Làm con trai của một nữ thợ may, cái lợi lớn nhất là có quần áo may đo vừa vặn để mặc, cái hại lớn nhất là nữ thợ may không có chồng, nghĩa là bạn làm con trai của nữ thợ may, tuy có mẹ, cũng có bộ quân phục màu xanh lá mạ trông y như thật, nhưng bạn lại không có bố. Thiên Tứ ở phố Cây Hương Xuân của chúng tôi chính là đứa trẻ vừa may mắn vừa đáng thương như thế, mẹ tôi đến tận bây giờ vẫn còn nhớ cảnh nữ thợ may bế Thiên Tứ từ tàu thủy bước xuống, đó là một mùa đông lạnh giá, tuyết rơi lất phất, mẹ tôi đang mua gạo ở chợ đen tại bến tàu, nhìn thấy nữ thợ may bế một cậu bé từ tàu xuống, nữ thợ may dùng một chiếc khăn quàng cổ quấn kín mặt cậu bé, vừa đi vừa nhìn trước ngó sau, cô lấy tay làm ô che gió tuyết, cũng muốn che tầm mắt của những người ở bến tàu, nhưng mắt mẹ tôi rất tinh, bà lớn tiếng hỏi nữ thợ may, cô bế con nhà ai thế? Nữ thợ may giả vờ như không nghe thấy, cô vội vã bỏ chạy, cứ như đang bế một túi tang vật nặng nề, vẻ lén lút này khiến người ta rất khó chịu, thế nên mẹ tôi mới chỉ vào bóng lưng nữ thợ may nói với người phụ nữ khác, thấy không? Nữ thợ may bế một đứa trẻ từ nông thôn về!
Thiên Tứ chính là đứa trẻ đó. Ai trong phố cũng biết tên Thiên Tứ, chỉ vì cậu là đứa trẻ do nữ thợ may bế về. Người lớn bàn tán chuyện này, lúc thì bảo bế con của họ hàng nữ thợ may, lúc lại bảo là trẻ mồ côi bế từ cô nhi viện, đám trẻ con không quan tâm đến mấy chuyện này, chúng cho rằng người lớn đã tiết lộ một bí mật, cốt lõi của bí mật là Thiên Tứ thấp kém hơn người khác, sau khi nắm được bí mật này, chúng liền đi tìm dấu vết của Thiên Tứ trong phố, ai cũng thích đuổi theo Thiên Tứ, ánh mắt tự ti nhút nhát của cậu như một tín hiệu, nó ra hiệu cho người khác: Tôi rất hèn nhát, tôi sợ các cậu, các cậu đến đuổi tôi đi, tất cả các cậu đến đánh tôi đi. Thế nên mọi người đều không khách khí, trẻ con thấy Thiên Tứ là bắt nạt cậu, ngay cả em gái tôi, một cô bé con nhỏ xíu, cũng bắt chước tôi, cầm một viên phấn đuổi theo Thiên Tứ trên phố, nhất định phải vẽ một dấu chéo trên lưng cậu, vẽ không được thì dậm chân khóc nhè.
Kể chuyện của Thiên Tứ phải biết cắt ghép, kể từ năm cậu mười ba tuổi thì giống một câu chuyện hơn. Năm này Thiên Tứ đột nhiên phát triển, lớn thành hình dáng một ông lão nhỏ hơi gù, chúng tôi đến bể bơi của nhà máy van, nhìn thấy cậu đứng một mình trong góc phòng thay đồ thay quần bơi, chúng tôi nhìn thấy chỗ kín của cậu nửa che nửa lộ, chúng hùng dũng, đen nhánh và rậm rạp. Khiến người ta không khỏi cảm thấy khâm phục, dường như đột nhiên phát hiện ra tên nhóc đáng thương này đang phấn đấu vươn lên, cuối cùng đã làm được một việc lớn. Nước yếu đã biến thành nước mạnh. Từ đó không ai coi Thiên Tứ là một con búp bê hay bao cát trút giận nữa, đây tất nhiên là chuyện về sau. Cũng chính năm này, Thiên Tứ phát hiện ra quả địa cầu đó trên gác xép nhà mình, dùng từ ngữ thời thượng của em gái tôi mà nói, quả địa cầu đã thay đổi cuộc đời Thiên Tứ, cho nên chuyện của Thiên Tứ nói đơn giản lại là chuyện về một quả địa cầu.
Nữ thợ may giấu quả địa cầu trên gác xép. Gác xép là nơi cô chất những mẩu vải thừa, năm nào cô cũng gom chúng lại để bán cho người làm chổi lau nhà trên phố, cô không cho Thiên Tứ lên gác xép, sợ cậu làm loạn đống vải vụn đã dọn dẹp xong. Nữ thợ may đã bỏ qua quả địa cầu đó, cô cứ tưởng dùng túi nilon bọc kín rồi giấu vào góc là đã giấu được một bí mật, cô để ý thấy Thiên Tứ có mấy lần từ trên gác xép xuống, trên mặt và trên tóc đều dính đầy bụi bặm, Thiên Tứ nói trên lầu có chuột, cậu lên bắt chuột, cô lại tin thật, cô quên mất Thiên Tứ đã mười ba tuổi, lại còn chín sớm, đúng là độ tuổi thích gây chuyện.
Một ngày nọ, câu chuyện bắt đầu. Khi nữ thợ may đang bận rộn trước máy khâu, đột nhiên nhìn thấy Thiên Tứ đứng trước mặt cô, trong tay cầm quả địa cầu đó. Thiên Tứ xoay quả địa cầu, để một vùng màu xanh đánh dấu là đại dương đối diện với nữ thợ may, cậu nói, trên Ấn Độ Dương có viết một cái tên, cái người Tất Cương này là ai?
Tiếng máy khâu cần mẫn chợt ngừng bặt, nữ thợ may ngẩng đầu, ánh mắt lướt qua cái tên mờ nhạt trên quả địa cầu. Cô nhìn đứa con nuôi bằng ánh mắt oán trách, đã bảo con đừng lên đó lục lọi linh tinh rồi, cô nói, thứ này vô dụng, mẹ phải vứt nó đi thôi.
Là quả địa cầu mà, mua tốn bao nhiêu tiền. Thiên Tứ chỉ vào cái tên trên Ấn Độ Dương, nói, cái người Tất Cương này rốt cuộc là ai?
Nữ thợ may lại cúi đầu đạp máy khâu, cô nói, con hỏi ông ta làm gì? Không liên quan gì đến con cả.
Chắc chắn có liên quan đến con. Thiên Tứ nói, ông ta liên quan đến mẹ, liên quan đến mẹ, thì cũng liên quan đến con.
Nữ thợ may nói, con thật là phiền phức, không thấy mẹ đang phải chạy việc à? Mẹ không có tâm trí nói chuyện của ông ta với con, giờ ông ta cũng chẳng liên quan gì đến mẹ nữa, mẹ không muốn nhắc đến tên ông ta, cốc trà, lấy cốc trà cho mẹ.
Thiên Tứ đưa cốc trà vào tay mẹ, rồi cậu hạ thấp giọng nói khẽ vào tai nữ thợ may, không nói con cũng đoán ra rồi, Thiên Tứ cười khì, Tất Cương chính là bố, là bố của con.
Nữ thợ may như bị cái gì đó đâm phải, nụ cười gượng gạo trên mặt cô nhanh chóng bị thay thế bằng sự phẫn nộ, ông ta không phải bố con! Cô nói, con không có bố, không có là không có, không được tùy tiện kéo người nào đó về làm bố con, ông ta sao có thể tính là bố con chứ?
Đầu Thiên Tứ lắc qua lắc lại, cậu liếc mắt nhìn quả địa cầu đó, không nói gì, cậu ngồi cạnh máy khâu, liếc mắt nhìn cái tên người trên quả địa cầu: Tất Cương, mua năm 1965, tháng 9, tại đường Đào Hoa. Một lát sau, Thiên Tứ đọc lại dòng chữ đó, rồi cậu nói, đường Đào Hoa chắc là đường Đông Phong nhỉ? Trên đường Đông Phong làm gì có chỗ nào bán quả địa cầu? Chưa bao giờ thấy cửa hàng nào bán quả địa cầu cả.
Mẹ không biết. Nữ thợ may nói, con đừng ngồi đây làm phiền mẹ, đi vo gạo nấu cơm tối đi.
Thiên Tứ luôn phục tùng nữ thợ may, cậu cầm rá vo gạo đi đến cạnh chum gạo, lúc này cậu đột nhiên cười khì, nói, nếu con mà mang họ Tất thì hay quá, gọi là Tất Thiên Tứ, Tất Thiên Tứ, hay thật đấy.
Con dù không có họ cũng không mang họ Tất đó. Nữ thợ may nói, lo mà nhặt sạn cho tử tế, hôm qua con vo gạo kiểu gì, suýt làm mẹ gãy cả răng.
Bể nước ở ngoài phố, khi Thiên Tứ bưng rá vo gạo đi ra ngoài, hai bàn chân cọ qua cọ lại trên ngưỡng cửa, nữ thợ may ngẩng đầu nhìn chằm chằm cậu, nói, con lại bày trò gì nữa? Ngưỡng cửa sắp bị con cọ hỏng rồi. Thiên Tứ nói, cứ đi vo gạo là chân con lại ngứa. Nữ thợ may nói, ngứa chân cái gì, con là thích nghe cái tiếng kêu ken két quái dị đó thôi, con đúng là lắm tật xấu. Thiên Tứ lúc này quay đầu lại, nhìn nữ thợ may đang cáu kỉnh, mẹ giận cái gì? Cậu nói, con có bảo ông ta là bố con đâu, con chỉ nói, ông ta suýt chút nữa là thành bố của con thôi.
Mặc dù nữ thợ may có vẻ khó gần, lúc nào cũng như đang đề cao cảnh giác bảo vệ tổ quốc với mọi người. Về cuộc hôn nhân ngắn ngủi của nữ thợ may, người trong phố vẫn biết được ngọn ngành. Tất Cương từng là chồng của nữ thợ may, một giáo viên địa lý trường trung học vùng ngoại ô. Khi họ sống gần bến xe Nam Môn, có người từng nhìn thấy Tất Cương trong tiệm của nữ thợ may, nói ông ta nằm sấp trên bàn ủi để soạn bài, một người đàn ông gầy gò đeo kính, trông có vẻ nho nhã. Khách hàng của nữ thợ may đều biết mối quan hệ của cặp vợ chồng mới cưới không tốt, nhưng không biết không tốt ở điểm nào, nữ thợ may lại không chịu nói, họ liền đoán mò, đoán đủ thứ, chỉ là không ai ngờ tới việc Tất Cương bị thần kinh. Ai mà ngờ được một người tinh ý cẩn thận như nữ thợ may lại đi lấy một người bị thần kinh cơ chứ? Sau đó bóng dáng Tất Cương biến mất khỏi tiệm may, nữ thợ may sĩ diện, cô lừa người ta nói Tất Cương đi viện trợ cho nhân dân châu Phi rồi, nhưng một tin tức kinh ngạc và nực cười nhanh chóng lan truyền quanh khu bến xe Nam Môn, nói Tất Cương phát bệnh tâm thần ở sân bay Thượng Hải, ông ta xông vào hải quan, đòi đi họp Liên Hợp Quốc ở đâu đó tại Thụy Sĩ, nên bị bắt lại. Với tội danh nghiêm trọng như Tất Cương, vốn dĩ bắn bỏ cũng không quá đáng, nhưng vì ông ta bị bệnh não, nên cơ quan chức năng đã đưa ông ta vào bệnh viện tâm thần.
Đây đều là chuyện trước khi nữ thợ may chuyển đến phố chúng tôi, cô cứ tưởng chuyển nhà như vậy là xóa sạch được lịch sử không vẻ vang đó, thực ra làm gì có chuyện rẻ rúng thế, cô không chịu nói chuyện của mình, người khác sẽ nói thay cô, đây là truyền thống rất lâu đời ở phố chúng tôi. Tuy hai lỗ tai con người nhỏ bé, nhưng cũng không địch nổi mấy ngàn cái miệng, người này nói thế này, người kia nói thế kia, nên chuyện của Tất Cương cuối cùng truyền đến tai Thiên Tứ cũng chẳng có gì lạ.
Thiên Tứ là đứa trẻ hay để tâm sự, tâm sự của cậu không nói cho chúng tôi biết, chúng tôi cũng chẳng thèm muốn biết mấy cái tâm sự chó chết của cậu, từ năm mười ba tuổi, cậu bắt đầu âm thầm tìm kiếm Tất Cương, nữ thợ may thường đứng trước cửa nhà, réo tên Thiên Tứ, cô còn hỏi chúng tôi có thấy Thiên Tứ không, nói đứa con hỗn xược này, nó quăng rá vo gạo vào bể nước, người chẳng biết chạy đi đâu mất.
Thiên Tứ chạy đến bến xe Nam Môn ồn ào đông đúc rồi. Thiên Tứ xách chiếc túi vải mẹ thường dùng để đi chợ, giả vờ như sắp đi xa, trà trộn vào đám đông đang đợi xe, ánh mắt cậu luôn dõi theo nữ soát vé ở cửa vào. Nữ soát vé chắc khoảng năm mươi tuổi, hình như sắp nghỉ hưu, đứng đó lờ đờ uể oải. Lại còn thích đảo mắt nhìn người ta, cô ta cũng đảo mắt nhìn Thiên Tứ không ít lần, nhưng Thiên Tứ vẫn cố chấp nhìn chằm chằm cô ta. Thiên Tứ biết nữ soát vé đó là chị gái của Tất Cương.
Nữ soát vé đi về phía nhà vệ sinh, cô ta nhìn thấy Thiên Tứ đi theo. Thiên Tứ ở phía sau gọi cô ta bằng một giọng đầy đặn, cô, cô ơi! Nữ soát vé quay đầu lại, nhìn Thiên Tứ có chút phiền chán, cô ta nói, đứa trẻ này sao cứ đeo bám thế, ta đã bảo với cháu bao nhiêu lần rồi, ta không phải cô của cháu, ta không liên quan gì đến cháu cả.
Cô không phải cô ruột cháu, nhưng cô cũng coi là cô của cháu. Thiên Tứ không chịu bỏ cuộc, cứ đi theo cô ta, cậu nói, cháu không ảnh hưởng đến công việc của cô, chỉ cần cô nói cho cháu biết, Tất Cương đang ở đâu? Bây giờ ông ấy đang ở đâu?
Ta biết cháu là đứa trẻ được cô ta bế nuôi. Khóe miệng nữ soát vé lộ ra một nụ cười khinh bỉ, cô ta nói, cháu phải biết, cháu không liên quan gì đến Tất Cương, Tất Cương và cô ta đã ly hôn từ lâu rồi, cháu và cô ta bây giờ không liên quan gì đến nhà họ Tất chúng ta cả.
Cháu không cần quan hệ gì cả. Thiên Tứ nói, cô ơi cháu cầu xin cô, nói cho cháu biết ông ấy đang ở đâu, cháu chỉ cần biết ông ấy ở đâu thôi. Cầu xin cô nói cho cháu biết, cháu đã đến ba lần rồi, chẳng lẽ cô là người sắt đá sao?
Đừng tưởng tìm thấy ông ta là có lợi cho cháu. Nữ soát vé cuối cùng cũng nới lỏng, cô ta viết vội một địa chỉ lên một chiếc vé xe cũ, tức tối ném cho Thiên Tứ, cô ta nói, ta nói thật cho cháu biết, ông ta bị bệnh não, vừa mới từ bệnh viện tâm thần ra thôi.
Tôi không biết tại sao Thiên Tứ lại lôi kéo tôi cùng đến trấn Tháp. Hôm đó mẹ tôi bảo tôi đến nhà nữ thợ may lấy cái quần cho bà, nữ thợ may không có nhà, tôi nhìn thấy Thiên Tứ đứng bên cửa sổ ngẩn người. Tôi hỏi cậu, cậu đang ngẩn người cái gì thế? Cậu ấp úng một hồi, rồi lấy chiếc vé xe cũ đó ra cho tôi xem, cậu mô tả cho tôi nghe tòa tháp gạch thời Tống ở trấn Tháp đáng xem như thế nào, cậu bảo tôi đi cùng cậu, tôi nhất thời hồ đồ, liền đồng ý với cậu.
Trên chuyến xe liên tuyến đến trấn Tháp, Thiên Tứ coi tôi là bạn tâm giao, cậu kể chuyện mình đi tìm Tất Cương cho tôi nghe từ đầu chí cuối, tôi chẳng hề cảm kích, tôi nói, ông ta liên quan gì đến cậu? Tốn bao nhiêu công sức đi tìm một thằng điên, tôi thấy cậu cũng có bệnh đấy. Thiên Tứ cãi lại bảo, ông ấy không phải thằng điên, bị bệnh não không có nghĩa là thằng điên!
Thực ra Tất Cương không sống dưới chân tòa tháp gạch nổi tiếng đó. Đến nơi tôi mới phát hiện mình bị Thiên Tứ lừa, nhưng đã muộn rồi. Chúng tôi đã đến một nông trường của trường trung học, trong nông trường thì trồng đầy dưa chuột, cà chua, hái xuống là ăn được ngay, nhưng tâm trạng bị lừa rất tệ, khiến tôi chẳng còn chút khẩu vị nào, tôi vừa chửi bới vừa đi theo Thiên Tứ về phía căn nhà nhỏ bên ruộng dưa chuột, nghe thấy tiếng đài phát thanh phát tin tức quốc tế vọng ra từ trong nhà, phát thanh viên đang nói về Lebanon, người Hồi giáo, du kích gì đó. Tôi thấy bước chân vội vã của Thiên Tứ đột nhiên chậm lại, có thể thấy cậu là một kẻ nhát gan chính hiệu, khi đến gần cửa sổ căn nhà nhỏ, cậu thậm chí còn thở dốc, cậu còn nói, cậu đi trước đi, tôi đi theo sau cậu.
Chúng tôi nhìn thấy căn nhà nhỏ của Tất Cương qua cửa sổ, căn nhà được dựng tạm bợ, một phần tường dán bằng báo cũ, còn có những bức tường trơ ra những viên gạch và xi măng lộn xộn màu sắc khác nhau. Trong nhà có giường, bếp lò và một cái bàn, một người đàn ông gầy gò mặc chiếc áo may ô rách nát đang ngồi trước cái bàn đó, ông ta đang nghe đài, ông ta luôn đối diện với cửa sổ, tôi chắc chắn ông ta đã nhìn thấy chúng tôi, nhưng ông ta chẳng có lấy một phản ứng, như thể chúng tôi không phải là người mà là hai cành cây.
Tôi nghe thấy Thiên Tứ vẫn đang thở dốc, cậu còn dùng khuỷu tay thúc tôi, ý bảo tôi nói trước, tôi nghĩ không phải tôi đến tìm ông ta, bảo tôi nói cái khỉ gì chứ, nên tôi đẩy cậu lên phía trước, tôi nói, chẳng phải tìm thấy rồi sao? Cậu muốn làm gì thì làm đi, mau nói đi. Nhưng Thiên Tứ cứng đờ người nằm rạp trên bậu cửa sổ, một tiếng cũng không dám ho he. Tôi sốt ruột, nói, cậu cứ ở đây mà làm trò ngu đi, tôi đi xem tháp đây.
Đúng lúc này, Tất Cương bên trong lên tiếng, ông ta nói, đừng có đi xem tháp, xem thế nào thì nó cũng chỉ là cái tháp thôi, các cậu nên biết thế giới đang xảy ra chuyện gì, nghe tin tức hôm nay đi, Lebanon và Israel lại đánh nhau rồi, ta hỏi các cậu, các cậu đứng về phía nào?
Thiên Tứ hơi ngẩn người, ngay sau đó cậu thả lỏng ra, tự cho là thông minh hét lớn, tất nhiên là đứng về phía Lebanon rồi!
Sai rồi! Tất Cương đột nhiên bật cười, nói, bên nào cũng không được giúp, mỗi bên đánh năm mươi gậy, ta mà là Ai Cập thì ta sẽ ra mặt giải quyết chuyện này, ta sẽ xuất quân hàng không mẫu hạm, ta đố các cậu, giả sử Ai Cập xuất quân, tuyến đường tốt nhất để họ đến tiền tuyến Lebanon đi như thế nào?
Lần này Thiên Tứ ngây người, tôi tất nhiên cũng không biết, nhưng dù biết tôi cũng không muốn bị một bệnh nhân tâm thần đố qua đố lại. Chúng tôi đứng ngoài cửa sổ, nhìn Tất Cương trong nhà, phải thừa nhận đây là lần đầu tiên tôi gặp loại bệnh nhân tâm thần này, loại bệnh nhân tâm thần này khiến người ta cảm thấy mới mẻ, nhưng tôi vẫn không muốn bị ông ta đố qua đố lại, Thiên Tứ lại còn phạm tiện, cậu nói, nếu con nhìn quả địa cầu thì biết, không có quả địa cầu, con không biết.
Sau đó tôi nhìn thấy Tất Cương cúi người xuống, bê từ dưới gầm bàn ra một thứ. Là một quả địa cầu tự chế dán bằng báo, tuy thô sơ đơn giản nhưng những đường biên giới quốc gia tỉ mỉ và nét chữ mô phỏng in ấn khiến nó trông rất thuyết phục. Tôi từng có một quả địa cầu tiêu chuẩn, chẳng biết làm mất đâu rồi, Tất Cương đặt quả địa cầu tự chế cẩn thận lên bàn, ông ta nói, đây là ta tự vẽ theo trí nhớ, tỷ lệ sai số không quá năm phần trăm.
Tôi nhớ Thiên Tứ chính là lúc này bắt đầu run rẩy như bị sốt rét, cậu nhìn trừng trừng vào quả địa cầu trong nhà, tôi thấy cậu lại sắp nói những lời ngớ ngẩn gì đó, nhưng lần này môi cậu cũng run rẩy theo, kết quả chẳng thốt ra được lời nào.
Bạn học, ta đố cháu đây. Tất Cương xoay quả địa cầu một vòng, để phần Tây Á Đông Phi đối diện với Thiên Tứ, ông ta nói, ta đố cháu, hàng không mẫu hạm của Ai Cập làm thế nào để đến tiền tuyến Lebanon nhanh nhất?
Thiên Tứ nhìn chằm chằm quả địa cầu trong tay Tất Cương, cậu há hốc mồm, nhưng lại không nói được lời nào. Đột nhiên, hoàn toàn nằm ngoài dự đoán của tôi, tên nhóc vô dụng này hu hu khóc lên! Cậu há miệng, đột nhiên khóc lóc khó hiểu, rồi tôi nhìn thấy cậu quay người, đi về phía cổng nông trường của trường, đi được vài bước, cậu bắt đầu chạy như bay, cậu chạy như một thằng điên, bỏ mặc tôi lại bên ngoài căn nhà nhỏ.
Chuyến đi trấn Tháp hoang đường khiến tôi ghét cay ghét đắng Thiên Tứ, tôi vốn đã coi thường cậu ta, lần này lại càng có thêm vốn liếng để coi thường cậu ta hơn. Ngày hôm sau khi từ trấn Tháp trở về, tôi gặp Thiên Tứ trước cửa tiệm cắt tóc, cậu mặc chiếc tạp dề trắng của tiệm cắt tóc bước ra, muốn giải thích gì đó với tôi, tôi hoàn toàn không nghe cậu nói, tôi nói với cậu, từ nay về sau đứa nào chơi cùng cậu, đứa đó là đồ ngốc! Thiên Tứ như một cô gái, tội nghiệp cúi đầu, thấy tôi làm thật, vội vàng quay trở lại tiệm cắt tóc. Cậu không hề biện giải, vì cậu hiểu tôi không muốn nghe cậu biện giải.
Tôi nói được làm được, từ năm Thiên Tứ mười ba tuổi, tôi không chơi cùng cậu ta nữa. Tất nhiên nguyên nhân quan trọng hơn không nằm ở quyết tâm của tôi, mùa đông năm đó cả nhà tôi chuyển đến khu nhà tập thể của đơn vị bố tôi.
Cuộc sống sau này của Thiên Tứ tôi chỉ biết sơ qua, đều là do cô em gái nhanh mồm nhanh miệng của tôi kể cho. Tôi phải nói rõ là tôi không hề có chút đồng cảm nào với cuộc sống buồn tẻ của Thiên Tứ, đây là do cuộc sống bận rộn của tôi gây ra. Ai cũng biết Thiên Tứ không có bạn bè, tôi có rất nhiều bạn bè, mà thời gian trôi qua, Thiên Tứ cô độc chắc chắn sẽ ngày càng cô độc hơn, em gái tôi dù có thêm mắm dặm muối thế nào về hiện trạng của Thiên Tứ cũng không thể khơi dậy sự hứng thú của tôi. Điều duy nhất khiến tôi hứng thú thực ra là một chuyện không may, đó là cái chết bất thường của nữ thợ may. Em gái tôi kể với tôi rằng nữ thợ may khi về già, có một ngày thử mặc bộ quần áo liệm tự mình may cho người khác, một cánh tay vừa xỏ vào, người đã đột ngột tắt thở. Kiểu chết như thế khiến mọi người lưu lại ký ức sâu sắc về cuộc đời nữ thợ may. Bộ quần áo liệm đó cuối cùng cô tự mình mặc. Em gái tôi nói Thiên Tứ ngất lịm đi vì khóc tại đám tang của nữ thợ may, khiến hàng xóm láng giềng đều khen ngợi hiếu hạnh của cậu, nói nữ thợ may vẫn còn có phúc, không uổng công nuôi đứa con này, cũng có người nói Thiên Tứ khóc cho chính mình, nữ thợ may cả đời kín như bưng về thân thế của Thiên Tứ, cô đi rồi, bí mật đó cũng mãi mãi bị chôn vùi.
Độc giả thông minh chắc sẽ đoán ra một nhân vật quan trọng khác trong câu chuyện của Thiên Tứ chính là Tất Cương. Tất nhiên là Tất Cương, nhiều năm sau người già mất đi tư duy và sức lực này đến phố Cây Hương Xuân, tá túc trong lỗ cống của cây cầu đường sắt, vài người thu gom phế liệu tốt bụng đã cung cấp cơm thừa canh cặn cho ông ta, coi người già kỳ quặc này là thành viên của nhóm mình, họ sống trong lỗ cống suốt cả một mùa thu, trong thời gian này Thiên Tứ ngày nào cũng đạp xe đi ngang qua một lỗ cống khác, cậu biết trong lỗ cống bỏ hoang bên cạnh có một nhóm người vô gia cư sống ở đó, chắc chắn cậu đã từng nhìn thấy Tất Cương ngồi một mình trong đó, nhưng Thiên Tứ không thể nào nhận ra người già bẩn thỉu đó chính là Tất Cương.
Mùa đông năm đó đặc biệt lạnh giá, đợt rét đậm đã đuổi những người thu gom phế liệu đó về phía Nam ấm áp, nhưng không biết làm thế nào lại để Tất Cương ở lại phố Cây Hương Xuân. Chuyện nói ra có chút kỳ diệu, đêm hôm đó gió bắc gào thét, gió thổi tung một cánh cửa sổ nhà Thiên Tứ, Thiên Tứ từ trên giường bước xuống đóng cửa sổ, nhìn thấy một người giống kẻ lang thang đang ngồi trên ngưỡng cửa nhà mình, Thiên Tứ liền thuận miệng hét ra ngoài cửa sổ, đến lỗ cống đi, ở đó ấm. Cậu nhìn thấy kẻ lang thang quay đầu lại, kiểu ánh mắt lạc quan mà mông lung đó khiến cậu cảm thấy quen thuộc, người già nói, ta không lạnh, chỉ là hơi đói. Thiên Tứ nhìn thấy người già mở chiếc thùng giấy bên cạnh ra, sau đó màn kịch kỳ diệu mà tôi đã kể liền mở màn, người già ôm một vật tròn tròn đứng trước cửa sổ nhà Thiên Tứ, ông ta nói, đây là quả địa cầu thủ công, tỷ lệ sai số không quá năm phần trăm, chàng trai, cậu cho ta một bát cơm thừa, ta đưa quả địa cầu cho cậu.
Chúng ta hiện không cách nào mô tả cảm xúc của Thiên Tứ lúc đó, Thiên Tứ không phải là người giỏi biểu đạt nội tâm. Điều chúng ta biết chỉ là một sự thật này, từ đêm đông lạnh giá đó, Thiên Tứ đã cưu mang Tất Cương, tất nhiên hàng xóm phố Cây Hương Xuân đa số không biết cái tên Tất Cương, cách nói của họ là Thiên Tứ làm việc thiện, cưu mang một người già lang thang bị bệnh tâm thần. Trẻ con trong phố không hiểu chuyện, con của em gái tôi hôm đó chạy về nhà, nói với mẹ, chú Thiên Tứ giấu một lão điên trong nhà!
Tôi biết Thiên Tứ đã làm chuyện gì. Tuần trước tôi đến phố Cây Hương Xuân có việc, đi ngang qua cổng nhà Thiên Tứ quen thuộc. Cánh cửa gỗ nhà cậu được sơn lớp sơn dầu đỏ mới, một tờ giấy kẹp dưới lanh tô cửa: Coi chừng sơn. Tôi đứng trước cửa nhà cậu do dự một lát, tính tò mò cuối cùng đã chiến thắng lễ nghĩa văn minh, tôi đi đến trước cửa sổ, nhìn qua ô cửa sổ khép hờ vào bên trong, phải nói là tôi gặp may, vừa nhìn một cái đã thấy một người già đang ngồi trên ghế mây, mặc bộ đồng phục do nhà máy của Thiên Tứ phát, trên đầu đội một chiếc mũ len, trong tay cầm một chai sữa Wowaha trẻ con thích. Ông ta đang xem tivi. Mặc dù đã nhiều năm trôi qua, tôi vẫn nhận ra từ ánh mắt bình thản và lạc quan đó, chính là Tất Cương ở trấn Tháp.
Cố gia của nữ thợ may hiện đang có hai người đàn ông sinh sống, mùi đặc trưng của vải bông đã biến mất, chiếc máy khâu đó không còn nữa, những bộ quần áo, quần dài trên tường, trên móc treo cũng biến mất, căn phòng bên trong lại trông lộn xộn hơn trước, tôi theo phản xạ tìm kiếm quả địa cầu đó khắp nơi, đột nhiên phát hiện ra món bảo bối mang màu sắc huyền thoại kia đang ở phía sau người già, chiếc ghế mây và cơ thể ông ta đã che khuất nó. Đúng lúc này Tất Cương phát hiện ra tôi, đối với một người nhìn trộm qua cửa sổ, ông ta không có chút ác ý nào, ông ta chỉ vào tivi nói với tôi, người Mỹ lại sắp đánh Nam Tư rồi, ta biết thừa bán đảo Balkan cứ ba năm lại đánh trận một lần, lại để ta đoán trúng rồi!
Tôi quên mất mình đã trả lời Tất Cương như thế nào, có lẽ tôi đã không bắt chuyện với ông ta. Chuyện của bản thân tôi còn bận không xuể, ai mà quản mấy chuyện vặt vãnh này chứ. Tôi mải đi làm việc của mình, khi tôi đạp xe ngang qua nhà máy hóa chất, một bóng dáng quen thuộc đạp xe vút qua bên cạnh tôi, người đó chính là nhân vật chính của câu chuyện này, Thiên Tứ. Tôi nhìn thấy trên ghế sau xe đạp của cậu chở theo một bình gas, cậu không nhìn thấy tôi. Cậu không chào tôi. Tôi không dám chắc nếu tôi gọi cậu lại thì thái độ của cậu với tôi sẽ ra sao, bây giờ chúng tôi không những không thể coi là bạn bè, mà ngay cả hàng xóm láng giềng cũng không phải. Tôi nhìn bóng lưng đó vội vã xa dần, không nhịn được mà bật cười thành tiếng, nếu tôi thừa nhận lý do tôi bật cười chắc độc giả sẽ ghét tôi, nhưng lúc đó tôi thực sự đã cười, điều này không phụ thuộc vào ý chí của con người, một người từ nhỏ đã khiến người ta bật cười, lớn lên vẫn khiến người ta bật cười, giống như những người thân kỳ lạ đó của Thiên Tứ, mặc dù trông rất giống người thân, nhưng rốt cuộc họ vẫn đến một cách khó hiểu.
