Beretti không trả lời thư Victor. Những đợt nhập hàng cứ tiếp tục ngày một dồn dập, và Mụ hoàng Mab vẫn tiếp tục trả hộ tiền. Cuộc sống đối với Victor sao mà nhọc nhằn, nhọc nhằn hơn bao giờ hết, nhọc nhằn đến mức độ anh chưa một lần ngờ tới! Nó đòi hỏi, còn hơn cả lòng dũng cảm, một sự cam chịu tuyệt đối, một sự quên mình hoàn toàn. Kho hàng là một cái bẫy, cho dù cựa quậy thế nào đi nữa, thì anh cũng không thể thoát ra được; quầy bán hàng hạn định ranh giới tột cùng mà anh chẳng vượt qua, cùng lúc anh vừa là tù nhân vừa là cai ngục. Anh chả có ý định sửa sang gì hết và ngủ luôn trên chiếc giường đai vải tại cửa hàng, tắm rửa luôn trên chiếc chậu dành để bán, và cứ như vậy, anh sử dụng luôn tất cả những mặt hàng bày bán: một tí màng xà phòng, một chút mùi vị thuốc đánh răng, một ánh hình trong gương. Anh sống bằng những thứ trích lấy ra từ cửa hàng. Lúc đói, anh ăn một hộp trong số tồn kho. Tuỳ theo những mặt hàng mới được giao đến mà anh chọn món ăn. Trong suốt cả một tháng trời, anh chỉ ăn độc có một loại kem tráng miệng mà anh không tài nào định rõ nổi hương vị là gì qua sắc màu lẫn mùi mẽ của nó, rồi cũng có lúc trong cả nửa tháng, anh chỉ ăn mấy khứa cá ngừ ngâm dầu và mấy hộp quả đậu cô-ve xanh. Hộp nào cũng đã quá hạn sử dụng từ lâu. Nhiệt độ xung quanh cao tới mức mà đồ chứa trong hộp vẫn luôn âm ấm và bắt đầu lên men. Chỉ cần thêm ánh nắng ngoài trời là đủ để hâm nóng lên, đặt hộp ở mép cửa sổ mười phút là nó đã nóng lên tới bảy mươi độ C, và nó phụt mạnh khi ta mở nắp ra.

Tối đến, anh như thấy Guastavin lao vụt qua. Người mà anh đã từng thề là lẩn tránh này thì giờ đây anh lại ngong ngóng đón đợi và ré gọi. Ê! Guastavin! Thời tiết này thì sao hả? Người kia mất trớn dừng phắt lại, quay nửa người về phía anh, và trong tư thế sẵn sàng đi tiếp, hắn gào lên: Có biến động lớn ở biển Ai-len. Không đùa chứ? Victor níu hắn lại. Guastavin giải thích: Một luồng gió địa cực tiến xuống bị những đợt gió nóng từ sa mạc Sahara thổi tới chặn lại, nên tạo ra một khối khí cầu gây ra giông bão ở Ai-len. Một sự VÂY HÃM, Guastavin bình luận và tự hỏi làm thế nào chúng sẽ thoát ra. Sông Tamise, Thames[1], hắn dịch ngược, bị đóng băng. Chào, good-bye và lỉnh đi ngay, kik, kik, lại vội vội vàng vàng về xem con khỉ cái của hắn có trốn đi chăng. Vậy là, ở nơi kia, mùa đông đã đến rồi, Victor nhủ thầm, và nỗi nhớ nhà lại ập đến làm tim anh nhói buốt.

Lại một hy vọng hão khác, ông thầy giáo làng, người đã đến thăm anh ngay tuần đầu, Clément là một cậu trai trẻ ăn mặc kiểu cách và nói năng rất trau chuốt, một tấm gương hoàn hảo điển hình cho sứ mệnh truyền bá văn minh của một nền văn hóa lớn. Cậu ta tự chăm sóc mình một cách tỉ mỉ, từ dáng vẻ tới ngôn ngữ. Cậu học thuộc lòng rất nhiều cuốn sách, đến mức có thể đọc nhẩm vanh vách cả hàng chương dài với vẻ lưu loát ứng khẩu tài tình. Do sự ngẫu nhiên to tát nhất, sự ngẫu nhiên của một thư viện được những giáo sĩ dòng tên quản lý có những cuốn sách đã giúp cậu khai khẩu, những tác phẩm khoa học kỹ thuật ra đời từ thế kỷ XVIII. Ngôn ngữ của cậu ta vừa rất trừu tượng, vừa chứa đầy tài trí, rất hình tượng nữa, nhưng lại theo cách mà ngày nay người ta đã mất thói quen sử dụng. Dù cậu ta chẳng ý thức về điều đó, nhưng những lời lẽ cậu ta phát ra đã in dấu sẵn trên hình hài mình, và các cử chỉ của cậu lại đượm một cái gì đó cổ lỗ, uốn éo, mang quá nhiều sự cung kính trong hai cánh tay và trong chiếc đùi, miệng chúm chím đỏ chót. Nay có Clément trong làng như thể xưa có Bougainville[2] ở Tahiti. Bản ứng dụng vào xứ đen.

Clément đã chờ đợi gặp được ở Victor một kiểu cách như chính cậu ta, và cậu ta không che giấu sự thất vọng của mình trước chàng trai trẻ này, người chẳng biết ăn nói gì cả vì chẳng biết chi hết. Clément đã từng nghe César nói chuyện, nghe Guastavin và thậm chí nghe cả Ysée, họ không dùng những ngôn từ mà cậu ta biết, chỉ nói vài câu ngắt quãng và méo mó, những câu chữ nuốt đi một nửa, sau đó lại oẹ ra, chẳng có cái gì cậu ta nhận ra, như thể ngôn ngữ qua miệng họ đã trở nên tàn phế. Rồi cậu ta chưa thể nghỉ ngơi trước khi chạy vội đến thư viện các giáo sĩ dòng tên, mở một cuốn sách ra để tự trấn an mình rằng ngôn ngữ vẫn còn tồn tại, tuy ẩn náu ở một nơi. Cậu cẩn thận gập sách lại, ken chặt nó vào giữa những cuốn khác để không còn chỗ hổng nào, vì sợ rằng một chút vẻ đẹp tinh thần sẽ xổng mất. Này! Cậu lúc lắc cái gì thế hả? Thầy tu phụ trách thư viện hỏi. Ngay ông thầy tu cũng chẳng ăn nói lịch sự chút nào hết.

Xin chào - Xin chào[3], Victor không tìm thấy gì hơn để nói. Clément nhìn ngắm khoé miệng Victor và chẳng thấy gì từ đó phát ra cả. Clément nói rất nhiều, cậu ta kể chuyện thư viện và ông thầy tu; rõ ràng là Victor chẳng hiểu gì, cả thư viện lẫn thầy tu; thậm chí anh còn không hiểu nổi vấn đề gì đang được đề cập đến, thư viện - thầy tu, không dám chắc là anh có thể lặp lại được hai từ này. Anh có bộ quần áo đẹp thật, Clément nhận xét khi nhìn thấy bộ trang phục cũ màu đen móc ở trần nhà, và đung đưa như người bị treo cổ tuỳ theo các cơn gió thổi qua. Cùng lúc ấy, Victor tìm lại được lời nói, anh kể lại chuyến đi xe đò với bà anh, về cửa hàng Conchon - Quinette, về chuyện ở hãng wool-mark. Clément chẳng hiểu gì hết, nhất là những chuyện Conchon - Quinette và wool-mark, nhưng lòng kiêu hãnh của cậu ta quá lớn để hạ cố hỏi rõ lại. Bộ quần áo đen, có sự huyền bí của những ngôn từ lạ lùng và sần sùi này phủ lên, giờ đối với cậu ta, như đã mất đi nhiều vẻ quyến rũ.

Victor mòn mỏi chờ đợi Clément quay lại, theo anh thì tuổi trẻ của hai người là yếu tố đủ sức để kết tụ họ lại với nhau, bởi chính vì lẽ đó mà các bậc cha mẹ nối kết tình bạn cho con cái mình, cùng tuổi là có thể cùng chơi với nhau chứ! Rõ ràng là Clément không muốn chơi với Victor, còn Victor thì cảm thấy tổn thương về điều ấy. Anh trông ngóng lũ trẻ, như thể chúng sẽ mang đến cho anh một vài câu nhắn của Clément. Nhưng chẳng có gì hết, và thật ra anh cũng nhận ra ở mỗi đứa trẻ một chút gì đó của Clément, ngay bọn chúng cũng nói năng bằng một thứ ngôn ngữ mà anh chẳng hiểu, như thể nó mang một giọng điệu nặng nề. Anh nhìn chúng rong chơi ở đầu làng phía đằng kia khi chúng đang đóng trò bủa vây ngôi nhà Guastavin.

Guastavin, ê Guastavin! Anh muốn báo cho hắn biết rằng anh đã nhìn thấy một đứa trèo lên nóc nhà hắn. Liệu hắn đã nghĩ tới việc bảo vệ mái nhà chưa nhỉ? Guastavin nhún vai. Tôi biết hết rồi, tôi đã khám phá ra điều ẩn giấu. Một em à? Victor hỏi khi nghĩ tới cô gái dạo nọ. Không, Guastavin trả lời, một thằng đàn ông. Guastavin đã nghi ngờ chuyện này từ lâu, và nay hắn mới có bằng chứng cụ thể, là César tự lái chiếc xe jep với gã đó ngồi bên cạnh. Victor nêu giả thuyết rằng có thể đó chỉ là một tay sản xuất chuối, và trong trường hợp như vậy thì chẳng việc gì đáng lo ngại cả. Nhưng Guastavin thì biết rõ gã ấy, hắn nhìn ra rồi, tên nó là Gilbert. Cũng giống như tôi ngày xưa ấy mà, khi tôi còn có một cái tên riêng, hắn nói thêm với vẻ cay đắng. Hắn lấy Victor làm chứng rằng tên Gilbert này một ngày nào đó sẽ thay chỗ hắn. Vậy thì anh cũng đừng quá lo, Victor nói để an ủi hắn. Nhưng Guastavin cũng chẳng ăn nhậu gì được với những lời xoa dịu kiểu đó. Anh biết không, hắn ta tiếp tục nói, tôi đã nhìn thẳng vào mặt César, như thế này này, và khi thằng chả thấy rõ là tôi đang nhìn nó, thằng chả đã quay mắt đi nơi khác. Anh muốn tôi nói không, theo tôi thì thằng chả đã trở nên xấu đặc, XẤU thậm tệ, thế thôi! Victor không nhớ là César đã từng đẹp trai bao giờ chưa. Ðúng đấy, có thể lắm, Guastavin chấp nhận, nhưng hiện tại hắn dứt khoát xấu. Tại sao thế? Victor hỏi để kéo dài cuộc nói chuyện. Nhưng Guastavin lại không có thời giờ. Nó đang chờ hắn ở nhà. Mà này, dạo này nó ra sao? Victor hỏi. Guastavin làm một động tác tròn tròn hả hê trước mặt hắn, càng ngày càng to ra chứ sao. Hẹn lần sau vậy nhé? Chắc chắn rồi, họ cần phải gặp lại nhau, nhưng bây giờ thì chưa được, không thể được lúc nó còn đang mang bầu, vì nó không chịu đựng nổi bất kỳ ai. Victor gật đầu tán thành, đây quả là một giai đoạn khó khăn phải vượt qua.

Vào việc đi, Victor ra lệnh. Gù và Thọt có biệt hiệu là hai B[4], đang cau có, trưng ra những khuyết tật trên hình hài chúng, những khuyết tật đã ngăn cản chúng quét bụi, lau nhà, khiêng nặng khuân vác. Thế là Victor không còn dám hạch hỏi chúng đang làm gì nữa. Cái bướu làm lệch hẳn cơ thể nhỏ thó của Gù, khiến nửa phần trên của nó quắt lại vừa vặn trong cỡ áo sơ mi trẻ em, bên trên nó là cái đầu dài ngoằng nhìn quằm quặp xuống phía dưới, cái chân thọt khốn khổ của đứa kia lại mang lại cho nó dáng đi giống con cào cào, tất cả những tật nguyền này đủ giải thích tại sao hai đứa không đi lao động trong vườn chuối. Nhưng Victor không sao chịu đựng nổi ánh mắt của bọn chúng và, còn khủng khiếp hơn cả ánh mắt, những chuyện ngồi lê đôi mách của chúng đã đầu độc cả làng. Cả hai đứa đến rất đúng giờ, quãng sáu giờ sáng và lập cập vào nhau ra về, như trứng với đá vào tám giờ tối. Victor không hề biết bọn chúng trú ngụ ở đâu và sống bằng gì. Vào khoảng giữa trưa, chúng giở chiếc gói buộc tàu lá chuối rồi cả hai ngồi xổm, ăn uống xì xụp với nhau. Thỉnh thoảng Victor cũng biếu cho chúng một hộp đồ ăn mà chúng cất để mang đi, không mở ra xem. Cả hai đến đây khi trời còn đang tối, và lại ra đi khi trời đã tối mịt mùng, khoảng thời gian còn lại trong ngày chúng nhìn ngắm ánh nắng và nói không ngớt, với những lời lẽ liên tục, vô cùng tận và đơn điệu, thỉnh thoảng chỉ ré lên đôi câu chua chát. Ta tự hỏi liệu chúng còn có thể học hỏi nhau những gì mà chúng đã chẳng biết trước hết rồi.

Hết phương sách, hy vọng có một vật báu cất giấu đâu đó, Victor mở những thùng phuy ra; hẳn hai lớp bọc, có hình ngọn lửa bốc cháy và nguy hiểm chết người với hai ống xương gạch chéo và cái đầu lâu, tất cả những dấu hiệu này cảnh báo rõ ràng rằng đây là một sản phẩm độc hại. Hai B liền sán tới gần: Tránh đụng trực tiếp, rất dễ bốc cháy, trong trường hợp nhiễm độc, phải liên lạc ngay với trung tâm phòng chống độc phẩm gần nhất. Cái gì vậy, hả Ông chủ? Bọn chúng hỏi. Tôi không biết, Victor trả lời, anh đang phân vân giữa chất a-xit đậm, thuốc độc a-sen, thuốc khử chuột và nước tẩy cạo lemond-rubb. Đứng trước cái chất bột lỏng lờ nhờ bị biến chất nặng, dưới tác động của không khí, đang sủi bọt trắng như mủ và bốc hơi nghi ngút, đẩy lên bề mặt từng mảng dầy phồng rộp, hai B vẫn tiếp tục hỏi: Ngoài chuyện nguy hiểm ra, thứ này còn dùng để làm gì, hả Ông chủ? Tôi chẳng biết mô tê gì cả, Victor trả lời, nhưng bởi lúc này mùi thối nồng nặc đã bốc toả khắp kho hàng, nên anh nghĩ cứ để mặc các thùng như vậy, không mở ra thêm. Một trong hai B kêu than là thấy khó thở quá, còn đứa kia thì nói mắt nhìn thấy toàn màu đỏ. Không hề gì, Victor trấn an, với kiểu của một Beretti thứ hai: Do sản phẩm bị ướt đấy mà, chỉ cần để nó khô đi là hết ngay thôi. Rồi họ vần những thùng hàng đó ra ngoài, để dưới nắng, và quả nhiên không còn bọt nổi lên nữa, chất lỏng đặc dần lại. Sau vài tuần, chỉ còn lại một chất bột trắng rất mịn đọng ở đáy thùng. Victor hồ hởi trong lòng.

Victor bắt chước kỹ thuật của Mụ hoàng Mab. Khi chứng kiến những mánh khoé vặt vãnh của mụ, một gói vài hạt, một lọ vài giọt, Victor tự nhủ: muốn cho mặt hàng trở nên hấp dẫn hơn thì nên để trần loại bột đó trong một thứ chai lọ thật nhỏ. Anh quay sang hỏi ý kiến hai B. Náo động lớn. Cả hai lục lọi tìm kiếm. Để nó trong những hộp xi đánh giày, Ông chủ ạ, thằng Gù nói. Thế là trong nhiều ngày liền, họ hí húi đong đầy những chiếc hộp nhỏ sau khi đã dốc sạch chất xi khô không khốc trong đó đi. Họ làm công việc đó thật cẩn thận và chăm chút, bằng những động tác nhẹ nhàng, rồi đóng nắp hộp lại: trên nắp, một mảnh trăng trắng mỉm cười nấp sau mảnh trăng đen buồn trầm lắng. Toàn bộ việc đó chẳng ích lợi gì, nhưng Victor lại cảm thấy sung sướng vì đã tìm ra cách giao việc cho chúng. Thế nhưng, chúng đã phải dừng tay trước khi kết thúc thùng đầu tiên, vì không bao lâu sau, chúng than đã bị bỏng rộp tay. Một sáng nọ, chúng phát hiện ra là những đầu ngón tay bị ăn mòn. Chưa đầy hai hôm sau, da tay chúng co nhăn hết lại, còn các mút ngón tay thì trơ hết thịt ra và rỉ nước. Chất này còn ăn mạnh trên da người hơn anh tưởng và trên ấy hiệu ứng có vẻ như lan rộng ra. Tưởng khi dùng đến sẽ làm thuyên giảm hay dịu đi, ngược lại nước và các loại kem bôi tuồng như càng làm nó tăng gấp bội, và vết bỏng, đúng là một vết bỏng đấy, lại càng tỏa rộng thêm mỗi ngày một ít. Sau các ngón tay, nó bắt đầu tấn công đến mu và lòng bàn tay. Hai B tỏ vẻ không quá lo lắng, chắc bởi lẽ đã quá quen chịu đựng đớn đau trong cuộc đời. Về phần Victor, suốt ngày anh lo lắng chăm sóc chúng, thử đủ các loại băng, các phương cách vặt, các thứ thuốc hổ lốn. Một hôm, không biết nhờ đâu mà vết bỏng tự nhiên dịu lại, chí ít là ở bề mặt, vết thương bỗng đóng sẹo. Nhưng Hai B lại bị mất đi màu da của mình, chúng trưng ra ở những đầu cánh tay đen nhẻm của mình những bàn tay hồng nhạt. Buộc phải ngừng làm việc, chúng huơ huơ hai bàn tay ra trước mặt bằng những động tác nhanh nhẹn, nhẹ nhàng như thể là những con bướm kỳ diệu đang bay hay những con chim thần thoại đang múa.

Victor vẫn chưa bán được gì. Rốt cuộc thì vẫn chỉ có Mụ hoàng Mab là đối tác duy nhất của anh, anh bán sỉ cho mụ, mụ là nhà băng của anh. Mụ chiếm hữu hết toàn bộ thời giờ của anh. Vân vê hàng giờ một hộp sữa trong tay, kỳ kèo, bắt giảm giá hết thứ này đến thứ khác; nhưng bởi mụ là người đã cho anh vay tiền, nên mụ, vừa luôn miệng nhắc anh món nợ vừa tự cho phép lấy hàng mà không trả tiền. Để kết toán, anh đành miễn cưỡng đồng ý bán cho mụ một gói mì hình chữ A, B, C… loại mì này quý hơn những thứ mì khác không mang hình chữ, loại mì mà riêng anh cũng chỉ đánh giá ngang hàng với bánh xà phòng thơm và hộp cá mòi. Mụ hoàng Mab hớn hở mang đi; mười phút sau, cả đám đông vồn vã và tò mò chia nhau gói mì, từng chữ, từng chữ một. Với thành tích bậc thầy này, mụ khổng lồ đã hạ bút ký tên vào kiệt tác của mình trong sự nghiệp bán lẻ từng tí một. Cái gì thế? Mụ vừa hất hàm hỏi hai B, vừa chỉ những chiếc hộp tròn mà, bằng những đầu ngón tay hồng hồng của mình chúng đang đặt vào trong các hộp các tông bánh bit-côt. Chưa biết là gì, bọn chúng trả lời, chưa quyết định là gì.

Những kẻ khác, bọn cu li, những người dân trong làng, Victor vẫn chưa quen biết một ai, anh chỉ thoáng thấy họ từ bên trên, và vì xa quá nên anh không trông rõ họ được. Anh nhìn họ như trong một giấc mơ, bởi đấy thật là những sinh linh trong mơ. Anh không thể tin vào sự có thực của họ được. Chỉ có Guastavin là thật, Clément là thật, một Clément mà anh chỉ gặp một lần duy nhất, và Mụ hoàng Mab là thật, chứ những người kia thì không… trừ những đứa trẻ ở đầu đường đang chơi trò vây hãm thành Chabrol. Thôi nào, lại một lá thư nữa cho bà vậy, nhưng để nói gì cho bà mới được chứ? Anh lại lần kiếm tìm từ. Tối đến, anh thấy thèm một sự yên tĩnh bao trùm đặc kín để hàm anh đóng lại, một sự bất động để anh đờ người ra, thế mà đây mới chính là khoảnh khắc anh phải chiến đấu chống lại sự cuồng loạn vô hình của đời sống ngầm trong bóng đêm, một đời sống mù loà, nguyên sơ.

Anh dấu hạt đi, cất gọn bột và mì vào hộp; anh hoàn toàn không để gì ngoài một đĩa nước trên những “kiến trúc thượng tầng” mong manh nhằm chống lại sự tấn công của lũ kiến, rồi lũ gián, lũ nhện từ đống chuối bị thuốc trừ sâu đuổi ngược vào làng. Bộ complet của anh là đối tượng kích thích lòng ham muốn điên loạn của mọi loài vật tí hon mà ta có thể hình dung ra, anh đã phải treo nó lên trần nhà để tránh chuột. Dây, tường, khoảng không, thế mà vẫn chưa đủ an toàn. Một đêm, anh đã quần nhau với một con chuột cống, nó men dọc theo trần nhà, đầu dốc xuống, cố ngoi đến để gặm nhấm sợi dây. Con vật đã vận dụng nhiều trí thông minh và nhiều cố gắng trong phi vụ này, đến nỗi mà, khi bị phát hiện, nó đã gióng lên một tiếng rít kinh hoàng, và do Victor cuối cùng đã dùng chổi xua đập được mấy cú vào nó, nó rơi tụt xuống đất đánh bịch một cái, nhưng lập tức nhổm dậy để kịp nghênh chiến với anh. Trước lòng kiên quyết của con vật, Victor lùi lại, nhưng ngay sau đó, một cơn giận dữ bỗng bùng lên, anh quay lại trận đấu và rượt theo sát con chuột với một sự hùng hổ tàn bạo mà chưa bao giờ anh nghĩ là mình có đủ khả năng làm được: rốt cục dồn nó vào chân tường, và mặc nó kêu dữ dội, anh đã chọc thủng mình con vật, đúng thế, anh đã xọc chết nó bằng cán chổi. Một trận thảm sát!

Chuyện khó nhất bây giờ là làm sao tống khứ cái xác chết. Anh phải nắm đuôi nó, khá nặng đấy, và lẳng nó ra ngoài. Quyết định quá vội vàng, và động tác lẳng quá ngắn, nên xác con chuột rơi cách cửa hàng không bao xa. Victor ngóng đợi rồi hy vọng nơi các con mèo. Tối hôm đó, mèo lại không đến. Sáng hôm sau, xác chuột vẫn nằm trơ ở đó. Victor không sao hướng mắt mình ra khỏi cái khối thẳng đờ và cứng kèo đang nằm giữa con đường cát. May làm sao là mặt trời bắt đầu ló rạng, khiến lũ ruồi ngay lập tức bâu lại. Và xác chết trương phềnh lên, giật nảy nhoi nhói, như bị cơn lợm giọng. Nó lăn qua một bên, đen bóng và lóng lánh, rồi lại nhúc nhích, dợm bước tới. Từ cái xác chết phát ra tiếng lốp bốp. Ðêm tới, Victor không còn nhìn thấy gì hết. Nhưng đàn ruồi nhặng thì lo say quẩng mỡ, đập loạn xạ điên cuồng vào cánh cửa sổ duy nhất vẫn còn loé sáng của cửa hàng.

❀ ❀ ❀

[1] Tên những con sông lớn ở Anh Quốc.

[2] Tên đầy đủ: Louis Antoine De Bougainville, một nhà hàng hải nổi tiếng của Pháp, sinh và mất tại 1729 – 1811. Ông đã viết một cuốn sách nổi tiếng có tiêu đề: Du lịch vòng quanh thế giới, mà ông đã thực hiện trong vòng ba năm 1766 – 1769 trên con tàu có tên là Boudeuse (Giận dỗi).

[3] N/B Bonjour – bonsoir: Ý nói chỉ qua câu chào rồi không còn biết nói gì nữa.

[4] N/B: Boiteux et Bossu.