậy thường được khắc ghi trong tim như tạc dao. Ví dụ như nhà văn Tân Cương quá cố từng ở chung phòng với tôi là Thẩm Khải, một buổi tối anh ấy giơ một quả trứng gà luộc đã bóc vỏ mang đến cho tôi, bên trên còn rắc một chút muối, để cho tôi có sức thức đêm. Lại ví dụ như Chu Xuân Vũ một lần đi "dự tiệc", không quên mang về cho tôi một miếng sườn lợn, anh ấy dùng giấy bản vẽ một cái đĩa vuông, phía bên dưới viết "Bữa tối của Phùng Kịch Tài", đặt miếng sườn lợn lên trên. Cho đến tận bây giờ tôi vẫn bảo quản tờ giấy này, bên trên vẫn còn lưu lại vết dầu mỡ của miếng sườn lợn đó.

Có một hôm, Lý Cảnh Phong chạy đến nói với tôi rằng: "Từ hôm nay nhà xuất bản cho cậu trợ cấp tiền ăn mười lăm đồng một tháng." Mỗi ngày năm mươi xu! Sao lại có chuyện tốt tày trời thế này? Lý Cảnh Phong cười nói: "Đây là bà già đặc biệt phê chuẩn, sợ cậu thanh niên cao lớn này bị đói lả đi đấy!" Câu nói đùa lúc đó, nghĩ lại hôm nay, tôi lại cho rằng một cách nghiêm túc rằng, lúc đó tôi không bị mấy chục vạn chữ ấy làm cho mệt lả đi, chắc chắn là có sự giúp đỡ và yêu thương của Vi Quân Nghi rồi.

Tôi không chỉ một lần nghe các biên tập viên của nhà xuất bản nói, Vi Quân Nghi đã nói trong đại hội toàn thể nhà xuất bản rằng tôi là một "tài năng", phải "coi trọng và ủng hộ". Thế nhưng, lúc tôi gặp cô ấy, cô ấy vẫn cứ như không có chuyện gì xảy ra, gật đầu với tôi, trong miệng lẩm bẩm như đang tự nói một mình, vội vã lướt qua nhau. Thế nhưng tôi dường như đã quen với phương thức tiếp xúc không có sự giao lưu này rồi. Cô ấy không nói chuyện với tôi, nhưng tôi biết vị trí của mình trong lòng cô ấy; liệu cô ấy có biết hay không, tôi tuy không có bất kỳ biểu hiện nào, nhưng cô ấy lại có một vị trí vô cùng linh thiêng trong lòng tôi?

Khi tiểu thuyết dài tập thứ hai của tôi là "Thần Đăng Tiền Truyện" được xuất bản, tôi tìm gặp cô ấy, xin cô ấy viết cho tôi một bài tựa. Tôi đã chuẩn bị sẵn tâm lý bị từ chối. Ai mà ngờ cô ấy vừa nghe thấy, đôi mắt liền sáng lên rõ ràng, cô ấy gật đầu đồng ý, cái miệng lại cử động vài cái, không biết đang nói gì. Tôi xin cô ấy viết tựa hoàn toàn là vì một thứ kỷ niệm, kỷ niệm tâm huyết tựa như mẹ hiền mà cô ấy đã bỏ ra cho con chữ của tôi, lại còn có thứ tình cảm vô cùng đặc biệt không bao giờ giao lưu nhưng lại vô cùng chân thực ấy. Tôi nghĩ, khi cuốn sách của tôi mở ra, đầu tiên phải là tên của cô ấy. Thế là sau khi cuốn sách "Thần Đăng Tiền Truyện" này được xuất bản, trang đầu tiên chính là bài tựa do Vi Quân Nghi viết mang tên "Chúc Đèn Đỏ". Trong bài tựa này vẫn là phương thức quen thuộc của cô ấy đối với tôi, mộc mạc đến mức gần như bình đạm, không có sự khen ngợi cố ý hay tán dương thái quá, càng không có ngôn ngữ mang tính quảng cáo đang thịnh hành hiện nay, nhiều nhất chỉ là "có thể thấy dụng công rất chăm chỉ", "thể hiện năng lực vận dụng tư liệu lịch sử và quan điểm lịch sử của tác giả đều đã tiến bộ", lại có cả câu ở cuối văn "Tôi chúc anh ấy có thể phát huy được đa phương diện tài năng". Thế nhưng ngôn ngữ đôi khi lại kỳ diệu vô cùng, đừng thấy mấy câu nói tầm thường này, bây giờ hễ đọc lại, nhất định sẽ kéo tôi ngay lập tức tìm lại được cảm giác xúc động thầm lặng mà sâu sắc của ngày hôm qua...

Vi Quân Nghi không chỉ đơn thuần vươn tay kéo tôi lên con đường văn học. Sau đó khi văn học thương tổn trỗi dậy, bản thảo cuốn tiểu thuyết vừa "Con đường rẽ hoa" của tôi đã gây ra tranh cãi bên trong Nhà xuất bản Văn học Nhân dân. Lúc đó "Cách mạng Văn hóa" vẫn chưa bị phủ định hoàn toàn về mặt chính trị, bản thảo vạch trần triệt để "Cách mạng Văn hóa" này của tôi rất khó để thông qua. Vào mùa đông năm 1978 tại "Buổi tọa đàm tiểu thuyết vừa" được tổ chức ở khách sạn Hòa Bình, Vi Quân Nghi đã cố ý sắp xếp để tôi kể lại cuốn tiểu thuyết này khi tiên sinh Mao Thuẫn có mặt, giành được sự ủng hộ của Mao công. Thế là, những cản trở đã được quét sạch, tôi liền bị đẩy vào dòng lũ cuồn cuộn của "văn học thương tổn"...

Nhiều năm sau đó, tôi rất ít khi gặp cô ấy. Trước kia không có giao du riêng tư, sau này cũng không có. Nhưng mỗi khi nhớ đến quãng đời sáng tác đó, cảm giác tốt đẹp ấy vẫn cứ như thuở ban đầu. Phương thức liên lạc của tôi với cô ấy hóa ra chỉ là gửi một tấm thiệp chúc mừng năm mới, hễ có sách mới là gửi một cuốn, trông có vẻ giống như sự báo cáo chứa đầy lòng biết ơn của học sinh đối với giáo viên hơn. Cô ấy cũng không viết thư hồi đáp, tôi chỉ có thể nhận được từng cuốn từng cuốn tất cả các tác phẩm mới của cô ấy. Thế nhưng tôi không những không cảm thấy sự giao lưu này quá mức thưa thớt nhạt nhòa, ngược lại còn rất thích phương thức kéo dài và hàm súc này – mọi thứ đều nằm ngoài lời nói. Tình cảm nhân gian vốn không cần phải tô vẽ, phương thức tồn tại mỗi người mỗi khác. Sự kích thích rực cháy chưa chắc đã có thể kéo dài, phương thức thưa thớt nhạt nhòa ngược lại thường khiến cho nội hàm đậm đà càng trở nên có ý nghĩa vô cùng.

Mùa thu năm kia trước, Vương Mông gọi điện thoại đến nói, một số bạn bè trên văn đàn kinh đô muốn tụ họp một chút để chúc thọ bà cụ. Nhưng bản thân Vi Quân Nghi vì bệnh phải nằm viện, không thể đến được. Vương Mông nói anh ấy biết Vi Quân Nghi từng đối xử hậu hãm với tôi, nên đã thông báo cho tôi. Vương Mông cũng là một người hoài cổ. Tôi dường như bị thứ gì đó chạm đến, đột nhiên xúc động, lớn tiếng nói trong điện thoại rằng đúng vậy đúng vậy, một hơi nói ra rất nhiều chuyện cũ. Vương Mông liền dùng giọng điệu đùa cợt quen thuộc của mình nói một cách nghiêm túc rằng: "Cậu có viết mấy câu truyền qua đây, biểu thị thái độ đi, tôi đọc thay cậu." Tôi liền lập tức viết một số lời dùng fax truyền cho Vương Mông. Thế là lần đầu tiên tôi viết ra tình cảm của mình đối với cô ấy một cách trực lộ, tôi cứ đinh ninh rằng bà cụ rốt cuộc cũng nên hiểu được tâm ý này của tôi rồi. Nhưng sau đó tôi mới biết bà cụ do bệnh tai biến mạch máu não tái phát mấy lần, đầu óc đã không còn được minh mẫn cho lắm nữa. Nhìn xem, đợi đến khi tôi muốn bày tỏ trực tiếp với cô ấy, thì mọi chuyện lại phát sinh thay đổi, vẫn cứ là không thể giao tiếp được! Nhưng nghĩ lại một cách khác, chuyện đời người, nói rõ ràng cũng được, không nói rõ ràng cũng được, chỉ cần chân thật tồn tại trong lòng là được.

Mặc dù bà cụ đã đi rồi. Những cảnh tượng này vẫn – và sẽ mãi mãi được bảo lưu một cách chân thực trong lòng tôi. Trong cuộc đời của một con người, những cố nhân cố sự có thể trân giấu trong lòng như thế này được bao nhiêu? Thế là tôi chợt phát hiện ra, hồi ký không hề đau đớn, mà là một sự an ủi ấm áp trong cõi nhân gian hiu quạnh.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.