Ngôi làng bị trút sạch trong đêm, đám cu li đã bỏ trốn. Họ cứ tiến thẳng theo con đường trước mặt, trên những lối đi đã được vạch sẵn từ trước để chặt chuối. Im lặng. Họ sẽ không mở miệng trước khi rời khỏi nông trường. Họ nghe thấy tiếng động nhẹ, lách tách và xa xôi của chiếc máy bay phun thuốc trên bầu trời, phía trên những tán lá. Họ thi nhau chạy, họ phải ra khỏi đồng chuối trước khi máy bay thả xuống đầu họ chất thuốc lân tinh trừ sâu. Còn chiếc phi cơ nhỏ thì sung sướng bay lượn trên không trung, xoay thành những đường vòng, đường bổ nhào, tựa như chính nó đang say thứ thuốc mà nó chuyên chở. Quả không phải là một sự rải quét thận trọng có hệ thống như khi phân phối thuốc theo những vệt dài để giết côn trùng, mà là một cuộc ném bom thật sự và viên phi công trong chiếc buồng bay của mình quả có những cảm giác lâm trận, những cảm giác mà hắn ta chắc đã có thể thụ nhận năm mươi năm về trước khi đi thực hiện chuyến giội bom thật. Cái mà hắn ta muốn là nhìn thấy CHÚNG NÓ chui ra khỏi lỗ ẩn nấp, ngập ngụa khói thuốc. Mục tiêu đã đạt được. Nhiệm vụ đã hoàn tất. Tay ra dấu hiệu thành công: ngón trỏ cùng ngón cái vòng lại thành hình chữ O tròn trĩnh. Tôi xin phép được quay về. Ðược, đồng ý cho quay về. Hạ cánh an toàn. Mỗi tay khoác một ả nường non choẹt. Sâm banh nổ đôm đốp trong quán bar phi hành đoàn.

Hiềm nỗi, CHÚNG NÓ không nấp dưới những thân chuối, họ đã kịp tới ẩn trong khu rừng sú. Ðất cùng nước trộn lẫn dưới các bộ rễ khổng lồ của đước, của sú; nước đấy, nhưng lại không phải là nước, nó cứ sền sệt và nằng nặng; đất đấy, nhưng lại không phải là đất, nó cứ nhè nhẹ, chảy tuột đi giữa những kẽ tay. Và ở đó, giống như các chú cá nheo, các anh thằn lằn chân có màng và các cậu cóc biển, những kẻ ốm yếu nhất, những người bệnh tật và những ông già bà cả thì đòi dừng chân. Chạy nhanh qua đồng chuối đã làm họ kiệt sức. Họ thấy có đất, có nước có bùn đã là tốt lắm rồi. Một thiên đàng, chừng ấy, với họ là đã quá đủ. Ở đây ta có hết mọi thứ rồi còn gì, họ thốt lên. Ðêm đến, thì họ sẽ trèo lên cây với lũ rắn có chân và lũ chim có vây. Nhưng Emmanuel, cậy vào chiến thắng của mình đối với chiếc máy bay nọ, lại ra lệnh phải tiếp tục đi. Thầy nói với họ rằng vùng đất này vẫn chưa có đủ tình nhân loại và còn phải chờ khoảnh khắc mà đất tách rời khỏi nước.

Rồi họ thoáng nhận ra nước của dòng sông vào buổi sáng, và nước thật phẳng lặng, phủ đầy êm ả dịu dàng. Từ trên bờ nhìn xuống, nước trong đến mức nhìn thấy rõ những viên sỏi dưới đáy sông sáng lấp loá. Nếu nước trần thế mà đã giống như vậy, thì nước tẩy tâm sẽ còn như thế nào? Và trước vẻ đẹp đó, họ vực dậy, nghiêm mình kính cẩn và hãnh diện trước sự sáng tạo. Đột nhiên họ cảm thấy đau nhói vì những nhục nhã mà họ đã phải cam chịu. Họ đứng lặng trên bờ nhìn dòng sông thức giấc, những con chim to màu hồng như cắm chân vào ánh phản chiếu của chúng, và đằng kia những con thú rừng đến uống nước, những con linh dương vằn nhanh nhẹn. Và họ đứng chết lặng trước vẻ đẹp của thế gian. Bên kia sông, một con voi ngẩng đầu lên, tai xoè rộng ra, vòi vổng lên, và họ đứng chết lặng trước vẻ đẹp của thế gian.

Những người đàn bà ngồi xuống, lưng mệt lử, chân rã rời. Các bà quyết định rằng ngần đó đối với các bà là đủ, rằng các bà từ đây đã đủ thỏa mãn với thiên đàng của nước. Các bà sẽ nuôi dạy con cái ở đây, các bà sẽ sản sinh ra giống thuyền chài cao lớn mảnh mai trong những chiếc ghe thon thỏn của họ, giống nòi chài lưới với những động tác nhẹ nhàng nhanh nhạy. Các bà muốn giặt đồ, muốn đội những vại nặng lên đầu, muốn đổ đầy những bồn nước trong vườn, các bà muốn xem nước chảy, muốn dẫn nước tưới cát. Các bà muốn nằm bên bờ sông và vùi mặt mình vào trong nước. Các bà muốn chết ở đây, chết, khuôn mặt giúi vào đáy của sự tinh khiết, các bà muốn chết ngạt vì vẻ đẹp.

Ai lại bảo chết trong khi có cuộc sống vĩnh hằng? Thầy Emmanuel đắc chí. Nhưng những người đàn bà lại nhăn nhó, các bà không cảm thấy mình đủ tầm cỡ cho cuộc sống vĩnh hằng, chết đối với họ là đủ, chết là sự tuyệt đối của riêng họ, các bà chẳng nhìn xa hay nhìn cao hơn. Những người đàn ông khích lệ các bà tiếp tục đi. Họ chỉ đạt tới vòng đầu, và nếu như một vài đứa trẻ bé tí tỏ ý muốn ở lại nghịch đùa với lũ cá sáng loang loáng, thì những đứa trẻ lớn hơn lại cảm thấy có đủ sức mạnh dồi dào để chạy khắp thế giới.

Trước khi đi tiếp, Thầy Emmanuel hạ lệnh tiến hành một cuộc tẩy rửa. Thầy bước xuống lòng sông và tất cả kéo nhau theo Thầy, và dưới ánh bình minh, họ ngụp lặn tất thảy ba lần. Các con chim vỗ cánh bay đi, bên kia sông đàn linh dương lùi lại nhanh nhẹn như một làn sóng. Khi lên bờ, họ nhận ra rằng dòng nước mà họ vừa nhúng vào có váng bùn đùng đục, và cát trên bãi nơi họ đã đứng đợi đã bị tàn phá. Họ thấy mình vẫn chưa sẵn sàng và những bà thì mới đồng ý tiếp tục đi. Trong ánh nắng đang lên, họ tiến tới, mình ướt lướt thướt, những chiếc váy dính chặt vào người làm nổi bật ra những vú mớm của các bà; trên tóc họ những giọt nước sáng lấp loá và họ thanh thoát tiến về phía trước, như thể có vầng hào quang màu bạc bao quanh, và Thầy Emmanuel lại đắc chí.

Họ vượt qua một vùng hoang mạc rộng lớn chỉ độc cát là cát, chỉ có mây trời và sự tĩnh lặng. Gió chạy dọc theo những cồn cát và vẽ lên những ký tự. Thế là những người đàn ông dừng cả lại. Họ đứng đó, chân cắm vào đất như những thân cây bị sét đánh, như những lính canh gìn giữ sự vĩnh hằng. Họ muốn có màu vàng kim và màu xanh trời ấy để làm huy hiệu cho sự hùng tráng của họ. Họ muốn lấy gió làm tiếng nói và những ký tự trên cát làm chữ viết. Họ cùng nói, chúng ta sẽ chết ở đây, hướng về phía mặt trời. Chúng ta sẽ chết ở đây, bởi sa mạc thì giống như sự vĩnh cửu, chẳng có đầu cùng không có cuối, và chỗ chúng ta đang ở đây chốn vĩnh hằng. Hoang mạc cũng tựa như lửa, nó thiêu hủy và tinh lọc, chúng ta phải ở lại chính nơi này. Nhưng những người đàn bà và trẻ nhỏ lại ngay lập tức khích lệ họ, cho rằng mới chỉ tới vòng thứ hai, bởi nếu như vẻ đẹp đã hiện hữu chừng ấy, thì sao ta lại từ chối xem cái tiếp theo… Rồi họ lại lên đường, và họ cảm thấy xấu hổ vì những dấu chân quá thô của họ đã đặt lên lớp cát hoàn hảo, và gió cũng đã nổi lên làm xoáy chung quanh họ một cơn lốc bụi vàng.

Họ nói với Emmanuel rằng họ đã vượt qua vòng thứ hai, mà vẫn chưa nhận được sự tinh lọc. Emmanuel lặng thinh không đáp lại. Giữa cơn gió, đoàn người thầm thì nói, họ muốn biết mình đang đi đến đoạn nào, không phải đoạn đường hiểu theo nghĩa vật chất và địa lý, mà là đoạn đường về tâm linh. Bởi lẽ, tiếp sau nước là lửa… Thế thì những giọt nước mưa bắt đầu rơi xuống, chỉ trong giây lát, họ đã ướt sũng, và cát thấm hết nước vừa từ trên trời đổ xuống, chạy tuột dọc thân thể họ, và khi họ quay đầu lại, cả vùng hoang mạc sau lưng họ đã biến mất, đến tận vô biên, cát đã trổ hoa.

Rồi họ tiến vào rừng, đi giữa những hàng cây và những hàng cây làm họ chóng mặt. Lúc nhìn những thân cây, họ run bắn lên tựa như đang đứng bên bờ vực thẳm, họ thoáng nhận ra ở mãi vùng xa ngái của nền trời, mái tóc của đám cây như một thứ bọt sủi lên do thác đổ xuống. Bởi ngọn cây lay động giống như biển. Họ đang đi dưới lòng đại đương, trong bình an và im lặng, trong khi phía trên họ hàng ngàn mét, những cơn bão tố đang quay cuồng. Họ tiến vào một thung lũng sâu phủ đầy bóng râm trong lúc trên bầu trời mây vần vũ kéo. Họ bò lết giữa lòng trái đất, dưới những núi lửa và những dòng sông, và thậm chí ở ngay bên dưới đáy biển… Còn ánh sáng lọt qua giữa những thân cây diệu kỳ thì soi sáng họ bằng những tia dài khắc nghiệt, và đó quả như một sự vinh quang.

Mệt rã rời, họ không lên tiếng nói gì thêm. Kể từ bây giờ, họ sẽ không dừng lại theo ý muốn riêng của mình nữa, họ biết rằng sức lực của họ không tùy thuộc vào chính họ, cả lòng dũng cảm, lẫn ý chí, thậm chí ngay cả cuộc sống của họ cũng thế. Họ hiểu ra rằng, đối diện với ý đồ của Chúa, họ chỉ trưng ra những tâm hồn xuẩn ngốc, những trí ngu đần độn. Họ đã tưởng mình có thể thông hiểu được, đã nghĩ là có thể diễn dịch nổi các dấu hiệu, nhưng các dấu hiệu thực ra đã vượt quá khả năng thấu triệt của họ. Trong lúc ấy Chúa chỉ bảo họ lần theo Emmanuel, thậm chí không phải bằng một sự đồng tình mà do một động tác bẩm sinh tới từ sự khởi động ban đầu. Họ chẳng cần phải bước đi mà chỉ để cho bàn chân tự bước đi, chỉ để cho chính sức mạnh và ý muốn của Chúa đi xuyên qua những cánh tay và đôi chân của họ, qua những cái đầu đầy u bướu của họ giống như một người đàn bà mang thai, chị ta chẳng phải làm gì ngoài việc để mặc cho hài nhi tự phát triển, và các bà thì hiểu rõ hơn các ông, nói để mặc vẫn còn là quá nhiều, lẽ ra phải thành chính đứa trẻ đang phát triển.

Chớm đến vùng xa-van, họ được bọn khỉ nghênh tiếp, là lũ khỉ canh gác đeo như miện trên những ngọn cây thấp, tròn và có gai. Khi nhận ra họ từ xa, lũ khỉ để tay lên che vành mắt và cây cối bỗng náo động với những lắc lư co giật. Chúng ta giống như lũ khỉ canh gác kia, họ nói với nhau, lo lắng cho tương lai của mình, lúc nào cùng thấp thỏm chờ đợi sự sợ hãi, lúc nào cùng bồn chồn… Và lũ khỉ nhìn đoàn người dài lê thê đi qua, họ bước cùng một nhịp, không nói một lời, không ném đá vào chúng, và lũ khỉ chỉ trải một phen khiếp sợ và náo động; chúng bèn trở về chỗ canh gác cũ và đã kịp lấy thế cảnh giác để toan phát hiện một đoàn người nào khác xuất bóng từ phía chân trời xa xa, và thực ra sẽ chẳng còn đoàn người nào đi ngang qua nữa. Chúng sẽ canh chờ từ thế hệ này sang thế hệ khác, toàn lo ngại với những điều không đâu, trong một sự rình đợi phi lý kể từ đây.

Vùng xa-van phác lên một phong cảnh dịu dàng, tròn trịa và đầy cỏ mọc, dựng lên từ những thứ be bé, từ những búi cỏ thơm, bụi hoa nở, từ những cây to bị thất lạc tựa như những hạt giống bị gió phân tán. Chính trong vùng xa-van này mà lũ vật sinh sống, từ xa, người ta nhìn thấy từng đàn thú nối nhau chạy, theo sau là những cánh chim bay rợp trời, quả gây chóng mặt, giống như cơn gió, như khoảng trời, như cuộc đời. Các đứa trẻ đòi mọi người dựng lên những túp lều con với tất cả số gỗ mà chúng lượm được. Và các ông các bà chắc sẽ cùng nhau tán đồng niềm mong muốn của bọn trẻ; bởi vùng xa-van thật êm đềm đáng sống. Nơi đây tuy kém phần cao cả, nhưng đượm vẻ thanh bình, tự do và hy vọng làm cho có tình người. Nhưng Emmanuel không muốn, bởi lẽ vòng cuối cùng vẫn còn ở nơi khác. Ở đâu? Họ hỏi. Emmanuel lục lọi trong trí nhớ của mình.

Vòng cuối cùng nằm chính xác dưới một cây cổ thụ lớn đỏ rực, ở giữa một ngôi làng, gần những vị trưởng lão đang hút thuốc dưới mái nhà rông nơi bàn cãi dài dòng, với đàn gà cục tác và con chó cái vàng mũi nhọn nằm nghiêng về một phía, thảnh thơi để lộ ra những bầu vú hồng hồng căng đầy sữa. Thầy kéo đoàn người đi về phía ngôi làng. Và khi họ nhìn thấy cây cối hoá thành cằn cỗi, cỏ rả trở nên héo hắt, nước trong vũng đâm ra cạn kiệt, thú vật biến đổi khác thường, khi nghe thấy tiếng gầm gừ của bầy chó, tiếng gáy hợm mình của đám gà trống, đoàn người trông thấy trên mặt Emmanuel thoảng qua một cơn giận dữ.

Thầy đưa mắt tìm kiếm chiếc bóng cao lớn của Mụ hoàng Mab, nhưng không thấy mụ đâu cả. Bị vấn hỏi, những kẻ đồng hành nói mụ đã không đi theo, và bảo rằng mụ chưa bao giờ vượt quá đồng chuối. Vài người còn nói chính xác là mụ không hề đi xa hơn chỗ máy nước của làng. Mặt Emmanuel run giật lên. Quả đồ đàn bà đẻ con điên dại, mụ đã bỏ rơi Thầy. Và Thầy nguyền rủa mụ. Đằng sau Thầy, đoàn người cực lạc giậm chân dừng bước, Thầy cảm nhận được nỗi buồn và sự mỏi mệt của họ. Và Emmanuel lại tiếp tục đi tới.

Bất ngờ chân Thầy vấp phải một hòn đá và Thầy nhận ra nó; trong tâm khảm Thầy hiện ra một cuộc thảm sát. Bởi lẽ, chưa phải là nơi chốn, chưa phải là thời điểm. Thầy còn đang trên đường đi và Thầy vẫn chưa đến đích, và hòn đá mà Thầy vừa vấp phải là một hòn tương tự như chán vạn hòn khác trên đời, hệt như hòn nằm ngay sát cạnh nó. Nhưng chính với hòn đá này mà Thầy đã đập, và chính nơi đây mà Thầy đã giết chết. Thầy nghĩ tới vẻ đẹp trong sáng của vòng thứ nhất và sự chắc thực nó tạo nên, Thầy thấy lại sự hoàn hảo lấp lóa của vòng thứ hai và niềm vui nó gây ra, Thầy nhớ lại bố cục oai phong của vòng thứ ba và nỗi hy vọng nó gợi lên. Nơi đây, sự tuyệt vọng đã không chuyển đổi qua một tiếng kêu, đã không nhấp nháy qua một giọt lệ.

Ở đây rồi, Thầy nói với họ. Thầy bật khóc với chính những giọt nước mắt của thời vị thành niên, cùng với dãi rớt, nước mũi, với những tiếng nấc tức tưởi nghèn nghẹn. Ở đây rồi, và họ quỳ gối xuống. Bỗng nhiên, họ không thể chịu đựng nổi nữa. Bỗng nhiên, họ không còn nhìn thấy gì nữa, họ không còn nghe thấy gì nữa, họ không hiểu thấy gì nữa. Ở đây rồi, Emmanuel nói. Họ lôi chất bột trắng ra. Họ vội vã làm nhanh cho xong. Emmanuel chỉ cho họ cách phải làm, Thầy dốc bột ra hai tay, đưa môi vào như khi ta uống nước ở đầu nguồn, và miệng đầy bột, Thầy gào lên: Mụ ơi, mụ! Mụ đã làm ta thui chột, bất thành… Và ta không còn tên gọi, không còn danh tính.