Cha tôi có lẽ là một cái thai câm. Sự trầm mặc kiệm lời của ông đã bao phủ ngôi nhà tôi bằng một lớp chướng sương suốt nửa thế kỷ. Trong nửa thế kỷ ấy, tôi sinh ra, lớn lên, bừng nở rồi già cỗi. Khí huyết của người-cây-Phong-Dương-Thụ nơi cha vẫn tiếp nối trong người tôi, có lẽ tôi cũng là một cái thai câm. Tôi cũng trầm mặc kiệm lời. Tôi tuổi Dần, năm mười chín tuổi tôi rời nhà đến thành phố, hồi tưởng lại những năm tháng thiếu niên xưa cũ, tôi mới giống làm sao một con hổ con phủ phục dưới mái hiên nhà cha, toàn thân sáng rực ánh xanh, rình rập lớp chướng sương theo tháng ngày trôi nổi, ngày càng dày đặc trong nhà, dưới lớp sương ấy là tám người thân còn sót lại của gia đình chúng tôi đang sinh sống.

Mùa đông năm ngoái, tôi đứng dưới một cột đèn đường trong thành phố để nghiên cứu cái bóng của chính mình. Tôi nhận ra rằng điều này sẽ trở thành một thói quen nảy sinh và lan tràn trên người tôi. Ánh đèn thành phố thường là màu trắng tuyết tĩnh lặng. Tôi phát hiện ra cái bóng của mình loang ra trên vỉa hè xi măng một cách ngang ngược và kỳ quái, giống như một đám sậy trong gió, lúc đó tôi bị cái bóng truy đuổi, hai tay chồm tới trước, vịn lấy cột đèn neon cao áp kia. Ngoái đầu lại nghiên cứu cái bóng trên mặt đất, tôi thấy mình đã vẽ nên bức chân dung của một kẻ đào vong ngay giữa thành phố đêm khuya.

Một nỗi hoảng loạn bẩm sinh khiến tôi ôm đầu chạy trốn. Tôi giống cha. Tôi chạy suốt dọc con phố đêm khuya mê hoặc, cái bóng của cha gào thét đuổi theo sau tôi, đó là một kiểu truy đuổi bằng tĩnh lực vượt lên trên vật chất. Tôi hiểu, lần chạy trốn đó của tôi chính là một cuộc đào vong.

Tôi đặc biệt chú trọng những trải nghiệm kỳ lạ kiểu này, chúng luôn liên quan đến hồi ức. Tôi nhớ lại khi xưa có rất nhiều buổi hoàng hôn, cha đứng trước giường sắt của tôi, một tay vuốt ve mặt tôi, một tay ấn lên vầng trán già nua của ông, quay đầu nhìn chằm chằm vào cái bóng người biến ảo trên mặt đất, cứ thế nhiều năm trôi qua, tôi lớn lên đến hai mươi sáu tuổi.

Các người là những người bạn tốt của tôi. Tôi đã nói với các người rồi, tôi là con trai của cha tôi, tôi không tên là Tô Đồng. Tôi có rất nhiều thói quen di truyền từ cha được triển khai nơi thành thị, giống như một lá cờ tang trắng cắm trước mặt các người. Tôi thích nghiên cứu cái bóng của chính mình. Mùa đông năm ngoái, sau khi uống rượu trắng cùng các người, tôi làm đổ một lọ mực đỏ, vẽ tám người thân của mình lên tường. Tôi còn viết một bài thơ định kẹp vào cuốn sách lịch sử lưu lại từ thời thiếu niên. Đó là một bài thơ tự bạch lảm nhảm không rõ chữ nghĩa. Trong thơ, tôi mơ tưởng về những năm tháng huy hoàng trước kia của gia tộc mình, mơ tưởng về sợi dây tai họa đen đỏ vắt ngang dòng máu này. Có rất nhiều kiểu bắt đầu và kết thúc đan xen xuất hiện. Cuối cùng tôi òa khóc nức nở, tôi liều mạng bôi mực đỏ lên giấy, bôi đến mức bài thơ không còn nhận ra chữ nghĩa nữa. Tôi nhớ vài câu đầu tiên viết cực kỳ khó khăn:

Quê cũ Phong Dương Thụ của tôi chìm đắm nhiều năm, chúng tôi đào vong đến đây chính là những con cá đen lưu lạc, con đường trở về vĩnh viễn lạc lối.

Bây giờ các người có đẩy cửa nhà cha tôi ra, cũng chỉ thấy cha và mẹ tôi, sáu người thân còn lại của tôi không có ở nhà. Họ vẫn đang ở bên ngoài, giống như những con cá đen lội bùn lưu lạc. Họ vẫn chưa tới được ngôi nhà gỗ kia.

Cha tôi thích cỏ khô. Trên người ông quanh năm suốt tháng tỏa ra hương thơm cỏ khô thuần hậu, chắc nịch. Trong nếp nhăn làn da ông sinh sôi loại hương thơm cỏ khô ấy. Người trên phố vào hai mùa xuân thu luôn thấy ông gánh hai sọt cỏ khô từ ngoại ô trở về, chao đảo đào vong vào cổng nhà tôi. Những đống cỏ khô màu vàng nâu, mềm mại, đáng yêu kia được xếp thành đống để trong nhà chính và căn phòng nhỏ tôi từng ở, cha thường nằm trên đống cỏ, lớn tiếng nguyền rủa người mẹ gầy gò của tôi.

Tôi không thể giải thích sự quyến luyến của một người đối với cỏ khô, cũng như không thể giải thích đạo lý luân thường. Truy tìm huyết thống của mình, cố cư của gia tộc chúng tôi có lẽ đã từng có loại cỏ khô này, tám người thân của tôi có lẽ đều đầu thai chào đời trên đống cỏ khô ở cố cư, mang theo ký ức đặc thù này. Cha đối mặt với đống cỏ khô có thể biến mình thành một thầy phù thủy. Ông chộp lấy một nắm cỏ khô, nhìn chằm chằm dưới ánh tà dương, liền ngửi thấy hơi thở của những người thân đã khuất.

Tổ mẫu Tưởng Thị, tổ phụ Trần Bảo Niên, con cả Cẩu Tể, người đàn bà nhỏ Hoàn Tử, tất cả thoát thai ra từ hình ảnh đống cỏ khô ấy.

Nhưng tôi không có duyên diện kiến những người thân đó. Tôi đã nói cha có lẽ là một cái thai câm.

Khi tôi muốn biết chúng ta đều là một mắt xích trên vòng lặp sinh sôi nảy nở của nhân loại, lòng tôi tràn đầy nỗi buồn ngọt ngào, tôi muốn tìm hiểu nguồn gốc dòng máu của mình, tôi từng quấn lấy mẹ hỏi chuyện tổ tiên. Nhưng mẹ tôi không biết, bà không phải người làng Phong Dương Thụ. Bà nói: "Con đi hỏi ông ấy đi, đợi lúc ông ấy uống rượu." Cha tôi sau khi say rượu thì tĩnh lặng lạ thường, ông thường ngủ cùng mẹ sau khi say. Những đêm như thế, ánh mắt hơi đỏ của cha xa xăm mà thần bí, ông vươn cánh tay ôm lấy mẹ tôi, đôi môi nồng nặc mùi rượu dán vào tai tôi, chậm rãi nhả ra cái tên của những người thân ấy: Tổ mẫu Tưởng Thị, tổ phụ Trần Bảo Niên, con cả Cẩu Tể, người đàn bà nhỏ Hoàn Tử. Ông còn lặp đi lặp lại nói: "Năm 1934. Con có biết không?" Sau đó ông lại lớn tiếng nói với tôi, năm 1934 là một năm tai họa.

Năm 1934.

Con có biết không?

Năm 1934 là một năm tai họa.

Có một thời gian, cuốn sách lịch sử của tôi đánh dấu đầy cái năm 1934. Năm 1934 bùng phát ánh sáng màu tím mạnh mẽ bao vây suy nghĩ của tôi. Đó là thời đại xa xôi không còn tồn tại nữa, đối với tôi cũng là một vòng tuổi của cây cổ thụ, tôi có thể ngồi trên đó, ôn lại những thăng trầm nhân gian năm 1934. Tôi ngồi trên đó, trước hết sẽ nhìn thấy tổ mẫu Tưởng Thị của tôi nổi lên từ lịch sử.

Đôi chân gầy guộc thon dài của Tưởng Thị cắm chặt trong một mảnh ruộng lúa thanh lạnh đục ngầu không nhúc nhích. Đó là bức tranh về đầu xuân và người vợ nông dân. Tưởng Thị mặt đầy bùn đất, gò má cao vút, cúi đầu lắng nghe tiếng đứa trẻ trong bụng. Bà cảm thấy mình giống như một ngọn núi hoang, sau khi bị đàn ông đốn hạ rồi trồng lên từng cây con cái. Bà nghe thấy tiếng đứa trẻ như thể gió đang thổi mình, thổi một ngọn núi hoang.

Ở quê cũ Phong Dương Thụ của tôi, ngày xuân đến rất sớm, ánh mặt trời trắng nguyên sơ chảy dọc theo địa hình đồi núi, sưởi ấm từng chút một nhóm lao công trong ruộng nước. Tổ mẫu Tưởng Thị là nữ lao công độc nhất của nhà địa chủ Trần Văn Trị. Nữ lao công suốt ngày ngâm mình trong những cánh đồng lúa nước kéo dài hơn mười dặm của nhà Trần Văn Trị, cắm xuống ít nhất một vạn gốc mạ. Bà luôn cảm nhận được sự tồn tại của tòa lầu gạch đen ở sườn đồi đông bắc, sau lưng bà có một mảnh nhỏ ánh mặt trời bị nhuộm đen đang nhấp nhô lên xuống. Hình bóng đứng trên tòa lầu gạch đen phía xa chính là Trần Văn Trị. Ông nhìn thấy Tưởng Thị qua một chiếc ống nhòm Nhật Bản. Đầu xuân năm đó, Tưởng Thị mặc chiếc yếm tròn vải đỏ, phía sau lộ ra tấm lưng gầy guộc tinh anh như đàn ông. Trên tấm lưng có một làn sương ấm áp bền bỉ tỏa ra, cảnh xa mờ ảo, Trần Văn Trị không ngừng dùng tay áo lau ống kính ống nhòm. Động tác của nữ lao công kỳ diệu, dựa vào đôi tay dài đôi chân dài của bà mà cắm mạ như bay, cắm trông rất thuận mắt. Trần Văn Trị kinh ngạc trước công phu cấy lúa của Tưởng Thị, suốt cả buổi sáng, ông đều rình rập nhất cử nhất động của Tưởng Thị trên tòa lầu gạch đen, khuôn mặt dao cắt tái nhợt tràn đầy vẻ si mê. Sau buổi trưa, Tưởng Thị bước ra khỏi ruộng nước, bà khoác chiếc áo vải lên vai, tay cầm hai nắm mạ đang nhỏ nước, đi lạch bạch trong đám lao công, chiếc yếm đỏ của bà phồng lên đầy sức sống, ngay cả trong ống nhòm, địa chủ Trần Văn Trị cũng nhìn ra Tưởng Thị đã mang thai.

Đàn bà tổ tiên tôi đều cực giỏi sinh đẻ. Năm 1934, tổ mẫu Tưởng Thị lại mang thai một lần nữa. Cha tôi đang khát khao chào đời, còn tôi phủ phục nơi cửa hang phía bên kia lịch sử nhìn họ. Đây chính là hình thức sợi xích nhân loại khoác lên người tôi.

Trong trí tưởng tượng của tôi về cuộc sống những năm đầu ở làng Phong Dương Thụ, luôn sừng sững tòa lầu gạch đen đó. Tòa lầu gạch đen có tồn tại hay không chẳng quan trọng, quan trọng là nó đã trở thành một biểu tượng của sự im lặng, xuất hiện cùng tổ mẫu Tưởng Thị, hay nói cách khác, tòa lầu gạch đen chỉ là một tấm phông nền mà tổ mẫu Tưởng Thị đưa cho tôi, khơi gợi trí tưởng tượng lộng lẫy của tôi.

Tất cả những di lão họ Trần từng gặp Tưởng Thị đều nói với tôi, bà là một người đàn bà xấu xí. Bà không có loại yếm tròn vải đỏ đó, bà không có bộ ngực mà người vợ nông dân đội lên chiếc yếm tròn vải đỏ.

Tổ phụ Trần Bảo Niên mười tám tuổi cưới người đàn bà chân dài ở Tưởng Gia Vu này. Họ bái thiên địa kết duyên vào mùng ba tết. Người Phong Dương Thụ tụ tập ở từ đường họ Trần uống ba nồi cháo đậu đỏ mỡ lợn lớn. Trần Bảo Niên cũng vây quanh nồi sắt uống, trong sự chờ đợi nóng lòng khó nhịn của ông, một chiếc kiệu tre đỏ từ từ đến. Trần Bảo Niên mặt mày đỏ gay, ném vỡ bát cháo hoan hô: "Cái chỗ đó của Trần Bảo Niên có nơi để ở rồi!" Thế nên tổ mẫu Tưởng Thị là bước ra khỏi kiệu tre đỏ trong tiếng cười vang của người Phong Dương Thụ. Tưởng Thị cũng nghe thấy tiếng hoan hô của Trần Bảo Niên. Trần Bảo Niên dắt bàn tay cứng đờ đẫm mồ hôi của Tưởng Thị đi về phía từ đường, ông phát hiện người đàn bà Tưởng Gia Vu bị khăn vải đỏ che mặt kia cao hơn mình một cái đầu, ánh mắt trượt xuống cuối cùng dừng lại trên đôi chân của Tưởng Thị, đôi chân đi giày thêu ấy to lớn chắc nịch, hình chữ bát dẫm bước đầy ngơ ngác trên tông từ họ Trần. Trong lòng Trần Bảo Niên mọc ra một cây cỏ đuôi chó xám xịt, khi quỳ lạy thiên địa trước tượng tổ tông, ông thỉnh thoảng lại co những ngón tay sắc nhọn, cấu mạnh vào bàn tay người đàn bà chìa ra cho mình. Trần Bảo Niên làm việc này với vẻ mặt bình thản, nghiêng tai lắng nghe tiếng người đàn bà.

Người đàn bà chỉ phát ra những tiếng rên rỉ mơ hồ từ sâu trong cổ họng, đồng thời Trần Bảo Niên ngửi thấy từ trên người bà một mùi tanh của gia súc.

Đây là một màn trong lịch sử gia tộc tôi sáu mươi năm trước, đến tận nay vẫn đáng để dư vị. Truyền thuyết kể rằng tổ phụ Trần Bảo Niên là rời nhà lên thành phố mưu sinh sau bảy ngày cưới. Trên vai Trần Bảo Niên quấn hai vòng mây tre xanh loại tốt, chao đảo đi qua làng Phong Dương Thụ lúc rạng đông. Trên đường, ông ăn ngấu nghiến đống trứng luộc trong túi, ăn mãi đến tận trấn Mã Kiều.

Một đám thợ thủ công các loại mở chợ sớm trong trấn nhìn thấy Trần Bảo Niên hớt hải vội vã, quần dài vải xanh hở toang hoác cửa nhà, lộ ra chiếc quần lót vải hoa đầy dấu vết bên trong, bộ dạng không biết xấu hổ. Có người gọi: "Trần Bảo Niên, đóng cửa nhà ngươi lại đi." Trần Bảo Niên nói chó bắt chuột lo chuyện bao đồng, cửa nhà mở toang ra vào cho tiện. Ông ném vỏ trứng vào đầu người ta, hùng hục đi qua trấn Mã Kiều. Từ đó người trấn Mã Kiều cứ nhắc đến Trần Bảo Niên là sẽ ôn lại sáng tác dân gian mà ông để lại.

Bảy ngày chốt cửa sống trong nhà là những ngày đen tối mịt mù. Ngày thứ bảy, cửa mở ra, người đàn bà Tưởng Gia Vu sau khi cưới đứng ở cửa hắt một chậu gỗ nước về phía làng Phong Dương Thụ. Đàn bà Phong Dương Thụ sau đó ùn ùn kéo đến như ong vỡ tổ vào tổ trạch nhà tôi, vây quanh Tưởng Thị vo ve kêu la. Họ nhìn thấy ô cửa sổ hướng nam bị Trần Bảo Niên chết tiệt đóng đinh bằng ván gỗ. Tổ trạch nhà tôi u ám ẩm ướt. Tưởng Thị ngồi xuống mép giường, đôi mắt nhìn chằm chằm mọi người rất sáng. Mùi vị gia súc trên người bà tràn ngập cả căn nhà. Bà sợ hãi chuyện trò, rất thô lỗ kẹp một món đồ bằng tre giữa hai đầu gối ủ mưu làm việc. Đàn bà nhìn kỹ món đồ tre đó là cái "vợ tre" do Trần Bảo Niên đan, hóa ra cái vợ tre bộ ngực to ấy là ngủ ở góc giường. Tưởng Thị đột nhiên cười với mọi người, cắn chặt đôi môi dày, rút một sợi nan từ trên đầu vợ tre ra, rút càng dài, cái đầu vợ tre từ từ tuột rơi xuống đất. Mười ngón tay Tưởng Thị gầy gò có lực, làm việc nhanh nhẹn, ngay từ đầu đã để lại ấn tượng sâu sắc cho người Phong Dương Thụ.

"Chồng cô là thợ tre giỏi. Thợ tre giỏi thì cạp quần béo, tiền đồng trong lưng rơi khắp nơi." Đàn bà Phong Dương Thụ đều nói với Tưởng Thị như vậy.

Tưởng Thị ngồi trên giường hồi tưởng Trần Bảo Niên, người thợ tre giỏi này. Tay ông bị dao tre mài thành dao tre, khi chạm vào bà nhẫn nhịn cái cảm giác cắt xé đau đớn ấy, trong lòng bà nghĩ bà chính là một bó nan tre bị Trần Bảo Niên mang tới chặt chặt gọt gọt. Những con đàn bà chó chết Phong Dương Thụ, các người có biết Trần Bảo Niên còn là một tiểu tiên nhân biết xem bói cho đàn bà không? Ông nói đàn bà Phong Dương Thụ mười năm sau sẽ chết hết sạch sành sanh, người đàn bà ông cưới từ Tưởng Gia Vu về sẽ là một ngôi sao tai họa chiếu sáng lịch sử Phong Dương Thụ.

Trần Bảo Niên chưa từng đọc "Ma Y Thần Tướng". Ông có sự nhạy cảm sắc bén kinh ngạc đối với tướng mạo đàn bà, bắt nguồn từ một sự mặc khải thần bí và kinh nghiệm sống. Trước kia, mỗi khi gặp người đàn bà mặt tròn mông béo là ông lại mắt đỏ ngầu đuổi theo không rời, chơi chán mới về. Đêm đầu tiên sau khi cưới, ánh trăng như nước chảy vào tổ trạch nhà tôi, ông cưỡi trên người Tưởng Thị cúi nhìn khuôn mặt bà, không ngừng thở dài than ngắn. Bàn tay dao tre của ông chặt chém khuôn mặt đang say ngủ của Tưởng Thị. Đôi gò má cao vút của bà bị bàn tay dao tre của Trần Bảo Niên mài ra những tia máu.

Tưởng Thị luôn đau đớn tỉnh giấc, bàn tay Trần Bảo Niên ấn trên mặt bà giống như một lá bùa nặng nề thấm sâu vào tâm hồn bà. Bà liều mạng muốn lật ông xuống, nhưng Trần Bảo Niên ngồi bất động, như thầy phù thủy dần đi vào cõi ma. Bà nhìn thấy con ngươi người đàn ông này rất sâu, sâu thẳm bên trong mây loạn cuộn thành biển. Người đàn ông trầm giọng nói với bà:

"Cô là sao tai họa."

Bảy đêm khuya đó Trần Bảo Niên lặp lại lời tiên tri của mình.

Tôi từng đến thành phố đồ tre cũ ở hạ lưu sông Trường Giang, dọc theo bức tường thành cũ nát tìm kiếm di chỉ cửa hàng đồ tre Trần Ký. Thành phố này giờ đây đã sớm không còn mùi hương tre nứa tràn ngập đất trời và hơi thở làng quê lắt nhắt. Tôi đeo chiếc túi vải bố đỏ đứng trong bóng râm tường thành, ánh mắt giống như những sợi dây sắn dại rủ xuống quấn lấy mặt đường đá ma và người đi đường. Các người là những ông già bà lão tóc bạc trắng, có ai từng gặp tổ phụ Trần Bảo Niên của tôi không?

Tổ phụ Trần Bảo Niên chính là nghe tin Tưởng Thị mang thai lần thứ tám ở thành phố đồ tre. Cậu thiếu niên chạy việc đi nông thôn thu gom nan tre nói với Trần Bảo Niên, vợ ông lại có rồi, bụng to thế này này. Trần Bảo Niên hít một hơi như bị đau răng hỏi, rốt cuộc to bao nhiêu? Cậu thiếu niên chỉ vào cửa hàng dầu mè bên cạnh nói, to như cái nồi ép dầu ấy. Trần Bảo Niên nói, tám tháng rồi nhỉ? Cậu thiếu niên nói mấy tháng phải hỏi chính ông, ông về càn quét một cái là bách phát bách trúng, một khẩu súng lục bách phát bách trúng. Trần Bảo Niên cuối cùng cười quái dị một tiếng, cảm thán lầm bầm con đàn bà chó chết đó khí huyết thật vượng nhỉ.

Tôi hình dung Trần Bảo Niên trong khoảnh khắc đã từng hoang mang vì đàn bà và sinh nở. Xưởng đồ tre của ông bị ánh sáng huyết thống đàn bà của Tưởng Thị chiếu sáng, ghế tre, chiếu tre, giỏ tre, mẹt tre treo trên tường, treo trên xà, chất trên đất cùng lúc rung động, truyền dẫn những tiếng gọi hồn hậu của đàn bà và trẻ nhỏ đập vào thần kinh ông. Cảnh tượng sinh nở của đứa con cả Cẩu Tể mà Trần Bảo Niên từng chứng kiến liệu có tái hiện trước mắt không? Tổ mẫu Tưởng Thị của tôi từng là một người mẹ nguyên thủy không chút kinh nghiệm. Bà nằm ngửa trên đống cỏ khô vàng óng trong tổ trạch, khuôn mặt vàng vọt đầy vẻ nghiêm nghị, hai tay nắm chặt một nắm cỏ khô. Trần Bảo Niên dựa vào mép cửa, ông nhìn đống cỏ khô trong tay Tưởng Thị bị bóp ra những giọt nước màu vàng, cảm thấy toàn thân hư nhược run rẩy không thôi, tinh khí trống rỗng, mà trong mắt Tưởng Thị nhảy nhót một ngọn lửa, ngọn lửa đó trong suốt quá trình sinh nở cháy từ đầu đến cuối, cho đến khi Cẩu Tể oa oa rơi vào đống cỏ khô. Cảnh tượng này trang nghiêm sinh động như mặt trời lặn bên sông. Trần Bảo Niên tận mắt nhìn thấy lũ chuột nhà mà mấy đời nhà họ Trần nuôi nhảy ra từ khắp các góc nhà, vây quanh đống cỏ khô tanh hôi nhảy múa hát ca, người đàn bà của ông mang vẻ mặt mỉm cười, đầy tôn kính gửi lời chào đến lũ chuột nhà thần bí.

Năm 1934, tổ phụ Trần Bảo Niên của tôi vẫn luôn ăn chơi đàng điếm trong thành phố này, chuyên tâm phát đạt, không hề về quê cũ Phong Dương Thụ của tôi. Khi tôi tìm thấy di chỉ cửa hàng đồ tre Trần Ký trong một con ngõ nhỏ trăm năm cũ nát thì màn đêm đã buông xuống, ánh đèn đường hoàng hôn cũ kỹ lại chiếu sáng một người Phong Dương Thụ, tôi ngơ ngác nhìn quanh, tòa lầu gỗ đó chắc hẳn đã chìm sâu vào lịch sử, liệu tôi còn có thể tìm thấy dấu chân lãng đãng của tổ phụ Trần Bảo Niên trong thành phố đồ tre nửa thế kỷ trước không?

Trong số những người thân đã khuất của tôi, Cẩu Tể con cả nhà họ Trần đứng nổi bật trong lịch sử gia đình chúng tôi với hình ảnh một thiếu niên nhặt phân. Sự huy hoàng của Cẩu Tể bùng phát rực rỡ vào năm 1934. Năm nay cậu mười lăm tuổi, tứ chi lại thon dài như Tưởng Thị, tướng mạo cậu giống như con khỉ thông minh lanh lợi.

Người quê cũ Phong Dương Thụ thích nuôi chó. Khi đàn chó cô đơn chúng tụ tập thành đàn đi dã ngoại, bài tiết phân chó đen bóng trên những con đường làng xiêu vẹo. Con cả Cẩu Tể cả ngày đeo sọt tre đuổi theo đàn chó, bận rộn thu gom phân chó. Phân chó dù có trốn trong bụi cỏ cách xa vài dặm cũng không thoát khỏi đôi mắt sắc bén và khứu giác nhạy bén của Cẩu Tể.

Điều này bắt đầu từ năm 1934. Tổ mẫu Tưởng Thị nói với Cẩu Tể, con nhặt đầy một sọt tre phân chó rồi tìm đến nhà có ruộng, một sọt tre phân chó có thể đổi được hai đồng tiền đồng, họ mới thích dùng phân chó bón ruộng đấy. Gom đủ tiền đồng mẹ mua cho con đôi giày cao su để đi, đến mùa đông bàn chân nhỏ của con có thể ấm áp rồi. Cẩu Tể thương cảm nhìn đôi chân trần nhỏ bé của mình một lúc, ngẩng đầu cười với mẹ đang đẩy cối xay nghiền cám. Ánh nhìn của mẹ xuyên qua lỗ cối xay sâu thẳm, theo cám xay xuống lăn lộn đau đớn. Cẩu Tể ngửi thấy những hạt cám vàng vàng đen đen đó tỏa ra một hương thơm lạnh nhạt. Đôi giày cao su ấm áp đó đột nhiên phóng đại trong ảo giác của cậu, cậu vui sướng treo thân mình trên cối xay đá của mẹ, hét lớn một tiếng: "Để cha mua một đôi giày cao su về nhà!" Tưởng Thị nhìn con trai như một con quay xoay tròn trên cối xay, bàn tay đẩy cối lại dừng không được như bị ma ám. Trong cơn mê hoặc, Tưởng Thị vỗ vào mông con trai, lẩm bẩm nói: "Con đi nhặt phân chó đi, nhặt phân chó rồi mới có giày cao su để đi." "Đợi đến mùa đông tuyết rơi còn đi nhặt không?" Cẩu Tể hỏi. "Đi. Tuyết rơi trên đất trắng, phân chó liếc mắt là nhìn thấy ngay."

Sự huyễn tưởng về một đôi giày cao su khiến năm 1934 của Cẩu Tể trôi qua bận rộn mà sung túc. Cậu đã thực hiện một cuộc nổi loạn đối với tổ mẫu Tưởng Thị. Tiền đồng kiếm được từ bán phân chó không giao cho Tưởng Thị mà bỏ vào một cái hộp gỗ. Cẩu Tể che mắt thiên hạ giấu cái hộp gỗ vào trong lỗ tường, đuổi đi một đám chuột nhà thần bí. Đôi khi ngủ đến nửa đêm Cẩu Tể đứng dậy từ ổ cỏ, nhón chân bước qua thân thể người nhà nằm ngang dọc hai bên để quan sát cái hộp gỗ đó. Trong bóng tối, khuôn mặt nhỏ nhắn của Cẩu Tể mê ly động lòng người, cậu không nhịn được khuấy động đống tiền đồng đó, tiền đồng lanh lảnh vang lên tĩnh lặng. Khi tình cảm dạt dào, Cẩu Tể sẽ thở dài một tiếng như người già, suy nghĩ bay bổng. Cả một hộp tiền đồng chiếu sáng thiếu niên nông thôn này bằng ánh sáng vàng óng.

Nhìn lại lịch sử gia đình tôi, tai họa năm 1934 cũng giáng xuống đầu con cả Cẩu Tể. Cái hộp gỗ đó đột nhiên mất tích vào một buổi sáng nào đó. Sau khi móng tay của Cẩu Tể đào nát bấy trong lỗ tường, cậu biến thành một con chó điên nhỏ. Cậu trói mấy đứa em nhỏ thành một túm, vung roi tre tra tấn chúng để ép hỏi tung tích cái hộp gỗ. Tổ trạch nhà tôi tràn ngập tiếng khóc la của lũ trẻ, kinh động cả ngôi làng. Tổ mẫu Tưởng Thị nghe tin từ ngoài đồng chạy về, nhìn thấy hành động tàn khốc Cẩu Tể tra tấn các em. Ánh mắt bạo ngược hoang dã của Cẩu Tể khiến Tưởng Thị toàn thân run rẩy. Đó có phải là một lá bùa chú mà Trần Bảo Niên nhét vào lòng bà không? Tưởng Thị lập tức liên tưởng khí chất con người tràn ngập ác hành. Như nhật nguyệt vận hành tự nhiên hàm tiếp. Bà nghiêng người dựa vào cửa nhìn quanh các con mình, lại một lần nữa hoài nghi mình là cái cây, mang trong mình cái tổ trống, chao đảo trong mưa gió bốn phương.

Sau khi hộp gỗ mất tích, nhà tôi bao phủ bởi một bầu không khí đau thương u ám. Cẩu Tể cả ngày ngồi trong đống cỏ khô ở góc nhà giám sát ngôi nhà này của mình. Cậu dường như nghe thấy hộp tiền đồng đó lanh lảnh vang lên ở nơi nào đó bí ẩn trong tổ trạch. Cậu nghi ngờ người nhà giấu cái hộp gỗ. Có mấy lần Tưởng Thị cảm nhận được ánh mắt con trai quét qua, bướng bỉnh dừng lại trên khuôn mặt mệt mỏi của bà, dường như có một mũi gai đâm đau Tưởng Thị.

"Con không đi nhặt phân chó nữa à?"

"Không."

"Con là nhất định phải có đôi giày cao su đó đúng không?" Tưởng Thị đột nhiên lao tới túm lấy tóc Cẩu Tể nói con qua đây con sờ thử đứa em bảy tháng trong bụng mẹ này, mẹ không cần nó nữa, tiết kiệm tiền mua giày cao su cho con, con nắm chặt nắm đấm lại đấm mạnh vào bụng mẹ, đấm mạnh vào đi.

Tay Cẩu Tể chạm vào vùng bụng quanh năm nhô lên như vách đá của Tưởng Thị. Cậu nhìn thấy khuôn mặt mẹ vì kích động mà đỏ bừng tím tái lao tới phía mình, bà nở nụ cười hiếm hoi kéo tay cậu nói Cẩu Tể đấm đi đấm chết đứa em mẹ mua giày cao su cho con đi. Sự cám dỗ gần như nguyên thủy này khiến Cẩu Tể nhảy lên, cậu vừa khóc oa oa vừa đấm liên tiếp ba cú vào vùng bụng cứng cáp đầy đặn của mẹ, Tưởng Thị nhắm mắt lại, từ sâu trong khoang bụng đàn bà của bà phát ra ba tiếng cộng hưởng bi thương.

Thai nhi bị Cẩu Tể đấm chính là cha tôi.

Sau này tôi nghe nói về tung tích cái hộp gỗ của Cẩu Tể, không kìm được cảm thấy buồn bã vì câu chuyện kỳ lạ huy hoàng này. Tôi nghe nói năm 1935 lũ lụt ở phương nam tràn lan thành tai họa. Quê hương Phong Dương Thụ của tôi bị nhấn chìm thành một vùng hoang tàn. Khi tổ mẫu Tưởng Thị chèo bè tre đào vong, nhìn thấy cái hộp gỗ đó đột nhiên nổi lên từ nền nhà, bảy tám con chuột sống dở chết dở hộ tống cái hộp gỗ đó bơi về phía sâu thẳm nước trời. Tưởng Thị nhận ra cái hộp đó, những con chuột đó. Bà lấy làm lạ lũ chuột nhà cổ xưa nhà họ Trần lại có sức mạnh vô biên, từng vận chuyển tiền đồng của Cẩu Tể đến sâu trong nền móng. Bà nghĩ những đồng tiền đồng đó dưới nước chắc chắn đã xanh rỉ sét, dù có lặn xuống đáy nước mò lên cũng không ngửi thấy mùi của Cẩu Tể và mùi phân chó nữa. Những con chuột nhà trong nước đó muốn đưa cái hộp gỗ tàn tạ đó đi đâu cơ chứ.

Tôi từng nói với cha, tôi kính ngưỡng lũ chuột nhà thần kỳ ở tổ trạch nhà tôi. Tôi cũng thích người bác Cẩu Tể nhặt phân chó mười lăm tuổi.

Cả đời cha luôn ghi lòng tạc dạ ba cú đấm ông phải chịu trong bụng mẹ. Có lẽ ông luôn thù hận người anh Cẩu Tể đã khuất. Từ tháng Một đến tháng Mười năm 1934, cha tôi giống như măng tre dưới đất mang nặng đẻ đau lớn lên, chực chờ nhảy ra khỏi bụng mẹ. Lúc bấy giờ là vòng tuần hoàn và bước nhảy của bốn mùa, bốn trăm mẫu ruộng lúa sớm của Phong Dương Thụ từ xanh chuyển vàng. Đến mùa thu, bối cảnh làng Phong Dương Thụ vàng óng một mảnh, xoay cuộn luồng gió hun đúc thực vật năm 1934, mùi vị phức tạp, đáng để nghiền ngẫm.

Sự luân lý đảo lộn của quê cũ Phong Dương Thụ mùa thu này đến nay vẫn là một ẩn đố. Đó là mùa thu hoạch của nông thôn. Gà gáy lúc rạng đông, lợn ủi chuồng trong đêm khuya. Người Phong Dương Thụ trước kia trong tháng Mười toàn thôn không có chuyện chăn gối nhưng mùa thu này lại là một ẩn đố. Có lẽ chính loại gió đó đã thổi bùng dục vọng dạng lưới của Phong Dương Thụ. Đàn ông đàn bà gặt lúa sao lại liên tục vứt bỏ liềm mà đi, đều bay vào trong sóng lúa không chút dấu vết, cậu nói rốt cuộc là loại gió này thổi đến từ đâu?

Tổ mẫu Tưởng Thị lê cái thân xác nặng nề thẫn thờ trong luồng gió này. Bà nghe thấy tiếng đàn ông đàn bà truyền đến từ sâu trong sóng lúa tràn đầy sức sống vui vẻ, ồn ào dữ dội quanh bà và thai nhi. Một tay bà vuốt ve nhẹ nhàng thai nhi trong bụng, tay kia nắm thành nắm đấm chặn lên môi, tiếng khóc khô khốc bất thình lình thoát ra từ kẽ tay bà giống như hoa vừng nở từng tầng cao, khiến người nghe sởn gai ốc. Họ nói tổ mẫu Tưởng Thị tôi khóc lên còn hơn cả ma nữ trên bãi tha ma, chứa đựng ngụ ý bi thương thần bí.

Bối cảnh vẫn là con dốc đất màu vàng nâu ở phía đông bắc Phong Dương Thụ và tòa lầu gạch đen trên con dốc ấy. Tổ mẫu Tưởng Thị và cha cứ như vậy đứng trên bức tranh lịch sử hơn năm mươi năm trước.

Trong mùa thu hoạch, Trần Văn Trị tinh thần hưng phấn, mỗi ngày nuốt một lượng lớn bột mì, hơn cả một con tiên hạc ngao du trên sáu trăm mẫu ruộng lúa của ông. Trần Văn Trị nhìn xa cảnh thu trên tòa lầu gạch đen, chiếc ống nhòm Nhật Bản đó luôn đuổi theo tổ mẫu Tưởng Thị, dưới luồng gió hun đúc và ngày nắng đẹp tháng Mười, ông đã rình rập toàn bộ quá trình Tưởng Thị sinh cha. Hình ảnh Tưởng Thị in trên ống kính thủy tinh giống như một con hươu mẹ hành tung bí mật. Bà bị những làn sóng lúa lớn đẩy tới đẩy lui, toàn thân vàng óng chói mắt, tìm về phía đống cỏ khô năm cũ trên bờ ruộng. Sau đó bà lặng lẽ nằm ngửa trên đống cỏ khô đó, ngậm mái tóc rối bù xõa xuống trong miệng, đôi mắt đau đớn đến mức cháy thành hai mặt trời nhỏ. Đó là tháng Mười ngày nắng đẹp gió hun. Trần Văn Trị lần đầu tiên chứng kiến cảnh sinh nở của đàn bà. Thân thể gầy guộc đen đúa của Tưởng Thị trước sau khi sinh mạng chào đời trở nên đầy đặn xinh đẹp, như một đóa cúc dại được ánh mặt trời phóng đại thỏa sức cháy rực.

Khoảnh khắc cha rơi vào đống cỏ khô, máu tươi bắn lên trời, tràn ngập mùa thu làng Phong Dương Thụ. Tiếng khóc chạy vạy mạnh mẽ của ông làm rơi chiếc ống nhòm trong tay Trần Văn Trị, trên tòa lầu gạch đen theo đó xuất hiện một trận náo loạn. Sau khi ống kính thủy tinh của ống nhòm vỡ tan, Trần Văn Trị dần dần mềm nhũn nằm liệt trên mái lầu, thần sắc ông suy nhược mà tuyệt vọng, người dưới chạy tới dìu đỡ ông thì phát hiện chiếc quần gấm trắng đó sáng loáng ướt một mảng.

Tôi nhận ra nhân vật Trần Văn Trị này là một tinh anh quái dị không ngừng bám trên từng cành lá lịch sử gia tộc tôi. Một nửa làng Phong Dương Thụ mang họ Trần, gia phả họ Trần ghi lại quan hệ huyết thống mỏng manh giữa nhà tôi và Trần Văn Trị. Trần Văn Trị và cha của Trần Bảo Niên là chú bác năm đời hay chú cháu sáu đời không quan trọng, quan trọng là nhà Trần Văn Trị từ thế kỷ 19 đã nổi tiếng giàu có khắp vùng nhiều dặm, còn nhà tôi đời đời sống dưới túp lều tranh đói rét. Tổ phụ Trần Bảo Niên từng lấy em gái mình là Phượng Tử đổi cho Trần Văn Trị lấy mười mẫu ruộng lúa. Tôi nghĩ nhân luân bản địa Phong Dương Thụ chính là trải qua thăng trầm thời đại mà thấm đẫm như vậy. Người Phượng Tử đó giống như một chiếc lá xinh đẹp tuyệt trần rơi khỏi cây cổ thụ xum xuê cành lá của nhà chúng tôi, hóa thành bùn lầy. Nghe nói đó là người đàn bà xinh đẹp nhất tổ tiên tôi, cô làm tiểu thiếp cho nhà Trần Văn Trị hai năm, sinh hạ ba bé trai, lần lượt bị nhà Trần Văn Trị chôn trong vườn tre. Có người từng thấy ba bé trai bị chôn sống đó, chúng trông vừa đáng yêu vừa dị dạng, hộp sọ mềm mại bất thường, lông tóc vàng óng rậm rạp nhưng đều không biết khóc. Tin tức lộ ra, cả làng Phong Dương Thụ chấn động nhiều ngày. Họ nghe thấy Phượng Tử khóc lóc ai oán đứt quãng trong vườn tre nhà họ Trần, sau đó cô bắt đầu điên cuồng lắc từng cây tre, mượn ánh trăng đêm khuya phá hoại vườn tre nhà họ Trần mênh mông một mảnh. Lúc đó Trần Bảo Niên mười bảy tuổi chưa cưới vợ, ông đứng trên cối đá ngoài vườn tre lạnh đến run cầm cập, ông cứ liều mạng dậm chân gọi em gái Phượng Tử ơi em đừng hủy tre, em tuyệt đối đừng hủy tre nhà họ Trần. Ông không dám chạy đến trước mặt Phượng Tử ngăn cản, chỉ đứng trên cối đá nhẫn nhịn cái lạnh mùa xuân hét Phượng Tử em gái ruột ơi đừng hủy tre nữa, anh là heo là chó, lương tâm rơi vào bóng đái rồi, em đừng hủy tre nữa. Sự đối đầu kỳ lạ giữa hai anh em họ kết thúc bằng cái chết đột ngột của Phượng Tử. Phượng Tử lắc tre rồi từ từ ngã xuống trong vườn tre, chết một cách khó hiểu. Nhớ lại di dung của cô có màu tím sẫm, như một cánh lá rụng kẹp trong gia phả nhà tôi khiến người ta tưởng nhớ. Hơn năm mươi năm trước, người thân làng Phong Dương Thụ từng muốn theo Trần Bảo Niên khiêng quan tài Phượng Tử vào nhà Trần Văn Trị, Trần Bảo Niên chỉ vùi mặt vào dải lụa trắng khóc nức nở không thôi, ông nói: "Không cần đâu, tôi biết cô ấy không sống nổi qua năm nay, chết thế nào cũng là chết. Tôi đã bói quẻ cho cô ấy rồi. Không oán Trần Văn Trị, cũng không trách tôi, Phượng Tử chính là cái mệnh chết mà không sống." Hơn năm mươi năm sau, tôi lấy cô tổ Phượng Tử làm một đốm sáng màu tím trong lịch sử gia đình để bắt lấy, Phượng Tử chính là một con đom đóm xinh đẹp vội vã bay qua trước mặt tôi, tôi lại làm sao có thể bắt được ánh sáng màu tím của cô ấy đây? Sự sinh sản đặc biệt của Phượng Tử khác biệt với tổ mẫu Tưởng Thị, tôi nhớ lại ba bé trai dị dạng chôn thân dưới vườn tre, nhớ lại lý thuyết di truyền và sinh sản tôi từng học, có một giả thuyết và nghi ngờ khiến ánh mắt tôi đờ đẫn, không thể đi sâu nghiên cứu lịch sử gia đình mình.

Tôi cần Trần Văn Trị nổi lên một lần nữa.

Trong đại gia tộc họ Trần ở quê cũ Phong Dương Thụ, chỉ có nhà Trần Văn Trị là phú hộ, cũng chỉ có nhà Trần Văn Trị con cháu mấy đời tính cách quái dị, ai cũng có thói hư tật xấu, tuổi thọ của họ gần như giống hệt nhau, chỉ sống được đến ngưỡng cửa bốn mươi. Người Phong Dương Thụ cho rằng Trần Văn Trị và tổ tiên ông chết yểu là báo ứng của việc đam mê tửu sắc. Họ gần như độc chiếm mỹ nữ làng Phong Dương Thụ suốt gần hai trăm năm. Những người đàn bà đó bước vào tòa nhà năm tầng thâm u đen ngòm nhà họ Trần giống như những con ruồi trâu xinh đẹp bi thương mà tuyệt tình bám vào người những gã Trần Văn Trị. Sau khi hút cạn tinh huyết u ám thối rữa của họ, họ cũng mất đi nhan sắc ngày xưa, sau đó họ chen chúc trong nhà củi sân sau chẻ củi hoặc nấu cơm, trên mặt vĩnh viễn dán lên dấu hiệu tiểu thiếp nhà Trần Văn Trị: một nốt ruồi hoa mai màu đen đỏ.

Thỉnh thoảng có một người đàn bà thích nốt ruồi hoa mai bị đuổi khỏi nhà họ Trần, lưu lạc quanh trấn Mã Kiều, cô sẽ phát ra loại nụ cười thê lương đó quyến rũ thợ thủ công trong trấn. Mà người trong trấn nhìn thấy người đàn bà thích nốt ruồi hoa mai liền vây quanh cô, hỏi về sống chết gần đây của người nhà họ Trần, hỏi về một chiếc bình sứ bạch ngọc thần bí.

Tôi cần mô tả cho các người chiếc bình sứ bạch ngọc nhà Trần Văn Trị.

Tôi không có và cũng không thể nào nhìn thấy chiếc bình sứ bạch ngọc đó. Nhưng bây giờ tôi nhìn thấy nhà Trần Văn Trị năm 1934, nhìn thấy trên chiếc bàn dài ở phòng khách đặt chiếc bình sứ bạch ngọc đó. Trong bình sứ đựng "tuyệt dược" mà người Phong Dương Thụ quan tâm. Dã sử địa phương quê cũ "Thương Hải Chí Sử" có ghi chép về tuyệt dược như sau:

"Gia bảo không bày. Nghi là phù thủy Sơn Đông luyện tinh huyết thiếu nam thiếu nữ mà thành. Tráng dương kiện thận hay kéo dài tuổi thọ không rõ."

Ngay cả người đàn bà thích nốt ruồi hoa mai trên mặt cũng không thể giải thích tuyệt dược nhà họ Trần, họ chỉ đoán tuyệt dược trong bình sứ sắp cạn đáy. Mùa hè cuối thu năm nay, Trần Văn Trị như kiến trên chảo nóng chạy loạn trong làng, ông đuổi người hầu đi, một mình đứng trước sau nhà người ta nhìn ngóng, còn trộm rất nhiều quần lót hoa hoét từ dây phơi đồ nhét vào lòng, về nhà đóng cửa chuyên tâm nghiên cứu. Trong đống quần lót đó có một chiếc là của Cẩu Tể con cả nhà tôi, Cẩu Tể tìm không thấy quần lót tưởng là bị gió thổi bay. Cậu bèn lấy một miếng vải gói đồ in hoa màu lam trong nhà quấn quanh thắt lưng, rời nhà đi nhặt phân chó.

Cẩu Tể đeo sọt tre vừa đi vừa tìm phân chó, đi đến dưới tòa lầu gạch đen của Trần Văn Trị.

Cậu không biết trên tòa lầu gạch đen có người đang chú ý đến cậu. Bất chợt nghe thấy quản gia của Trần Văn Trị trên lầu gọi: "Cẩu Tể Cẩu Tể, đến đây làm chút việc, con muốn gì cho cái đó." Cẩu Tể ngẩng đầu nhìn tòa lầu đen xì suy nghĩ một chút: "Là đi đẩy cối xay ạ?" "Chính là đẩy cối xay. Lại đây." Quản gia cười nói. "Thật sự muốn gì cho cái đó ạ?" Cẩu Tể nói xong liền ném sọt phân chó chạy vào nhà Trần Văn Trị.

Chuyện này xảy ra trong kho thóc sân sau nhà họ Trần. Tòa kho thóc đó lớn vô cùng, bốc hơi hương thơm dưới ánh mặt trời buổi chiều. Cẩu Tể bị quản gia kéo vào, đột nhiên choáng váng cả người, cậu chưa từng thấy nhiều hạt thóc sống như vậy. Cậu lờ mờ nhìn thấy trong làng còn mấy cậu bé cô bé ngồi khát khao trên đống thóc, rôm rốp nhai nuốt từng nắm lớn thóc sống.

"Cối xay đâu? Cối xay đâu ạ?"

Quản gia vỗ vỗ đỉnh đầu Cẩu Tể, lệch miệng quái dị, nói: "Ở kia kìa, con không đẩy cối thì cối đẩy con."

Cẩu Tể bị đẩy vào sâu trong kho thóc. Đâu có cối xay đá? Chỉ có Trần Văn Trị ngồi ngay ngắn trên ghế thái sư gỗ đỏ, toàn thân ông rắc đầy cám thóc vàng óng, giữa hai đầu gối kẹp một chiếc bình sứ bạch ngọc. Trần Văn Trị mỉm cười cực kỳ từ ái với Cẩu Tể, ông nhìn thấy khuôn mặt nhỏ của Cẩu Tể kết hợp khéo léo góc cạnh tính cách của Trần Bảo Niên và Tưởng Thị trông vừa ngu ngốc vừa đáng yêu. Trần Văn Trị hỏi Cẩu Tể: "Mẹ con mấy ngày nay sao không xuống ruộng?"

"Mẹ con lại sắp sinh em bé rồi."

"Mẹ con..." Trần Văn Trị khom người đột nhiên rướn tới cởi miếng vải gói đồ che đậy của Cẩu Tể. Cẩu Tể thét lên nhảy dựng, lúc này cậu nhìn rõ chiếc bình sứ bạch ngọc lăn trên đất, có loại chất lỏng mùi vị đục ngầu kỳ quái gì đó chảy ra. Cẩu Tể ngửi thấy mùi vị đó không nhịn được muốn nôn, cậu ngồi xổm xuống hai tay che chắn miếng vải gói đồ hoa lam, cảm giác bàn tay gầy trơ xương của Trần Văn Trị đang kéo thắt lưng mình. Cẩu Tể đối mặt với hành động quái đản của nhân vật lớn nhất Phong Dương Thụ, sáu thần không chủ, muốn khóc không được.

"Ông muốn làm gì? Ông muốn làm gì?"

Mùi phân chó ngưng kết trên người Cẩu Tể khoảnh khắc này như sương mù lan tỏa. Cậu ngửi thấy mùi phân chó nồng nặc trên người mình. Cẩu Tể trừng mắt, run rẩy như cỏ dại dưới bàn tay Trần Văn Trị. Khi tinh dịch thời kỳ nảy mầm của cậu xông đến lòng bàn tay Trần Văn Trị với tốc độ suối phun rồi lại bị nhỏ vào bình sứ bạch ngọc, Cẩu Tể oa oa khóc lớn, vừa khóc vừa kêu gào lảm nhảm:

"Con không phải chó, con muốn giày cao su, cho con giày giày giày giày giày cao su."

Con cả Cẩu Tể nhà tôi sau này quả nhiên ôm đôi giày cao su mới ra khỏi cửa nhà Trần Văn Trị.

Cậu quay về con dốc, nhìn thấy ánh nắng màu tím buổi chiều muộn chiếu rọi chiếc sọt phân chó của mình, ngôi làng một mảnh khói bếp, bầy chó hoang ra vào trên con dốc tây bắc cắn xé thành một đống, sủa không dứt. Cẩu Tể ôm đôi giày cao su mới đó chạy chao đảo trên dốc, cậu ngửi thấy mùi phân chó trên người mình ngày càng đậm, cậu bắt đầu sợ mùi phân chó rồi.

Đêm hôm đó, tổ mẫu Tưởng Thị gọi Cẩu Tể suốt dọc đường đi tới bãi tha ma hoang vắng, bà nhìn thấy con trai nằm ngửa trong một bụi cỏ nghể, ôm chặt đôi giày cao su màu đen hiếm thấy ở Phong Dương Thụ. Cẩu Tể ngủ thiếp đi, đôi mắt như bị kinh sợ run rẩy không thôi, biểu cảm trên khuôn mặt nhỏ nhắn thay đổi trong nháy mắt trong mơ. Trên người Cẩu Tể ngoài mùi phân chó còn tăng thêm mùi tinh dịch tươi mới. Tưởng Thị hoang mang bế Cẩu Tể lên, cúi nhìn con trai phát hiện cậu đã rất già nua. Đôi giày cao su màu đen đó bị con trai ôm chặt trước ngực, như một ngôi sao tai họa rơi xuống gia đình tổ mẫu Tưởng Thị.

Tin tức quê cũ Phong Dương Thụ vận chuyển hai vạn cây tre trúc đến các thành phố bốn phương tám hướng năm 1934 từng được đăng trên "Thân Báo" ở Thượng Hải. Cũng chính năm này, nghề thợ tre ở quê cũ tôi phát triển điên cuồng như măng xuân tháng Ba. Ít nhất một nửa đàn ông bỏ việc đồng áng, chộp lấy con dao tre đầu to kiếm tiền lớn. Tiếng chẻ nan tre xì xào vang vọng khắp các nhà các hộ ở Phong Dương Thụ, mà ba trăm mẫu ruộng lúa của Trần Văn Trị mọc đầy cỏ lồng vực.

Quê cũ Phong Dương Thụ của tôi chìm đắm trong bầu không khí cực kỳ nóng nảy.

Nguyên nhân của trận náo động này bắt đầu từ sự phát đạt của tổ phụ Trần Bảo Niên tôi ở thành phố. Người lên thành phố vận chuyển tre về nói, Trần Bảo Niên phát tài ngang ngược rồi, đồ tre, chiếu tre, giỏ tre thậm chí giỏ tre nhỏ ghế tre nhỏ do Trần Bảo Niên làm giờ đều bán được giá cao, người thành phố đều công nhận thương hiệu cửa hàng đồ tre Trần Ký. Trần Bảo Niên xây tòa lầu gỗ. Trần Bảo Niên tay trái tay phải đều đeo nhẫn vàng đi đến lầu xanh hút thuốc phiện ngủ với đàn bà, lúc đi thì mẹ kiếp tháo nhẫn vàng ném lên giường ấy.

Tổ mẫu Tưởng Thị nghe tin này thì chậm hơn người khác. Bà từng đôi môi trắng bệch đi khắp nơi tìm người hỏi thăm, bà nói, các người biết Trần Bảo Niên rốt cuộc kiếm được bao nhiêu tiền, có đủ mua ba trăm mẫu đất không? Mọi người đều mang tâm lý u ám liếc nhìn người đàn bà vừa bẩn vừa gầy này, không nói một lời. Tưởng Thị thẫn thờ một lúc, lại hỏi, đủ mua hai trăm mẫu đất không? Có người đột nhiên cười trộm với Tưởng Thị, bất thình lình trả lời, Trần Bảo Niên nói rồi ông có bao nhiêu tiền tiêu bấy nhiêu tiền, một đồng cũng không cho ngươi.

"Vậy một trăm mẫu đất chắc là mua được." Tổ mẫu Tưởng Thị tự nhủ. Bà thở phào một hơi, hai tay men theo bộ ngực lép kẹp trượt xuống dưới, dừng lại ở vùng bụng nhô cao. Ngón tay bà chạm vào đầu cha tôi rồi đan lại với nhau, cực kỳ dịu dàng đỡ lấy đứa trẻ trong bụng. "Trần Bảo Niên cái đồ chó chết đó." Môi Tưởng Thị run rẩy, bà cúi đầu hồi tưởng, đắm chìm trong suy nghĩ biến ảo như mây trôi. Mọi người phát hiện thần sắc khô héo của Tưởng Thị lúc này vừa xinh đẹp vừa ngu xuẩn.

Thực ra tôi hình dung lúc này Tưởng Thị là một người đàn bà nửa điên nửa dại. Tưởng Thị đi khắp nơi truy đuổi những người đàn ông đã lên thành phố gặp Trần Bảo Niên, ánh mắt rực lửa quét xạ túi quần thắt lưng họ. "Tiền của Trần Bảo Niên đâu?" Khóe miệng bà cử động, hai tay dang ra, như bóng ma lảng vảng quanh những người đàn ông đó, khi người đàn ông xua tay đuổi Tưởng Thị đi thì trong lòng họ cũng cháy lên ngọn lửa bi thương nào đó.

Cho đến khi cha chào đời, Tưởng Thị vẫn không nhận được tiền gửi từ thành phố về. Những người thợ tre dần dần dẫm lên vết chân Trần Bảo Niên ùn ùn kéo đến thành phố. Năm 1934 là năm đào vong của những người thợ tre Phong Dương Thụ, nghe nói đến cuối năm này, xưởng đồ tre do người Phong Dương Thụ sáng lập đã lan tràn khắp các thành phố hạ lưu sông Trường Giang rồi.

Tôi nghĩ con đường bùn vàng đó của Phong Dương Thụ có lẽ ra đời từ đó. Tổ mẫu Tưởng Thị tận mắt chứng kiến quá trình con đường này từ nhỏ thành lớn từ hoang vắng đến bận rộn. Mùa thu năm này, bà cầm liềm tròn đứng canh bên đường, vô mục đích nghiên cứu những người rời nhà đi xa ấy. Năm này có một trăm ba mươi chín người thợ tre mới cũ gánh hành lý đi qua con đường bùn vàng, rời bỏ quê cũ Phong Dương Thụ của họ. Năm này trí nhớ Tưởng Thị siêu phàm xuất chúng, bà gần như nhớ hết âm dung tiếu mạo của từng người trong số họ. Từ đó con đường bùn vàng như một con trăn lớn cuộn chặt trong hồi ức của tổ mẫu Tưởng Thị về quê cũ.

Con đường bùn vàng cũng từ đó vươn vào lịch sử gia đình tôi. Người trong gia tộc tôi và người thân làng Phong Dương Thụ di chuyển mật tập nghĩ hành, vô số đôi chân trần dẫm đạp lên vùng đất tổ tiên, vội vã lưu lạc về hướng thành phố xa lạ. Mấy chục năm sau, tôi lờ mờ nghe thấy tiếng bước chân phản nghịch đó xuyên thấu lịch sử, tôi ngơ ngác mất hồn. Đàn bà quê cũ ơi, tại sao các người không thể giữ chân đàn ông cùng sống cùng chết chứ? Đàn bà không nên giống tổ mẫu Tưởng Thị tôi chìm nổi trong bể khổ sâu thẳm, Phong Dương Thụ không nên trở thành ngôi làng của đàn bà chứ.

Người thợ tre thứ một trăm ba mươi chín là Trần Ngọc Kim. Tổ mẫu Tưởng Thị nhớ Trần Ngọc Kim là người cuối cùng. Bà lúc đó đang đứng bên đường. Trần Ngọc Kim và vợ hắn một trước một sau chạy như điên dọc theo con đường bùn vàng. Cổ Trần Ngọc Kim quàng một vòng nan tre. Bên hông cắm dao tre đào vong, vợ Ngọc Kim đầu bù tóc rối chân trần đuổi theo. Vợ Ngọc Kim phát ra một tiếng gào thét như gió thu kỳ quái, cực giỏi chạy bộ. Cô đã bắt được người đàn ông. Sau đó Tưởng Thị nhìn thấy trận đại chiến tranh giành con dao tre đó trên đường của vợ chồng Trần Ngọc Kim. Tưởng Thị nghe thấy tiếng trút bầu tâm sự như sấm rền khàn khàn của vợ Trần Ngọc Kim. Cô nói đồ ngu này, đến thành phố ai nấu cơm cho anh, ai giặt quần áo cho anh, ai cho anh chịch, anh không cần tôi tôi còn cần đây, anh bỏ tay ra tôi chém đứt ngón tay anh cho anh lên thành phố làm đồ tre. Buổi sáng cặp vợ chồng đó tranh giành một con dao tre dài đến mức nghẹt thở. Người đàn ông mặt mày xui xẻo, người đàn bà uất ức đầy lòng. Tổ mẫu Tưởng Thị tôn kính quan sát cảnh tượng này trên con đường bùn vàng, lòng ẩm ướt đến mức không chịu nổi, khi bà xách sọt cỏ chuẩn bị về nhà thì nghe thấy một tiếng gầm gừ thú dữ của Trần Ngọc Kim, Tưởng Thị ngoái đầu lại chứng kiến chi tiết Trần Ngọc Kim vung dao tre chém giết vợ. Trong ánh lạnh bắn ra, có máu tươi đỏ rực bắn lên như lửa, loang lổ mê ly. Thân thể cường tráng xinh đẹp của vợ Trần Ngọc Kim bật lên tiếng động lớn rồi đổ gục trên con đường bùn vàng.

Máu trên con đường bùn vàng buổi sáng hôm đó đã loang thành hình hoa sen thế nào nhỉ? Khí huyết bùng nổ của vợ Trần Ngọc Kim tràn ngập trong màn sương đầu thu, ngọt ngào nhè nhẹ.

Tổ mẫu Tưởng Thị tôi nhảy lên đường lớn, nâng liềm tròn bước qua một vũng máu, đuổi theo Trần Ngọc Kim giết vợ đào vong. Một con đường bùn vàng lật nhào sụp đổ dưới chân Tưởng Thị, bà trợn mắt giận dữ, lảo đảo chạy, tiếng bà kêu đuổi giết Trần Ngọc Kim thực ra thuộc về nhà chúng tôi, người trên ruộng nghe thấy là cái tên Trần Bảo Niên:

"Trần Bảo Niên... đồ giết người... bắt lấy Trần Bảo Niên..."

Tôi biết một trăm ba mươi chín người thợ tre Phong Dương Thụ đều xuôi dòng vượt sông lớn tiến vào những thành phố phồn vinh phương nam đó. Chính một trăm ba mươi chín người thợ tre này đã châm ngòi nổ ngành đồ tre mở ra ngành thủ công nghiệp hoàn toàn mới ở thành phố phương nam. Xưởng đồ tre của người Phong Dương Thụ nước tràn bãi cát dần dần dấy lên sóng lớn. Năm 1934, cửa hàng đồ tre Trần Ký của tổ phụ Trần Bảo Niên tôi vang danh một thời trong thành phố.

Tôi nghe nói cửa hàng đồ tre Trần Ký hội tụ những kẻ giỏi nhất trong tam giáo cửu lưu, bọn lưu manh vô lại, có thực lực kháng cự với mọi thiên tai nhân họa. Những người thợ tre đen đó tụ tập dưới trướng Trần Bảo Niên, người nào người nấy tư duy nhanh nhẹn thân thủ dẻo dai như giao long nhập hải. Trần Bảo Niên yêu họ yêu đến chết đi sống lại, ông lờ mờ cảm thấy mình nhặt một đống củi khô tạp nham bẩn thỉu, châm một mồi lửa, ngọn lửa đó bùng lên khiến ông không sợ lạnh giá và cô đơn. Trần Bảo Niên lăn lộn trong thành phố đến năm 1934 đã trở thành một người chủ khéo léo, xử thế khôn ngoan.

Cửa tiệm của ông làm rất nhiều vụ làm ăn vừa nhiệt liệt vừa tà môn, đồ tre của ông qua tay mười tám đồ đệ. Tất cả đều dính phải tà khí huy hoàng, không gì cản nổi trên thị trường đồ tre.

Khi tôi nghiên cứu lịch sử phát đạt của cửa hàng đồ tre Trần Ký, tôi bị bóng đen của mười tám đồ đệ đó dụ dỗ sâu sắc. Tôi từng tìm khắp nơi quanh di chỉ cửa hàng đồ tre Trần Ký một ông lão biệt danh Tiểu Hạt Tử. Ông đã chết trong đám cháy ba năm trước. Hàng xóm nói Tiểu Hạt Tử chết khi đã già lụ khụ, căn nhà nhỏ của ông chất đầy đồ tre nhiều năm, có đêm khuya nọ đống đồ tre trong nhà đột nhiên cháy rực, Tiểu Hạt Tử bị chôn vùi bởi tro cốt đồ tre nửa mét như một xác ướp cổ xưa. Ông là vinh quang cuối cùng của cửa hàng đồ tre Trần Ký.

Về mối giao du giữa tổ phụ tôi và Tiểu Hạt Tử đã để lại rất nhiều giai thoại cho tôi tham khảo.

Nghe nói Tiểu Hạt Tử xuất thân cực khổ, là đứa trẻ bị bỏ rơi ở nhà thổ phía nam thành phố. Cậu lớn lên thế nào ngay cả bản thân cũng không rõ. Khi cậu dùng một con mắt nhìn người, bạn sẽ phát hiện trong con ngươi mắt trái của cậu khắc một đóa hoa máu ảm đạm. Tiểu Hạt Tử thường mang theo vinh quang và giấc mơ hồi tưởng nguồn gốc của đóa hoa máu đó. Năm lên năm tuổi, cậu tranh giành thịt khô rơi từ mái hiên nhà người ta với một con chó, cậu cắn được miếng thịt khô trong miệng trước, nhưng móng vuốt hận thù của con chó đâm sâu vào mắt cậu. Sau này cậu ngồi trên chiếc xe kéo rách của mình kết thân với Trần Bảo Niên. Cậu lại nhắc đến chuyện xưa về chó và hoa máu, Trần Bảo Niên nghe xong thấy bàng hoàng mất mát. Hồi ức thông suốt về chó đã cột chặt họ lại với nhau, mỗi khi Trần Bảo Niên từ nhà thổ phía nam ra là lên xe kéo của Tiểu Hạt Tử, họ hồi tưởng rất nhiều câu chuyện về chó và nhân sinh trong ánh đèn đỏ lập lòe chói mắt. Sau này Tiểu Hạt Tử bán chiếc xe kéo rách của mình, vác một hũ rượu nướng gia nhập cửa hàng đồ tre Trần Ký bái sư học nghệ. Cậu nhanh chóng trở thành đồ đệ tâm phúc đầu tiên của Trần Bảo Niên, cậu nở rộ cô độc như một trái mận dại bên rìa lịch sử gia tộc chúng tôi.

Tháng Tám năm 1934, hành động huy hoàng cướp ba thuyền lương thực của cửa hàng đồ tre Trần Ký chính là do Tiểu Hạt Tử và Trần Bảo Niên lập kế hoạch. Năm nay gặp nạn đói, nạn đói bao trùm thành phố nông thôn. Nhưng không ai biết tại sao cửa hàng đồ tre Trần Ký kinh doanh hưng thịnh nguồn tiền dồi dào lại đi cướp ba thuyền gạo thô. Tôi khảo sát cuộc đời của Trần Bảo Niên và Tiểu Hạt Tử, ước chừng điều này bắt nguồn từ giấc mơ lương thực thời thơ ấu đói ăn không đủ no của họ. Đối với lương thực có dục vọng cướp đoạt bẩm sinh, bạn có khả năng nhảy lên thuyền lương thực theo cửa hàng đồ tre Trần Ký vào năm 1934. Các người sẽ giống như hơn một trăm người thợ tre đến từ nông thôn, kẹp túi lương thực mai phục ở bến tàu chờ đợi lúc trăng lặn canh ba. Các người nhìn thấy người lãnh đạo cướp lương thực Tiểu Hạt Tử nhảy lên thuyền lương trước tiên, miệng ngậm một con dao tre hình nón, hoa máu trong con mắt độc nhãn rực rỡ bắt mắt, cậu vung vẩy một túi lương thực khổng lồ điên cuồng, các người cũng sẽ ồ lên nhảy lên thuyền lương. Trong một khắc đồng hồ vét sạch toàn bộ gạo thô, đẩy người dân chài xuống sông mặc họ khóc lóc thảm thiết. Chuyện này xảy ra trong thế sự mênh mang nửa thế kỷ trước, tỏ ra chân thực đáng tin. Tôi tin đó chẳng qua là tín hiệu của một sự biến xã hội nào đó, tỏa ra hào quang lúc sáng lúc tối. Nghe nói sau sự kiện cướp lương thực, bang thợ tre tự nhiên hình thành trong thành phố. Họ hái sao trăng vây quanh cửa hàng đồ tre của Trần Bảo Niên, dấu hiệu nhận biết chính là con dao tre hình nón nhỏ nhắn mà sắc nhọn.

Điều đáng kỷ niệm chính là loại dao tre hình nón này, đêm trước khi cướp thuyền lương thực, Tiểu Hạt Tử đã sáng tạo ra nó dưới ánh trăng. Hình dạng như dao găm, có thể xuyên lỗ treo vào thắt lưng, có thể tùy tay nhét vào túi quần áo. Tiểu Hạt Tử chọn tre khô quê cũ chúng tôi để mài loại ám khí này, cậu khoe con dao với Trần Bảo Niên, "Đồ vật này có tốt không, tôi mài cho mỗi người một con. Lăn lộn trên đời này đến cuối cùng chính là một con dao thôi." Tổ phụ Trần Bảo Niên tôi lập tức yêu con dao tre hình nón. Từ đó nửa đời sau của ông luôn ôm ấp con dao tre hình nón tinh xảo sắc nhọn. Trần Bảo Niên, Trần Bảo Niên, ông đeo dao tre hình nón bên hông lăn lộn trong thành phố đã nghĩ đến tận cùng của thế giới chưa?

Cẩu Tể ở nông thôn một ngày nọ bị một người lạ gọi vào rừng tre đầu làng. Người đó là người đến Phong Dương Thụ thu mua tre. Hắn nói với Cẩu Tể là Trần Bảo Niên gửi đồ cho hắn mang đến. Trong rừng tre, người lạ trang nghiêm trao con dao tre hình nón cho Cẩu Tể.

"Cha con gửi cho con đấy." Người đó nói.

"Cho con? Còn mẹ con thì sao?" Cẩu Tể hỏi.

"Gửi cho con, cha con bảo con đeo nó vào." Người đó nói.

Khi Đồ Tể nhỏ nhận lấy con dao, cậu chạm vào cái khí tức thành thị kỳ quái mà đầy kích thích trên thân đao. Cậu dường như nhìn thấy gương mặt của Trần Bảo Niên trên lưỡi dao bằng tre mỏng manh, mơ hồ nhưng lại có sức nặng rất lớn. Con dao tre rất nhẹ, toàn thân tỏa ra sắc xanh nhạt, Đồ Tể nhỏ ngắm nghía vật thần bí này dưới nắng, đâm thử vào lòng bàn tay mình hai cái, cậu nghe thấy tiếng máu bị ép kêu lách tách nhè nhẹ, một cảm giác bị đâm chích khiến Đồ Tể nhỏ òa lên một tiếng, sau đó cậu cười với rặng tre. Sợ người khác nhìn thấy, cậu giấu dao vào trong giỏ đựng phân chó, che mắt mọi người mang về nhà.

Đêm đó, dưới ánh trăng, Đồ Tể nhỏ nhìn chằm chằm vào con dao tre hình nón của cha, thao thức mãi không thôi. Trí tưởng tượng ngây ngô của thiếu niên nông thôn Đồ Tể nhỏ bị con dao tre khơi dậy hoàn toàn, cuộn trào mãnh liệt dọc theo nền đất bùn của căn nhà cũ. Cậu nghĩ về thành phố nơi những thợ tre tập trung sinh sống, tưởng tượng ra những ngôi nhà, những cô gái lớn, xe kéo, hàng hóa và cửa hiệu của cha ở đó, trong miệng thỉnh thoảng lại thốt ra những tiếng rên rỉ phấn khích. Bà nội Tưởng thị cuối cùng cũng tỉnh giấc. Bà bò lên chiếc sạp cỏ của Đồ Tể nhỏ, bàn tay nồng mùi khói củi mò mẫm trên trán cậu. Bà cảm nhận được con trai mình như một con chó nhỏ đang sốt, mềm nhũn rúc vào dưới đôi vú của bà. Đôi mắt con trai mở to sáng rực, có hai điểm sáng hình nón kỳ lạ đang lấp lánh.

"Mẹ, con muốn đến thành phố làm thợ tre với cha."

"Đồ Tể nhỏ ngoan, trán con nóng quá."

"Mẹ, con muốn đến thành phố làm thợ tre."

"Đồ Tể nhỏ ngoan, đừng nói nhảm làm mẹ sợ. Con mới mười lăm tuổi, tay còn không cầm nổi con dao chẻ tre Đại Đầu, con còn chưa cưới vợ sinh con, sao có thể đến thành phố được? Cái nơi quỷ quái đó, người tốt đến thì thâm tâm đen tối, kẻ xấu đến thì bàn chân mưng mủ, đỉnh đầu sinh nhọt. Con cứ để mặc Trần Bảo Niên thối rữa ở thành phố với cái đống xương tàn chó không ăn mèo không liếm đó đi, Đồ Tể nhỏ không muốn đến thành phố đâu." Tưởng thị kìm nén cơn buồn ngủ nồng đậm, lẩm bẩm dặn dò, bà giơ tay hái một nắm lá bạc hà phơi khô trên tường, chấm nước miếng dán lên trán Đồ Tể nhỏ, rồi lại nhét cậu vào trong đống chăn bông, lại chìm vào giấc ngủ.

Thực ra, đây là một đêm tai biến trong lịch sử nhà tôi. Vô số con chuột trong căn nhà tổ của gia đình tôi đêm đó đều cảnh giác mở to đôi mắt đỏ hoe, kêu chít chít gần như hưởng ứng theo từng tiếng rên rỉ của Đồ Tể nhỏ. Căn nhà tranh trong bóng tối bị rung chuyển bởi một nhịp điệu trầm sâu. Thân hình trần trụi của Đồ Tể nhỏ liên tục bốc ra hơi nóng, thò ra khỏi chăn, cậu nghe thấy tiếng chuột kêu, cậu tập trung tìm kiếm lũ chuột nhưng chẳng thấy bóng dáng đâu, nhưng trái tim đang rung động không ngừng nghỉ ấy đã kết nối với lũ chuột. Trong khoảnh khắc lũ chuột đột nhiên im bặt, Đồ Tể nhỏ như một kẻ mộng du đứng dậy khỏi sạp cỏ, thuần thục nhấc giỏ đựng phân chó ở góc nhà rồi mở cửa củi.

Một con đường chạy trốn trong đêm tràn ngập ánh trăng thu nồng đượm.

Một con đường chạy trốn trong đêm hòa vào chiều sâu của năm 1934.

Đồ Tể nhỏ chân trần, nhún vai, vội vã chạy trên con đường lớn đất vàng rợp bóng cây phong dương, đom đóm bay lượn khắp nơi, cỏ khô và lá cây bay là là trong gió đêm, ruộng lúa đen sì trải dài vô tận cuộn xoáy những dòng chảy ngầm bí ẩn, nâng bổng thân hình nhẹ tênh của Đồ Tể nhỏ lên như nâng một con cá nhỏ đang trốn chạy. Ánh trăng và nước cùng nhau trôi đi. Đồ Tể nhỏ ngoái nhìn ngôi làng Phong Dương Thụ của mình, đang chìm trong màu trắng bệch của đêm tháng Chín. Không có tiếng chó sủa, lũ chó có lẽ đã quen với bước chân của Đồ Tể nhỏ rồi. Ngôi làng vắng lặng như tờ, đông cứng đầy ưu sầu, chỉ có rất nhiều cỏ tranh trên mái nhà các gia đình đang bay phấp phới trong gió, như mái tóc của mẹ, cậu mơ hồ hình dung ra mẹ và đàn em đang chen chúc trên chiếc sạp lớn trong nhà, ngủ say không mộng mị, hơi thở nồng mùi rau dại lưu thông hòa quyện trong nhà, Đồ Tể nhỏ đột ngột chậm bước, tru lên như sói mấy tiếng, rồi lại dừng bặt. Đêm đó trên con đường đất vàng, cậu phát hiện ra số lượng phân chó nhiều đến kỳ diệu. Những đống phân chó nằm rải rác như sao sa lướt qua đôi mắt đẫm lệ của cậu. Đồ Tể nhỏ vừa đi vừa nhặt phân chó, gói trong chiếc áo vải nhỏ cậu đã cởi ra, khi đến trấn Mã Kiều, chiếc áo nhỏ đã gần như bị bục ra. Đồ Tể nhỏ buông tay, gói vải rơi xuống đầu cầu Mã Kiều, cậu không ngoái đầu lại nhìn đống phân chó ấy nữa.

Sáng hôm sau, bà nội Tưởng thị của tôi vừa mở cửa đã nhìn thấy đôi giày cao su đen mà Đồ Tể nhỏ để lại trên bậc đá. Sương thu mới xuống, đôi giày đen phủ một lớp tinh thể như hạt muối, dưới giày là một vũng nước đọng. Từ trước cửa nhà tôi đến con đường lớn đất vàng lưu lại những dấu chân của Đồ Tể nhỏ, quanh co nhấp nhô, đầy tâm sự, mười vết ngón chân trông rất giống mười hạt đậu tằm buồn bã. Tưởng thị đầu bù tóc rối đi dọc theo dấu chân gọi Đồ Tể nhỏ, mãi cho đến tận trấn Mã Kiều. Có người chỉ cho bà thấy gói phân chó trên đầu cầu, Tưởng thị vớ lấy đống phân chó lạnh ngắt gào khóc thảm thiết. Bà ném đống phân chó vào người những kẻ đang vây xem, một mình lủi thủi đi về. Trên đường đi, bà nhìn thấy vô số đống phân chó tỏa ra thứ ánh sáng đen tuyệt đẹp hướng về phía mình. Bà càng khóc, ánh sáng đen của phân chó càng rực rỡ, sau đó bà bắt đầu né tránh, cứ ngửi thấy mùi đó là nôn thốc nôn tháo.

Tôi có thể đọc thuộc lòng một bài thơ của một nhà thơ phương Nam xa lạ. Bài thơ đó cảm động tôi như một khúc hát bi ai. Năm ngoái, khi cha ốm nặng, tôi đã từng quay lưng lại với giường bệnh của ông để kể cho ông nghe câu chuyện về cha và con, trong mùi nước thuốc ở phòng bệnh, thơ ca là thứ quyến rũ nhất.

Cha và con

Chúng con sóng vai đi

Mưa thu vừa dứt

Và cơn mưa trước đó như đã cách xa bao nhiêu năm tháng

Chúng con đi trong khoảng nghỉ giữa những cơn mưa

Vai kề vai rõ rệt

Nhưng chẳng có câu nào để nói

Chúng con vừa từ trong nhà đi ra

Cho nên chẳng có câu nào để nói

Đây là kết quả của việc sống cùng nhau quá lâu

Tiếng nước nhỏ giọt như bẻ gãy một cành cây nhỏ

Cha và con đều mang trong lòng ơn nghĩa khó nói thành lời

An nhiên mà đi.

Cha tôi nghe hiểu rồi. Tai ông lúc nào cũng rất thính. Nhìn bóng lưng tôi, ông đột nhiên cười sảng khoái, tôi quay đầu lại từ gương mặt già nua của cha phát hiện ra nét biểu cảm đặc trưng của con cháu họ Trần trong giai đoạn đầu của sự sống: niềm vui có độ trong suốt rất cao và nỗi ưu phiền như mây tích tụ sau mưa. Trong căn phòng bệnh trắng như tuyết của bệnh viện, tôi đã gặp lại người cha lúc còn là trẻ sơ sinh, tôi nghe rõ mồn một tiếng "bẻ gãy một cành cây nhỏ" của giọt mưa lịch sử được viết trong bài thơ. Ngày hôm đó, cha nói với tôi rất to, thoát khỏi trạng thái câm lặng. Tôi nhìn chằm chằm vào ông, giống như nhìn chằm chằm vào một đứa trẻ, chính là như vậy, tôi cầu nguyện cho sự phục sinh của cha.

Sự ra đời của cha liệu có phải không đúng lúc không? Hay là cú đấm của bác Đồ Tể nhỏ đã đuổi cha ra khỏi bụng mẹ quá sớm. Cha chào đời với sáu vết bớt màu tím xanh, lao đầu vào thảm họa của năm 1934.

Năm 1934, bệnh dịch tả hoành hành khắp các vùng nông thôn bán kính bảy trăm dặm quanh Phong Dương Thụ, cảnh tượng làng quê ảm đạm. Cha cảm nhận được mầm bệnh trong không khí khi nằm trong chiếc nôi tre màu đen gia truyền. Hai tay cha lúc nào cũng chới với không trung, tiếng khóc kinh tâm động phách. Chiếc nôi gia truyền sau khi chứa đựng cha thì kêu lên thảm thiết như một cây đàn nhị cổ, cả nhà trở nên cáu kỉnh dễ giận trong thứ âm thanh đó, con cái quanh chiếc nôi ấy đã bùng nổ vô số cuộc chiến. Cuộc sống hậu sản của bà nội Tưởng thị tăm tối mịt mù. Bà giặt sạch tất cả quần áo dính máu bẩn ở ao, bưng chậu gỗ lớn nhìn xuống đứa con trai nhỏ của mình, bà phát hiện ra trên mặt đứa trẻ có những cái bóng bí ẩn không quy luật nhảy múa.

Ngày thứ tám sau khi chào đời, cha bắt đầu từ chối bú Tưởng thị. Bà nội Tưởng thị hoang mang lo sợ không yên, đôi vú nặng nề của bà bị cào cấu thành những vết thương chằng chịt, bà nghi ngờ sữa của mình đã nhiễm phải dịch bệnh đang hoành hành khắp làng quê, biến thành thứ sữa câm rồi. Tưởng thị nảy ra ý định vắt sữa vào một cái bát lớn cho con chó cỏ uống. Sau đó bà ôm bát đi theo con chó cỏ đó mãi tận ra ngoài làng. Dần dần bà phát hiện cái đầu con chó thõng xuống, con chó đổ gục bên bờ ao. Đó là con chó giữ cừu nhà địa chủ Trần Văn Trị, bộ lông vàng óng mượt mà. Con chó nhà họ Trần cố gắng dùng miệng chạm vào nước ao nhưng thế nào cũng không chạm tới. Tưởng thị nghe thấy tiếng rên rỉ tuyệt vọng và điên cuồng của con chó, bị kích thích dữ dội. Bà đập vỡ cái bát lớn, vội vàng cài lại vạt áo cứ để hở mãi, rồi chạy bán sống bán chết, bỏ chạy khỏi con chó đang hấp hối đó. Bà mơ hồ cảm thấy đôi vú từng nuôi dưỡng tám đứa con của mình đã tu luyện thành tinh, kết đầy những nhân tố hận thù và phá hoại, giờ đây nặng tựa vàng đá, thế không thể cản nổi. Bà chợt lại nghi ngờ chính đôi vú của mình đã gieo rắc trận dịch bệnh này xuống vùng nông thôn Phong Dương Thụ.

Đêm đêm, bà nội Tưởng thị nằm mơ thấy mình nứt ra thành "tai nữ" trong truyền thuyết, toàn thân phun ra chướng khí độc, vừa đi vừa gào khóc thảm thiết, phiêu diêu như tiên, lang thang khắp vùng nông thôn Phong Dương Thụ. Giấc mơ đó kéo dài rất lâu, Tưởng thị trong mơ vừa khóc vừa cười, sống dở chết dở. Bọn trẻ đều bị đánh thức, ngồi trên sạp cỏ trong bóng tối phân tích về người mẹ của mình. Tưởng thị thích nằm mơ. Tưởng thị không muốn tỉnh lại. Bọn trẻ có biết hay không?

Chiếc nôi của cha một đêm bỗng trở nên yên tĩnh, lúc đó khuôn mặt nhỏ nhắn của đứa trẻ đỏ rực, mạch đập mỏng manh như sợi tơ, tiếng khóc cuối cùng của nó đã đánh thức bà nội Tưởng thị. Đôi mắt Tưởng thị lờ đờ mà lại sáng ngời, vẫn còn đang trong cơn mê. Bà nâng cơ thể nóng bỏng của đứa trẻ lên, như một cơn gió nhẹ cuốn ra khỏi nhà chúng tôi. Trong mơ, hai mẹ con chạy như bay trên cánh đồng lúa muộn. Đêm đó, trên bầu trời quê cũ Phong Dương Thụ, trăng sao sáng tỏ, trong không khí chen chúc những giọt sương đêm dính dính nhỏ xuống.

Sương đêm mát lạnh ngọt lành, nhỏ vào miệng đứa trẻ đang khát cháy và đói lả. Cha tôi tham lam hút không ngừng. Sinh mệnh đang ở thế "ngàn cân treo sợi tóc" của ông cũng được mấy ngàn giọt sương đêm gột rửa như mới, lại đâm chồi nảy lộc.

Cha tôi luôn cho rằng: hơn nửa thế kỷ trước, bà nội Tưởng thị đã phát minh ra kỳ tích dùng sương đêm nuôi con. Đây mãi mãi là kỳ tích, ngay cả trong cuộn tranh lịch sử mênh mông huyền diệu của gia tộc tôi cũng xứng đáng gọi là kỳ tích. Kỳ tích này giúp cha có thể nhấp chút tinh hoa tự nhiên của nông thôn để vượt qua năm đói kém.

Hậu duệ dọc theo dòng đời của cha có thể nhìn thấy quầng sáng đen kịt của năm 1934. Những người dân quê Phong Dương Thụ đông đảo của tôi không thoát khỏi dịch bệnh, hệt như cỏ dại gục xuống đất. Những linh hồn chết bất đắc kỳ tử lẻn vào sâu trong lòng đất Phong Dương Thụ mà gào thét rền rĩ. Trời đất ảm đạm đen tối, sinh linh quỷ mị hòa làm một, tựa như những đám bèo tấm khổng lồ đang giãy giụa trôi nổi trong nước chết, theo gió mà đi. Năm đứa con nhỏ của bà nội Tưởng thị đã gia nhập hàng ngũ vong hồn trong vòng ba ngày.

Đó là đợt chết chóc đầu tiên của những người thân trong tổ tiên nhà tôi.

Chúng nằm thẳng hàng trên chiếc sạp cỏ lớn, năm khuôn mặt nhỏ nhắn sau khi bị vi khuẩn dịch tả thiêu đốt đã trở nên đen kịt như than. Đôi mắt chúng đều mở trừng trừng vô cảm như ngày hôm qua, nhìn chằm chằm vào người mẹ. Tưởng thị thắp hương trong căn nhà tổ của chúng tôi suốt một đêm, làn khói hương lượn lờ bốc lên đã hun năm đứa trẻ chết thành mùi thơm cổ kính. Tưởng thị ôm đầu gối ngồi trên đất, canh giữ linh hồn cho các con. Bà nghe thấy có một tiếng chuông lớn vang lên trong cõi âm suốt cả đêm, gọi hồn các con bà.

Đến khi mặt trời hôm sau mọc lên, khói hương tan đi trong nhà, Tưởng thị bắt đầu chôn cất. Bà lần lượt ôm năm đứa con đã chết lên một chiếc xe bò, con trai chúi về phía trước, con gái ngửa mặt ra sau, mặt phủ đầy lá bánh chưng xanh biếc. Tưởng thị buộc cha lên lưng rồi kéo xe bò xuất phát.

Chiếc xe bò đưa tang của nhà tôi chậm chạp tiến trên con đường lớn đất vàng. Trên con đường đất vàng, từ đầu đến cuối là hàng chục đám tang đang tản ra. Tiếng kèn đám ma vang lên thê lương, làm rung chuyển năm 1934. Những khúc hát đưa tang cao vút của phụ nữ nổi lên, trong đó có một khúc hát độc đáo của bà nội Tưởng thị. Trong khúc hát đưa tang của bà xuất hiện nhiều đoạn nhịp điệu của bài "Tống Lang Điều", nghe vừa kỳ quái lại vừa giàu hàm ý. Tưởng thị kéo xe bò tìm kiếm rất lâu, rất lâu, vẫn không tìm được bãi tha ma thích hợp. Bà kinh ngạc phát hiện ra hai bên đường lớn đất vàng gần như đã trở thành những dãy núi mộ phần, không còn chỗ trống, vô số ngôi mộ mới mọc lên trong làng Phong Dương Thụ như những đống phân chó.

Sau đó, chiếc xe bò dừng lại bên cạnh một cái ao lớn. Tưởng thị dựa vào lưng bò nhìn quanh ngơ ngác. Bà không biết mình đã thoát ra khỏi dòng người đưa tang mênh mông kia như thế nào, cái ao lớn im lìm màu xanh mực, ven ao cỏ dại mọc um tùm không có bóng người. Bà nghe thấy tiếng kèn đám ma truyền đến từ xa, lúc có lúc không, lởn vởn khắp các phương hướng, ngôi làng chìm trong thứ âm thanh đó trở nên vô biên vô tận. Gió sớm làm rối loạn tâm tư của bà nội Tưởng thị, trong mắt bà dần nổi lên những đốm lửa tối tăm hư vô. Bà nắm lấy dây cương bò, chậm rãi kéo đi về phía ao nước. Chân trần dẫm vào bùn ao, có một cảm giác kích thích lạnh buốt khiến Tưởng thị kêu lên "ao ao" một tiếng. Bà bắt đầu lần lượt ôm những đứa con đã chết của mình thả xuống nước, sau khi năm đứa trẻ chìm xuống đáy, trên mặt nước xuất hiện những bong bóng màu sắc nối tiếp nhau không dứt. Tưởng thị nhìn chằm chằm vào những bong bóng đó, hai chân dần trượt xuống vùng nước sâu của ao. Lúc này, người cha đang bị buộc trên lưng Tưởng thị đột nhiên khóc lên, tiếng khóc ấy dường như đến từ thiên đường, làm lay động bà nội Tưởng thị. Tưởng thị nửa thân dưới đã ngập trong nước ngoái đầu lại hỏi cha: "Con làm sao vậy, làm sao vậy?" Đứa trẻ sơ sinh là cha nhìn lên trời cao gào khóc dữ dội, hào hùng. Tưởng thị chợt ngồi bệt xuống nước, bà túm tóc mình gào thét về phía Nam: "Trần Bảo Niên, Trần Bảo Niên, anh mau về đi!"

Trần Bảo Niên đang ở một thành phố cách Phong Dương Thụ tám trăm dặm, ôm ấp cô vợ bé nhỏ như con mèo là Hoàn Tử, nhìn chằm chằm vào con phố bên ngoài cửa hàng đồ tre. Bên ngoài là thành phố năm 34.

Ông nội Trần Bảo Niên của tôi đang dư vị lại giấc mơ của mình. Ông mơ thấy năm chiếc giỏ tre rơi xuống từ xà nhà, nhảy nhót lao về phía ông, cháy rực trong vòng tay ông. Ông bị thiêu tỉnh.

Ông không muốn về nhà. Ông xa lánh dịch bệnh, xa lánh thảm họa năm 1934.

Tôi nghe nói trong thời gian dịch bệnh hoành hành, quê cũ xuất hiện một thầy phù thủy áo đen. Ông ta dựng sạp ở trấn Mã Kiều để trừ tà trấn ma. Dòng người từ bốn phương tám hướng đến cầu tiên nườm nượp không ngớt. Bà nội Tưởng thị cõng cha đến trấn tận mắt chứng kiến phong thái của thầy phù thủy áo đen.

Bà nhìn thấy một gã đàn ông phương Bắc mặc áo choàng đen đứng giữa thanh đại đao đầu quỷ và giấy vàng, cảm thấy trước mắt sáng bừng, toàn thân phấn chấn. Bà cố hết sức chen vào đám đông, chen đến mức rơi cả một chiếc giày cỏ trên chân. Bà mở giọng hét về phía thầy phù thủy áo đen:

"Sao chổi, sao chổi ở đâu?"

Giọng khàn đặc của Tưởng thị bị nhấn chìm trong tiếng ồn ào của đám đông. Ngày hôm đó, hàng ngàn người dân Phong Dương Thụ lạy lục thầy phù thủy áo đen, hy vọng ông ta chỉ ra nguồn gốc của dịch bệnh đang hoành hành trong làng.

Thầy phù thủy vừa hát vừa nhảy, múa thanh đại đao đầu quỷ màu đồng cổ, đao lên đao xuống. Cuối cùng rơi xuống đất. Tưởng thị nhìn thấy đầu đao đó rỉ ra máu, chỉ về phía Tây Nam của con đường lớn đất vàng. "Các người nhìn xem." Đám đông cùng kiễng chân đứng dậy, nhìn xa về phía Tây Nam. Chỉ thấy một sườn đất ở phía xa xa đang bốc lên những làn hơi mù trắng sữa. Cảnh vật mờ ảo. Chỉ có một tòa nhà gạch đen sừng sững như quái thú, đang rình rập đám người trên trấn Mã Kiều này.

Lời của thầy phù thủy áo đen làm chao đảo trấn Mã Kiều:

Tây Nam có tà tuyền

Giấu trong bình ngọc đó

Bình ngọc nếu không không

Dịch bệnh không đáy cùng.

Dân làng Phong Dương Thụ của tôi xao động. Họ đau thương mà phẫn nộ nhìn chằm chằm vào tòa nhà gạch đen ở phía Tây Nam, khoảnh khắc này, thuật phù thủy thần kỳ làm họ bừng tỉnh ngộ, mắt của già trẻ trai gái đều nhìn thấy vi khuẩn dịch bệnh đang bốc lên từ tòa nhà gạch đen, những con vi khuẩn màu tím đang lao mạnh tấn công xung quanh Phong Dương Thụ. Họ biết tà tuyền tràn lan chính là nguồn gốc của dịch bệnh.

Trần Văn Trị, Trần Văn Trị, Trần Văn Trị

Trần Văn Trị, Trần Văn Trị

Bà nội Tưởng thị nhìn thấy cái bình sứ ngọc trắng được phóng đại bởi thuật phù thủy trong hư không. Bà dường như nghe thấy tiếng tà tuyền sôi sùng sục trong bình ngọc. Tất cả người dân Phong Dương Thụ đối với cái bình ngọc của Trần Văn Trị đều chỉ nghe thấy tiếng chưa từng thấy vật, chính thầy phù thủy áo đen bí ẩn đã khiến họ được thưởng thức vẻ rực rỡ kỳ lạ của bình ngọc. Ngày hôm đó, bà nội Tưởng thị cùng những dân làng đã đại ngộ cùng nhau nhai nát cái tên của địa chủ Trần Văn Trị.

Màn mở đầu cho việc hai ngàn nạn dân Phong Dương Thụ phóng hỏa đốt sân thóc nhà Trần Văn Trị đã được kéo ra như thế. Sau vụ việc, thầy phù thủy áo đen lặng lẽ mất tích, không ai biết ông ta đi đâu. Ở nơi ông ta từng dựng sạp, một chiếc áo choàng đen đầy vết mồ hôi treo trên cây hòe già đung đưa theo gió.

Nhiều năm sau đó, bà nội Tưởng thị thích hồi tưởng lại trận hỏa hoạn trăm năm có một đó.

Bà nhớ trên sân thóc chất chín đống bông lúa. Khi lửa cháy lên, sân thóc vàng óng rực rỡ, phun ra mùi hương nồng đậm. Mùi thóc đó hun đến mức mắt người ta chảy nước không ngừng. Trần Lập Xuân người đã chết hết vợ con, điên cuồng trong ánh lửa, gã luồn lách như rắn trong chín đống núi lửa. Vừa lau nước mắt đầm đìa trên mặt, vừa bắt chước tiên cô nhảy đồng. Mọi người đồng thanh reo hò dậm chân cho Trần Lập Xuân. Tòa nhà gạch đen của Trần Văn Trị hoảng sợ tột độ. Người nhà họ Trần chen chúc trên lầu kêu trời trách đất, đau đớn không muốn sống. Thân hình gầy gò như củi của Trần Văn Trị dưới sự dìu đỡ của hai cô hầu gái giống như con diệc xám trong cơn bão, không hề nhúc nhích. Chiếc ống nhòm Nhật Bản đó đã vỡ nát, hắn nheo mắt vẫn không nhìn rõ mặt người trên sân thóc. "Sao ta nhìn không rõ đó là ai, đó là ai?" Kẻ phóng hỏa trong mắt Trần Văn Trị gợn sóng như nước sông, họ khuấy động sân thóc thành một màu đỏ chói mắt. Sau đó, Trần Văn Trị nhìn thấy trong đám người phóng hỏa có một người phụ nữ cõng con. Người phụ nữ đó toàn thân đỏ rực như hỏa thần, bà chen qua khe hở giữa những người đàn ông, bò lên đống thóc, dùng một sợi dây nhựa thông châm lửa đốt đống thóc cuối cùng.

"Tôi cũng đốt một đống thóc. Tôi cũng phóng hỏa đấy." Bà nội Tưởng thị sau này nói với người ta như vậy. Bà thương nhớ thầy phù thủy áo đen đã vội vã rời đi đó. Bà khẳng định chính một trận hỏa hoạn đã thiêu rụi dịch bệnh năm 1934.

Khi tôi mười tám tuổi, miệt mài đọc tác phẩm kinh điển của Mao Trạch Đông trên gác mái trong nhà, tôi đã liên hệ "Báo cáo khảo sát phong trào nông dân Hồ Nam" với việc dân làng Phong Dương Thụ phóng hỏa đốt sân thóc nhà họ Trần. Tôi nhìn xa xăm về phía người bà đã hóa thành hỏa thần năm 1934, tôi cho rằng bà nội Tưởng thị đã làm cách mạng với địa chủ Trần Văn Trị, sau này sẽ trở thành một trang huy hoàng trong lịch sử gia đình tôi. Tôi cũng giống như bà nội Tưởng thị, thương nhớ thầy phù thủy áo đen bí ẩn vĩ đại đó. Ông ấy là ai? Ông ấy bây giờ đang ở đâu?

Cái ao xác chết nổi tiếng một thời ở quê cũ Phong Dương Thụ ra đời sau khi dịch bệnh hoành hành.

Ao xác chết nằm cách nhà tổ của tôi ba dặm. Nơi đó vốn là một cái ao cỏ ngải, đàn ngỗng trắng mà Đồ Tể nhỏ nuôi năm tám tuổi từng sống và đùa nghịch trong ao. Khi khảo cứu nguồn gốc của ao xác chết, tôi rất đau lòng. Các bậc cao niên ở Phong Dương Thụ đều nói người đầu tiên bị ném xuống ao chính là năm đứa con đã chết của bà nội Tưởng thị. Họ còn nhớ vết xe của Tưởng thị và chiếc xe bò để lại bên bờ ao sâu đến mức nào, bền bỉ không tan. Những người đưa tang sau này đều bước theo vết xe đó mà đi.

Được chôn dưới ao còn có mười tám người thợ thủ công lang thang quanh vùng Phong Dương Thụ. Đó là những vong hồn chết không nhắm mắt, họ nằm sấp trần trụi trên mặt nước, một mảng lốm đốm màu xanh tím đập vào mắt kinh tâm động phách, khiến mùi chết chóc ngọt chua xộc thẳng lên trời. Nghe nói rau sam bên bờ ao xác chết vì thế mà mọc cực kỳ sum suê, trở thành nơi tốt để dân làng Phong Dương Thụ đào rau dại.

Mỗi buổi sáng, rau sam lay động những giọt sương, phụ nữ Phong Dương Thụ xách giỏ tre lao về phía bờ ao. Họ bắt đầu cuộc chiến tranh giành rau dại dọc theo bờ ao. Dịch bệnh và nạn đói khiến phụ nữ trở nên hung ác tàn bạo. Họ gần như mỗi ngày đều cãi vã ẩu đả bên ao xác chết. Bà nội Tưởng thị của tôi từng vung liềm tròn chém bị thương mấy người dân làng, trên trán bà cũng để lại một vết sẹo hình răng cưa. Vết sẹo này sau này trong suốt dòng đời của bà luôn tỏa ra ánh sáng cảm nhận độc đáo, kiến tạo nên thế giới quan của bà nội Tưởng thị. Tôi hình dung năm 1934, phụ nữ Phong Dương Thụ đều lột xác thành thú cái, nhưng nhiều năm sau, liệu họ có tập hợp ở đầu làng phơi nắng, ôn hòa và già nua, hồi tưởng lại năm 1934? Vết sẹo trên mặt họ sẽ cảm động đến thấu tim như những tấm huy chương, khiến hậu duệ Phong Dương Thụ phải kính nể các bà tổ của mình.

Tôi dường như nhìn thấy bà nội Tưởng thị cõng người cha còn nhỏ trên lưng, chạy vội trong gió khổ chướng mưa năm 1934, vết sẹo hình răng cưa trên trán lấp lánh tỏa sáng. Trước mắt tôi thường xuyên lóe lên những hình ảnh về người bà, về ao xác chết và rau sam, nhưng tôi không thể hình dung ra nỗi đau kỳ dị mà bà trải qua bên ao xác chết.

Bà nội của tôi, sao bà lại đến bên ao xác chết nhìn chằm chằm vào xác chết mà suy tư trầm ngâm thế này?

Nước chết đen ngòm chôn vùi những đứa con nhỏ và mười tám người thợ lang thang của bà. Rau dại ven ao đã bị người và chó nuốt sạch. Bà ngửi thấy mùi tử khí ngọt tanh trong ao, rùng mình vì hạnh phúc. Ngày hôm đó là ngày cuối thu, bà nghe thấy tiếng sấm rền rĩ lăn dài nơi chân trời. Chiếc giỏ tre rách của bà đặt trên mặt đất rung lên vì kinh sợ, dự báo thảm họa sắp giáng xuống. Bà nội Tưởng thị thực ra là đang đợi mưa. Đợi mưa xuống, rau sam bên ao xác chết sẽ lại mọc lên từng bụi. Chiếc kiệu đỏ kỳ lạ đó chính là lúc này xuất hiện trên bờ ruộng. Kiệu đỏ như chim bay lao về phía ao xác chết. Bốn người khiêng kiệu khuôn mặt xa lạ, mang theo ý cười. Họ đặt kiệu xuống, bước đến bên cạnh bà nội Tưởng thị, nhẹ nhàng thuần thục nâng bà lên.

"Lên kiệu đi, người đàn bà xấu xí này." Tưởng thị hét lên kinh hoàng, vùng vẫy trên bàn tay bốn người đàn ông, bà kêu: "Các người là người hay là quỷ?" Bốn người đàn ông cười lên, nhấc bổng Tưởng thị như nhấc một bó củi khô, nhét vào trong kiệu đỏ.

Trong kiệu đen ngòm đỏ quạch. Bà cảm thấy mình đâm sầm vào một cơ thể cứng đờ ẩm ướt. Trong kiệu bay lượn những bụi bặm mốc meo và tiếng thở dốc suy nhược của đàn ông, Tưởng thị ngẩng mặt lên nhìn thấy Trần Văn Trị. Trên khuôn mặt vàng bủng của Trần Văn Trị có một vệt ửng hồng đang nhảy múa điên cuồng. Trần Văn Trị cẩn thận đỡ lấy đôi vai cứng như tấm ván của Tưởng thị nói: "Trần Bảo Niên sẽ không về đâu, cô đưa cho tôi đi." Tưởng thị hét chói tai, dùng tay nâng đôi má của Trần Văn Trị, không để cái đầu nặng trịch đó rủ xuống ngực mình. Bà nghe thấy tim của Trần Văn Trị đang lắc lư trong lồng ngực mềm nhũn khô quắt, yếu ớt không sức lực, hệt như chiếc lá trong gió. Mười đầu ngón tay dính đầy bùn đất của bà đâm sâu vào da thịt Trần Văn Trị, kích động một tràng tiếng kêu như mèo hoang. Máu đen của Trần Văn Trị chảy ròng ròng xuống tay Tưởng thị, hắn lẩm bẩm: "Cô theo tôi đi, tôi sẽ xăm một đóa hoa mai trên mặt cô." Một chiếc kiệu đỏ ra sức lắc lư chao đảo, bà nội Tưởng thị suy nhược dần dần chìm vào trong sương đen sóng đỏ, ngất đi. Bốn gã đàn ông ngoài kiệu nghe thấy một giọng nói thê lương:

"Tôi phải đợi mưa, tôi phải đi đào rau dại đây."

Bà mơ hồ biết mình bị ném xuống nước, nhưng không mở nổi mắt. Cơ thể bị chà đạp trôi nổi lên như một sợi lông ngỗng. Bà lại nghe thấy tiếng sấm rền nơi chân trời, sao mưa mãi không rơi xuống? Gần hoàng hôn, bà mở mắt ra. Bà phát hiện mình đang nằm trong ao xác chết. Mùi thối rữa của xác chết xung quanh nồng nặc, bám dính lấy cơ thể bán khỏa thân của bà. Những xác chết quen hoặc lạ đó với tư thế kỳ quái biến hóa đang tập hợp dưới chân bà, những cái xác màu tím sẫm đón ánh hoàng hôn cuối thu lấp lánh tỏa sáng. Một đàn chuột chạy tới chạy lui trong ao xác chết, hoảng loạn nhảy qua ngực bà. Tưởng thị đờ đẫn bò dậy, bước qua từng cái xác chết đang dần thối rữa. Bà nghĩ: sao mưa mãi chưa rơi? Mưa chắc sẽ không rơi nữa vì mặt trời đã xuất hiện lúc hoàng hôn. Ánh hoàng hôn mỏng manh và sắc bén đổ vào cánh đồng hoang, đâm nhói mắt bà. Tưởng thị giơ bàn tay bùn đất che lấy khuôn mặt. Bà không hề sợ những cái xác trong ao xác chết, bà nghĩ mình đã biến thành một nữ quỷ rồi.

Bò lên bờ ao, Tưởng thị nhìn thấy trong chiếc giỏ tre rách của mình đựng một thứ gì đó. Mở ra nhìn, bà liền kêu lên "u u" với trời xanh. Đó là một túi gạo tẻ trắng như tuyết.

Bà thò tay vào túi lửa, bốc một nắm nhét vào miệng, vội vã nhai nuốt. Bà tự nhủ đây là trời cho mình, vừa đi vừa cười, ôm chiếc giỏ tre rách chạy bay về nhà.

Tôi phát hiện ra mối duyên nợ không thể giải thích giữa ao xác chết và bà nội Tưởng thị, nên cũng tin vào bóng ma chết chóc giăng ngang số phận gia tộc chúng tôi. Cái chết là một mái vòm hình vòng cung màu xanh mực khổng lồ, che phủ những người thân của bà nội Tưởng thị từ quê cũ Phong Dương Thụ đến thành phố nhỏ phía Nam.

Có một ngôi sao chổi khổng lồ truy đuổi gia tộc tôi, khiến tôi đau xót khôn nguôi.

Đồ Tể nhỏ, con cả nhà họ Trần, đến thành phố vào ngày mùng chín tháng mười âm lịch năm 1934. Cậu đi bộ chân trần chín trăm dặm đường, mặt đầy bụi bẩn, tóc dài xõa vai, đứng trước cửa hàng đồ tre của ông nội Trần Bảo Niên.

Những người thợ tre nhìn thấy một thiếu niên trông như ăn mày thò đầu vào cửa, run rẩy, mùi mồ hôi và mùi phân chó ùa vào cửa hàng đồ tre. Cậu chìa một bàn tay về phía những người thợ tre, họ tưởng là xin tiền, nhưng nắm đấm siết chặt của thiếu niên mở ra, trong lòng bàn tay đó nằm một con dao tre hình nón.

"Con tìm cha." Đồ Tể nhỏ nói. Nói xong, cậu vịn vào khung cửa rồi đổ gục xuống. Khóe miệng cậu nứt toác vì mệt mỏi, không thể đoán được là đang muốn cười hay muốn khóc. Cậu vịn khung cửa xả một bãi nước tiểu, nước tiểu màu đỏ xối vào cửa hàng đồ tre nhà họ Trần, chảy ròng ròng dưới chân những người thợ tre.

Sau này Đồ Tể nhỏ nhớ rằng hôm đó là Tiểu Mù trước tiên lao lên ôm lấy cậu. Tiểu Mù ngửi mùi trên người cậu rồi không ngừng kêu những tiếng quái dị. Đồ Tể nhỏ lỏng lẻo rúc vào vòng tay Tiểu Mù, nhìn xuyên qua đôi mắt đẫm lệ, đôi mắt độc nhãn của Tiểu Mù tràn đầy thần thái, dụ dỗ Đồ Tể nhỏ bằng một đóa hoa máu bí ẩn xa xăm. Đồ Tể nhỏ dang rộng đôi tay móc lấy cổ Tiểu Mù, thở dài một tiếng thật dài, rồi chìm vào giấc ngủ sâu.

Họ nói Đồ Tể nhỏ mới đến cửa hàng đồ tre đã ngủ suốt hai ngày hai đêm. Ngày thứ ba, Trần Bảo Niên ôm cậu ném trên chăn bông ba lần mới tỉnh lại. Câu đầu tiên Đồ Tể nhỏ hỏi khi tỉnh lại thật kỳ quái: "Giỏ đựng phân chó của con đâu?" Cậu mò mẫm một hồi trên gác mái nhỏ, lại hỏi Trần Bảo Niên: "Mẹ con đâu, mẹ con đâu rồi?" Trần Bảo Niên sững sờ, rồi tát Đồ Tể nhỏ một cái, nói: "Sao vẫn chưa tỉnh hả?" Đồ Tể nhỏ ôm mặt nhìn cha mình. Cậu đã đến thành phố. Cuộc sống thành thị của cậu bắt đầu như vậy.

Trần Bảo Niên không cho Đồ Tể nhỏ học nghề thợ tre. Ông lôi Đồ Tể nhỏ đi, cho cậu thấy thùng gạo trong thành phố, rồi từ thùng gạo lấy ra một cái sàng tre đưa cho Đồ Tể nhỏ: "Đồ Tể nhỏ, mỗi ngày con đãi mười sàng gạo nấu nồi cơm to, phải nấu cho khô, cơm ở thành phố ăn thoải mái. Con không được phép trộm dao tre của cha nữa, đợi con đến mười tám tuổi, cha sẽ truyền hết mười một món tuyệt kỹ làm đồ tre cho con. Nếu con cứ trộm cái này cái kia, cha sẽ đánh con mỗi ngày, đánh đến mười tám tuổi."

Đồ Tể nhỏ ngồi sau cửa sau cửa hàng đồ tre, canh chừng một cái nồi sắt lớn nấu cơm. Trong tay cậu lúc nào cũng nắm một dải lạt tre vàng úa, tâm trí lung tung, ánh mắt đờ đẫn, trên người khoác chiếc tạp dề vải dầu của Trần Bảo Niên. Thành phố mùa thu năm 1934 bao phủ trong màn sương mù trắng xóa, người, nhà cửa và ống khói cách Đồ Tể nhỏ trong gang tấc nhưng lại xa vời. Dải lạt tre trong tay Đồ Tể nhỏ bị bẻ thành từng đoạn, rơi ở cửa sau cửa hàng đồ tre. Cậu nhìn thấy một người phụ nữ đứng trên bậc thang của cửa hàng dầu mè đối diện nhìn về phía này. Cô ta mặc chiếc sườn xám màu xanh sáng bóng, hai cánh tay trần chống nạnh đứng đó. Bạn không phân biệt được cô ta là phụ nữ hay con gái, cô ta rất nhỏ nhắn lại rất đầy đặn, biểu cảm rất lẳng lơ nhưng lại rất ngây thơ. Đây là lần đầu tiên cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử xuất hiện trong lịch sử gia đình tôi. Cô ta tất nhiên sẽ xuất hiện trước mặt Đồ Tể nhỏ, giữa hai người ngăn cách bởi con phố ẩm ướt của thành phố và một cái nồi sắt khổng lồ. Tôi nghĩ đây chính là một hàm ý lịch sử cụ thể, cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử định mệnh sẽ trở thành vị khách đặc biệt của gia tộc chúng tôi, phát sinh mối liên hệ vĩnh cửu với chúng tôi.

"Mày là thằng con Đồ Tể của Trần Bảo Niên à?"

"Mẹ mày lại mang bầu rồi à?" Cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử đột nhiên băng qua con phố, vòng qua cái nồi sắt lớn, hương hoa thơm ngát theo làn gió thổi bay dưới tà sườn xám màu xanh bắt đầu hoạt động trong bức tranh của tôi. Đôi giày trắng của cô ta đang dẫm lên chỗ lạt tre trên mặt đất, kêu "chít chít" thật nhẹ nhàng. Đồ Tể nhỏ nhìn chằm chằm vào đôi giày trắng và lạt tre vụn trên mặt đất, máu của cậu theo kiểu nông thôn Phong Dương Thụ xông xáo trong bụng dưới, cậu lấy tay che đũng quần vải thô, tay kia đi di chuyển đôi giày trắng của Hoàn Tử.

"Cô đừng dẫm nát lạt tre, đừng dẫm nát giỏ tre."

"Mẹ mày, bà ấy lại mang bầu rồi à?" Hoàn Tử dịch chuyển đôi giày trắng, đặt tay lên mái tóc bù xù như nhím của Đồ Tể nhỏ. Cơ thể mười lăm tuổi của Đồ Tể nhỏ run rẩy như cỏ dưới lòng bàn tay Hoàn Tử. Đồ Tể nhỏ dưới lòng bàn tay đó phân biệt được phụ nữ trên thế giới này. Cậu nhắm mắt lại, dưới sự kích thích của Hoàn Tử, nhớ đến người mẹ ở quê. Đồ Tể nhỏ nói: "Mẹ con lại mang bầu rồi, sắp sinh rồi." Trước mắt cậu nhô lên bụng của bà nội Tưởng thị, cái bụng từng bị cậu đấm sẽ lại chào đời thêm một đứa trẻ đầy lông lá. Đồ Tể nhỏ run rẩy ánh mắt dò xét cái bụng được che phủ bởi vải xanh của Hoàn Tử, cậu cảm thấy nơi đó mềm mại đáng yêu, cất giấu một đóa hoa xinh đẹp. Hoàn Tử có mang bầu không?

Đồ Tể nhỏ bước vào cuộc sống thành phố đúng lúc nghiệp làm đồ tre của ông nội Trần Bảo Niên nhà tôi đang phất lên như diều gặp gió. Mỗi ngày có vô số đồ tre chất cao như núi, được xe bò lớn chở đến bến sông và ga tàu hỏa. Đồ Tể nhỏ từ nồi lớn ở cửa sau lẻn qua xưởng, hai tay bám chặt cửa sổ ngắm nhìn những xe đồ tre đó. Cậu nhìn thấy Trần Bảo Niên bơi lượn như cá quanh núi đồ tre trước cửa, trên mặt lướt qua màu xanh nhạt của tre. Xuyên qua cửa sổ, Trần Bảo Niên hiện ra trong trạng thái bị cắt khúc.

Đồ Tể nhỏ phát hiện đôi chân ngắn ngủn thô kệch và phần thân trên phát triển của mình là người Phong Dương Thụ quen thuộc, còn khuôn mặt đen sạm của Trần Bảo Niên đã bị thành phố làm biến dạng, trông đầy khí phách, pha chút mệt mỏi của đàn ông. Đồ Tể nhỏ phát hiện cha cậu là một cái ống khói đang bốc lên ở thành phố, mẹ thì không hề nhìn thấy ống khói đó.

Những người thợ tre già mà tôi từng gặp đến nay vẫn còn cảm động vì chuyện Đồ Tể nhỏ trộm dao tre. Họ nói con chó nhỏ đó cứ thấy dao tre là mắt sáng lên, cậu mê mẩn con dao tre Đại Đầu gia truyền của Trần Bảo Niên đến điên dại. Cậu trộm dao tre vô số lần đều bị Trần Bảo Niên cướp lại. Các thợ tre già luôn nhớ đến cảnh cha con nhà họ Trần vì con dao tre đó mà đuổi bắt khắp nơi. Lúc đó, Trần Bảo Niên trở nên hung dữ bạo tàn khác thường, ông mang con dao tre Đại Đầu cướp lại được, dùng cán gỗ đập vào mặt Đồ Tể nhỏ. Khi đập, trong mắt Trần Bảo Niên lóe lên tia lửa bạo ngược đặc trưng của nam giới gia tộc chúng tôi, nghiêng tai lắng nghe tiếng xương thịt Đồ Tể nhỏ vỡ vụn. Họ nói điều kỳ lạ chính là Đồ Tể nhỏ, sao cậu lại không sợ cán dao tre, cậu dựa vào tường đứng cứng đờ đón nhận Trần Bảo Niên, mặt đánh bầm tím cũng không thèm che. Chưa từng thấy cặp cha con nào như thế chưa từng...

Bạn hỏi sao Đồ Tể nhỏ cứ muốn trộm con dao đó, bạn lại nói xem sao Trần Bảo Niên lại sợ mất con dao tre Đại Đầu vậy

Tôi chưa từng nhìn thấy con dao tre Đại Đầu gia truyền đó. Tôi không biết. Tôi chỉ nghĩ đến nhân tố tre trong máu người Phong Dương Thụ. Nếu ông nội Trần Bảo Niên và bác Đồ Tể nhỏ của tôi đều là một cây tre, nếu tình cảm của họ đều là một cây tre, mọi thứ đều vượt lên trên tư duy của chúng ta. Tôi không cần bước vào vùng trắng mà tiền bối để lại cũng có thể viết nên gia sử của mình. Tôi cũng sẽ hóa thành một cây tre.

Tôi chỉ thích người bác Đồ Tể nhỏ giống như cây tre đó. Tôi ảo tưởng nhìn thấy gác mái nhỏ của cửa hàng đồ tre nhà họ Trần trong thành phố đồ tre ngày xưa. Nơi đó từng ở Đồ Tể nhỏ và bạn cậu là Tiểu Mù. Cửa sổ gác mái trong đêm tối sẽ tỏa ra ánh sáng đỏ yếu ớt, ánh sáng đỏ đến từ đôi mắt của họ. Khi bạn ngước nhìn gác mái, lòng xao động, bạn nhìn thấy trên đầu người vẫn còn có người, họ đang rình rập chúng ta trên gác mái không còn tồn tại nữa, họ treo lơ lửng trong hư không năm 1934.

Gác mái này, nhìn xuyên qua cửa sổ nhỏ, Đồ Tể nhỏ thấy rõ mồn một xưởng của Trần Bảo Niên. Khuôn mặt cậu sưng tấy thối rữa suốt cả ngày, trong sự u ám của gác mái, trông như một đóa hoa anh túc đỏ đầy bất an.

Cậu tựa cửa sổ canh chừng xưởng đồ tre khi đêm xuống. Cậu đợi chờ sự xuất hiện của cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử ở cửa hàng dầu mè. Hoàn Tử đến, cô ta luôn xách đôi giày trắng trên tay, chân trần bước qua đống đồ tre dưới gác mái, cô ta như một con mèo cái đang độ xuân thì nhảy qua đống đồ tre đầy đất một cách nhẹ nhàng, đẩy cửa phòng ông nội Trần Bảo Niên của tôi. Hoàn Tử vừa đẩy cửa, lịch sử nhà tôi liền tràn vào một luồng ánh sáng lốm đốm. Bác Đồ Tể nhỏ của tôi bị luồng ánh sáng đó làm bị thương, cậu áp khuôn mặt bị thương vào bức tường bằng tre lạnh lẽo mà ma sát. Đau đớn. "Mẹ đâu, mẹ ở đâu?" Đồ Tể nhỏ nhìn chằm chằm vào cửa phòng Trần Bảo Niên, cậu nghe thấy tiếng mèo kêu của Hoàn Tử ẩm ướt chảy ra khỏi cửa phòng, nâng bổng xưởng đồ tre. Âm thanh này không phải của bà nội Tưởng thị, khi bà và Trần Bảo Niên trần trụi quấn quýt trên sạp cỏ trong nhà cũ, Đồ Tể nhỏ biết bà im lặng như cây khô. Âm thanh này dần dâng lên, nâng bổng gác mái của Đồ Tể nhỏ. Đồ Tể nhỏ trôi nổi lên. Hai bàn tay cậu sôi sục như nước sôi trong đũng quần vải thô. "Mẹ ơi, mẹ đâu rồi?" Cơ thể Đồ Tể nhỏ rạo rực như rắn, co quắp lại thành một cục, khuôn mặt đầy sẹo vặn vẹo, cuối cùng phun ra khí chất đồng trinh.

Bây giờ tôi đã biết về gác mái này. Trên gác mái còn ở bạn của Đồ Tể nhỏ là Tiểu Mù. Tôi từng xây dựng cấu trúc khác về nguyên nhân thủ dâm cuồng bạo của Đồ Tể nhỏ. Có lẽ cấu trúc của tôi mới là thực. Trước mắt tôi hiện lên đóa hoa máu màu đỏ thẫm trong đôi mắt độc nhãn của Tiểu Mù. Tổ tiên nhà tôi bao đời khó thoát khỏi sự cám dỗ kỳ lạ về tình dục. Tôi nghĩ Đồ Tể nhỏ chính là dưới sự soi sáng của đóa hoa máu đó mà bắt chước bạn mình là Tiểu Mù. Dù sao thì các thợ tre già hồi tưởng lại, trên gác mái cửa hàng đồ tre năm 1934 khắp nơi đều để lại những vết tinh dịch vàng vàng trắng trắng.

Tôi phải liên tục đẩy Tiểu Mù vào cấu trúc của mình. Nó là một điểm đen mơ hồ đính trên cành cây của gia tộc chúng tôi đâm vào thành phố, khiến tôi tò mò mà cũng đầy bối rối.

Ông nội Trần Bảo Niên và bác Đồ Tể nhỏ của tôi từng có lúc đều bị nó thu hút, thậm chí kéo dài đến tôi, khi tôi tìm kiếm Tiểu Mù ở thành phố đồ tre ngày xưa, tôi gần như đã đi khắp cửa nhà mỗi thợ tre già. Khi tôi nghe tin nó chết cháy, tôi thất thần. Tôi nói với những thợ tre già đó rằng tôi thực sự muốn nhìn thấy con mắt độc nhãn đó.

Tiếp tục xây dựng. Tội ác của việc Đồ Tể nhỏ năm đó lén nhìn Trần Bảo Niên và cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử giao cấu, liệu có phải là bi kịch do Tiểu Mù xúi giục? Đồ Tể nhỏ bò lên cửa phòng cha lén nhìn vào trong, cậu nhìn thấy hai bắp chân trắng trẻo của người cha và cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử trên giường bằng tre, trên đầu họ treo con dao tre Đại Đầu gia truyền. Tiểu Mù nói: "Mày cứ xem cái lạ, đừng có hét lên." Nhưng Đồ Tể nhỏ nằm bò trên cánh cửa đột nhiên hét lên chói tai:

"Hoàn Tử, đổi đổi đổi đổi đổi đi!" Đồ Tể nhỏ hét lên rồi ngã xuống từ cửa. Cậu bị Trần Bảo Niên lôi vào phòng. Cậu đối mặt với Trần Bảo Niên trần như nhộng, mặt trắng bệch, không hề sợ hãi, nhưng khi nhìn thấy Hoàn Tử mặc sườn xám màu xanh đứng trên giường tre, trong mắt rơi xuống những giọt nước mắt nóng hổi. Khi Hoàn Tử cài nút sườn xám màu xanh, cô ta nói: "Đồ Tể nhỏ, mày đúng là thằng con đồ tể mà!" Sau đó Đồ Tể nhỏ bị Trần Bảo Niên treo trên xà nhà suốt một đêm, cậu không lộ vẻ đau đớn, cậu chỉ nhìn cửa sổ gác mái. Tiểu Mù chính là đang quan tâm đến Đồ Tể nhỏ bị trói trên gác mái.

Tiểu Mù đã huấn luyện dục vọng tuổi mười lăm của Đồ Tể nhỏ. Ảnh hưởng của nó đối với Đồ Tể nhỏ đã đạt đến mức xuất thần nhập hóa. Tôi cố gắng tóm tắt loại ảnh hưởng và giáo dục độc đáo đó, và phát hiện ra đó chính là một đường cong nhân sinh màu đen.

Kiếm tiền, đàn bà, đàn bà, sinh ra, chết đi

Đường cong đen này quấn lấy Đồ Tể nhỏ đặc biệt mạnh mẽ, cậu quá sớm treo lơ lửng trên điểm quỹ đạo "đàn bà" này mà bay lên. Truyền thuyết nói rằng Đồ Tể nhỏ chính là bị thương hàn theo cách này. Mùa đông năm 1934, Đồ Tể nhỏ nằm bệnh trên gác mái nhỏ, đếm từng sợi tóc đen rụng xuống từ trên đầu. Trên tóc vẫn còn lưu lại mùi phân chó của Phong Dương Thụ. Cậu gom những sợi tóc đó thành một lọn, xâu vào lỗ của con dao tre hình nón mà Tiểu Mù phát minh, thế là con dao tre hình nón mang tua tóc đó phun ra khí tức của bệnh thương hàn trên gác mái nhỏ. Ông nội Trần Bảo Niên của tôi mỗi lần lên gác mái nhỏ đều ngửi thấy thứ khí tức kỳ quái này. Ông thò tay vào trong đống chăn bẩn thỉu ấm áp của Đồ Tể nhỏ để đo sức sống của con trai, không khỏi tâm tư mênh mang, suy nghĩ bay bổng. Trên người Đồ Tể nhỏ tái hiện lại Trần Bảo Niên của ngày trước. Trần Bảo Niên vuốt ve vầng trán ngày càng hói của Đồ Tể nhỏ nói: "Đồ Tể nhỏ, con bị bệnh không nhẹ, con còn muốn con dao tre Đại Đầu của cha không?" Đồ Tể nhỏ im lặng không nói trong chăn. Trần Bảo Niên lại nói: "Con muốn cái gì?" Đồ Tể nhỏ đột nhiên nghẹn ngào, cơ thể cậu nhấp nhô đau đớn dưới chăn bông, "Con sắp chết rồi... con muốn đàn bà... con muốn Hoàn Tử!"

Trần Bảo Niên giơ bàn tay lên rồi lại hạ xuống. Ông nhìn thấy trên mặt con trai đã bắt đầu nhảy múa ngọn lửa chết chóc. Khi ông cúi đầu bỏ chạy khỏi gác mái nhỏ, vẫn nghe thấy tiếng kêu khàn đặc của Đồ Tể nhỏ: "Con muốn Hoàn Tử, đổi đổi đổi đổi đổi."

Mùa đông năm đó, những người thợ tre thường nhìn thấy Tiểu Mù cõng Đồ Tể nhỏ bị bệnh nặng ra ngoài cửa phơi nắng. Hai đứa băng qua một xưởng đồ tre, đẩy cửa sau ra, ngồi cùng nhau phơi nắng. Lúc giữa trưa, cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử ở cửa hàng dầu mè thường phơi quần áo trên phố. Trên một cây sào tre, những bộ quần áo đủ loại xinh đẹp đáng yêu của Hoàn Tử bay phấp phới. Thành phố cũng hóa thành sườn xám màu xanh, rả rích tưới xuống những giọt nước của Hoàn Tử. Cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử với khuôn mặt tròn như trăng rằm lộ ra ngoài chiếc sườn xám màu xanh, trông thật quyến rũ, cô ta cười khúc khích rung rinh chiếc sườn xám màu xanh ướt sũng về phía họ. Hoàn Tử biết sau cửa sau cửa hàng đồ tre có hai gã đàn ông đang bị bệnh. (Tôi nghe nói Tiểu Mù từ mười tám tuổi đến bốn mươi tuổi đều mắc bệnh lậu.) Thế là cô ta vung vẩy những giọt mưa và vẻ lẳng lơ của mình về phía họ.

Tôi đối với mùa đông năm 1934 sao mà xa lạ đến thế. Tôi không có chút nắm bắt nào về việc mô tả những bậc tiền bối hoạt động trong gia sử của năm đó. Nghe nói ông nội Trần Bảo Niên cũng cõng Đồ Tể nhỏ đi phơi nắng. Vậy thì ông đã cùng Đồ Tể nhỏ nhìn chằm chằm vào Hoàn Tử phơi quần áo rồi. Ba người này cách nhau bởi sườn xám màu xanh nhìn chằm chằm vào nhau sẽ là cảnh tượng như thế nào, mặt trời mùa đông năm 1934 chiếu rọi ba người này sẽ là cảnh tượng như thế nào, tôi có biết không?

Mà kết cục lại là thứ tôi biết. Tôi biết Trần Bảo Niên cuối cùng nói với con trai: "Đồ Tể nhỏ, cha cho con Hoàn Tử, con đừng chết. Cha phải đưa Hoàn Tử về quê rồi. Con chỉ cần sống tiếp, Hoàn Tử sẽ là vợ của con." Trần Bảo Niên chính là nói ở cửa sau cửa hàng đồ tre với Đồ Tể nhỏ. Chiều hôm đó, Đồ Tể nhỏ đã thoi thóp. Trần Bảo Niên ngồi ở cửa, đun một nồi nước ấm, rồi ôm lấy Đồ Tể nhỏ dùng nước ấm trong nồi gội đầu cho cậu. Trần Bảo Niên hết lần này đến lần khác kỳ xà phòng thơm hiệu "Mỹ Lệ" cho Đồ Tể nhỏ, khiến mùi phân chó trên đầu Đồ Tể nhỏ biến mất hoàn toàn, tỏa ra mùi thơm của thành phố. Tôi còn biết chiều hôm đó, cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử đứng sau sào phơi đồ của cô ta, vắt kiệt chiếc sườn xám màu xanh ướt sũng, trên phố để lại một vũng nước đọng màu xanh nhạt.

Bao nhiêu năm nay, cha tôi ngày đêm mở rộng cánh cửa gỗ của nhà tôi, ông luôn cho rằng người thân của chúng ta đang trên đường lang thang, ông mở rộng cửa dường như chính là để đón chào sự xuất hiện của người thân. Cỏ khô trong nhà sau này chia thành sáu đống. Ông nói đống nhỏ nhất đó là dành cho người anh Đồ Tể nhỏ chết sớm, bởi vì ông chưa bao giờ gặp anh Đồ Tể nhỏ, nhưng vong hồn Đồ Tể nhỏ nằm vào nhà tôi liệu có lớn lên vĩ đại vô cùng không, cha nói con người sau khi chết đi còn lớn hơn nhiều so với khi còn sống. Cha trước khi vào viện năm ngoái đã chia đống cỏ ở nhà, ông nói với chúng tôi đống cỏ lớn nhất thuộc về bà nội Tưởng thị và ông nội Trần Bảo Niên.

Tôi đứng bên cạnh nhìn cha chia đống cỏ cho người thân đã khuất, chia đến đống thứ sáu thì ông rất do dự, ông ôm đống cỏ khô đó không biết để đâu.

"Đây là dành cho ai ạ?" Tôi nói.

"Hoàn Tử." Cha nói, "Cỏ khô của Hoàn Tử để ở đâu nhỉ?"

"Để cạnh ông nội đi ạ." Tôi nói.

"Không." Cha nhìn đống cỏ của Hoàn Tử. Sau đó ông đi vào phòng của mình.

Tôi nhìn thấy cha nhét đống cỏ của Hoàn Tử xuống dưới gầm giường của ông.

Hoàn Tử, người đàn bà nhỏ bé này hiện giờ ở đâu? Đống cỏ khô của nhà tôi cũng đang đợi sự xuất hiện của cô ấy. Cô ấy là một người đàn bà thành phố. Tại sao cô ấy lại bước vào gia sử người Phong Dương Thụ của tôi? Tôi và cha đều không thể giải thích. Điều tôi không thể quên chính là ý nghĩa của đống cỏ khô phức tạp này. Bạn có thể nói rõ tại sao đống cỏ này lại có thể giấu dưới gầm giường của cha tôi không?

Các bậc cao niên Phong Dương Thụ nói với tôi, Hoàn Tử xuất hiện ở trấn Mã Kiều vào một buổi tối tuyết rơi. Cơ thể nhỏ nhắn của cô được bọc trong những bộ quần áo màu xanh đang thịnh hành ở thành phố, dậm chân đầy vui vẻ trên lớp tuyết trên mặt đất. Có một người đàn ông ở cùng Hoàn Tử.

Người đàn ông đó đội mũ da chó, quàng khăn của phụ nữ, che khuất khuôn mặt, chỉ lộ ra đôi mắt lờ đờ. Có người nhận ra từ dáng đi của người đàn ông đó là Trần Bảo Niên.

Đây là sự trở về quê hương bí ẩn nhất trong số những người thợ tre Phong Dương Thụ. Rõ ràng có rất nhiều người nhìn thấy Trần Bảo Niên và Hoàn Tử ngồi trên một chiếc xe đẩy một bánh đi về phía nhà, sau đó lại phát hiện Trần Bảo Niên trở về quê đã biến mất trong hoàng hôn.

Bà nội Tưởng thị của tôi đứng ở cửa nhìn người đàn bà nhỏ bé dẫm tuyết đi về phía nhà tổ họ Trần.

Sườn xám màu xanh của Hoàn Tử phản chiếu ánh sáng xanh rực rỡ trên mặt tuyết, đâm nhói mắt Tưởng thị.

Tiếng nói chuyện lần đầu tiên của hai người đàn bà cách đây năm mươi năm giờ đây truyền rõ vào tai tôi.

"Cô là ai?"

"Tôi là đàn bà của Trần Bảo Niên."

"Tôi là đàn bà của Trần Bảo Niên, cô rốt cuộc là ai?"

"Cô nói thế làm tôi không biết mình là ai nữa. Tôi mang bầu rồi, là con của Trần Bảo Niên. Anh ấy đuổi tôi đến đây để sinh. Tôi không muốn đến, anh ấy lừa tôi đến."

"Cô được ba tháng rồi, tôi nhìn một cái là biết ngay."

"Năm nay cô đã sinh chưa? Tôi mang đến rất nhiều quần áo trẻ con, cho cô một ít nhé."

"Tôi không cần quần áo trẻ con của cô, cô đã mang tiền của Trần Bảo Niên đến chưa?"

"Mang đến rất nhiều tiền, những đồng tiền này đều đóng dấu đỏ của Trần Bảo Niên đấy, cô xem này."

"Tôi biết tiền của anh ta đều đóng dấu đỏ, năm nay anh ta chưa từng cho tôi tiền, mùa thu chết năm đứa con rồi."

"Cô cho tôi vào nhà đi, tôi sắp chết cóng rồi, Trần Bảo Niên anh ấy không muốn về."

"Vào nhà hay không vào thực ra cũng lạnh như nhau, anh ta bảo cô đến nông thôn để sinh con à?"

(Tôi đồng thời nghe thấy tiếng bước chân dẫm tuyết của Trần Bảo Niên ở phía sau nhà tổ, Trần Bảo Niên cũng đang nghe chăng?)

Hoàn Tử bước vào nhà tôi, trước tiên nhìn thấy sáu sợi dây cỏ ngải dại treo từ trên tường xuống đang cháy chậm rãi, trong nhà lượn lờ mùi tro cỏ đắng ngắt. Hoàn Tử chỉ vào sợi dây cỏ nói: "Đó là cái gì?"

"Dây chiêu hồn. Người chết rồi, người sống phải chiêu hồn cho người chết, cô không hiểu à?"

"Chết sáu đứa con à?"

"Trần Bảo Niên cũng chết rồi." Tưởng thị nhìn chằm chằm vào dây cỏ một lúc, đi đến bên chiếc nôi ở góc nhà, ôm đứa con của bà lên, bà mỉm cười với Hoàn Tử nói, "Chỉ sống được một đứa, những người khác đều chết cả rồi."

Đứa trẻ còn sống chính là cha tôi. Khi cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử cúi mặt xuống phía nó, khí tức của thành phố theo đó vuốt ve khuôn mặt nhỏ nhắn của nó. Đứa trẻ cử động đôi môi muốn khóc lại không, trong khoảnh khắc lại nở nụ cười đầu tiên. Cha chính là học cười trong khí tức thành phố mà Hoàn Tử mang đến. Bàn tay nhỏ bé của ông dần giơ lên chạm vào mặt Hoàn Tử, tính mẫu tử của Hoàn Tử được khơi dậy hoàn toàn, cô hét lên, run rẩy, mở miệng cắn lấy bàn tay nhỏ của đứa trẻ, nói không rõ chữ: "Tôi yêu trẻ con quá, tôi nằm mơ thấy sinh được một đứa con trai giống như con vậy, bé yêu à."

Hồi tưởng lại cuộc sống của bà nội Tưởng thị và cô vợ bé nhỏ Hoàn Tử dưới cùng một mái nhà là một bài toán khó khi tôi viết gia sử. Sau năm đời tổ tiên của tôi không bao giờ có hiện tượng một chồng nhiều vợ, nhưng dân làng Phong Dương Thụ nói với tôi hai người đàn bà đó thực sự đã cùng nhau trải qua mùa đông năm 1934. Áo màu xanh của Hoàn Tử thường giặt thường phơi, bay phấp phới trên bầu trời nhà tổ của chúng tôi.

Họ nói Hoàn Tử đang mang bầu ôm cha tôi thời sơ sinh đi trên con đường nhỏ ở nông thôn Phong Dương Thụ, cái bụng dưới chiếc áo bông màu xanh của cô đã rất nặng nề rồi. Hoàn Tử là một người đàn bà thành phố rất yêu trẻ con, cô còn yêu những con chó nhà chó hoang ở trong cây, thỉnh thoảng lại ném kẹo cao su đang nhai trong miệng cho chó ăn. Bạn không biết Hoàn Tử ôm con mang thai muốn đi đâu, cô ấy luôn lang thang trong làng vào những lúc nắng đẹp, đi ngang qua người đàn ông thì ném lại nụ cười lẳng lơ. Các bạn nhìn thấy cô ấy dần dần bước vào vườn tre u tối, vừa vỗ nhẹ đứa trẻ vừa hát, vừa hoang mang nhìn quanh ngôi làng Phong Dương Thụ mùa đông. Khi Hoàn Tử xuất hiện trong vườn tre, những dân làng gặp cô đều phát hiện Hoàn Tử giống hệt người cô của ông nội tôi đã mất là Phượng Tử. Biểu cảm thần thái bị lá tre che khuất của hai người họ có sự tương đồng kinh ngạc.

Hoàn Tử và Phượng Tử là hai người đàn bà đẹp nhất trong nhà tôi. Tiếc rằng họ không để lại một tấm ảnh nào, tôi không thể phán đoán liệu họ có giống nhau đến vậy không. Họ đều là chim phượng đan dưới đôi cánh của ông nội Trần Bảo Niên của tôi. Một người là em gái ruột của Trần Bảo Niên, người kia vốn không phải người trong tộc của tôi, cô ấy là người hàng xóm nữ của ông nội Trần Bảo Niên, là bà chủ cửa hàng dầu mè ở thành phố, cô ấy rốt cuộc có phải là chim chị em với cô của ông nội là Phượng Tử không? Ông nội Trần Bảo Niên của tôi, con chim mà ông muốn rốt cuộc là con nào? Tất cả những điều này, hậu duệ đã không còn cách nào biết được.

Tôi rất muốn thâm nhập vào cánh đồng tâm tư đầy đá sỏi của bà nội Tưởng thị để nghiên cứu bát canh dưa chua mà bà nấu cho Hoàn Tử. Vào mùa đông khi Hoàn Tử đang chờ ngày sinh nở tại nhà tôi, nó đã nhận từ tay bà nội Tưởng thị bát canh dưa chua này đến bát canh dưa chua khác, uống cạn sạch. Hoàn Tử chép miệng nói với Tưởng thị: "Con quá thích uống canh này. Bây giờ con chỉ có thể uống được mỗi canh này thôi." Tưởng thị bưng bát canh, nhìn chằm chằm vào bụng bầu đang dần lớn lên của Hoàn Tử, ánh mắt hơi đờ đẫn, bà liên tục lặp đi lặp lại: "Mùa đông rồi, rau dại ngoài đồng cũng hết rồi, chỉ còn cách nấu canh dưa chua cho con ăn thôi."

Dưa chua được muối trong một cái vại lớn. Khi Hoàn Tử muốn ăn, nó lại thò tay vào trong nước muối đen ngòm vớt dưa, bốc lên tay ăn. Có một ngày, Hoàn Tử bốc một nắm dưa nhưng đột nhiên không thể nuốt trôi được nữa, nước mắt ứa ra trong mắt nó, nó ném mạnh nắm dưa xuống đất, giậm chân gào khóc: "Tại sao trong nhà này chỉ có dưa chua với dưa chua thế hả."

Bà nội Tưởng thị đi tới, nhặt nắm dưa chua đó bỏ lại vào vại lớn, bà nghiêm khắc bảo Hoàn Tử: "Mùa đông rồi, chỉ có dưa chua cho con ăn thôi. Con nếu không thích ăn thì cũng không được vứt xuống đất."

"Tiền đâu, tiền của Trần Bảo Niên đâu?" Hoàn Tử nói, "Cho con ăn cái gì khác đi."

"Tiền của Trần Bảo Niên hết rồi. Bà đã mua hai mẫu ruộng cho Trần Bảo Niên. Nhà họ Trần người chết nhiều quá, đến cả đất chôn cất cũng không có. Người ta không ăn rau vẫn có thể sống tiếp, nhưng không có đất chôn cất thì không có đường sống."

Hoàn Tử ôm lấy khuôn mặt đang khóc của mình trong ánh nhìn như đồng cổ của bà nội Tưởng thị.

Nó cảm thấy làn da trên mặt đã trở nên vàng vọt và thô ráp, đây là sự trừng phạt mà quê cha đất tổ của Trần Bảo Niên dành cho nó. Hoàn Tử đang khóc lần đầu tiên nghĩ đến hướng đi bi kịch trong cả cuộc đời mình.

Nó khẽ gọi Trần Bảo Niên Trần Bảo Niên anh là đồ khốn, rồi lại bước về phía vại dưa chua. Nó tuyệt vọng bốc một nắm dưa nhét vào miệng, đôi mắt hạnh mở to nhai nuốt nắm dưa ấy cho đến khi bụng dạ cồn cào buồn nôn dữ dội. Oẹ oẹ những tiếng thật lớn. Hoàn Tử bắt đầu nôn thốc nôn tháo từ tận sâu trong sinh mệnh mình, nôn ra một dòng suối nhỏ màu đen chua đắng, bắn lên chiếc áo bông màu xanh xinh đẹp của nó.

Tôi biết chuyện Hoàn Tử lên trấn Mã Kiều bán nhẫn đổi thịt lợn xảy ra ngay sau lần nôn mửa đó. Nghe nói đó là chiếc nhẫn vàng hình vuông mà ông nội tặng nó, nó không chút tiếc rẻ vứt nó lên quầy hàng thịt, bốc lấy miếng thịt lợn rồi rời khỏi trấn Mã Kiều. Đó là lần thứ hai người trong trấn nhìn thấy người đàn bà nhỏ bé từ thành phố về là Hoàn Tử. Ai cũng bảo nó gầy như một con mèo, đi lại cứ như không đỡ nổi cái thân hình đang mang thai ba tháng. Nó xách miếng thịt lợn đi trên con đường đất vàng chạy ngang qua Phong Dương Thụ, khi gặp đàn ông trẻ tuổi vẫn không quên liếc đôi mắt quyến rũ của người đàn bà thành phố. Tôi đã nhiều lần miêu tả con đường đất vàng ấy, ngay sau đó lại mọc lên một hòn đá, hòn đá ấy gần như mang theo sát khí mà vấp chân Hoàn Tử một cái, Hoàn Tử kêu lên kinh hãi, thân hình đang mang thai bay ra ngoài như thân cây đổ. Miếng thịt lợn đó cũng bay đi. Tiếng kêu kinh hãi này của Hoàn Tử vang vọng khắp con đường đất vàng dưới ánh hoàng hôn, bi thương mà xa xăm. Trong khoảnh khắc này, nó dường như nhận ra tai ương từ trên trời rơi xuống nhắm vào đứa trẻ trong bụng mình, nó ngã xuống ruộng lúa hoang vu, hai tay ôm chặt lấy bụng, nhưng vẫn đón nhận cảm giác đau đớn dữ dội ở vùng bụng. Nó cảm nhận một cách rõ ràng sự mất mát sinh mệnh nhỏ bé trong bụng. Nó đột ngột trở thành một người đàn bà rỗng tuếch. Hoàn Tử ngồi trên mặt đất gào khóc yếu ớt mà sắc nhọn, nó nhìn thấy dưới thân mình loang ra một vũng máu đỏ. Nó liều mạng hốt vốc máu loang lổ, nhìn thấy một đứa trẻ có khuôn mặt vuông của nhà họ Trần đọng lại trên lòng bàn tay nó một khoảnh khắc ngắn ngủi, rồi nhẹ nhàng bay về phía bầu trời Phong Dương Thụ, chỉ còn là một làn khói xanh.

Sau khi sảy thai, người đàn bà nhỏ bé Hoàn Tử nằm vùi trên giường cỏ nhà tôi nức nở suốt ba ngày ba đêm. Hoàn Tử không ăn không uống, trong ba ngày ba đêm ấy đã mất đi dung nhan ngày thường. Bà nội Tưởng thị của tôi theo lệ thường bưng canh dưa chua đưa cho Hoàn Tử, đứng bên cạnh quan sát người đàn bà thành phố đang đau khổ. Ánh mắt khô héo của Hoàn Tử đăm đăm nhìn vào bát canh dưa chua, một hòn đá ném xuống dậy sóng ngàn trùng. Nó dường như phát hiện ra mùi vị bất thường trong bát canh đen ngòm, nó cảm thấy đứa trẻ trong bụng chính là nhờ được tưới tắm bằng canh dưa chua mà dần dần sảy đi. Bỗng chốc như bừng tỉnh khỏi giấc mơ:

"Chị, chị đã bỏ gì vào trong canh dưa chua?"

"Muối. Người mang thai phải ăn nhiều muối."

"Chị, chị đã bỏ gì vào trong canh dưa chua mà làm cho con của tôi sảy mất rồi?"

"Cô đừng nói lời điên khùng. Tôi biết là cô lên trấn cắt thịt rồi ngã sảy mất con."

Hoàn Tử bò xuống giường cỏ, nắm chặt lấy tay bà nội Tưởng thị, ngước nhìn khuôn mặt không chút cảm xúc của Tưởng thị. Hoàn Tử lắc lắc Tưởng thị gào lên: "Ngã một cái không thể làm sảy đứa trẻ ba tháng tuổi, rốt cuộc chị đã cho tôi ăn cái gì, tại sao chị lại tính kế đứa con của tôi?"

Bà nội Tưởng thị của tôi cuối cùng cũng nổi giận đùng đùng, bà đẩy Hoàn Tử ngã xuống giường cỏ rồi lại lao lên túm lấy tóc Hoàn Tử, "Con chó cái thành phố này, đồ tiện nhân nhà cô, cô dựa vào cái gì mà đến nhà tôi để sinh con cho thằng chó đẻ Trần Bảo Niên." Đôi mắt xám xịt của Tưởng thị, một nửa là nước mắt, nửa kia lại bùng lên ngọn lửa thù hận bao la. Trong lúc đánh lộn với Hoàn Tử, bà đứt quãng nói cho Hoàn Tử biết: "Tao không thể để mày sinh đứa trẻ này ra... Tao có sáu đứa con sinh ra lớn lên đều chết hết... Chết trong bụng mẹ vẫn tốt hơn là sinh ra ngoài... Tao đã bỏ thứ bẩn thỉu vào trong canh dưa chua, tao không nói cho mày biết đó là thứ bẩn thỉu gì... Mày không biết tao hận lũ chúng mày đến nhường nào đâu..."

Thực ra việc miêu tả những cảnh này tôi nên tránh né. Tôi bất an khi vẽ nên hình ảnh bà nội Tưởng thị đến mức này, nhưng đối diện với gia sử năm 1934, tôi không còn lựa chọn nào khác. Tôi hoài niệm đứa trẻ chưa kịp chào đời của Hoàn Tử, nếu như nó có thể được sinh ra tại quê nhà Phong Dương Thụ của tôi, trong gia tộc tôi sẽ có thêm một người thân, cha tôi và tôi sẽ có thêm một nỗi nhớ và sự chờ đợi, dòng máu nhà họ Trần lưu truyền ngàn đời cũng sẽ vươn ra một nhánh rẽ, như vậy gia sử của tôi liệu có tăng thêm bề dày phong phú hay không.

Sự biến mất của Hoàn Tử cũng giống như sự xuất hiện của cô ấy, để lại trong nhà tôi một vết sẹo khó lành, vết sẹo này sẽ cứ lở loét cho đến khi lên men không hẹn ngày kết thúc, chúng tôi sẽ phải nhẫn nhịn đau đớn mà liếm láp vết sẹo này.

Khi Hoàn Tử rời nhà đã bắt đi người cha còn nằm trong nôi của tôi. Cô ấy mang theo đứa trẻ nhà họ Trần biến mất khỏi vùng quê Phong Dương Thụ, cô ấy rõ ràng đã mang cha tôi đi như một sự bù đắp. Phụ nữ có lẽ đều như vậy, mất đi cái gì thì bù đắp lại cái đó. Không ai nhìn thấy người đàn bà thành phố bắt cóc đứa trẻ nhà họ Trần ấy, chẳng lẽ Hoàn Tử dựa vào tình mẫu tử mà mọc ra đôi cánh sao?

Bà nội Tưởng thị của tôi đã truy tìm Hoàn Tử và cha tôi suốt một mùa đông. Dấu chân bà kéo dài đến tận bờ sông Trường Giang mới dừng lại. Đó là lần đầu tiên bà nhìn thấy sông Trường Giang. Dòng nước mùa đông năm 1934 cuồn cuộn mênh mông tựa như dòng chảy của thuở hồng hoang. Màu vàng đục của nước sông trải qua ngàn năm lắng đọng, mạnh mẽ và nặng nề như sắt thép, va đập vào tâm khảm của một người phụ nữ nông thôn. Tưởng thị cầm theo đôi giày cỏ thứ tám đã rách nát của bà, dập dềnh dọc theo bờ sông, mái tóc rối tung bay theo gió, tình cảm xoáy vào lòng sông tựa như chiếc lá khô rơi rụng. Bà ném đôi giày cỏ thứ tám của mình xuống dòng sông mênh mông rồi quay đầu lại. Giới hạn thế giới trong lòng bà nội Tưởng thị chính là dòng sông lớn này. Bà không thể vượt qua dòng sông này.

Tôi cần các bạn chú ý đến chuyến hành trình trở về của bà nội Tưởng thị để hiểu được nơi quy túc cuộc đời bà.

Bà đi qua mùa đông dài đằng đẵng năm 1934, đi qua 500 dặm thị trấn thôn quê, trên đường đi đã thay da đổi thịt. Người Phong Dương Thụ nhớ rằng khi Tưởng thị trở về đã là cuối năm rồi. Các nhà trên trấn Mã Kiều đều treo đèn lồng giấy đỏ để đón chào năm 1935. Tưởng thị tay không bước qua những chiếc đèn lồng đỏ đó, trên khuôn mặt mệt mỏi có những bóng đỏ nhấp nháy chập chờn. Trên người và chân bà đều mặc quần áo và giày của đàn ông, quanh eo thắt một sợi dây cỏ. Những người quen biết Tưởng thị hỏi: "Tìm được đứa trẻ chưa?" Tưởng thị dựa vào tường, thế mà lại mỉm cười với họ: "Chưa, chúng nó qua sông rồi." "Qua sông rồi không đuổi theo nữa à?" "Chúng nó đi vào thành phố rồi, tôi không đuổi kịp nữa."

Bà nội Tưởng thị đi trở về vào đêm trước năm 1935, khuôn mặt mang nụ cười dần dần bước ra khỏi gia sử dài đằng đẵng của tôi. Sau này, bà đứng trên sườn dốc phía tây bắc của Phong Dương Thụ, nhìn về phía tòa nhà gạch đen của tài chủ Trần Văn Trị. Lúc này có một đàn chó từ khắp các ngóc ngách chạy tới, vây quanh Tưởng thị ngửi mùi lạ trên người bà, mùa đông đã qua, đàn chó ở Phong Dương Thụ đã không còn nhận ra Tưởng thị nữa. Tưởng thị xua tay đuổi đàn chó đó đi, rồi bà đứng trên sườn dốc bắt đầu gào thét tên Trần Văn Trị về phía tòa nhà gạch đen.

Trần Văn Trị bị Tưởng thị gọi lên trên lầu, ông và Tưởng thị nhìn nhau từ xa trong bóng đêm, nhìn thấy người đàn bà đó đứng trên sườn dốc như một cây trúc rũ bỏ những cành lá sum suê. Trần Văn Trị dự cảm được cái cây trúc này sẽ đào tẩu vào cuối năm 1934, cắm rễ vào lòng bàn tay ông.

"Tôi không còn gì nữa rồi —— ông còn muốn tôi không —— ông hãy dùng chiếc kiệu đỏ đó để đón tôi đi ——"

Cánh cổng sắt nhà Trần Văn Trị ken két mở ra trong tiếng gọi của Tưởng thị, Trần Văn Trị dẫn theo ba người đàn bà lạ mặt vạm vỡ khiêng một chiếc kiệu đỏ bước ra, chậm rãi di chuyển về phía Tưởng thị dưới ánh trăng. Đội ngũ khiêng kiệu đó là thứ hiếm thấy trong lịch sử, nhưng bà nội Tưởng thị của tôi quả thực đã ngồi chiếc kiệu đỏ này mà bước vào nhà Trần Văn Trị.

Cứ như vậy, tôi phải dần dần xóa bỏ bà nội Tưởng thị ra khỏi gia sử. Cha tôi nói với tôi rằng cho đến tận bây giờ ông vẫn không biết bà tên là gì. Nhiều ký ức của ông về người mẹ cũng không chính xác, bởi vì năm 1934 ông vẫn chỉ là một đứa trẻ sơ sinh.

Thế nhưng nhà chúng tôi đã chuẩn bị một đống cỏ khô lớn nhất, để đón người đàn bà nhà Trần Văn Trị là Tưởng thị lại một lần nữa tới đây. Cha nói bà ấy nhất định sẽ tới.

Bà nội Tưởng thị và người đàn bà nhỏ bé Hoàn Tử như sao trăng soi rọi lẫn nhau, cùng nuôi dưỡng cha tôi, họ đều là hình tượng người mẹ xuất sắc nhất hiện lên trong gia sử của tôi. Họ có lẽ chính là hai mảnh thiên thạch khác biệt, va chạm vào nhau trong năm 1934, tia lửa màu xanh u huyền tóe ra chính là cha, chính là tôi, chính là con cháu của chúng tôi.

Thành phố mà gia đình chúng tôi hiện đang sinh sống chính là điểm cuối cuộc đào tẩu của người đàn bà nhỏ bé Hoàn Tử năm xưa, thành phố này cách quê nhà Phong Dương Thụ của tôi chín trăm dặm đường. Từ năm 17, 18 tuổi, tôi đã thích nói với bạn bè ở thành phố này rằng: "Tôi là người ngoại tỉnh."

Điều tôi kể thực ra chính là câu chuyện về cuộc đào tẩu. Cuộc đào tẩu đã diễn ra sớm như vậy, cuộc đào tẩu đã bắt đầu sớm như vậy. Khi bạn chờ đợi sự kết thúc của câu chuyện này, bạn vẫn có thể nhớ đến nguyên nhân cái chết của ông nội tôi - Trần Bảo Niên.

Phụ lục: Một bí văn về cái chết của Trần Bảo Niên. Đêm 18 tháng 12 âm lịch năm 1934, Trần Bảo Niên từ kỹ viện phía nam thành phố bước ra, có kẻ nấp trên đỉnh một tòa lầu gỗ hất ba chậu nước lạnh xuống Trần Bảo Niên. Sau khi bị tập kích, Trần Bảo Niên chạy bán sống bán chết về phía cửa tiệm của mình, ông muốn chạy cho ra mồ hôi, nhưng khi về đến cửa tiệm đồ tre thì toàn thân đã kết đầy băng, từ đó mang bệnh ngầm trong người. Cuối năm mất mạng, trước khi chết tay nắm chặt con dao trúc Đại Đầu gia truyền. Chủ tiệm đồ tre Trần thị từ đó đổi chủ. Chủ tiệm hiện tại là Tiểu Hạt Tử. Trong kỹ viện phía nam thành phố lộ ra tin tức nói rằng, người hất ba chậu nước lạnh đó chính là Tiểu Hạt Tử.

Tôi muốn dùng cái chết của ông nội Trần Bảo Niên để dâng lên gia sử của mình một lẵng hoa khổng lồ. Tôi sắp sửa nhấc lẵng hoa này lên và bước ra ngoài, bước qua những con phố đêm khuya, bước qua cửa sổ của các bạn. Nếu các bạn mở cửa sổ ra, sẽ nhìn thấy cái bóng của tôi in trên thành phố này, phiêu dạt lững lờ. Ai có thể nói ra được đó là cái bóng gì?