Ngày này, cuối cùng cũng vứt chiếc quạt xuống. Ngọn gió khô ráo và sảng khoái từ trên trời cao bỗng thổi làm vạt áo tôi bay phần phật, len lỏi qua cổ tay áo và ống quần, mơn trớn khắp cơ thể một cách mượt mà.
Tôi kinh ngạc nhìn phong cảnh vẫn rực rỡ dưới ánh mặt trời, không hiểu mùa hè ác liệt vô cùng của mấy ngày trước đã đột ngột đi đâu mất.
Là tôi như trốn chạy nhảy vọt khỏi mùa hè, hay nó cũng giống như cuộc "Cách mạng Văn hóa" năm 1976 – sụp đổ chỉ trong một đêm?
Phúc lớn nhất của người sống ở phương Bắc chính là có thể cảm nhận được bốn mùa rõ rệt của tự nhiên. Tôi vô cùng thấu hiểu một người bạn người Singapore, năm nào mùa đông cũng phải đến miền bắc Trung Quốc ở mười ngày nửa tháng, nếu không cả người sẽ khó chịu suốt cả năm. Cứ như thể nếu không trải qua một đợt "xử lý lạnh", cơ thể anh ta sẽ lên men. Anh ta sinh ra ở Singapore, nguyên quán ở Hà Bắc, Trung Quốc; mặc dù lớn lên ở Singapore "quanh năm là mùa hè", nhưng trong dòng máu chắc chắn vẫn vương vấn nhịp điệu bốn mùa của tự nhiên.
Bốn mùa sinh ra là do nhịp đập lớn nhất của vũ trụ. Trong mỗi nhịp đập, cảnh quan của mặt đất lại hoàn toàn biến đổi và đổi mới. Bốn mùa còn ban tặng cho Trái Đất chất thơ, cho nên những người Trung Quốc có khả năng lĩnh hội cực cao đã xác định quy tắc trong thơ tứ tuyệt là: Khởi, thừa, chuyển, hợp. Bốn chữ này chính là bản chất của bốn mùa. Khởi đầu như mùa xuân, kế thừa tựa mùa hè, chuyển biến giống mùa thu, khép lại thành mùa đông. Gộp lại với nhau, há chẳng phải là một vòng đời hoàn chỉnh của Trái Đất hay sao? Vì thế, mọi sinh vật giữa đất trời đều tuân theo nhịp đập này, dù là hoa cỏ côn trùng dã héo khô rồi đâm chồi sinh tử theo năm tháng, hay là cuộc đời đằng đẵng trăm tuổi. Thế nhưng trong bốn mùa của sự sống này, chẳng phải mùa hè dài dằng dặc này mới là lúc tráng lệ nhất và nhiệt liệt nhất hay sao?
Ký ức thời thơ ấu của những người phụ nữ trải dài khắp bốn mùa; còn chuyện cũ thời thơ ấu của đàn ông phần lớn đều nằm trong mùa hè. Điều này là bởi, những người bạn đồng hành thuở nhỏ của chúng tôi luôn là đủ loại côn trùng – chuồn chuồn, xén tóc, châu chấu, bọ ngựa, bướm, ve sầu, kiến, giun đất, bên cạnh đó còn có ếch và cá. Chúng đều là nhân vật chính của đời sống mùa hè; mỗi loài côn trùng đều mang đến cho chúng tôi niềm vui vô tận. Thậm chí những chi tiết sâu sắc nhất trong ký ức của tôi về người thân và bạn bè, cũng đều liên quan đến côn trùng. Ví dụ như em gái cứ nhìn thấy thằn lằn là phát ra một tiếng thét vô cùng đáng sợ, ví dụ như cậu bé lác mắt nhà hàng xóm chuyên đi tàn sát chuồn chuồn, ví dụ như chiếc kẹp tóc hình hoa trên đầu một nữ sinh xinh xắn nhất lớp luôn thu hút bướm đậu lên trên; lại ví dụ như cha ngủ trên sàn nhà trải chiếu trúc, nửa đêm trở mình thế mà đè chết một con bọ cạp. Chuyện khó tin này khiến tôi cảm thấy cha vô cùng vĩ đại. Sau này cha bị đấu tố, bị chỉnh đốn, viết bản kiểm điểm; tôi an ủi và giải tỏa cho cha, sợ ông tự tử, viết bản kiểm điểm thay ông – đó là một trong những nội dung sáng tác đầu tiên của tôi. Lúc này cảm giác vĩ đại ấy của cha không còn nữa. Mọi sự việc trong cuộc sống, bao gồm cả ý nghĩa của mùa hè đều đã thay đổi.
Trong tuổi thơ vui vẻ, hoàn toàn không hề cảm thấy sự khó chịu và ngột ngạt của mùa hè như cái lồng hấp. Chỉ trong cuộc đời gian khó sau này, mới nếm trải được hương vị của mùa hè cay đắng. Niềm vui làm thời gian ngắn lại, khổ nạn kéo dài năm tháng, y hệt như mùa hè cay đắng dài dằng dặc tưởng như không có điểm tận cùng này. Nhưng cho đến nay tôi không thích nói về những nỗi khổ sở và mài giũa trong quá khứ của mình. Ngược lại, tôi từ đó mà lĩnh ngộ được sức nặng của chữ "khổ". Cái khổ, vốn dĩ là mật ngọt trong cuộc sống. Mọi thu hoạch của đời người đều bị đè dưới chữ khổ nặng trịch này. Thế nhưng bên dưới một nửa chữ khổ lại là sự trống rỗng. Bạn dốc hết sức bình sinh, kết quả thu được cuối cùng lại cách xa vạn dặm so với mong ước ban đầu. Bạn nên nghĩ thế nào đây?
Thế là tôi đã hiểu ra mùa hè cay đắng này – nó không phải là sự tra tấn bởi cái nóng oi bức không có hồi kết, mà chính là bản thân cuộc chiến đấu đầy gian khổ một cách âm thầm và kiên cường của chúng ta dưới ánh mặt trời độc địa. Sức mạnh của đời người hoàn toàn là do đối thủ ban cho, đó chính là đem áp lực của đối thủ hấp thụ vào trong xương cốt của chính mình. Sức mạnh của kẻ mạnh chủ yếu nhất chính là khả năng chịu đựng. Chỉ trong sự chịu đựng khó mà tưởng tượng nổi mới cảm thấy bản thân thuộc về kẻ mạnh, có lẽ vì thế mà phần lớn việc sáng tác của tôi diễn ra vào mùa hè. Rất nhiều nhà văn bao gồm cả Pushkin chẳng phải đều đơm hoa kết trái trong mùa thu sảng khoái và dễ chịu đó sao? Còn tôi thì hễ cứ bước vào mùa hè oi bức, năng lực sáng tác ngược lại càng dồi dào gấp bội. Tôi nghĩ, đây chắc chắn là những mùa hè cay đắng đầy nặng nề của cuộc đời đã rèn giũa ra tính cách và thói quen trái ngược này của tôi. Tôi quá quen thuộc với cái cảm giác tuyệt vời vô tận khi cánh tay ướt đẫm mồ hôi dính vào mặt kính bàn học sau một thời gian dài viết lách.
Trong bản "Bốn mùa" (Le Quattro Stagioni) của Vivaldi, tôi thường chỉ nghe chương "Mùa hè". Nó khiến tôi xúc động, vượt qua cả sự bừng sức sống của mùa xuân, sự rực rỡ của mùa thu, sự tĩnh mịch của mùa đông. Người bạn nói chương mùa hè đã tận dụng đến cực điểm vẻ đẹp lộng lẫy. Tôi nói những gì tôi cảm nhận được từ đó, lại là sự cay đắng và gian nan của mùa hè, thậm chí còn mang theo một chút bi tráng. Bạn nói, tôi đã đặt quá nhiều câu chuyện của chính mình vào bầu không khí âm nhạc này. Tôi gật đầu, và kể cho anh ấy nghe trải nghiệm âm nhạc của mình. Đỉnh cao của âm nhạc là vượt qua thính giác; không chỉ là nó mang lại cho bạn, mà còn là bạn mang lại cho nó.
Hàng năm vào mùa hè, tôi đều trải nghiệm ý nghĩa của mùa hè như thế này, từ đó cảm xúc tuôn trào, tâm trạng hăng hái. Một tay chống lại cái nóng như thiêu như đốt, một tay viết nên rất nhiều con chữ.
Năm nay tôi còn phát hiện ra, mùa hè oi ả này không phải bị gió thu thổi bay đi, lại càng không phải bị chiếc quạt của chúng ta xua đuổi –
Mùa hè là bị chính nó làm cho tan chảy.
Bởi vì, khoảnh khắc cuối cùng của mùa hè, luôn là lúc cái nóng oi bức của nó đạt đến cực hạn. Tôi đã hiểu ra, nó phải vắt kiệt tất cả mọi thứ của chính mình, mới thể hiện được uy lực vô biên của mùa hè. Niềm vui của sự sống là sự phát huy năng lượng một cách triệt để. Nhưng ai có thể giống như nó, dùng một hình thức tự thiêu để tạo ra đỉnh cao huy hoàng tựa ngọn lửa này chứ?
Thế là, tôi tràn ngập lòng sùng bái mùa hè! Tôi muốn vượt qua ngay trước mắt mùa thu bao la, mùa đông dằng dặc và mùa xuân xa xôi, để một lần nữa hội ngộ với ngươi, cảnh giới tối cao trong tinh thần của ta – mùa hè cay đắng!