SUNSET trước đây là dinh thự của viên thống đốc, với nhiều dãy cột trắng và hàng hiên phía trước, kiến trúc kiểu thuộc địa với những bụi hoa dâm bụt. Nó còn có thể được xem như một khách sạn hạng sang chỉ hơi xuống cấp một chút và dưới lớp ve hồng quét phủ lên các cánh cửa, ta vẫn còn hình dung ra những tấm biển đồng khắc tên cơ quan hành chính: Phòng Cấp Hộ Chiếu, Phòng Hôn Nhân, Phòng Hộ Tịch. Ở đầu hồi nhà, nơi mà trước đây đã từng phấp phới lá cờ tổ quốc Pháp, thì bây giờ lại sáng lóa lên bóng đèn xanh nê-ông bật suốt ngày đêm. SUNSET phục vụ quầy bar, nhà hàng và khách sạn, nó hơi kiểu như câu lạc bộ. Phía sâu trong quầy bar, che giấu cầu thang danh dự trước đây, là một tấm ri đô lớn bằng nhung đỏ do nhà hát ca kịch thành phố Limonge thải nhượng lại, tấm ri đô xác định ranh giới của ngôi nhà thổ đích thực, ranh giới giữa ngày và đêm, giữa cái đúng đắn và cái cấm đoán. Đi nhà thổ, thì cứ ít nhiều là vượt qua đằng sau tấm ri đô. Mỗi tháng một lần, tấm ri đô ấy được trịnh trọng mở ra trình diễn một đêm sinh hoạt có chủ đề. Giá cả ăn uống tăng gấp đôi.

Bà chủ, là một cựu nghệ sĩ điện ảnh Pháp, chỉ giữ lại từ tên họ của mình mỗi cái tên riêng, thường kể cho bất kỳ ai muốn nghe những thảm họa xảy ra trong cuộc đời bà: Người Mỹ đã dụ dỗ bà ký một hợp đồng kỳ diệu vào thời điểm vinh quang nhất của bà, chỉ nhằm ngăn chặn bà cạnh tranh với những minh tinh của họ. SUNSET BOULEVARD là tất cả những gì bà đã cứu vãn được khỏi tay Hollywood, khỏi sự thảm sát của thời gian và khỏi sự quên lãng của giới mày râu. Bà sẵn sàng mở cho xem những mẩu báo kể lại rằng bà đã làm lại cuộc đời, và rằng, dưới ánh nắng của vùng nhiệt đới, bà đã tìm lại được nguồn hạnh phúc. Những vòng hoa quấn quanh cổ, khuôn mặt đã phị ra dưới tác động của bia và một người tình tóc đen huyền kiểu la-tanh còn quá trẻ, mà bài báo giới thiệu như người có công làm bà hồi sinh. Chính hắn ta là kẻ đã dẫn bà đến châu Phi, sau đó thì bỏ mặc bà ở đấy. Và trong khoảng thời gian ấy, hắn ta đã kịp đâm thủng một bên mắt của bà.

Ysée đòi hỏi những chị em dưới tay bà phải thật trắng, thanh lịch, tao nhã, mắt mi giả và váy viền lông tơ thiên nga. Một chú thợ làm đầu sáng nào cũng tới để búi cao lên những mái tóc đen xậm và cứng đờ làm ta liên tưởng đến những kiểu đầu iroquoises, những chiếc mũ bảo hiểm của các nữ kỵ sĩ. Chú ta rải xuống bờ vai các nàng những khối lớn tóc vàng mà chú gắn chặt từng lọn xoăn với lọ gôm xịt cứng. Ngay chính bản thân Ysée cũng chỉ xuất hiện trước mọi người với cái mũ và tấm khăn voan trùm ngang mặt, để che đi con mắt chột đã điểm trên mặt bà một vết trắng đục. Bao trùm lên SUNSET là một không khí của Hollywood, được cải biến với những nàng búp bê Barbie, toàn bộ biểu hiện một phong cách văn hoá rất Pháp.

Đối với những cô gái dưới trướng mình, như Ysée vẫn thường nói, bà có MỘT HOÀI BÃO TO LỚN. Một cô gái mà không bận tâm để trở thành hoàn hảo, không có ý chí tiến thủ, không chịu học hành, thì chỉ là kẻ thua thiệt. Chính vì thế mà sự khai nhập vào nghề này do bà chủ xúy rất gay go và làm rúng động nhiều định kiến về sự buông trôi bừa bãi trong các nhà chứa. Không thể có sự buông thả trong nhà thổ. Ysée điều hành lãnh địa của mình bằng một bàn tay sắt, với một uy quyền khắt khao. Chiếu theo kỷ luật khủng khiếp của hãng phim FOX, các cô gái làng chơi phải biết diễn kịch, phải biết ca hát và nhảy múa. Các cô theo những khóa học về cách thức đi đứng. Ysée dạy họ kiểu ngồi khép hai chân. Bà chỉ cho họ cách cầm túi xách tay theo đúng kiểu Nữ hoàng nước Anh và muôn vàn thứ khác nữa, cần thiết cho cuộc sống chung. Bà nói với các nàng rằng: Các em là những Nàng Công Chúa, đừng bao giờ quên điều ấy. Trong lúc chờ đợi, vào giờ dùng whisky, các Nàng Công Chúa kê chiếc đầu được xịt gôm cứng nhắc và cả những kiểu cách cầu kỳ của họ lên chiếc gối dài, và trao tấm thân đã tháo bỏ đi bộ váy thiên nga cho những đợt xung kích thô lỗ của những Nhà Trồng Chuối.

Về phía quầy bar, có sự dồn dập thường gặp vào những ngày tàu về cảng. Những cư dân ở Cảng Chuối, mặc dù luôn hy vọng được các thông tin mới mẻ, thì vẫn tỏ ra thích thú với những tin tức cũ rích từ một vài tuần nay, mà họ đã từng nghe ở ra-đi-ô, bởi vì các khách du hành, giống như những kẻ sống sót khỏi một thảm họa, mang đến cho họ, qua những thông tin có hơi biến đổi, một cái gì đó đáng tin cậy hơn bản tin khô khan do một giọng đọc có phần yếu ớt phát đi từ tận chân mây cuối trời. Ở quán bar, tựa như trong phòng làm việc, người ta giải quyết công chuyện làm ăn, những việc đầu tiên, những việc dễ nhất, những việc khẩn cấp nhất. Vào giờ này, SUNSET, chính là THÀNH PHỐ TRUNG TÂM BUÔN BÁN, nhiều lắm người ta chỉ hình dung ra những động tác bị bóp ngạt bởi tấm ri đô của xứ Limogne, của các nàng đang tập tuồng, và chỉ nhận ra tiếng rè của một đĩa hát dập theo mỗi nhịp bước chân của họ.

César, mình ơi! César, tình yêu của em! Ông ta vừa mới bước vào, người yêu của tình yêu. Ysée đang ở trong vòng tay ông ta, rụi mặt nghẹn ngào vì xúc động và vì hạnh phúc. Bà kết giao với César bằng những mối quan hệ lâu năm và bất diệt. Chính với bà mà sự bất lực tình dục của ông đã ló dạng với sự xuống cấp không gì ngăn trị nổi, sự yếu kém này đã tăng dần với tình bằng hữu ngày càng thắm thiết giữa họ; trên giường, phần lớn thời gian càng ngày càng được họ dùng để bàn bạc công chuyện. Đấy là vào thời kỳ mà bà còn một mình cùng hai cô gái chèo chống để duy trì một quán hát hạng bét, và chính bà cũng phải đem thân xác mình ra mà sử dụng. Một hôm, cả hai bỗng chợt hiểu rằng họ cởi bỏ hết áo quần và kéo nhau lên giường với một sự vui nhanh cực độ, chẳng khác những vận động viên bơi lội tháo bỏ quần áo và lao mình xuống nước, là chỉ để nói chuyện tiền bạc. Với những tấm drap kéo phủ lên mình, họ tán gẫu như những nhà kế toán. Nàng mơ tưởng cao xa, chàng đã mua cho nàng nhà SUNSET. Anh thấy không, nàng nói với chàng, cái mà anh đã làm cho em, cả đời em sẽ mang ơn anh. Ông biến phòng làm việc trước đây của Thống đốc thành phòng ngủ của mình. Từ sân thượng, ông nhìn thấy biển, ông lặng ngắm những thùng chứa chuối và ông dõi ánh mắt nhìn ra xa, con tàu LA VOLONTÉ DE DIEU toả sáng lấp lánh như vầng thái dương. Ông đang ở nhà của mình, ông đưa đến đấy những người đàn bà chạy theo mình. Ông là người đàn ông được yêu thương nhất trên đời. Ông mơ màng: Khi nào anh chán mọi việc, thì em xem, chính ở nơi đây mà anh sẽ lui về ẩn dật.

Khi nhìn thấy César, khách hàng trong quầy bar giật nhỏm hết dậy trên ghế của họ và lũ con gái lộn nhộn sau tấm ri đô. César, tụi em ai cũng nhớ anh, Ysée vừa nói vừa bước tránh qua một chút để nhìn ông ta rõ hơn. Xem này, César vừa nói vừa đẩy Lola lên phía trước mặt. Ối trời! Bà thốt lên khi trông thấy Lola. Ôi trời! Một lời cảm thán biểu thị niềm vui sướng trước một món quà xấu xí thậm tệ, tuy nhiên lại rất kỳ thú. Và ông ta đang đung đưa trên hai chân, hết bên nọ đến bên kia, rất tự hào về trò nghịch của mình… César, anh mang cái thứ gì về thế này! Không xinh à? César vừa hỏi vừa nói đớt. Không đẹp à, cả người đen giòn như thế này kia mà? Và ông lấy mọi người trong phòng và lũ bạn ra làm chứng, nhưng kém phần tự tin ở mình kể từ lúc nhìn thấy những đống chuối và nhận ra viên đốc công đang xấu hổ và ủ ê trong một góc phòng. Câu chuyện đùa của ông ta hình như trở nên kém hay. Lola bây giờ giống như một quả pháo xịt ngòi, một ngọn pháo bông tắc nghẹn. Nó chẳng đen! Một gã ngồi ở quầy rượu nói. Vậy thì anh muốn thế nào! Ysée thốt lên. Nó lại cũng không trắng, vẫn gã đó thêm vào. A! Bảo thế thì tôi còn nghe được, Ysée nói, anh làm tôi hãi quá, và bà ta áp cả hai bàn tay lên ngực để ra vẻ xúc động mạnh, như thể tim bà sắp sửa chạy ra khỏi lớp áo cánh.

Này, César vừa nói vừa lẩn đằng sau Lola, quà cho mình đấy. Cho em à! Lúc này thì bà ta trở lại nghiêm nghị. Cái này thì không! Anh muốn em làm gì với nó… Những đứa con gái như thế này có đầy rẫy trên các vỉa hè ở Mégalo, những đứa con gái như thế này, anh chẳng có cả đống trong các nông trường chuối của anh à! Anh lường được chăng cái phải làm để biến nó thành, em không nói là chấp nhận được, mà chỉ là coi được thôi! Cám ơn nhiều đấy, em chỉ vừa mới dạy dỗ xong khoá Lala Turner! Thôi, đủ rồi, César tìm cách hoãn binh lộ rõ nỗi bực bội, chỉ là chuyện tế nhị mà… Anh sẽ giữ nó cho anh. Chẳng phải là em không muốn làm vừa ý anh, César ơi, anh biết rõ mà, nhưng một đứa con gái như vậy là cái hạt thối trong chùm, là phần mốc xanh trên lớp mứt, nó sẽ huỷ hoại danh tiếng của nhà SUNSET trong nháy mắt. Anh đã nói với em là chuyện đâu có đó mà, César cắt ngang, và lúc này, ông hoàn toàn nghiêm mặt lại, khiến nàng cảm nhận và trở nên lo lắng. Lại đây, bà nói với Lola, mình để mặc bọn đàn ông với nhau. Guastavin! César cất tiếng gọi.

Viên đốc công tiến lại gần. Hồi trước, ông ta đã từng là bạn thân của César, hầu như là bạn tâm giao. Trong công chuyện làm ăn, không bao giờ người ta gọi tên người này mà quên tên người kia, như thể trong cặp bài trùng không phân biệt được ai là người này, ai là người kia. Họ đã khởi sự cùng nhau, nhưng trong cuộc đời song đôi này của họ, César đã tận hưởng được nhiều hơn Guastavin. Tiền tài, hạnh phúc, đàn bà và thức ăn, ông đã chiếm hết. Viên đốc công cứ héo hon dần, điều đó được biểu hiện ở giày dép, chúng cứ luôn luôn to dần lên. Ơ mà này, Guastavin, ở tuổi ông mà bàn chân vẫn cứ to lên thế kia à! Ysée kinh ngạc thốt lên. Không thưa mợ, đốc công trả lời, đấy là do các bắp chân tôi teo lại. Hai sợi dây giắt trong đôi giày lính thô kệch.

Cùng với viên đốc công, César tháo gỡ đầu đuôi gốc ngọn chuyện đống chuối thối cao thành núi đó. Guastavin đã thực thi công việc của mình: hắn đã coi sóc việc thu hoạch chuối, tiếp đến là việc vận chuyển chuối tới tận cảng. Nhưng ở đó đã có một sự tắc nghẽn, cơn ác mộng đối với viên đốc công. Lẽ ra mày nên đút ít tiền, César trách cứ. Đút, nhưng đút cho ai mới được chứ? Tất cả những gì đút được thì đã đút hết rồi, và viên đốc công đưa ra một danh sách kinh khủng, từ những Bộ trưởng tới những tay loong toong hầu giấy tờ văn phòng. Thế còn thằng Tổng thống? Không, đốc công chưa chạy tới cấp đó. Tổng thống, hắn ta đã không nghĩ đến. Dù sao, mày cũng phải làm một cái gì với đống chuối! César chơi ác, bởi ông biết rõ rằng ngoài việc tống xuất đi, không thể làm gì khác được, ngay cả việc ngâm chúng vào si-rô cũng không thể,

… Các cô ai cũng giống ai hết, các cô tưởng rằng chỉ cần trình diện là được tuyển mộ. Các cô ngỡ rằng chỉ cần bước đến châu Phi là đã trúng số độc đắc. Vậy, tôi sẽ nói cho mà biết, châu Phi thì cũng tợ như châu Mỹ, gay go cam khổ. Ở đây, bọn đàn ông ý à, chúng có hết mọi thứ trong tay, và lại còn chơi không mất tiền nữa chứ. Để bắt bọn chúng trả tiền, thì phải mang đến cho chúng thứ xa hoa sang trọng, tuyệt hảo… Một thân thể thôi thì chẳng là cái cóc khô gì, ai mà chả có hai cẳng chân, hai cánh tay và phần còn lại! Một thân thể, em sẽ học, đó là những gì xung quanh nó, đó là dáng vẻ thể hiện. Khi em không phải có mái tóc mà có một kiểu đầu, không phải có ngực, mông mà có một dáng hình, không phải có chân cẳng mà có một dáng đi, không phải có làn da mà có một mùi thơm, không phải có đôi mắt mà có một cái nhìn… thì, con ơi, sau này ta sẽ lại đề cập đến… Tất cả các cô, ai cũng tin là chỉ cần nằm ngửa ra, dạng to háng, nhưng một thằng đàn ông, hắn không ngủ với chỗ hẻm của các cô đâu mà hắn làm tình với giấc mơ đang toát ra từ các cô.

Ysée kể lể cho Lola nghe câu chuyện khủng khiếp hồi ở Hollywood của bà. Ðể có chứng cứ cụ thể, bà lôi ra cuốn Điện ảnh thế giới đã hơi bị gặm nhấm, lật từng trang, gợi lại Marilyn, Jane, Carol, như thể bà đã từng đi lại hết sức thân thiết với họ. Bà nói, người ta ám hại bà cũng giống như đã giết chết Marilyn. Bà luôn cảnh báo lũ con gái, mà nói chẳng bao giờ thừa, là nên đề phòng giới điện ảnh, bọn luật sư ám muội, những tên đầu mối ma cô, những thứ đạo diễn khinh thường phụ nữ, những nhà sản xuất phim bê tha trụy lạc. Ysée làm mê hồn người nghe trong chừng mực bà thuật lại những trang báo. Người ta có cảm tưởng rằng bà đang kể sự thật, bởi bà nhắc lại nguyên văn từng từ một những điều mà ta đã đọc ở đâu đó, một câu chuyện vừa lờ mờ, vừa chính xác, tràn đầy những tình cảm chân thành và những điều ám chỉ. Bà gợi dậy những hoài niệm, giáng cho những bằng chứng không thể chối cãi, những sự tự vẫn của Martine và Marilyn, sự rút lui giữa đường của Brigitte. Bà xác nhận trí thông minh của Michèle và vẻ đẹp của đôi chân Marlène.

Lola có cảm giác phi thường được phép ngồi cùng bàn với Ava Gardner và Audrey Hepburn tập hợp lại dưới vầng hào quang khó tả của Garbo. Nàng Công chúa của xứ tuyết trắng, con thiên nga của dòng sông Mát-xcơ-va, Ysée xác nhận và, trước cái nhìn thán phục bao trùm lên mình, bà bị xâm chiếm bởi một niềm xúc động gần như có tính nghệ sĩ: Tuổi trẻ khủng khiếp quá, bà thì thầm. César thật chẳng phải lẽ chút nào. Ta sẽ làm gì với em đây, hả cô bé? Lola chẳng biết gì cả, nàng đang cân nhắc, chiểu theo sự hoàn hảo của Ysée, thì hẳn còn rất nhiều điều phải làm. Nàng mang tuổi trẻ trong mình như mang một thứ dị tật, nàng cảm thấy mình thật mong manh, thiếu trang bị và nhất là hết sức vụng về, và vô cùng đen. Nàng cầu khẩn: có thể một ngày nào đó, được không? Nàng nài nỉ: hay là sau này? Ysée vơ cả nắm tóc của cô gái trong tay và giật mạnh về phía sau. Trời ạ, cái đầu bù này! Bà đã không nói lời chối từ.

Ysée! Tiếng gọi vẳng lại từ cuối phòng. Ðó là một người đàn ông nhỏ thó, quắt queo do tuổi già, mà hình như duy có đôi bàn tay là còn giữ được dáng cỡ ban đầu của chúng, đôi bàn tay có vẻ to tướng. Lola nhận ra gã hồi nãy đã nói rằng nàng không đến nỗi đen lắm, nàng thấy cảm kích về điều đó và khẽ đứng lên nhường ghế cho hắn. Chị thấy đấy, Ysée, để cho Lệnh Bà xứ Montsoreau ấy mà. Thôi rồi, lại giở trò, hắn lại giở chứng, một cái chứng dai dẳng và ám ảnh. Hắn trở nên như thế từ khi đọc cuốn Lệnh bà de Montsoreau[1]. Cả một cuộc đời lăn lộn với chuối, và rồi hôm nao gặp một cuốn sách, cuốn sách đó và chỉ còn nó trong đầu. Bà nói với hắn một cách nhẹ nhàng, tuổi già như thế thì đáng phải tôn trọng: Nhưng, vậy bác sẽ làm gì với Lệnh bà xứ Montsoreau?

Lão già đã có chủ ý của mình, và ông bắt đầu trưng nó ra như vẫn thường làm một cách không mệt mỏi, từ ngày sức khoẻ bị tai biến đã khiến lão đột ngột trở nên nhạy cảm với vẻ đẹp thuần khiết của những tình cảm thanh tao và quả cảm. “Rồi bà ta nói với ông ấy”, “rồi ông ấy bảo với bà ta”, “rồi sau đó”, “nhưng trong lúc ấy…”. Điều này khiến Ysée nổi khùng. Chỉ mong lão để mặc cho bà yên với Lệnh bà xứ Montsoreau. Và để nhấn mạnh dứt khoát sự đối lập của mình: Vở này không thể dựng được. Còn lão thì đã cho tay vào túi để lấy tiền thanh toán chi phí.

Bà đã dàn dựng các vở Sissi và Cléopâtre, hai vở thành công hơn cả với một bức hoạt cảnh tả thời Trung cổ một cách sỗ sàng, mà tiếp theo đó, những Nhà trồng chuối có thể trổ tài chơi các Lệnh bà đội mũ chóp nhọn. Công việc tái tạo, vừa mang tính lịch sử lại có vẻ điện ảnh này, đòi hỏi một lượng sinh lực dồi dào không thể hình dung nổi, một sức tưởng tượng không biết mệt mỏi, những phương tiện tài chính vượt bậc. Lụa thì phải là lụa thật, nếu không NGƯỜI TA CHẲNG NHÌN THẤY LÀ LỤA, đấy là khẩu hiệu của bà. Bà luôn doạ dẫm mọi người rằng bà không còn đủ sức lực, không còn đủ can đảm nữa, nhưng công chúng đã cuồng nhiệt khích lệ bà, những Nhà trồng chuối đã ứng ra những khoản tiền chi viện vô kể. Bà đã được thưởng huân chương Nghệ thuật và Văn học của vùng Mégalo. Bức ảnh đăng trong tờ NHẬT BÁO mới thật là khủng khiếp, toàn mực, ở giữa có một vết trắng trải rộng quá mức do nụ cười bày tỏ niềm sảng khoái. Từ đấy bà bỗng thôi cười hẳn, cho rằng không còn phù hợp với lứa tuổi của bà nữa.

Tuy nhiên, lão già lên tiếng, đưa cằm hất về phía Lola, con nhỏ này có thể sẽ làm nên, chuyện ấy đấy. Nó sẽ không ở lại đây đâu, Ysée nói. Và khi biết rằng mình sẽ không được quyền ở lại SUNSET, rằng điều này đã hoàn toàn dứt khoát rồi, sau lúc e ngại thì rồi lại hy vọng, ở một nơi quá vui vẻ như thế này, thì Lola thấy tim mình như thắt lại, nàng xin được mang theo các số Điện ảnh thế giới. Ysée cho nàng mượn cuốn sách mà tất cả các nữ nghệ sĩ đã từng lấy ở hãng FOX. Cuốn sách tích tụ những lời khuyên và những kỷ niệm của một cựu nữ hoá trang, hoa hậu Priddy, người đã từng biến tất cả họ thành những cô gái tóc vàng, mảnh mai, cao ráo, đẹp rạng rỡ nhưng lại rất ác độc. Hãy đọc cái này trước đi đã, bà nói với nàng.

❀ ❀ ❀

[1] Tên một cuốn sách nổi tiếng của Alexandre Dumas, nhà văn Pháp.