Phùng Ký Tài Tùy Bút Tập

Lượt đọc: 363 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Dật Sự Về Chiếc Mũi

❊ ❊ ❊

Tôi vẫn luôn cho rằng sự sáng tạo nghệ thuật của nhân loại có một thiếu sót lớn, đó là không có loại nghệ thuật nào dành riêng cho chiếc mũi. Trong nghệ thuật, có những loại thỏa mãn đôi mắt, như mỹ thuật, điêu khắc và nhiếp ảnh; có những loại thỏa mãn đôi tai, như âm nhạc và ca hát; phim ảnh và kịch nghệ là loại nghệ thuật tổng hợp, chúng có thể đồng thời thỏa mãn mắt và tai, nhưng lại duy nhất bài trừ chiếc mũi ra khỏi "những người yêu nghệ thuật". Còn cái miệng thì sao? Phải rồi, bạn sẽ hỏi. Đừng nói là không có nghệ thuật chuyên để cho cái miệng thưởng thức nhé, nghệ thuật nấu nướng biến hóa khôn lường cũng đủ khiến cái miệng hưởng thụ không hết rồi. Loài người thông minh vạn năng sao lại lạnh nhạt, coi thường, thậm chí bỏ quên cả chiếc mũi? Chiếc mũi cao quý nằm ở trung tâm khuôn mặt này chẳng lẽ là một kẻ "mù nghệ thuật"? Chẳng lẽ nó chậm chạp, tê dại, ở tầng bậc thấp, không có cảm giác, thiếu tế bào cảm xúc? Chẳng lẽ nó chỉ có thể phân biệt thơm thối, chỉ dùng để thở thôi sao? Đúng vậy, đúng vậy, bạn thử nghĩ xem, rơi nước mắt là sự biểu lộ tình cảm, vậy còn chảy nước mũi thì sao? Đó không phải là đau lòng mà là cảm mạo.

Thế nhưng, xin bạn hãy tĩnh tâm nghĩ lại xem ——

Mỗi độ đầu xuân mới tới, bạn cảm nhận sự đến của nó bằng cách nào? Khi đó, mặt đất chưa hé lộ chút sắc xanh nào, băng hà vẫn chưa có âm thanh tan băng giòn giã — rõ ràng bạn không dựa vào mắt và tai, mà dựa vào chiếc mũi thính nhạy để nhận ra thứ hơi thở do tự nhiên thúc đẩy này... Tôi đã nói rồi, mùa xuân trước hết là ngửi thấy.

Bạn ngửi thấy nó từ loại hơi thở nào?

Từ hơi thở của tuyết tan, hơi thở của lá mục, hơi thở của buổi sáng mang theo chút lạnh, hơi thở thức tỉnh trong bùn đất, hay từ một trận mưa rào lạnh lẽo? Hơi thở của những cơn mưa trên thế gian có đủ loại, có cơn mưa phùn dầm dề co ro trong muộn thu, cơn mưa rào mùa hạ oi bức chợt đổ xuống rồi bốc hơi nóng hổi, cùng với cơn mưa đêm mát rượi có thể ngửi thấy theo làn gió nhẹ... Những mùi mưa khác nhau này, so với khung cảnh mưa lại càng khơi gợi cho bạn những hồi ức về trải nghiệm trong cùng một trận mưa. Một lần chờ đợi trống vắng hay một lần chia ly như mất mát, một lần cứu viện vì nghĩa khí hay một lần trốn chạy trong sự áy náy — cho dù chi tiết cụ thể thế nào, thì mùi hương luôn giúp bạn ghi nhớ, cũng giúp bạn hồi tưởng; thứ hòa lẫn với mùi hương được khắc sâu trong đáy lòng, thì cũng chỉ có thể bị chính mùi hương đó gợi lên trong tâm trí. Lại nghĩ sâu hơn một chút, có phải trên thế giới này chỉ có mùi hương của người thân là bạn nhớ sâu nhất và chắc nhất? Của mẹ, của người yêu, của con cái. Mùi hương này càng không thể bắt chước và sao chép hơn hình ảnh và âm thanh. Việc phân biệt chính xác và ghi khắc cốt ghi tâm há chẳng phải đều dựa vào chiếc mũi sao?

Tôi biết một người phụ nữ vẫn luôn giữ chiếc áo ngủ của người chồng đã khuất. Cô ấy chưa từng giặt chiếc áo ngủ này, để lưu giữ mùi hương cơ thể chồng, mỗi khi nỗi nhớ nhung không thể kìm nén, lại lấy chiếc áo ngủ này ra, áp lên mặt ngửi một hơi, người chồng sống động như thật liền ở ngay bên cạnh. Từ đó tôi hiểu ra rằng, khi sinh mạng biến mất, nó sẽ hóa thành một loại hơi thở ở lại trên đời, người sống nhờ vào chiếc mũi mà thông suốt với người đó, kết nối thầm lặng. Chiếc mũi vốn không phải là cơ quan hô hấp, mà là dụng cụ của tâm hồn. Nhờ có chiếc mũi đa sầu đa cảm, sự cảm nhận của chúng ta đối với thế giới này liền tăng lên gấp bội!

Chiếc mũi lại vô cùng hào phóng vị tha. Mặc cho loài người không cho nó bất kỳ phương thức thưởng thức nghệ thuật nào, nó vẫn tích cực tham gia vào sự sáng tạo nghệ thuật. Phải rồi! Điều tôi muốn nói chính là giọng mũi, thử nghĩ xem, khi các ca sĩ sử dụng giọng mũi, âm thanh đó sẽ trở nên kỳ lạ và tuyệt vời biết bao!

Điều này làm tôi nhớ đến một chuyện cũ. Dù có chút kỳ quái, nhưng đó là chuyện tôi từng trải qua.

Nhiều năm trước, tôi có một người hàng xóm là ca sĩ nghiệp dư, tướng mạo bình thường, vóc dáng tứ chi đều hết sức phổ thông, chỉ có chiếc mũi đó to như quả lê treo giữa khuôn mặt. Nếu bạn ngồi bên cạnh anh ta, sẽ cảm thấy khó thở, giống như dưỡng khí đều bị chiếc mũi to lớn vô song ấy hút mất. Anh ta nói chuyện, âm thanh hình như không đi qua cổ họng mà đi qua khoang mũi, âm thanh đó vang lên ầm ầm như tàu hỏa chạy qua đường hầm, lúc hát thì hoàn toàn không nghe rõ lời ca, tựa như hàng trăm con ong vò vẽ bay cuồng trong không trung, nghe nói anh ta từng thi vào nhiều đoàn ca múa nhạc chuyên nghiệp, nhưng ai lại đi tuyển cái thứ tiếng mũi không nghe rõ lời ca ấy chứ; mà hàng xóm thì chỉ xem tiếng hát của anh ta như một thứ tiếng ngáy có sự thay đổi cao thấp mà thôi.

Sau đó, anh ta gặp vận may. Trưởng đoàn của một đoàn hợp xướng tên là "Hải Hà" đã dùng ánh mắt của Bá Nhạc để chú ý đến chiếc mũi to của anh ta, mời anh ta vào đoàn hợp xướng. Đoàn hợp xướng không quan trọng việc anh ta phát âm có rõ ràng hay không, chỉ cần giọng mũi của anh ta. Nào ngờ tiếng gầm rú như sấm động này của anh ta, giống như thêm vào dàn hợp xướng một chiếc đàn phong cầm lớn, phát ra hiệu ứng âm thanh bất ngờ. Hàng trăm cái miệng vang dội cộng thêm một chiếc mũi trầm ấm, đã mở ra một cảnh giới kỳ diệu chưa từng thấy. Đoàn hợp xướng bình thường này lại vì một chiếc mũi mà nổi rần rần. Rất nhiều khán giả vì giọng mũi này mà đến, tìm kiếm cội nguồn của âm thanh kỳ diệu này trên sân khấu. Nhìn xem, chiếc mũi hình quả lê này, trông giống như một chiếc huy chương lấp lánh được trang bị cho đoàn hợp xướng biết bao!

Trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", nhiều đoàn văn nghệ chịu sự chấn động, đoàn hợp xướng để tồn tại qua thời đại, đã đổi tên thành "Đội tuyên truyền Mặt trời đỏ". Nhưng người hàng xóm của tôi lại gặp rắc rối. Bởi vì các bài hát được hát lúc bấy giờ đều là các bài hát cách mạng. Anh ta phát âm không rõ, bị nghi ngờ là cố tình không hát lời ca. Bị nghi ngờ còn đáng sợ hơn bị khiển trách, anh ta buộc phải nhanh chóng học cách phát âm cho rõ. Đại cách mạng quả là không gì không phá nổi, cái tật bẩm sinh này vậy mà cũng sửa được. Từ trước tới nay, âm thanh vẫn luôn đi ra từ lỗ mũi anh ta, bây giờ lại đổi đạo đi qua cổ họng; cùng với từng chữ một càng lúc càng rõ ràng bật ra khỏi bờ môi, thì giọng mũi ấy liền nhạt dần và tiêu tan đi một chút, cuối cùng khi anh ta hát thì không khác gì tất cả các diễn viên khác. Một khi đã bị đồng nhất hóa, anh ta cũng liền biến mất; ai nấy đều giống nhau, mỗi người thế là đều trở nên có hay không cũng được. "Đội tuyên truyền Mặt trời đỏ" vì thế mà mất đi sức hút, trong những biến động xã hội sau đó đã lặng lẽ tan rã.

Thế giới mất đi chiếc mũi vậy mà lại trở nên tẻ nhạt đến thế, bạn nói rốt cuộc là vì điều gì; là vì chiếc mũi độc đáo đó, hay là vì sự độc đáo của chiếc mũi?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.