Phùng Ký Tài Tùy Bút Tập

Lượt đọc: 350 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Niêm Dạ Tư

❊ ❊ ❊

Dân gian có những câu nói thật là ý vị vô cùng, ví dụ như "đại niên căn nhi" (rễ Tết lớn). Những ngày tháng của một năm sắp cạn sạch, giống như một cái cây, cuối cùng chỉ còn lại một chút gốc rễ — mỗi khi nhắc đến câu nói này, liền sẽ cảm nhận được sự trống trải của năm tháng, lại còn có cả sự sâu đậm của năm tháng. Tôi luôn nghĩ, năm tháng đời người, rốt cuộc là qua một ngày bớt đi một ngày, hay là qua một ngày nhiều lên một ngày?

Năm nay coi như lạnh "đã cái nết" rồi. Những dải tuyết và cột băng đã vắng bóng nhiều năm nay cũng kì diệu xuất hiện trở lại. Nghe nói những năm gần đây mùa đông ấm áp lờ đờ là do El Nino gây ra; còn khoác áo bạc quyến rũ cho mặt đất năm nay lại nhờ công của La Nina. Nghe có vẻ như La Nina giống tên gọi của phụ nữ, còn El Nino lại tựa tên của nam giới. Xem ra, phụ nữ so với nam giới lúc nào cũng phong tình vạn trạng. Trong trận đại tuyết đã lâu không gặp này, không có bụi bẩn và bóng tối, bầu trời đêm được chiếu sáng rực rỡ, những ô cửa sổ thắp đèn tràn ngập sự ấm áp vàng rực và u tịch. Chỉ có cái Tết trong trận đại tuyết dày đặc thế này mới càng có thêm hương vị tình cảm. Cái Tết của người Trung Quốc mang sắc đỏ, cùng một màu với hỉ sự. Sắc đỏ nhân gian phối hợp với màu trắng bạc của đại tự nhiên, chính là màu tiêu chuẩn của Tết. Những đồng tiền giấy đỏ phấp phới bay trong tuyết, tuyết được ánh đèn lồng rọi thành màu đỏ, cùng với những mảnh pháo vụn đỏ chói mắt từng đám trên mặt đất, đã khắc sâu vào tình cảm đối với Tết từ thủa ấu thơ của chúng tôi.

Đêm giao thừa ngày trước chủ yếu có ba tiết mục. Một là ăn cơm tất niên, hai là đốt pháo hoa pháo trúc vào thời điểm giao thừa, ba là thức đêm. Tôi thuở nhỏ, trước hết tất nhiên là cuồng nhiệt pháo. Khi đó tôi ở Đại Lý đạo thuộc Khu tô giới Anh cũ. Pháo đều do cha sai người ra chợ pháo ở phố Cung Bắc mua, dùng xe ba gác chở về. Tôi ôm ngực loại pháo "pháo đánh hai đèn" có bìa màu yêu thích ấy, tự nhiên sẽ không nhìn thấy các chị và các em đang ăn diện lộng lẫy mà đắc ý vênh váo. Còn về việc thức đêm, năm nào cũng thề thốt đinh ninh, nói là nhất định phải thức đến sáng bạch, kết quả năm nào cũng trong tiếng pháo nổ đì đùng, không chống lại được cơn buồn ngủ, mi mắt đánh quyền vào nhau, đến việc nằm xuống, cởi giày và cởi áo thế nào cũng chẳng hay biết gì nữa. Sáng ra mở mắt, một quả táo đỏ chót liền ở ngay trước mắt, vì quá gần mà trông có vẻ đặc biệt lớn. Đó là lệ cũ của thời xưa, nghe nói đêm giao thừa đặt một quả táo bên gối đứa trẻ, có thể bảo bình an.

Thuở nhỏ, tôi chưa từng coi cơm tất niên là cái gì đó đặc biệt phi thường. Chỉ nghĩ bữa cơm canh đó tối đa cũng chỉ thịnh soạn hơn một chút mà thôi. Thế nhưng đến lượt bản thân tôi trưởng thành rồi thành gia lập thất, lún sâu vào vòng vây của cuộc sống và xã hội, cơm tất niên dần dần trở nên cực kỳ quan trọng.

Mỗi khi đến giáp Tết, việc chính là chuẩn bị bữa cơm tất niên này. Các cửa hàng thời thập niên 70 vẫn chưa có quan niệm thị trường. Người bán hàng là thượng đế. Gà đông lạnh, vịt đông lạnh cũng như đầu lợn đều vứt trên mặt đất ngoài cửa hàng. Phần "hông sau" của lợn là dùng dao phay chặt ra bán; cá hố đông thành khối vuông lớn phải đập mạnh xuống mặt đường cho tách ra. Hạng mục đại công trình đầu tiên khi nấu cơm tất niên, là phải tốn rất nhiều sức lực để sơ chế mớ thịt thà mang đậm hơi thở nguyên thủy này ra. Cơm tất niên trong ký ức là một bát thịt hầm, hai đĩa món xào, còn có lạc rang, trứng bắc thảo, sứa trộn và món dưa chuột cay sở thích của vợ — đương nhiên mỗi thứ chỉ một chút. Ngoài ra còn có một thứ không thể thiếu, đó là một con vịt om xì dầu đặc hữu của người Ninh Ba chúng tôi, nhưng vào thập niên 70 mà ăn loại vịt này thì quả là xa xỉ, mỗi năm chỉ có thể được ăn một lần trong bữa cơm tất niên. Một bữa cơm tất niên như thế, lúc bấy giờ có thể nói là đã đạt đến cực hạn của cuộc sống. Mấy ngàn năm nay, cơm tất niên của người Trung Quốc vẫn luôn là "mực nước" giới hạn trên chân thực nhất của tình hình kinh tế xã hội Trung Quốc. Cơm tất niên của người Trung Quốc mà tôi nói đương nhiên là chỉ bách tính bình thường, tuyệt đối không phải là gia đình quan lại. Sự trân quý của Tết, thường chính là bởi vì người ta hiện thực hóa những kỳ vọng của cuộc sống lên bàn ăn vào thời khắc này. Những năm tháng ấy, Tết chính là lý tưởng sống được dùng hết toàn lực để hiện thực hóa một năm một lần trong đời người vậy! Ngày thường thì lý tưởng hóa hiện thực, lúc ăn Tết thì hiện thực hóa lý tưởng. Đây là một sáng tạo vĩ đại của người Trung Quốc đối với Tết.

Thế nhưng, bữa cơm tất niên này còn có ý nghĩa sâu sắc hơn. Bởi vì cơm tất niên chính là bữa cơm đoàn viên. Chính bữa cơm tất niên này đã hiệu triệu các thành viên trong gia đình từ khắp nơi trên đất nước, mỗi năm một lần tụ họp lại với nhau. Là để ôn lại niềm vui khi ở bên nhau ngày hôm qua, hay là để chúc nhau dù ở chân góc biển trời nào cũng đều tiền đồ rộng mở và nhân thọ niên phong? Ly rượu trong tay lúc này, món ăn trong bát, chẳng qua chỉ là một chất kết dính ngọt ngào được thêm vào mà thôi. Hồi đó, cha còn sống, năm nào tôi cũng đến nhà ông, chui vào căn gác nhỏ tối tăm của ông, cùng ông ăn cơm tất niên. Khi ấy ông đang bị chỉnh đốn. Hình phạt mỗi ngày là quét dọn mười ba cái nhà vệ sinh, mùa đông hố xí đóng băng, liền phải tự tay đi dọn dẹp. Nghe nói "quét dọn nhà vệ sinh chính là quét dọn tư tưởng trong đầu mình". Thế là bữa cơm tất niên của chúng tôi lại có thêm một tầng ý nguyện nữa — bảo ông tạm thời quên đi hiện thực! Thế nhưng chúng tôi rất khó khiến ông cười vui vẻ. Có lúc cười, giống như bị co giật, chi bằng thà không cười thì hơn. Biểu cảm kỳ lạ mà đau khổ này của cha đã được tôi cất giữ trong ký ức về Tết. Mỗi năm đêm giao thừa đều lấy ra xem một lần.

Tết của người Trung Quốc ngày xưa, lúc nào cũng phải thỉnh chư thần hạ giới. Chẳng qua là vì đời người quá khổ, muốn thỉnh các vị thần tiên giúp một tay cho nhân gian. Nhưng người ta thực sự tin là có vị thần tiên nào đó sẽ ra tay giúp đỡ hay sao? Phương thức sinh sống của người Trung Quốc trong gông cùm phong kiến lâu dài chính là tê liệt bản thân mình. Năm 1967, tôi đặt tên cho căn gác rộng tám mét vuông mà tôi ở khi đó là Khoan Trai. Khoan là rộng lòng, đây là một sự tự an ủi bản thân; khoan cũng là khoan hồng, đây là một sự hoang tưởng đáng thương đối với thời đại tàn khốc kia. Thế nhưng sau khi đặt cái tên này, quãng đời của tôi ngược lại giống như bị cái kìm kẹp chặt lấy vậy. Nhớ năm đó lúc nửa đêm đốt pháo, đã làm bị thương hổ khẩu tay phải, đến nỗi rất lâu sau không thể cầm bút.

Thỉnh thoảng tôi lại thấy kỳ lạ. Giống như Tết ngày xưa, chẳng qua chỉ ăn một chút thịt, đốt mấy quả pháo. Nhưng sao người ta qua Tết lại có tinh thần lớn đến thế? Hồi đó không có chương trình Gala xuân trên truyền hình, không có hòa nhạc mừng xuân và hội chợ thương mại sản phẩm mới, lại càng không có bữa ăn đại gia đình. Thế nhưng ngày nay đã có tất cả những điều này, tại sao lại còn oán trách vị Tết quá nhạt nhẽo? Chúng tôi hoài niệm vị Tết ngày xưa, thế nhưng nếu thực sự theo phương thức đó mà trải qua một cái Tết, nhất định sẽ cảm thấy nó càng trống rỗng tẻ nhạt hơn phải không nào!

Tôi nghĩ, đây có phải là vì chúng ta vẫn luôn hiểu lầm Tết?

Chúng ta luôn tưởng rằng Tết là ăn to uống lớn. Mặt trái của nhận thức này chính là, sau khi có ăn có uống rồi, Tết chẳng còn có ý nghĩa gì nữa. Thực ra, ăn uống chỉ là một loại vật mang, ý nghĩa quan trọng hơn là do Tết ban cho nó. Ví dụ như cảm giác đoàn viên khi ăn cơm tất niên, tình thân, lòng hiếu thảo, cùng với hy vọng và chúc nguyện đối với tương lai tốt đẹp. Chính vì thế, càng là lúc có khiếm khuyết, sự khát khao lại càng đến mãnh liệt hơn. Tết được nâng đỡ lớn lên bởi một loại khát khao. Vậy, Tết rốt cuộc là tinh thần, hay là vật chất? Đương nhiên nó trước hết là tinh thần! Nó tuyệt đối không phải là lễ hội thời trang và lễ hội thực phẩm hằng năm của dân tộc. Mà là sự bùng nổ lớn về tình cảm sinh sống hằng năm một lần của dân tộc chúng ta, là cuộc đại đoàn tụ lấy gia đình làm đơn vị, là sự biểu hiện lớn của giấc mơ hiện thực. Chính vì thế, Tết có từ lâu đời; Tết mãi mãi không bao giờ dứt. Chỉ cần sự hướng về và theo đuổi cuộc sống của chúng ta mãi ôm ấp không buông, chiếc đèn lồng của Tết nhất định sẽ rực rỡ chiếu sáng ở đại niên căn nhi.

Viết đến đây, chợt có cảm xúc bùng nổ, tuôn trào đầu bút, vội vàng trải giấy, vung bút thành câu, rằng:

Thỏ ngọc đã cùng trăm năm đi,

Rồng xanh lại cưỡi nghìn tuổi đến;

Phong cảnh trải đầy đất tiền đồ,

Hoa tươi theo ta dọc đường nở.

Lúc ấy viết nước mực đầm đìa, ngòi bút bay lượn, đèn nến trong nhà đang sáng rực, tuyết trắng ngoài cửa sổ sáng gấp bội. Lòng không khối u ác tính, lồng ngực hào sảng là thế.

Tóc bạc

Đời người bước vào mùa thu, liền bắt đầu bị bạn bè chỉ vào đầu nói:

"Á này, sao cậu cũng có tóc bạc thế?"

Nghe xong cười mà không đáp. Thỉnh thoảng cười đáp một câu: "Bởi vì sắc tố trong tóc đều chạy hết lên bản thảo rồi."

Cứ như thế, cười cười nói nói, mơ mơ hồ hồ lật qua sống núi của sinh mệnh, bắt đầu chậm rãi đi xuống dốc. Hoặc là lại nỗ lực, trèo lên cao một chút.

Soi gương nhìn tóc bạc, đôi khi cũng sẽ trở nên nghiêm túc: Cọng đầu tiên trong đám tóc bạc này xuất hiện từ khi nào? Vì cái gì? Tâm tư thường sẽ vượt qua không gian thời gian, chợt quay về thời thiếu niên — lần trò chuyện đó với mẹ, mẹ ngồi quay lưng ra cửa sổ, cửa sổ mở toang, gió nhẹ không tiếng động khẽ lật động mái tóc mẹ, chợt thấy một sợi tóc của mẹ bị gió thổi dựng đứng lên, dưới ánh chiều lại ánh bạc lấp lánh, là một sợi tóc bạc! Sợi tóc bạc mảnh mai này lay động yếu ớt trong gió, thế mà không chịu ngã xuống, giống như đang gọi mời tôi. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy tóc bạc của mẹ, lần đầu tiên cảm nhận sâu sắc rằng mẹ cũng sẽ già đi, đây là chuyện đáng sợ biết bao! Tôi không kìm được bước tới nhào vào lòng mẹ. Mẹ không biết xảy ra chuyện gì, hỏi tôi, dùng sức muốn đỡ tôi đứng dậy, tôi lại ôm chặt lấy mẹ, như thể sợ mẹ rời đi... Sau đó, tôi vẫn luôn không nói với mẹ rốt cuộc vì điều này là gì. Tình cảm mãnh liệt nhất rất khó biểu đạt ra ngoài, tình cảm mỏng manh nhất chỉ có thể cất giấu trong lòng mình. Ngày nay, mẹ đã là mái đầu bạc trắng, nhưng cảm giác lần đầu tiên nhìn thấy tóc bạc của mẹ ấy lại sâu sắc khó quên. Loại cảm giác cuộc đời ấy, loại thê lương ấy, loại bất đắc dĩ ấy, giống hệt như chúng ta không thể ném những chiếc lá rụng trên mặt đất trở lại cành cây...

Khi vợ cầm một chén thuốc nhuộm tóc nhỏ và một cây cọ vẽ đầu dẹt đến trước mặt tôi, bảo tôi giúp cô ấy nhuộm tóc, lòng tôi chao động, sao thế, khu rừng sinh mệnh của thế hệ chúng tôi cũng bắt đầu rụng lá rồi sao? Tôi liếc qua mái tóc của cô ấy, cười nói: "Chỉ có hai ba sợi tóc bạc thôi, mà cũng phải làm quá lên thế?" Thế nhưng đợi khi tôi dùng ngón tay vén tóc cô ấy ra, tôi kinh ngạc rồi, trong mái tóc đen nhánh này sao lại ẩn giấu nhiều tóc bạc thế này! Tôi lại sơ ý nhường ấy, mãi đến bây giờ mới phát hiện mới nhìn thấy. Cũng chính vì quá nhiều tóc bạc như thế, mới ép cô ấy phải dùng đến màu sắc che đậy sự suy tàn của tuổi xuân này. Thế nhưng cô ấy rõ ràng là một mái tóc đen nhánh mà thơm ngát cơ mà, rốt cuộc đã trắng đi từng sợi từ lúc nào? Là trong lúc tôi không ngừng bận rộn bận rộn, trong lúc ba hoa chích choè, hay là trong lúc vùi đầu viết lách không ngày đêm? Là do cuộc sống chịu đựng gian khổ tha hương cầu thực nhiều năm sau trận động đất lớn gây ra? Là vì sự lo lắng trong lòng cho trận trọng bệnh lần đó của tôi mà thúc đẩy trắng ra? Hay là chuyện đó... suýt chút nữa làm nát trái tim cô ấy, chỉ sau một đêm đột ngột mọc ra từng ấy tóc bạc?

Tóc đen giống như cỏ xanh, tóc bạc tựa như cỏ khô; tóc đen giống như cỏ xanh tỏa ra hơi thở quyến rũ của sinh mệnh, tóc bạc lại giống như cỏ khô lay động màu sắc chói mắt, thê lương, khô kiệt. Tôi phải làm thế nào mới có thể trả lại cho cô ấy mái tóc đen đẹp đẽ như thuở nào đây? Tôi nóng lòng muốn nhuộm đen tất cả những sợi tóc đã chuyển sang màu trắng của cô ấy. Cô ấy lại nói:

"Anh có phải nhỏ thuốc nhuộm tóc lên đỉnh đầu em không?"

Tôi giật mình. Vội vàng dùng mi mắt kìm nén nước mắt, không để nó nhỏ xuống nữa.

Có một lần, tôi đưa chỗ thuốc nhuộm tóc còn thừa cho cô ấy, bảo cô ấy cũng nhuộm giúp tóc cho tôi. Nhuộm xong một cái, vậy mà trẻ ra rất nhiều! Ai bảo thời gian khó quay lại, ai bảo tuổi xuân khó tìm lại, cứ như thế tôi cũng gia nhập hàng ngũ đuổi bắt lại năm tháng bằng thuốc nhuộm tóc. Nào ngờ nhuộm tóc là một việc ngày càng gian nan hơn. Không những tóc bạc ngày một nhiều cần phải xử lý, mà lúc này mới biết, tóc bạc vốn không phải do tóc đen biến thành, chúng sinh ra từ sâu thẳm sinh mệnh đang hướng về sự già nua. Khi mái tóc đã nhuộm trông đen nhánh một màu xanh biếc, phần gốc của chúng lại tề tề mọc ra một lứa trắng tuyết. Mặc cho bạn nhuộm thế nào, che đậy thế nào, nó vẫn cứ từng lứa trào ra. Mùa thu của đời người cũng kiên cường giống như mùa xuân của đại tự nhiên. Tóc bạc ngăn thế nào được cơ chứ!

Lúc đầu thì tỉ mỉ nhuộm kỹ, không chịu bỏ sót một sợi. Nhưng việc nhiều lên rồi, không có thời gian rảnh để nhuộm, đành mặc kệ nó hoa râm. Nhuộm thì phiền phức, không nhuộm thì khó coi, dần dà trở thành một gánh nặng.

Hôm nay, một vị cao niên nhà hàng xóm đến chơi. Vị cao niên này từng trải, bác học, lại tráng kiện, tóc bạc mặt hồng, rất có thần thái. Ông bước vào nhà, đang ngồi trong ánh nắng. Một khung cảnh khiến tôi chấn động — ông không những tóc bạc trắng, đến cả râu và lông mày cũng bạc trắng tất thảy; dưới sự chiếu rọi của ánh sáng mạnh, bồng bềnh mềm mại, sáng ngời trong suốt, sáng như sợi bạc, vậy mà không có một sợi màu xám đen nào, thật sự là đẹp tuyệt! Tôi không kìm được nói, sau này tôi cũng tu luyện được mái tóc bạc vừa đẹp vừa tiêu sái thế này thì tốt quá, tôi bây giờ, nhuộm hay không nhuộm, thành ra tiến thoái lưỡng nan. Vị cao niên nghe xong, cười lớn sảng khoái, rồi nói với tôi:

"Cậu em nhỏ, cậu là người rất thông minh cơ mà, sao lại hồ đồ trước tóc bạc thế? Trẻ con có cái đẹp non nớt, thanh niên có cái đẹp khỏe mạnh, cậu có cái đẹp chín chắn của tuổi trung niên, tôi có cái đẹp thản nhiên tự tại của tuổi già. Cái này giống như bốn mùa của đại tự nhiên — mùa xuân tươi tốt, mùa hè xôm tụ, mùa thu rực rỡ, mùa đông thuần khiết. Mỗi mùa có vẻ đẹp riêng, mỗi mùa có ưu thế riêng, ai cũng không cần hâm mộ ai, càng không thể bắt chước ai, bắt chước ắt mệt, miễn cưỡng càng mệt. Chuyện của con người ta, sống thì tận dụng hết sự hoạt động, chết thì tận dụng hết sự tĩnh lặng. Thuận theo tự nhiên, đúng vậy! Cái gọi là thuận theo tự nhiên, chính là đến mùa nào tận hưởng mùa nấy. À, lời này của tôi không biết có ích gì với cậu không, cậu em nhỏ?"

Tôi nghe xong, chợt cảm thấy đất trời rộng lớn, tâm trạng vui vẻ. Lắc lắc đầu, mái tóc hoa râm trên đầu dao động qua lại, tựa như đang lay động một khoảng hoa lau trong ánh sáng mùa thu.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.