Khi tuyên bố việc thải hồi thầy Emmanuel, như là quyết định đầu tiên trong việc cải cách, Gilbert, gã đàn ông vận soóc đỏ kia, đã không hề nhầm lẫn. Chú ta đã hiểu rõ ổ li khai nằm ở đâu… Còn việc loại trừ hắn bằng những phương tiện nào, hợp pháp hay không, thì đó lại là chuyện khác. Động vào Thầy Emmanuel, cũng có nghĩa là động vào chính nền tảng của LÀNG-KIỂU-MẪU, vào cấu trúc, vào các nghi lễ và tâm hồn của ngôi làng. Chẳng những không cứu hộ được đồn điền chuối, như Gilbert tưởng mà hành động như thế còn gây ra nguy cơ làm tiêu ma nó một cách vĩnh viễn, trong một biến động thảm khốc bắt nguồn không chỉ từ lịch sử của châu Phi và bản chất của châu lục này, mà còn từ kỷ cương của thế giới loài người. Đụng tới Emmanuel, là gieo rắc nghi ngờ, rối loạn, giông bão, là xô lấn hư vô. Đó là thẳng đến thảm họa, sẽ không có cách nào thối lui được.
Thầy Emmanuel là sản phẩm của một cuộc truyền bá Phúc âm bị dở dang. Người đàn ông trạc tam tuần này, thời thơ ấu có gặp một vị linh mục tu theo dòng thánh Francois, vị này đã hiến cuộc đời mình, với tất cả sự tuyệt vọng nơi trần thế cho việc trao truyền đạo đến những sắc tộc nguyên sơ nhất, trong những vùng heo hút nhất, hoặc khó thâm nhập nhất. Cha thường đi bộ, với đôi xăng đan đế cao su được cắt ra từ vỏ lốp xe cũ, và Cha đã mó tay vào tất cả những gì nguy hiểm và cấm kỵ, vào tất cả những gì có thể gây nguy hại cho cái thân thể mà cha thù ghét.
Cha Jean lội bì bõm trong bùn, chìa lưng cho đỉa, chìa mặt cho muỗi, chìa tay đón nhận mọi vết đứt, vết cào, vết khấc, chìa chân đón mọi bầm dập. Cha ăn những trái hoa quả lạ thường, gặm rễ củ sống và vỏ cây đắng chát, uống nước ao tù chứa hằng hà sa số loài bọ gậy bơi loe ngoe. Cha muốn ngoẻo chết, nhưng trước khi lìa đời, điều có lẽ sẽ không làm Cha phật ý là trở thành mù lòa để đâm sầm vào các thân cây, để ngã vướng vào các bụi cây đầy gai, dài và sắc nhọn như những mũi kim. Bởi vì rằng, và Cha tự trách mình cái điều ấy, đôi mắt báo hiệu cho Cha các vật chướng ngại, đôi chân giúp Cha bước cao qua các rễ cây và cần phải nhiều nghị lực lắm mới có thể tự dưng nhảy bổ vào các bụi gai. Một khi mắt đã mù rồi, Cha mới thấy hầu như mình được nghỉ ngơi đôi chút, là mình không còn lúc nào cũng phải đưa đường chỉ lối cho cái cơ thể bất kham trên con lộ đá, con lộ làm da tứa máu, con lộ nung bỏng bàn chân Cha.
Cha như một người chăn cừu mệt mỏi đã phải lo níu giữ lại một con chiên duy nhất trên con đường đoan chính trong khi có cả hàng đàn, hàng đàn con chiên phải đưa về nơi trú ẩn; có tất cả chuyện đó bởi thân thể của Cha đang sống… Rồi một ngôi làng xa lạ hiện ra, một trong những ngôi làng kiểu này có một túp lều rộng để nói chuyện phiếm, nơi để những người già phiếm luận chuyện thế giới loài người, có một ao ước nơi trẻ con thường nô đùa, có một ngọn lửa không ngớt được các bà các cô tiếp củi, và một cánh rừng nơi các ông cậu đi săn, tức là một ngôi làng giống như trăm ngàn ngôi làng khác, với một vuông sắn, một vạt hạt kê đang phơi khô trên manh chiếu, được cháu bé gái ngồi canh cho ba con gà ri khỏi đến ăn. Còn gì khác nữa? Một con chó cái đang gà gật dưới ánh nắng với bầu vú căng sữa, một thiếu niên trước đó mấy tháng đã lớn nhanh như thổi và bây giờ mới được người ta hứa sẽ dẫn đi săn, nên đang ngồi vót nhọn mũi tên, mài nhẵn con dao phạt cổ lỗ. Cha Jean buông người xõng xoài trên mặt đất.
Dân làng vây quanh Cha, họ chưa từng mục sở thị người da trắng, nhưng tiếng tăm của giống người này đã lan tới họ qua những câu chuyện của một cựu chiến binh Đệ nhị thế chiến, đã từng tại ngũ trong cùng sư đoàn với những cổ động viên của một đội bóng đá đã từng trải qua những giây phút vinh quang. Họ thấy kỳ lạ tại sao người ta lại đồn đại quá nhiều về một sinh linh đầy lông lá và quắt queo mà cơ thể thì không ngừng co giật do chứng tiêu chảy. Họ hối hả mang nước lọc và sữa trắng đến cho Cha; trước món dâng hiến này, Cha nhắm nghiền mắt lại như thể đã bị mù.
Thế rồi bắt đầu công việc truyền đạo, người ta sử dụng những từ ngữ mình có, thật cũng chẳng là bao. Vị cựu chiến binh đã gieo rắc một vài từ, và những từ này đã nảy mầm ở nơi nào có thể. Thời gian trôi đi, rất nhiều từ đã thoái hóa, không chắc chúng còn diễn tả đúng ý nghĩa mà họ muốn nói ra. Đấy là một thứ ngôn ngữ trận mạc và thô tục mà đám dân hiền hậu và vui tính này không có thói quen dùng đến. Họ nói và kèm theo nụ cười nhằm làm hài lòng người da trắng đang kiệt quệ: Cuốn xéo đi! Và khi một đứa bé bới rận cho Cha, vân vê trên tay một con ve cứng đầy ắp máu mà nó vừa dứt ra khỏi cổ Cha thì nó gọi Cha Jean, gọi Cha chứ không phải gọi con ve là “đồ cứt thối”. Xét về mặt thông ngôn, vị cựu chiến binh quả đã thiếu hụt!
Cha Jean đã từng gặp nhiều chuyện oái oăm hơn thế. Ở đây còn quá ít để khiến cha thối chí. Trong suốt vài ba tháng, luôn vì lòng tử tế, những người dân bản địa này đã coi Cha là thằng thằng Boche[1] nhưng họ chứng tỏ có một năng khiếu vượt bậc đối với những lời truyền trong Kinh Thánh. Cầu chúa Giê-su, cầu chúa Giê-su, Cha Jean nói. Allez Louya[2], tất cả đồng thanh đáp lại. Và rồi một ngày, câu chữ tìm lại được nguyên nghĩa của nó, và Lời truyền từ ấy đã tăng phẩm cách. Cũng từ ấy họ lồng thêm vào dây thắt lưng gấp đôi số lá, những người đàn bà không đang cho con bú thì quấn quanh mình những thứ dây leo nở hoa lên đến tận cổ. Còn những buổi học đạo thì trở nên tươi vui và tình tứ, kín đáo và gợi cảm. Các thiếu nữ ai cũng muốn được chiếc khăn choàng như Cha Jean đã hứa tặng cho cô nào ngoan nhất trong đám; bọn con trai thì đòi có băng vải để quấn xà cạp. Mồ ma cựu chiến binh vẫn về quấy quả.
Rồi đến lúc phải tổ chức lễ rửa tội. Họ chọn những tên thánh của mình trong danh sách mà Cha Jean đã lập lên dứt khoát một lượt. Họ muốn thấu hiểu cái tên đó muốn nói lên điều gì, liệu nó có đẹp hay không, liệu nó có ân huệ hay vinh dự gì, liệu vị thánh mà họ chọn có tài giỏi hơn vị thánh khác chăng. Cha Jean dạy họ tính khiêm tốn, Cha từ chối rửa tội cho những ai chọn tên Dieu (Chúa Trời) và tên Christ (con Chúa Trời), bởi đó là điều không ai làm, nhưng Cha lại cho phép vượt ra khỏi đám tên bình thường và đặt những tên Marie, Joseph[3]. Lại bàn cãi dài dòng. Chỉ vừa mới hiểu biết đôi chút, họ đã nhào lên thảo luận ở mức độ suýt soát với những bậc chú giải Kinh Thánh, đúng là bọn tự phụ xấu xa. Sao lại không được chọn tên Dieu, tên Christ, những đấng mà Cha nói là vẫn luôn có thật. Và tại sao lại có quá nhiều Marie và Joseph đến thế, trong mỗi người này chỉ có một. Bởi vì Chúa Trời là Chúa Trời, Cha Jean đã trả lời, là cha của Christ, còn Marie… Marie là Đức mẹ Marie của Christ, họ đồng thanh đọc làu… Nếu nói như thế, bọn họ tiếp tục, giọng điềm tĩnh, nhờ dựa vào nền tảng của lịch sử thánh đạo và của tính lôgích phương Tây, mẹ của Chúa thì thấp kém Chúa, và suy ra thì mẹ không bằng con trai. Các ngươi im miệng đi, Cha Jean ra lệnh, các ngươi chỉ là lũ báng bổ tục tằn. Hãy im và cầu nguyện đi!
Rồi Cha trở lại với danh sách của mình. Khi một cái tên đã được chọn, Cha gạch ngay nó đi. Có một số đứa không hài lòng. Kệ mày thôi, ai bảo không đến sớm hơn. Bọn họ học được sự không thỏa mãn. Chú trai với những mũi tên mới tinh thì không sao an ủi nổi bởi nó đã nhận được một cái tên chẳng dấy ý nghĩa gì với nó. Ngay từ đầu, nó đã hết sức cố đạt lòng tín ngưỡng mới mẻ này: Con khấn cầu đức mẹ Marie, Jésus nhân từ, Đấng tối cao, Chúa lòng lành. Nó đã nhăm nhe một cái tên như Michael-Archange-terrassant-le-dragon (Thượng-Thần-Michael-quật-ngã-con-rồng), hay như Saint-Georges-transpercant-la-bête-immonde (Thánh-Georges-đâm-thủng-con-vật-quỷ-sứ). Nó muốn tên một vị thánh chiến sĩ chuyên sử dụng cung tên. Nhưng Emmanuel tốt lắm đấy con ạ, Cha Jean an ủi đứa trẻ đang tuyệt vọng trước mặt Cha, nước mắt nó chảy tràn qua hàng mi, tên ấy có nghĩa là SỨ GIẢ của Thiên Chúa.
Sung sướng và an tâm, viên Sứ giả để mặc cho niềm vui của mình bột phát, cũng vô cùng tự nhiên như nỗi đau mà nó đã từng chịu đựng; và tuổi mười lăm đã làm nốt phần còn lại, trong niềm hưng phấn, nó đã hiếp một đứa con gái được ban tên Marie. Bi kịch đối với cô gái, không phải vì phẩm tiết đã bị vi phạm mà vì tên mình đã bị rút ra khỏi danh sách những thiếu nữ có khả năng sẽ được trao khăn choàng xanh. Phải lo tính trước chứ, Cha Jean gầm lên, như thể trong cuộc vật lộn, dưới sức nặng của viên Sứ giả đang đè gí mình xuống đất, cô đã còn có thể tính toán lo nghĩ điều gì; có chứ, dĩ nhiên rồi, lo nghĩ đến nhục dục. Thưa Cha, thưa Cha, cô rên rỉ, do vẫn hy vọng ở một mẩu khăn, thậm chí bị rách cũng được. Thôi là thôi, không có khăn khiếc gì hết! Thế nhưng cái đấy vẫn còn nhẹ hơn so với điều đang chờ đón Emmanuel.
Lễ rửa nước thánh được tiến hành cho từng người một trong đám xếp hàng xung quanh vũng nước trũng: theo thông lệ chính thống và đúng quy củ, Cha Jean đứng giữa, nước ngập ngang người chờ đợi các con chiên nhập đạo. Trời nóng dữ, nước mát mới thật thú vị. Phải ngăn mọi người không được nhảy xuống cùng lúc. Trên cây, từng đàn chim trắng đậu trông tựa như những đóa hoa khổng lồ đang nở nụ. Kẻ được rửa tội bị dìm cứng dưới nước, phải tự thoát khỏi nắm tay cương quyết của Cha Jean; suýt chết ngạt, sung sướng hạnh phúc, hai tay giơ lên trời khua khoắng, hắn ta kêu lên: Louya đi đi. Khi đến lượt Emmanuel, Cha Jean nói: Không rửa tội cho mày.
Sao không rửa tội cho con? KẺ ĐƯỢC ÂN SỦNG; SỨ GIẢ, CON YÊU của Chúa vặn lại. Trên bờ, niềm hân hoan bị biến bẵng đi ngay lập túc. Mày thì không, Cha Jean nhắc lại. Cha có thể nhắm mắt trước sự gian dâm, chừng mực nào cũng có thể tha thứ cho hành vi hiếp dâm. Nhưng ở đây, đứng ngập giữa ao, cái mà trong sâu thẳm nhất Cha đã chối từ, chính là sự sống của cơ thể trong khía cạnh thô bạo ở lứa tuổi dậy thì, cái tuổi khiến Cha ghê tởm. Cái lưng, ngực vạm vỡ này, cái tiếng nói to ồm này, cái sex luôn cương cứng do nhựa sống này. Không rửa tội cho mày, Cha nhắc lại. Cha bỗng trở nên cương quyết: Không đời nào. Và do tiếng ồn ào của cơn giận dữ của Cha, những con chim trắng cất cánh bay đi hết.
Mọi người hối hả muốn được rửa tội cho xong, có kẻ đã đứng vào chỗ của Emmanuel. Và rồi người ta chẳng nhìn thấy hắn đâu nữa, chỉ nghe thấy tiếng hắn la át hẳn tiếng bài thánh ca: Ơn trên đã mang đến cho con những điều tuyệt diệu. Emmanuel gào lên: TẠI SAO CON KHÔNG ĐƯỢC? TẠI SAO KHÔNG RỬA TỘI CHO CON? Nhưng tiếng hắn đã bớt to đi nhiều rồi, không còn quá gây phiền toái nữa, và hơn nữa kẻ bị loại ấy có đáng gì so sánh với hạnh phúc của cả cộng đồng? Như thế họ đã học được bài học về sự loại trừ! Người ta tổ chức một bữa tiệc vui, một buổi đốt lửa mừng, và phân phát khăn xanh, dải khăn này làm họ thất vọng đôi chút, vì cũng tầm thường như nền trời xanh vậy. Khi nghe Cha Jean tả, bọn họ đã tưởng tượng ra một màu gì đó là lạ. Biết thế thì màu xanh lục cũng được chán. Marie cũng vừa khám phá ra rằng những nỗi buồn về danh giá cũng chẳng kéo dài đời đời kiếp kiếp, mà chỉ có những kỷ niệm về khoái cảm nhục dục mới cứ là ám ảnh suốt. Thế là cô đã cảm thấy sẵn sàng đón nhận thánh lễ thứ hai. Sau lễ rửa tội là lễ hôn phối, trong sách giáo lý nói vậy.
Cha Jean lại lên đường. Quả đã đến lúc, thêm tý nữa chắc Cha đã phải ngồi làm quan tòa dưới gốc cây đại phượng, thêm vài ngày nữa chắc người ta sẽ yêu cầu Cha lấy vợ. Họ đã xây cất một nhà thờ, họ muốn đặt Cha ở đó… Tay chân Cha được nghỉ ngơi, những vết thương được hàn gắn lại, thân thể cha, như một cơ bắp đã ngưng hoạt động quá lâu, giờ không còn thu thêm được sự khổ hạnh nữa, Cha không còn đương đầu với sự đau đớn. Phải bắt đầu trở lại tất cả từ con số không, Cha phải tự ép mình đập đầu vào tường, ngã xoài xuống đất. Cha chui qua những đám cỏ sắc dài nhọn tựa những mũi lao cứa nát mặt Cha. Chính vào lúc này mà Cha bắt đầu nghe thấy tiếng gào thét TẠI SAO KHÔNG RỬA TỘI CHO CON? TẠI SAO CON KHÔNG ĐƯỢC RỬA TỘI? Giống sự một sự hối hận, như tiếng nói của thâm tâm Cha. Bởi vì, Cha tự nhắc lại trong tâm tưởng, bởi vì ta không yêu con, bởi vì ta không yêu các người. Và Cha thấy bắt buộc phải kết luận, mắt lóa do máu chảy túa lua trên mặt, bởi vì ta chẳng yêu chính bản thân ta.
TẠI SAO KHÔNG RỬA TỘI CHO CON? Emmanuel theo sau Cha từ xa, hắn ta nhìn thấy ông già khốn khổ đó bước đi lảo đảo. Và hắn hét lên sau lưng Cha tất cả những từ ngữ của viên cựu chiến binh trước đây, thứ ngôn ngữ đã bị chiến tranh bẻ quẹo, bị đám hâm mộ đội tuyển bóng đá đánh hỏng, những từ cấm đoán, những từ bày tỏ niềm tuyệt vọng trước một bàn thắng hụt, trước một trọng tài đáng bị nghi là ma giáo… Đù má nó chứ, thằng đó chắc bán độ, đúng là đồ điếm đực! Cha Jean nhận thấy sự tức giận lại có tác dụng mạnh hơn cả tình thương để phục hồi lại ngôn từ và rằng Emmanuel đã nói chính xác những gì hắn muốn nói. Cha lẽ ra vẫn còn có thể xoa dịu được hắn và rửa tội cho hắn, chỉ bằng một chút đất bùn và một mẩu cây thôi, và sẽ đem lại cho hắn sự bình yên trong tâm khảm. Nhưng Cha lại không quay đầu lại. Và thế là Cha đành nhận lấy những mảnh gỗ, những nắm đất rọi ào ào vào lưng, Cha hứng những viên đá cuội rớt xuống liên tục. Cha cảm thấy giờ phút bỏ mạng đã điểm và một sự dịu dàng bất tận xâm chiếm tâm hồn Cha. Cha vẫn còn có thể rửa tội cho hắn bằng một chút máu và nước bọt, nhưng nếu vậy thì hồi kết cục lại quá đẹp.
Emmanuel nhảy bổ vào người Cha, đẩy Cha ngã vật xuống đất và bóp cổ Cha. Ngồi phủ phục lên người Cha, hắn ghè nát đầu Cha bằng một tảng đá lớn, hắn gào sát vào mặt Cha, nước bọt sủi quanh mép TẠI SAO? TẠI SAO HẢ? Và Cha Jean, vài phút trước đó còn phục tùng một sức mạnh bẩm sinh bùng lên do sự ghê tởm và lòng thù ghét, thì bây giờ lại nhìn mọi việc theo đúng thực tế của chúng, giống như chỉ duy nhất cái chết không đến bất ngờ mới làm sáng tỏ chúng. Trong lúc nghẹn thở, Cha thốt lên những lời nói yêu thương, Emmanuel, Sứ giả, Con yêu của Chúa, ta thương con.
Trong túi đeo của người tu sĩ, có một gói cháo gà ăn liền hiệu Royco mà một trong những bà ân nhân của Cha đã gửi tặng từ lễ Noel năm trước, vài chiếc bánh thánh cất trong một hột kẹo thuốc ho Valda, một cây thánh giá nhỏ tối màu và một cuốn Kinh Thánh mà Cha đã mềm lòng gắn bó với nó vì nó trước kia là của thân mẫu Cha. Emmanuel tóm lấy gói cháo Royco, hộp kẹo Valda, cây thánh giá và cuốn Kinh Thánh cũ nát đã sờn hết lớp mạ vàng, và cứ thế, hắn tiến thẳng về phía trước mà bước đi. Râu hắn mọc rậm rì. Rồi một hôm, hắn cập bến ở LÀNG-KIỂU-MẪU, thời đó đã lâu lắm rồi.
Hắn buông mình ngã phục xuống cạnh giếng nước ngoài bìa làng, sức lực của hắn đã tiêu tán hết. Bỗng một người đàn bà xuất hiện, chị ta rất vạm vỡ, rất đẹp, nhất là thân thể chắc nịch và béo. Khi vừa quẳng gầu xuống và kéo nước lên, chị nhận ra hắn. Hắn làm một cử chỉ sợ hãi. Chị chàng liền lấy một cái cốc bằng sắt tây, múc nước cho hắn. Hắn uống ừng ực. Chị bắt đầu lau rửa người hắn, từ đầu đến vai, rồi cả khuôn mặt. Bằng đôi bàn tay trần của mình chị cạy sạch những lớp cáu bẩn trên chân hắn. Chị vừa kỳ cọ, vừa vuốt ve đôi bàn chân ấy. Tôi tên là Emmanuel, hắn nói với chị. Còn tôi là Mụ hoàng Mab, chị trả lời. Chị cúi xuống lấy miệng mình nhổ đi chiếc gai cắm ở gót chân hắn. Và rồi chị giúp hắn đứng dậy, bởi hắn không thể đứng nổi một mình. Thời đó chị vẫn còn chưa quá lực lưỡng, nhưng đã khỏe lắm, đủ vạm vỡ để đỡ hắn, chị dựng hắn dậy, bế bổng hắn trên đôi tay mình. Hắn tựa đầu mình vào vai chị, và nhắm nghiền mắt lại. Cả hai tiến vào làng, đó là một buổi chiều chạng vạng, mọi người vừa mới lục đục từ ngoài đồng về. Chị nói với họ: Đây là Emmanuel, Sứ giả của Thượng Đế, Người mang lời Chúa đến cho chúng ta, Người đến để nhận diện và ban tên cho các người.
❀ ❀ ❀
[1] Từ lóng người dân Pháp dùng để chỉ bọn Đức quốc xã trong chiến tranh thế giới thứ II.
[2] Lối chơi chữ châm biếm của tác giả, mà điều này rất phổ biến trong văn phong của nữ nhà văn Pháp Paule Constant. Trong Kinh Thánh, lời cầu chúa của các con chiên được viết là: Alléluia trong khi đó thì tại đây tác giả viết Allez Louya, có nghĩa là Louya đi đi.
[3] Là tên các Đức mẹ đồng trinh Maria, và tên chồng của bà tức cha của Đức Chúa.
