Tôi quay đầu nhìn lại, thoáng chốc đã qua năm cái năm Ngọ. Ngẫm lại mà xem, hương vị của mỗi năm tuổi (bản mệnh niên) hóa ra lại hoàn toàn khác nhau.
Năm Ngọ đầu tiên của tôi là năm 1942, tôi ra đời. Vốn dĩ mẹ tôi mang thai một đứa con trước, chẳng ngờ lại sẩy thai, chẳng bao lâu sau thì mang thai tôi, nếu như đứa trẻ đó — nghe nói cũng là một bé trai — "địa vị vững chắc", thì sẽ chẳng có tôi. Sự ra đời của tôi chính là cái may trong cái may. Ngay khi cất tiếng khóc chào đời vào năm Ngọ đầu tiên, tôi đã là một con ngựa may mắn.
Năm Ngọ thứ hai là năm 1954, tôi mười hai tuổi. Năm này thiên hạ thái bình. Trên thế giới không có chiến tranh lớn, nước ta không có vận động chính trị. Gia đình tôi không bệnh tật, không tai ương, không họa nạn, không có bất kỳ tai nạn bất ngờ nào. Hôm nay nhớ lại năm Ngọ đó, mỗi ngày đều là những nụ cười. Còn tôi thì vô lo vô nghĩ đá bóng, câu cá, bắt dế, trèo mái nhà, vẽ tranh, chui vào đại viện nhà đối diện để hái trộm táo. Hơn nữa, lần đầu tiên cảm nhận được cô bạn ngồi bàn bên có một thứ hương thơm xao xuyến. Năm Ngọ này tôi là một con ngựa vui vẻ.
Năm Ngọ thứ ba là năm 1966, tôi hai mươi tư tuổi. Năm này mặt đất biến thành biển lớn. Gió đen sóng bạc, trời đất lật nhào. Nhà tôi bị Hồng vệ binh chiếm giữ bốn mươi ngày, những kẻ chiếm giữ mỗi người cầm một cây gậy gỗ hoặc gậy sắt, đập nát tất cả mọi thứ của tôi, bao gồm cả lý tưởng và ước mơ của tôi một cách triệt để và không thương tiếc. Năm đó tôi đã nhìn thấy mặt trái của cuộc sống, mặt tiêu cực của con người, và phát hiện ra rằng chỉ trong đêm tối mịt mờ mới là an toàn nhất. Tôi còn có ba phút bị thần kinh hỗn loạn. Năm Ngọ này tôi là con ngựa chịu nạn.
Năm Ngọ thứ tư là năm 1978, tôi ba mươi sáu tuổi. Năm này tôi sống tại Nhà xuất bản Văn học Nhân dân ở Bắc Kinh để viết tiểu thuyết. Lần đầu tiên cầm trên tay cuốn sách của chính mình tỏa ra hương thơm mực in "Nghĩa Hòa Tấn" (Yihuanquan). Nhưng tôi thực sự bước chân vào văn học lại là vì hòa mình vào dòng chảy giải phóng tư tưởng lúc bấy giờ. Khắp nơi tham gia các buổi tọa đàm, cuộc họp nào cũng tràn đầy nhiệt huyết, lời phát biểu của ai nấy đều có những tia lửa chói lọi. Đó là một thời đại sục sôi nhiệt huyết. Các nhà văn đều viết vì tư tưởng của chính mình. Tôi "gan cùng mình" viết tác phẩm văn học thương tổn "Phố hoa rẽ lối" (Phân hoa đích kỳ lộ). Cuốn tiểu thuyết này ban đầu có tên là "Vết thương", do bản thảo gây ra tranh cãi kịch liệt tại Nhà xuất bản Văn học Nhân dân, lỡ mất thời gian xuất bản, mà cuốn "Vết thương" của Lô Tân Hoa đã ra mắt, nên đổi tên thành "Phố hoa rẽ lối". Tình hình này mãi đến tháng 11 mới có chuyển biến. Một là nhờ tiên sinh Mao Thuẫn bày tỏ sự ủng hộ đối với tôi, hai là được Lý Tiểu Lâm lấy đi, đem đến tạp chí "Thu hoạch" vừa tái bản để phát hành. Tôi liền một bước đứng lên "đầu sóng ngọn gió" văn học lúc bấy giờ. Năm Ngọ này đối với tôi, là từ một con ngựa oằn mình giãy giụa trở thành con ngựa đứt cương.
Năm Ngọ thứ năm là năm 1990, tôi bốn mươi tám tuổi. Sáng tác của tôi xuất hiện sự bế tắc, không có ai giải đáp thắc mắc, liền tạm dừng việc viết lách. Định bụng sắp xếp lại đại não của mình, rồi hãy đi tiếp con đường phía trước. Trong sự hoang mang và sốt ruột, tôi cầm lại cọ vẽ, lại bất ngờ bắt đầu sự nghiệp hội họa đã xa cách từ lâu. Người đời không biết "kiếp trước" của tôi là họa sĩ, nên vô cùng kinh ngạc về tôi; còn tôi thì lại không ngờ những năm tháng này bản thân lại tích lũy được những cảm xúc nhân sinh sâu sắc đến thế, muôn vàn cảnh ngộ, vung bút là có ngay, tôi cũng kinh ngạc chính mình. Trong sáng tác nghệ thuật, cảm giác tuyệt vời nhất không gì bằng việc làm cho chính mình phải ngạc nhiên. Thế ra tôi phát hiện ra rằng, ngoài trang giấy bản thảo ra còn có một khoảng trời vô tận, tâm trạng theo đó mà trở nên khoáng đạt. Con người tôi của năm này, có thể gọi là con ngựa phá vây.
Nhìn lại năm năm Ngọ mới biết rằng, hương vị của năm Ngọ này, chua ngọt đắng cay, tạp vị đủ cả. Huống chi bản mệnh niên cũng chỉ là trạm dừng chân của cuộc đời. Trong hành trình dài đằng đẵng mười hai năm giữa các trạm dừng, vẫn còn những khúc quanh co uốn lượn khôn xiết. Tôi không biết năm Ngọ bản mệnh của người khác có hương vị gì, dù sao thì hương vị nhân sinh, đều là đủ đầy năm vị. Trong năm vị, vị đắng đứng đầu. Vậy thì, trong năm Ngọ sắp tới này, tôi - con ngựa này lại phải thế nào đây?
Mấy hôm trước, tôi nhờ bạn khắc hai con dấu, đều là văn nhàn hạ (thú chơi chữ nhàn). Một phương là "Nhất giáp tử", một phương là "Lão ký". Hai chữ "Lão ký" này, chẳng qua là hứng chí nhất thời, mượn thơ của Tào Tháo, để gửi gắm chí hướng vạn dặm mà thôi. Thế nhưng ngược lại, tôi lại tự cười mình không chịu cam phận cô quạnh, cứ luôn dùng đủ loại lo gần lo xa để tự dường già (hành hạ) chính mình. Xem ra năm nay tôi lại đích thị là con ngựa bôn ba rồi sao?