Victor ra đi về phía nhà viên chủ đồn điền. Màn đêm đong đầy những động tác vỗ cánh xào xạc, những tiếng kêu qua quạ nhừa nhựa, những thanh điệu bò sát lẩn thoáng. Cả nông trường chuối thở phì phò, với những tiếng thở dài, những lời rên rỉ. Anh là thành phần của bóng đêm cùng với đám dân cư nhung nhúc và mù lòa của nó, anh bị cuốn hút vào trong mớ hổ lốn của tạo vật và bùn lầy, trong khi chờ đợi sự biến động sẽ cấp tập xô anh vào làn ánh sáng cực kỳ trong trẻo của màn đêm. Một con vật đã sung sướng kêu lên khi nhìn thấy vầng trăng và các vì sao, nhưng tiếng kêu chưa gì đã vội tắc nghẹn lại trong nỗi chết chóc. Còn anh, khi giữa đêm đen soi mắt tìm xa xa trên chiếc sân thượng cái thứ ánh sáng của mái tóc vàng nhạt nhoà, và rồi đã không nhìn thấy nó, anh nghe trái tim mình đau nhói đến nỗi anh có thể kêu gào đến chết tựa như một con vật. Và cái chết thì cũng cận kề, giống như một cuộc viễn du mà từ ấy ta không bao giờ trở về nữa.

Anh quay lại cửa hàng LA RESSOURCE. Bế Alexis trên tay, và Alexis, theo thói quen của nó, bám chặt lấy anh. Anh thang thang, vẩn vơ trong cửa hàng giữa đống đồ chưa bán được, giữa những chiếc bàn là, những lò nướng bánh, những mớ xu-chiêng đàn bà, để tìm kiếm tí gì ăn được. Trên gian hàng chưng đồ quý, còn lại hộp cá trích. Anh mở nó ra, cùng với hộp sữa mà anh cất giữ phòng khi Alexis bị ốm, và thế là, ngay trên quầy bán hàng, họ cùng ăn với nhau, ăn bốc tay. Thức ăn không được ngon lắm như họ đã tưởng. Bên ngoài có chuyện gì đó đang xảy ra, những tiếng sột soạt, những tiếng gãy rắc như anh đã từng nghe trong buổi tối đầu tiên nơi nhà Guastavin. Anh kiểm tra lại các khoá cửa. LA RESSOURCE đã được khép chặt, không khí không thông thoáng ra vào, và người ta như bị bí thở giữa đám đồ này. Dù vậy, anh vẫn đi nằm, con khỉ tựa sát anh, ngực áp vào nhau, anh thích cái mùi hăng hắc, cái bộ lông cứng ráp của nó. Anh dỏng tai nghe ngóng, tiếng rì rầm đã lắng xuống. Trong kho hàng, chỉ còn mỗi tiếng động do Alexis đang mút chiếc hộp rỗng. Nếu ta thoát được trận này, Victor tự nhủ trong lúc chìm vào giấc ngủ, nếu ta mà thoát được, thì ta sẽ đi khỏi đây.

Khi anh tỉnh đậy, cả ngôi làng trống rỗng. Anh đẩy tấm ri đô sắt lên và nhìn thấy, trong khu phố vắng hoe, hai B đầu đội mũ rộng vành đang đi lật khật về phía anh. Chúng đến dọn dẹp cửa hàng, chúng đòi nước, đòi chổi, đòi xà phòng. Ô này, từ xưa đến giờ với tôi, các anh có làm gì đâu hả, Victor ngạc nhiên thốt lên. Bởi vì ông chẳng bảo bọn tôi làm gì cả, bọn chúng trả lời. Không đúng, Victor nổi cáu khi nhắc lại cho hai đứa nghe những lời kêu ca bất tận của chúng. Cũng có thể là thế, nhưng ông chẳng bao giờ ép buộc điều gì cả. Victor thấy bọn chúng có vẻ kỳ quặc, mặt chúng hồng lên và mái tóc chúng vàng óng đi. Trông bọn chúng vừa có vẻ thiên thần lại vừa toát lên vẻ bỉ ổi. Đưa chìa khoá đây cho bọn tôi, bọn chúng thoắt ra lệnh cho anh.

Victor gói gọn trong tấm ga trải giường những gì còn sót lại của mình, chiếc bút bi và mẩu xà phòng, anh lấy thêm một chiếc lò nướng bánh mì và một chiếc bàn là, rồi mặc bộ com lê đen của mình vào. Anh nhận thấy nó đã bạc màu và trắng ra ở những chỗ mà anh hay đổ mồ hôi, bên dưới cánh tay, trên lưng, ở háng. Anh lau đi, nhưng lại để lại trên áo quần những vết màu lục. Con khỉ trèo lên lưng anh, và họ ra đi. Victor rảo bước, anh muốn ra đến lộ chính thật nhanh, để đi giày, tìm một chuyến xe và xin đi nhờ.

Cuối cùng thì cũng xuất hiện đoạn đường trải đá giăm trên nền đất đỏ, giống như một phần nhô ra của bãi nham thạch đã đông cứng lại và đen nhánh. Dọc bên lề đường, để một dãy dài những chiếc xe tải của quân đội. Những tên lính chen chúc nhau dưới những lớp bạt màu xám đang đùa nghịch bằng cách đeo thử những chiếc mặt nạ phòng hơi độc. Họ phô ra những cái đầu người sao Hỏa quá sung sướng khi gặp một kẻ qua đường. Chỉ khi đi ngang tầm các chiếc xe zép đầu tiên, trang bị đầy những ăng ten radio dài thon, rền rĩ những tín hiệu truyền tin liên lạc giữa các cánh quân, Victor mới tìm được người để hỏi thăm. Có chuyện gì xảy ra à? Tám trăm người đã biến dạng vào hư vô, tám trăm công nhân của nông trường DEVIL’S BANANA. Người ta đang chờ máy bay trực thăng tiếp tay để tiếp tục cuộc điều tra. Victor nói chính anh cũng tới từ nông trường DEVIL’S BANANA. Người ta liền giữ anh lại, vì lời chứng của anh có thể hữu ích. Một viên sĩ quan gợi ý đưa anh về tận sở chỉ huy tối cao của Mégalo.

Viên sĩ quan có chiếc mũi ngắn và thẳng. Trên đầu hắn đội cái mũ với vành lưỡi trai cũng thẳng và ngắn nhô ra phía trước giống như một sự lặp lại rườm rà của chiếc mũi. Hắn ta thuộc thế hệ mới đầy kiến thức thông minh và chữ “hoà bình” nơi cửa miệng trong khi các bậc đàn anh chỉ nói đến chiến tranh. Hắn ta tỏ lòng tôn trọng những người dân bản địa và cố gắng học nói các thổ ngữ của họ. Hắn có một lý tưởng và những điều cả tin, hắn tin vào sự đối thoại và thực hành khoa tâm lý học. Hắn sẵn sàng mở những cuộc thương lượng tế nhị, đúng lúc ấy trên đường đi Victor đã rơi vào hắn, Victor với bộ tóc dài vàng tơ, con khỉ chễm chệ trên vai, bộ com lê đen và đôi bàn chân trần, một kẻ cùng độ tuổi hắn, cùng quê hương xứ sở, cùng nền văn hóa và cùng một ngôn ngữ, nhưng với Victor, hắn chẳng biết phải ăn nói thế nào… Viên trung uý với chiếc mũi ngắn và thẳng một mực nhã nhặn, hắn kìm chế nổi sự ghê tởm tự nhiên của mình đối với kẻ mà hắn đang phải đưa xe đi. Hắn chẳng muốn khơi mào trò chuyện mà chỉ thốt ra vài tiếng ừ à. Nhưng rồi lời trao tiếng đổi, hắn bỗng tự nghe thấy mình ăn nói tựa như người xưa, tựa như những người mà hắn không muốn mình giống thế. Hắn bất giác nhận ra mình đang nói những điều mà chẳng bao giờ từng nghĩ tới, bằng những từ ngữ mà chưa bao giờ đã sử dụng. Từ miệng hắn phát ra những thanh âm giao chiến, những thanh âm từng vang lên trong những trận mạc xa xưa đã đi vào quên lãng, những thanh âm làm hắn trở nên lo lắng.

Để khỏa lấp sự bối rối của mình, hắn giả đò quan tâm tới Alexis, hắn hỏi tuổi nó. Tựa con bọ hung đang vo tròn hòn phân nuôi thân mình, suy nghĩ của hắn đang nhào trộn những chuyện quái gở và khó tả. Hắn mào đầu bằng một vài nhận xét về loài khỉ, rằng chúng càng lớn lên càng trở nên thô bạo, nhất là đối với phụ nữ, khi chúng đến tuổi trưởng thành, rồi hắn ta tiếp tục, ngược lại ý muốn của chính mình, với một câu chuyện hiếp dâm mà hắn đã được nghe kể lại, câu chuyện một con đười ươi và một Ả MỌI ĐEN! Thế đấy, thế là từ mồm hắn đã nói ra điều ấy! Thường ngày vốn rất kín đáo, cũng như tất cả những người cùng trang lứa, ở hắn luôn tỏ vẻ khinh miệt những chuyện kể bậy trong trại lính, và hắn thấy xấu hổ về cái hình ảnh mà hắn phô ra. Nhưng hình ảnh ấy chẳng gây ấn tượng lớn lao gì cho Victor vì anh chẳng tưởng tượng nổi là một quân nhân, mà thực ra anh không rõ thuộc cấp bậc nào, lại có thể ăn nói với cung cách khác. Anh chỉ tự hỏi rằng, điều gì sẽ xảy đến cho chàng trung uý điển trai kia nếu như một ngày nào đó hắn ta bị giập mũi, nếu như thay vào chỗ xương cánh mũi thẳng và thanh mảnh kia, hắn ta có một nấm mũi tròn như mõm chó hay mõm lợn. Anh chợt nghĩ đến sự mong manh trong dáng điệu con người; chiếc mũi nếu bị lệch, thì liệu sẽ còn lại gì về những niềm tin tuyệt vời và những kỳ vọng cũng không kém phần tuyệt hảo của viên đại uý, chết xin lỗi, của viên trung uý.

Vùng Mégalo hiến dâng cho khách tham quan một loạt những vòng tròn đồng tâm; thành phố đã lớn dần giống như một thân cây qua những cơn sốt tăng trưởng kế tiếp. Họ đã đến và đang đi qua khu ngoại thành, gọi như lời viên sĩ quan, vốn lúc này đã trấn tĩnh lại. Khỉ, khỉ, ý niệm lớn dần lên, hòn cứt nâng hắn lên, to tướng, chực nổ tung. Từ phía trên, hai cánh tay co lại hình chữ thập, không sao nén giữ nổi hòn ấy được. Khỉ, cuối cũng hắn nói, là thứ mà người ta VẪN ĂN ở Ðông Dương. Và do Victor không hiểu, hắn lại buông tiếng, khỉ là thịt bò hộp! Ái cha may quá, hắn đã kịp thời kìm hãm lại.

Họ vào đến khu trung tâm, khu có công viên, có những biệt thự của công chức cũ, có những tòa lãnh sự và những quán cà phê hạng sang. Họ bước vào Đại sứ quán giữa hai người lính đội mũ sắt, mang giày ghệt và đeo găng trắng bồng súng chào viên trung uý, tức chào cả Victor, và cả con khỉ. Ði qua hai ba hành lang gì đó, với những phòng làm việc, với những phụ nữ thò đầu ra cửa nhìn họ đi qua và thốt lên những tiếng kêu khe khẽ khi nhận ra Alexis. ĐÂY RỒI, viên trung uý nói, và hắn ta dừng lại ngay tắp tự, có lẽ anh ta sắp kêu lên NẰM XUỐNG! Qua cánh cửa khép hờ, Victor loáng thoáng nghe báo cáo rằng người ta đã tìm thấy một GÃ NHỚN NHÁC hoàn toàn lạc lõng giữa đường đi. Viên trung uý để lộ vẻ khá bồn chồn khiến cấp trên của hắn ta phải hỏi xem MỌI CHUYỆN đều ổn cả chứ. Vẻ ngơ ngác, viên trung uý đưa tay vuốt khuôn mặt điển trai của mình, tôi cũng chẳng biết nữa, hắn nói, do gã có con khỉ…

Victor lợi dụng lúc đó để đi giầy vào. Ðôi chân anh đã phồng lên làm đôi giầy chật căng. Alexis chơi với những chiếc dây giầy mà nó đang tìm cách xỏ qua các lỗ. Sau cùng thì người ta cũng gọi anh vào, và anh đã có thể khai tất cả những gì anh biết, có nghĩa là anh chả biết cóc khô gì hết. Người ta hỏi anh có thấy điều gì khác lạ trong khoảng thời gian gần đây không. KHÁC LẠ à? Victor lặp lại từ này vốn đang xoay vần trong đầu anh. Đột nhiên anh hiểu ra và thật sự muốn cười lên. KHỈ, viên trung uý nói, mặt tái xanh, có những BÀN ĂN KHỈ. Người ta kẹp đầu khỉ trong một cái mỏ cặp. Rồi phăm một cái, người ta bóc sọ ra giống như bóc một quả trứng vậy. Victor cười phá. Thật đấy, thật đấy, viên trung uý ngỡ Victor cười vì nghi hoặc, nên xác định là phải ăn trong lúc nó còn nóng, chân tay khi còn huơ loạn xạ dưới gầm bàn. Bị lợm giọng phát mửa do chính câu nói tả chân của mình, viên trung uý bước nhanh ra khỏi phòng. Trong văn phòng đại uý, trung uý than gặp khó chịu trong đầu, không phải cơn nhức đầu thường tình mà là một thứ ánh sáng xuyên thấu đốt cháy hắn như những vòi lửa và hắn ta nhầm lẫn lộn xộn tất cả những từ những ngữ…

KHÁC LẠ à? Victor cười phát khóc lên. Sau khi vặn hỏi cặn kẽ bắt anh xưng đủ tên tuổi, chức vị, nghề nghiệp, địa chỉ, ý định, người ta yêu cầu anh kể lại những gì đã trông thấy. Tôi chả thấy gì hết, anh nói. Người ta cho phép anh đi. Victor lại tự hỏi làm thế nào anh có thể băng qua đường vào giờ này đang nhung nhúc xe cộ, để tới ngồi được nơi quán Toucan-Bar, có nước giải khát ướp lạnh và có điều hòa nhiệt độ. Muốn vào phải đẩy cánh cửa nào đây? Khách hàng toàn là dân da trắng và toàn là đàn ông, trừ vài ngoại lệ hiếm hoi, và tất cả đều trong một tủ kính; nhìn từ vỉa hè người ta đã cảm thấy họ thật tươi tỉnh và sảng khoái. Victor đứng trên lề đường cùng với tất cả đám người đang ngắm nghía vào bên trong bồn cá cảnh, anh đứng cùng với bọn bán rong đồ lưu niệm, bọn đánh giầy, bọn trẻ bụi đời. Anh đứng chờ cùng với tất cả đám người què quặt, với những kẻ ăn mày mù lòa, với thằng hủi nhà bưu điện và thằng cụt hai giò siêu thị Prix Unique, hai thằng này vốn luôn tranh nhau để tồn tại. Tay anh dắt con khỉ, và đám ấy, những kẻ ngụ trên vỉa hè, đứng xích qua nhường tí chỗ cho anh, bởi con khỉ được coi như là tật nguyền của anh. Còn bọn kia, những kẻ đang ngự trong bồn cá, thì lại quét lên người anh một cái nhìn thờ ơ, quá quen với ý nghĩ rằng họ sinh ra không phải để nhìn những vết lở loét, những con rắn miệng bị xé nát, những con vẹt chân bị khô quắt, những con chồn đèn mắt bị chọc thủng. Anh nguyên là dân da trắng nhưng giờ đây anh không còn thuộc lớp người này bởi có con khỉ bám theo. Thế là người và khỉ lại cất bước ra đi.