Vỉa hè của thành phố mé dưới đông nghịt những người là người… Họ gặp mặt những Toutous[1] đã nhẵn túi, những tên bán thuốc lá, những kẻ bán lại rượu whisky đã chôm chỉa được, và cả những gã bán dạo đã dùng đất và chất sáp vội vàng làm cổ xưa đi các pho tượng bé đem tìm người mua: cả một quần thể dân ngồi chồm hỗm chờ cơ hội gặp những người Nhật say men hay những chàng thuỷ thủ xỉn nặng; khi vừa nghe thấy tiếng nhạc to hơn phát ra từ một cánh cửa bỗng bật mở, nhanh như cắt họ đứng thẳng dậy và mời chào khách, để rồi lại cúi gập và rơi bịch xuống đất khi gã đàn ông ấy biến mất sau khúc quẹo, một Toutou phụng phịu theo sát gót. Victor ngồi xuống giữa bọn người ấy, đối điện với Coco-Bar, anh đặt cái bàn là và chiếc lò nướng bánh ngay trước mặt. Quá đắt, đám thuỷ thủ chỉ có mỗi hai chữ này dính vào miệng nói. Xin chào, QUÁ ĐẮT. Anh có thuốc hút không, QUÁ ĐẮT. Trăm đồng một lượt đi, QUÁ ĐẮT. Nhưng lại trả gấp đôi đấy! Quá đắt, họ nói với Victor như thế, nhưng tay họ lại nẫng mua của anh chiếc lò nướng và cái bàn là, bởi họ có thói quen nhặt tất cả những gì vung vãi trên vỉa hè, thuốc lá, các pho tượng, những cô gái trẻ và thậm chí cả trẻ con nữa. QUÁ ĐẮT.

Với Alexis ép sát vào anh, đen tuyền trên bộ complet đen anh đang mặc, Victor đi theo những người thủy thủ tới tận Coco-Bar. Không có cửa kính, không có cửa sổ chỉ có một cửa ra vào có cánh đẩy ra phía ngoài; bên trong rất tối. Anh gọi một vại bia, người ta mang đến cho anh một lon, anh nhớ lại đêm đầu tiên ở nhà của Guastavin. Anh uống với những cơn co thắt yết hầu rất mạnh, người ta nghe thấy tiếng bia chảy trong cổ họng anh với một tiếng động sâu, rộng và đều đều gây đau đớn. Alexis tỉnh giấc, đưa mắt nhìn về phía lon bia mà nó tưởng là sữa, nó liền chìa tay ra để hứng lấy một tý.

Tức khắc, cả Coco-Bar phát hiện ra con khỉ và, giống hệt như một luồng điện, đám thủy thủ chen nhau xem. Bọn họ chưa chi đã cười vang với ý tưởng rằng thế nào cùng sẽ được coi một trò khỉ lúc nào cùng vui nhộn. Họ thết nó một lon bia. Alexis tỏ vẻ lo ngại trước cái lon đó, nó giấu mặt vào cổ Victor, nhưng khi tĩnh tâm hơn, nó lại nhìn đáy lon, rồi một tý xung quanh lon, ra dáng thòm thèm, khiến bùng lên tiếng cười khoái trá của người xem. Sau cùng nó tách khỏi Victor, môi dẩu ra, điều này có nghĩa là nó rất tò mò, rất tham ăn, nhưng đồng thời cũng rất rụt rè tuy muốn tỏ ra lịch sự. Những tiếng cười phá lên, nhưng xen lẫn có tiếng la ó. Bấy giờ nó mới há miệng, phô cả hàm răng và phát ra một tiếng kêu nhỏ khàn khàn, điều này có nghĩa là nó đang sợ. Và xung quanh tất cả mọi người bắt chước nó, nhăn mặt trả lại.

Victor uống lon bia của Alexis và nhỏ cho nó một giọt lên đầu ngón tay, Alexis liếm và tặc lưỡi; cả đám người mệt lả vì vui sướng. Ba tên thủy thủ đề nghị mua lại con khỉ của Victor để CHỌC CƯỜI LŨ BẠN. Họ tưởng tượng đến những bản mặt trong khu phòng ngủ khi phát hiện ra con khỉ nằm trong đống chăn của viên hạ sĩ quan: BỚ NGƯỜI TA, CÓ KẺ HIẾP DÂM! Nó còn bé con mà, Victor nói, nhưng chẳng ai quan tâm tới tuổi còn thơ của con khỉ. Một khi đã là khỉ, có đủ bốn tay chân và một bộ phận sinh dục dù chẳng to hơn thế này, thì đấy là một con vật nhục dục, đã trưởng thành và gian dâm. Nó vẫn còn nhỏ lắm, Victor cố nài nỉ.

Đám thuỷ thủ trực thuộc con tàu LE REDOUTABLE, điều ấy đọc được trên vành mũ của họ. Có thể bọn họ sẽ cho phép anh có một chỗ trên đó chăng? Victor rất hài lòng khi nghĩ rằng cái chiến hạm to lớn có cánh buồm trắng nhọn hình mào mà tuổi thơ của anh đã hân hoan tưởng tượng ra, nay lại hiện hình qua một chiếc tàu ngầm bọc thép kín có chiếc mũi quá ngắn, còn những chàng thủy thủ có cánh chạy loạn xị giữa mớ dây néo, thì nay lại được thay bằng những chú lính bằng chì. Anh hỏi khi nào họ nhổ neo. Ngày mai, bọn họ trả lời, ngậm ngùi trong nỗi niềm tha hương, tay vòng sang ôm chặt các em của họ. Một ông có cấp bậc ra hiệu cho anh tiến lại gần. Ông ta rất quan tâm đến trường hợp của Victor, một thân một mình trong cái thành phố lớn này. Ông ta sửa lại nhánh tóc trên trán chàng trai trẻ, cử chỉ hầu như là một cái vuốt ve. Nếu chỉ tùy ý ông, ông sẽ dẫn anh theo ngay, nhưng không có khỉ đâu nhé, ông ta nói rõ. Tại sao vậy? Victor hỏi. Bởi vì. Thế đằng ấy đã bao giờ nghe nói đến những cơ quan thú y chưa? Nhưng mấy chàng ấy muốn mang nó theo kia mà. Tưởng bở à, chúng quẳng nó đi ngay đấy. Buộc phải thế thôi. Ðúng lúc đội quân cảnh xông vào quán Coco-Bar và bắt đám thủy thủ đi ra. Mai nhé, ông có cấp bậc nhắc Victor, nhất là đừng có cắt tóc đi nhé.

Buổi tối thật an lành, Victor và Alexis xa rời khu cảng, cả hai ngược theo dòng sông. Họ nghỉ chân trong vườn dừa bao quanh thành phố; những lát dây viền quanh thân cây dừa óng ánh bạc trong đêm, và những đèn pha ô tô quét sáng các mép bờ sông, thành phố lớn lung linh huyền ảo, phát lên những tiếng động lách tách. Giả sử Alexis già dặn hơn, chắc anh sẽ để nó ở lại đây, giữa quang cảnh nhập nhoạng tranh sáng tranh tối này, giữa một bên rừng rậm và một bên thành phố, vào một nơi không còn là hoang vu nữa tuy cũng chưa hẳn thật văn minh… Nhưng con khỉ chưa thể tự lực được. Thế là Victor tự thả mình rơi bịch xuống đất. Dựa lưng vào một gốc dừa, anh bế ấp Alexis vào ngực mình, choàng tay vòng qua người nó; đầu anh tựa lên chiếc thân nhỏ xíu của nó, cả hai đan nhau thành một.

Trời hửng dần. Khi mở mắt ra, Victor giống như một người lính bị thương vừa chợt hồi tỉnh lại trên bãi chiến trường, tất cả những gì mà màn đêm đã hứa hẹn với anh đều bốc hơi bay đi hết. Thay vào chỗ những cây dừa mà hồi đêm anh nghĩ chúng tạo ra bóng râm yên ả như nguồn mạch nuôi dưỡng, thì lúc này anh khám phá đấy là những thân cây dài bị cụt ngọn và, giữa các cột cây ấy, là những mảng giẻ lau to đại, đen sì và ẩm ướt đang đung đưa trong cơn gió sớm. Những loài dây leo hoại sinh nhờ hút sạch nhựa từ các thân dừa, đã mọc lên, giăng rộng ra đến mức phủ kín cả vườn dừa kết thành một tấm lưới khổng lồ mà chẳng những lũ chim bay vướng phải, mà còn giăng mắc cả những chất cặn bã trên trời, chất ga do ô tô thải ra, chất khói các nhà máy, và lát dây quấn quanh gốc dừa là nhân chứng cho một thời kỳ tuy gần nhưng đã bẵng qua, thời kỳ mà ta chỉ đề phòng lũ chuột cống. Ta không ở lại đây đâu, Victor nói, nhưng người và khỉ cũng mất nhiều giờ liền trước khi có thể ra khỏi, lần tìm một lối thoát dưới màng lưới dây leo.

Ngày nào cũng thế, ở bìa vườn dừa, người ta luôn thấy một lượng đáng kể những động vật đã chết, hay đang hấp hối mà màn đêm đã đưa chúng đến rồi bỏ mặc lại đấy khi rút lui. Rồi mặt trời, ngay từ những tia nắng đầu tiên, đã bắt đầu sấy khô chúng. Trên mặt đất chỉ còn lại những hình thù bé nhỏ đen nám và bị nung cháy, những bộ cốt tựa như xương cá. Nhưng chúng lại không ngừng trồi lên khỏi mặt đất, về phía ánh sáng, đến độ cật lực, như thể sự di chuyển chậm chạp nhưng bền bỉ của chúng xuyên qua vườn dừa đã làm chúng kiệt sức. Chắc hẳn chúng đã có một hoài niệm xa xưa về ánh sáng và về trái đất, trước khi đám dây leo xôm xốp kia đến áp đặt cái trật tự tối tăm của chúng.

Lúc cả hai ra tới đường trục thì trời đã ngả sang xế chiều. Để tới được vườn bách thú, chặng đường dài hơn họ tưởng và Alexis đã tỏ vẻ là nó rất mệt. Victor bế nó lên. Con khỉ bây giờ không còn bám chặt như thời nó còn nhỏ tí, nay nó đã tự tin hơn. Quả là tao rất thích ôm bế mày, Victor nói với nó; anh thích cái hình thù tròn tròn trong vòng tay anh; anh thích độ nặng của nó đã khiến cho cơ bắp anh trở nên đau đớn khi phải ra sức co tay bế nó.

Tao phải xa mày thôi, và mày mãi là tình yêu của tao. Tao phải lìa cái bụng trắng của mày nơi tao vẫn thích áp má vào đó, tao phải xa cái nếp gấp xanh xanh ở cánh tay mày, tao phải lìa bỏ cái gót chân mày, lìa bỏ lần lượt từng ngón tay mà mày có rất nhiều ấy. Tao phải xa cái đầu tròn trịa và tuyệt hảo của mày vốn vẫn nằm gọn trong lòng bàn tay tao, xa hai cái tai của mày thật mảnh mai, thật mát mẻ giữa những ngón tay tao, tao phải lìa khuôn mặt nhỏ nhắn của mày. Rồi anh nói với nó: mắt đẹp, trán đẹp, cằm nhọn, miệng sáng bạc; ngoài chừng ấy ra, anh còn phải lìa xa sự dịu dàng quá đỗi, sự êm ái mênh mông. Anh chào xa rời nó bằng bàn tay đã từng âu yếm nâng niu miết đi vuốt lại, anh chào lìa bỏ nó bằng đôi má đã từng dụi xuống chiếc bụng tròn lẳn, anh chào nó bằng miệng, bằng mũi, bằng cả khuôn mặt vùi sâu trong đám lông, anh hít hà nó, liếm láp nó, mắt ngập ngụa lệ, và con khỉ bật lên tiếng cười nhẹ nhàng của nó, tiếng cười của trò chơi, của niềm vui, và nó ôm đầu Victor, ghì chặt vào mình nó, ghì mạnh đến nỗi thành mũ đội đầu của Victor.

Con khỉ chồm hỗm trên đầu, hai tay nó bịt chặt mắt anh, anh bước đi. Anh như người mù và, từ phía trên, con khỉ là kẻ chỉ đường cho anh. Do đó anh phải gỡ tay Alexis ra và đặt chúng xuống phía dưới cằm. Thế là anh bước đi, đầu đội một cái nón đen lông lá, và đôi tay khỉ ôm chặt khuôn mặt anh làm thành quai mũ. Nơi đây có những cây thật, anh nói với nó, và mày sẽ thấy rất thoải mái, có gió thoáng, có trời rộng, rồi anh đặt tên cho cả vũ trụ, và bài hát của Thầy Emmanuel lại vang vọng trong anh. Con khỉ ngồi vắt ngang qua hai vai anh, gối đầu lên đầu anh, bọn mình là hai đứa sinh đôi dính liền nhau, Victor nghĩ bụng, xong anh ngẩng mặt lên, áp sát mặt mình vào mặt Alexis, cả hai cùng nhìn ở một độ cao bằng nhau. Chúng ta có bốn con mắt, Victor nói với nó, và thể như nó hiểu được điều anh nói, con khỉ đặt tay nó vào trong bàn tay anh. Ðúng thế, Victor nói với nó, quả chúng ta có quá nhiều tay so với lẽ thường nơi một sinh linh sinh đôi như hai chúng ta.

Đầu tiên, họ đi thăm vườn bách thú để biết qua nó như thế nào. Nếu chẳng nói đến số phận của một con hà mã phờ phạc, của hai con chó sói gầy tong teo, thì có vẻ như chốn này rất ngăn nắp và sạch sẽ. Victor xin gặp ông giám đốc, người thoạt đầu đã chẳng muốn tiếp anh, rồi bắt anh chờ đợi, rốt cục mới đến. Ơ, nhưng đây là con khỉ, ông ta nói, vẻ ngạc nhiên. Ðúng vậy, Victor trả lời, đầy tự hào. Thế anh muốn tôi làm gì với nó? Thoạt nhìn, Victor có cảm tưởng như ở đây không có khỉ. Sao nói bậy thế, ông giám đốc bảo, có quá nhiều là đằng khác; bởi chẳng ai thèm xem, người ta nhốt chúng ở phía sau kia. Tôi quay trở về Pháp… Victor nói.

Và anh muốn trút nợ chứ gì! Quả các người đều cùng một giuộc cả! Rồi viên giám đốc lao vào một tràng dài đả kích hội người thích chọn nuôi rồi sau đấy lại bỏ rơi những con vật. Chuyện này đã chiếm một tỷ lệ khủng khiếp. Người ta đếm không hết nữa những con vẹt bị bỏ quên trong công viên, những con khỉ bị bỏ rơi trong vườn dừa, những con cá sấu bị nhét dưới miệng cống, những con rắn bị ném qua lỗ đổ rác. Các du khách vui thích khi trông thấy ở trung tâm thành phố một con vẹt đậu ngất ngưởng trên tấm biển báo, hay một con khỉ cái tay bồng con băng qua một ngã ba đường phố. Các hướng dẫn viên cảnh báo họ coi chừng những con rắn len vào các thang máy. Họ vui mừng xem đấy như dấu hiệu của một thiên nhiên cường tráng mà bê tông và sắt thép đã không làm chùn bước… Ông quả là may mắn! Tưởng gì chứ ba phần tư trong số các con vật của sở thú, nếu ta trừ những con sói xứ Sibérie ra, đều tới từ chính thành phố này, từ chính cuộc săn bắt của người dân đối với những con thú bị thả bỏ diễn ra ngay giữa các khu nhà. Người ta mang đến cho ông những con linh dương chân khập khiễng vì bị càng xe ô tô móc phải, những con chim quý hiếm đầu choáng váng do đập vào cửa kính phản chiếu bầu trời của các ngôi nhà cao tầng, những con cá sấu ộ ệ mắc kẹt giữa những đường ống, những con lợn bờm phacochere bị chết ngạt trong các túi ni lông… Còn loài khỉ thì chẳng đáng nói!

Chính những con thú bị bỏ hoang là những con tự xoay xở giỏi nhất. Đương nhiên chúng đã theo chân con người và bắt chước họ xâm nhập bãi rác thành phố. Trên đống rác mới hãi hùng thải ra hàng ngày mà ở đây người ta quen gọi là Trái Núi bởi nó nhô cao trấn áp cả thành phố, giữa đám hải âu, trong tiếng đập không ngừng của những cặp cánh trắng vỗ nổ lép bép tựa như tiếng nổ một cơn hỏa hoạn không thể dập tắt nổi, chúng cạnh tranh với lũ người khốn khó. Với bốn chân của mình, bọn chúng chạy nhanh hơn, với bốn tay của mình, chúng vơ vét nhiều hơn, với bộ hàm khoẻ mạnh và những chiếc răng bén nhọn của mình, chúng mở, chúng xé, với những chiếc móng tay sừng, chúng bới sâu hơn, với làn da cứng cáp và đám lông xù xì, chúng chui qua mọi nơi mọi chỗ, thản nhiên với mọi vết thương do va vào gang thép và với cả nọc độc do gỉ sắt gây nên. Bọn chúng đã ở trên cao cào bới, nhặt lấy những thứ tốt nhất, trong khi những người đàn bà và bọn trẻ nhỏ, quần áo tả tơi, đang mất nốt chút hơi tàn để trèo lên đống rác. Lũ người chửi bới chúng, còn lũ khỉ ở trên cao chót vót, mạnh mẽ và vinh quang, thì nhặt đá và mẩu xương ném xuống họ và chúng cười ngặt nghẽo giữa tiếng kêu của hải âu.

Chúng đã tự tin đến nỗi chúng tưởng đủ sức đuổi cổ lũ người ra khỏi những ổ chuột của họ, bằng những cú cắn, cú đấm. Một vài con đã dám tới tận siêu thị Prix Unique, chúng khám phá ra rằng đến đó mà lấy đồ ăn thì còn dễ hơn nhiều, trước khi đồ ăn bị thối và bị xe rác đưa lên cao tới năm mươi mét so với mặt biển. Một số khác lại muốn nếm thử những cuộc vui trên bãi biển; một ngày chủ nhật, người ta nhìn thấy một lũ đám đông lông dài xồm xoàm, thô tục và ầm ĩ đổ bộ xuống cửa sông, trên những mép bờ xanh tái và thối ủm, nơi các trẻ con vẫn chơi ngụp lặn, bơi lội hay câu cá. Chúng đã gieo rắc cả một cuộc hốt hoảng. Lũ người đã than phiền, đã tố cáo chúng cho cảnh sát, và một sáng nọ, người ta đã tới đem theo nhiều lưới, lồng xe tải và cả súng. Rất nhiều con bị chết. Tiếng đồn cho rằng có đến năm trăm xác chết, nhưng nói thế có lẽ quá đáng. Những con sống sót thì ở đây, đằng sau tấm lưới dây thép gai.

Nó không hoang dại đâu, Victor nói, nó biết nhiều trò lắm. Hãy làm thử xem, gã giám đốc bỗng nhiên thích thú trả lời. Nó biết ăn bằng dao và nĩa, biết uống bằng cốc, biết lên tiếng chào buổi sáng, buổi tối. Ôi, thường thôi, viên giám đốc nói, khỉ nào mà chả biết những cái đó. Giả sử anh bảo: nó biết đọc, biết viết, nó biết nói. Không nên đòi hỏi điều không tưởng, Victor xin lỗi. Trong hai tay anh, con khỉ có dáng điệu thật quá khỉ; vô ý thức về hậu quả mà nó gây ra, nó đưa tay gãi gãi một cách hồn nhiên, nhằm không để mất thời giờ của nó, không để phí một xúc cảm có thể gây rùng mình trong cơ thể nó, dù xúc cảm đó là do một chiếc móng tay cạo trên làn da tạo nên. Nó thế đấy, Victor đuối lý nói.

Thôi được, để nó lại đi, con vật lạ thường của anh ấy, và bàn tay viên giám đốc chặn lên cổ con khỉ, ông ta biết cách tóm nó mà vẫn tránh hàm răng và bộ móng. Ðộng tác ấy gây lên cho Alexis một cảm giác hoang sơ và thô bạo nhưng rất dễ chịu, làm nó cười phá lên. Người ta dẫn nó ra chuồng khỉ; ở đó đã có khoảng vài chục con vào đủ các lứa tuổi, đủ các hạng cân, điều này càng khiến Victor nghĩ rằng anh có lý. Liệu anh sẽ làm gì với một Alexis nặng năm mươi kí, mặt mũi đỏ dẹt, đầu sọ mất hút đằng sau bộ quai hàm nặng nề, tuổi thơ bị huỷ hoại?

Nhưng Alexis thì lại chưa bao giờ nhìn thấy khỉ, nó thường soi mình trong diện mục đám người, trong các khuôn mặt bừng sáng của những đứa trẻ tới rình rập nó, trong khuôn mặt tai tái của người đàn bà có làn môi đỏ chót, và nhất là trong khuôn mặt đáng yêu, đáng quý, đáng mến của Victor. Vì thương Victor, con khỉ tự cho mình là Victor, hay ít ra nó nghĩ là mình giống Victor. Những con vật này, bởi đấy đúng là những con vật, làm nó hãi hùng, những bộ lông, những chiếc răng nanh, những đôi mắt, tất cả đều quái quỷ, khủng khiếp. Bọn chúng không có áo quần, mắt chúng không chớp, miệng chúng không nói. Chúng đáng ghê quá.

Hoảng hốt, Alexis tè bừa. Nước tiểu bắn ra giữa hai đùi nó, nó tè, nó đái. Và chỉ sau đó, do viên giám đốc buông nó ra, nó mới hét toáng lên. Alexis gào thét như một đứa trẻ; đứng thẳng trên hai chân, hai cánh tay dang thẳng, nó kêu la thảm thiết. Victor nhảy vội tới để chụp nó lại. Mặc nó đi, viên giám đốc nói, một con khỉ lớn sẽ đến đón nhận nó, và Victor nhìn thấy một con khỉ to, mà tiếng kêu của Alexis đã quấy rầy, đang đứng bật dậy, chạy như bay chồm vào Alexis và bế nó đi. Nó sẽ giết chết Alexis mất, Victor đâm hoảng. Ô, không đâu, ngược lại thì có, đó là một dấu hiệu tốt đấy. Anh đã muốn nó được hạnh phúc còn gì! Và Victor, vẫn còn nghe thấy những tiếng kêu ấy, tự hỏi rằng phải chăng muốn học làm quen với hạnh phúc thì người ta phải hét toáng lên như thế.

❀ ❀ ❀

[1] Gái điếm.