Chú Jesse! Cái tên ấy khơi dậy trong tôi hình ảnh của chú, như tôi vẫn thường thấy trong hai mùa hè đầy mê hoặc ở Golden Gate; hình ảnh lần đầu tiên tôi gặp chú, khi chú đứng nơi khung cửa bỏ ngỏ của ngôi nhà tranh mái thấp bên bờ vịnh, chào đón chúng tôi đến với nơi ở mới bằng sự tử tế dịu dàng, tự nhiên mà chú luôn sẵn có. Một dáng người cao lớn, vụng về, hơi khom xuống, nhưng lại toát lên sự bền bỉ và sức mạnh phi thường; gương mặt già nua nhẵn nhụi, hằn sâu những nếp nhăn và sạm nắng; mái tóc dày màu xám sắt xõa xuống tận vai; và đôi mắt xanh thẳm, sâu hoắm, lúc lấp lánh lúc mơ màng, nhưng thường nhìn về phía biển khơi với một câu hỏi đầy khắc khoải, tựa như kẻ đang tìm kiếm điều gì đó quý giá đã mất. Một ngày nọ, tôi đã hiểu được điều mà chú Jesse hằng tìm kiếm.
Không thể phủ nhận rằng chú Jesse là một người có ngoại hình không mấy ưa nhìn. Hàm dưới gầy guộc, khuôn miệng thô kệch và vầng trán vuông vức của chú chẳng hề được tạo hóa trau chuốt theo những chuẩn mực của cái đẹp. Thế nhưng, dù thoạt nhìn bạn thấy chú thật giản đơn, bạn sẽ chẳng bao giờ bận tâm đến điều đó nữa – bởi tâm hồn tỏa sáng qua cái hình hài thô mộc ấy đã tô điểm cho chú một vẻ đẹp trọn vẹn nhường nào.
Chú Jesse nhận thức rất rõ sự thiếu hụt về ngoại hình của mình và cảm thấy tiếc nuối vì điều đó, bởi chú là người vô cùng say mê cái đẹp trong vạn vật. Chú từng nói với Mẹ tôi rằng chú ước giá như mình được tạo hóa nhào nặn lại để trở nên bảnh bao hơn.
"Người ta bảo chú là người tốt," chú hóm hỉnh nhận xét, "nhưng đôi khi chú ước Chúa chỉ làm chú tốt bằng một nửa thôi, còn phần còn lại thì dồn cả vào ngoại hình. Nhưng chú nghĩ Ngài biết Ngài đang làm gì, như một vị Thuyền trưởng tài ba vậy. Chúng ta cần có những người kém sắc, nếu không thì những người xinh đẹp – như cô Mary đây – sẽ chẳng được tôn lên bao nhiêu."
Tôi chẳng xinh đẹp chút nào, nhưng chú Jesse luôn bảo tôi xinh – và tôi yêu chú vì điều đó. Chú nói dối một cách ngọt ngào và chân thành đến nỗi suýt chút nữa tôi đã tin là thật, và tôi thực sự nghĩ rằng chính chú cũng tin như vậy. Trong mắt chú, mọi phụ nữ đều đáng yêu và có tiếng thơm, tất cả cũng chỉ vì một người mà chú đã từng yêu. Lần duy nhất tôi thấy chú Jesse thực sự tức giận là khi có kẻ buông lời xúc phạm phẩm giá của một cô gái miền biển ngay trước mặt chú. Gã khốn khổ buông lời lẽ đó đã phải rúm người lại khi chú Jesse quay sang nhìn hắn với ánh mắt như tia chớp và hàng chân mày như đám mây giông. Khoảnh khắc ấy, tôi không còn thấy khó khăn khi phải kết nối tính cách đơn giản, nhân hậu của chú Jesse với cuộc đời phiêu lưu, hoang dã mà chú đã trải qua.
Chúng tôi đến Golden Gate vào mùa xuân. Sức khỏe của Mẹ không được tốt nên bác sĩ đề nghị bà nên tìm nơi có không khí biển và sự tĩnh lặng. Khi nghe tin, chú James đề nghị chúng tôi dọn đến một căn nhà nhỏ ở Golden Gate mà chú vừa được thừa kế sau khi người dì già sống ở đó qua đời.
"Chú chưa lên đó xem thử," chú James nói, "nhưng ngôi nhà vẫn nguyên vẹn như khi Dì Elizabeth để lại, và dì ấy là người ngăn nắp nhất trên đời. Chìa khóa hiện đang ở chỗ một lão thủy thủ sống gần đó – chú nghĩ tên là Jesse Boyd. Chú tin là hai mẹ con sẽ thấy rất thoải mái ở đó. Nhà nằm ngay trên bờ vịnh, bên trong bãi cát chắn sóng, và chỉ cách bờ biển ngoài năm phút đi bộ thôi."
Lời đề nghị của chú James đến thật đúng lúc với chiếc ví eo hẹp của gia đình chúng tôi, và chúng tôi lập tức chuyển đến Golden Gate. Chúng tôi gửi điện tín cho Jesse Boyd yêu cầu mở cửa nhà. Một ngày xuân mát mẻ, khi những cơn gió nghịch ngợm lướt nhanh qua vịnh và những cồn cát, quất tung mặt nước thành những ngọn sóng bạc đầu và gột rửa bờ cát bằng những dải sóng vỗ rì rào như bạc, chúng tôi bước xuống ở nhà ga nhỏ rồi đi bộ nửa dặm để đến căn nhà mới, để lại hành lý chờ cậu giúp việc ở nhà ga chở đến vào buổi tối.
Cái nhìn đầu tiên về ngôi nhà của Dì Elizabeth thật làm thỏa lòng và mãn nhãn; nó trông như một chiếc vỏ ốc xám khổng lồ nằm dạt trên bờ biển. Phía trước nhà và mặt vịnh chỉ có một dải sỏi nhỏ, và phía sau là một cánh rừng linh sam gân guốc, xơ xác, nơi những cơn gió thường tấu lên đủ loại âm điệu kỳ quái và ám ảnh. Bên trong, ngôi nhà lại càng cổ kính và thú vị hơn với những trần nhà thấp, dầm gỗ tối màu và những khung cửa sổ hình vuông, sâu hoắm, nơi gió biển tha hồ len lỏi vào dù cửa đóng hay mở. Khung cảnh từ cửa nhà chúng tôi thật tráng lệ, bao quát cả vùng vịnh lớn và những dãy đồi tím biếc phía xa. Lối vào của vịnh đã mang lại cho nó cái tên này – một con kênh sâu, hẹp nằm giữa dải cồn cát một bên và vách đá sa thạch đỏ dựng đứng, cao chót vót, đầy đe dọa ở bên kia. Chúng tôi hiểu được ý nghĩa của cái tên ấy ngay lần đầu tiên nhìn thấy ánh bình minh vàng rực rỡ tràn ngập, bước ra từ biển cả và bầu trời kỳ diệu phía ngoài, cuộn trào qua lối đi hẹp ấy thành những con sóng ánh sáng. Thật vậy, đó quả là một cánh cổng vàng, nơi người ta có thể căng buồm hướng tới những "vùng đất thần tiên hoang vắng".
Khi chúng tôi đi dọc con đường dẫn đến ngôi nhà nhỏ, thật vui mừng khi thấy một làn khói xanh cuộn lên từ chiếc ống khói hình vuông lớn, và ngay giây sau, chú Jesse (chúng tôi gọi chú là "Chú Jesse" chỉ nửa tiếng sau khi gặp, nên có vẻ chẳng bõ công để bắt đầu bằng bất kỳ cách gọi nào khác) bước ra cửa.
"Chào mừng hai quý cô," chú nói, chìa ra bàn tay to, chai sần nhưng sạch sẽ đến từng kẽ móng. "Chú nghĩ chắc hai cô đang thấy hơi mệt và đói, nên khi qua mở cửa, chú đã nhóm lửa và pha cho hai cô một tách trà. Chú vốn thích sống tình làng nghĩa xóm, mà đâu mấy khi có cơ hội này."
Chúng tôi nhận ra rằng "tách trà" của chú Jesse thực chất là một bữa tiệc thịnh soạn. Chú đã thông gió cho phòng ăn nhỏ, bày biện bàn ăn tinh tế với bộ đồ sứ và khăn trải bàn của Dì Elizabeth – "Chú biết ngay chỗ để tìm thấy chúng – chú thường xuyên giúp bà Kennedy rửa đống đồ này mà. Hai chú cháu là bạn thân của nhau đấy. Chú nhớ bà ấy vô cùng" – rồi tô điểm bằng những đóa hoa tháng Năm mà sau này chúng tôi mới biết chú đã phải lặn lội đi bộ vài dặm đường mới hái được. Có bánh mì và bơ hảo hạng, bánh quy mua từ cửa tiệm, một ấm trà ngon tuyệt vời như của các vị thần trên đỉnh Olympus, và một đĩa cá hồi biển ngon nhất thế gian, được nấu chín tới hoàn hảo.
"Chú nghĩ món này sẽ ngon sau chuyến đi dài đấy," chú Jesse nói. "Cá tươi lắm, thưa quý cô. Mới hai tiếng trước chúng còn bơi lội dưới ao nhà Johnson đằng kia. Chú bắt đấy – đúng vậy. Giờ thì chú chỉ giỏi mỗi việc này thôi, bắt cá hồi và thi thoảng là cá tuyết. Nhưng trước kia thì không phải vậy – chẳng bao giờ có chuyện đó. Chú từng làm đủ thứ việc khác, nếu các cô xem qua cuốn sách cuộc đời của chú thì sẽ biết ngay thôi."
Khi ấy tôi quá đói và mệt nên chẳng buồn "đớp thính" về "cuốn sách cuộc đời" của chú Jesse. Tôi chỉ muốn bắt đầu ăn đống cá hồi ấy. Mẹ nài nỉ chú Jesse ngồi xuống và cùng ăn bữa tiệc chú đã chuẩn bị, và chú đồng ý mà không cần thuyết phục quá nhiều.
"Cảm ơn hai cô thật lòng. Được ngồi ăn cùng thế này là một đặc ân đấy. Chú thường phải ăn một mình, bầu bạn với gương mặt già nua xấu xí của chính mình phản chiếu trong tấm gương đối diện. Chẳng mấy khi chú có cơ hội ngồi ăn với hai vị quý cô xinh đẹp, ngọt ngào thế này."
Những lời khen của chú Jesse khi viết ra giấy nghe có vẻ khô khan, nhưng chú nói bằng tông giọng và ánh nhìn đầy cung kính, dịu dàng, khiến bất cứ người phụ nữ nào nghe thấy cũng cảm thấy mình như đang được trao tặng một món quà quý giá của nữ hoàng theo cách đầy vương giả.
Chú cùng ăn bánh mì với chúng tôi và từ giây phút đó, tất cả chúng tôi trở thành bạn bè thân thiết mãi mãi. Sau khi đã ăn uống no nê, chúng tôi ngồi lại bàn cả tiếng đồng hồ để nghe chú Jesse kể về cuộc đời mình.
"Nếu chú nói nhiều quá thì hai cháu cứ ngăn lại nhé," chú nói một cách nghiêm túc, nhưng đôi mắt lại ánh lên vẻ tinh nghịch. "Mỗi khi có cơ hội trò chuyện với ai là chú lại hay huyên thuyên lắm."
Chú đã làm thủy thủ từ năm mười tuổi, và một vài cuộc phiêu lưu của chú ly kỳ đến mức tôi thầm băn khoăn liệu chú Jesse có đang "nói quá" để chúng tôi tin hay không. Nhưng rồi tôi nhận ra mình đã trách nhầm chú. Những câu chuyện của chú đều là sự thật, và chú Jesse có năng khiếu bẩm sinh của một người kể chuyện, biết cách làm cho những "chuyện buồn, chuyện xa xưa" hiện lên sống động trước mắt người nghe và hồi sinh với tất cả sự xúc động nguyên sơ.
Mẹ và tôi khi thì cười, khi thì rùng mình trước những câu chuyện của chú Jesse, và có lần, chúng tôi thấy mình đang rơi lệ. Chú Jesse quan sát những giọt nước mắt ấy với niềm vui ánh lên trên khuôn mặt như ngọn đèn soi rọi.
"Chú thích làm người khác khóc theo cách đó," chú nhận xét. "Đó là một lời khen đấy. Nhưng chú không thể diễn tả trọn vẹn những gì mình đã chứng kiến và đã làm. Chú đã ghi chép tất cả vào cuốn sách cuộc đời mình nhưng lại không có tài viết lách cho đàng hoàng. Nếu có, chú đã có thể viết nên một cuốn sách tuyệt vời, nếu biết chọn đúng từ ngữ và xâu chuỗi mọi thứ thật mạch lạc trên giấy. Nhưng chú chịu. Tất cả vẫn nằm trong cái thân xác tội nghiệp này," chú Jesse buồn bã vỗ vào ngực mình, "nhưng nó chẳng thể thoát ra được."
Khi chú Jesse về nhà vào tối hôm đó, Mẹ mời chú thường xuyên ghé thăm chúng tôi.
"Chú tự hỏi liệu cô có mời nếu biết chú sẽ sẵn lòng nhận lời đến mức nào không," chú hóm hỉnh đáp.
"Đó là cách khác để nói rằng chú tự hỏi liệu tôi có thành thật hay không," Mẹ mỉm cười. "Tôi thực lòng mời chú, rất chân thành."
"Vậy thì chú sẽ đến. Có khi cô sẽ thấy phiền vì sự xuất hiện của chú vào bất cứ giờ nào đấy. Và chú cũng rất hân hạnh nếu thỉnh thoảng hai cô ghé qua thăm chú. Chú sống ở ngay mỏm đất đằng kia. Cả chú và ngôi nhà của chú đều chẳng có gì đáng xem. Nhà chỉ có một phòng, một gác xép và cái ống khói chìa ra từ mái nhà. Nhưng chú có vài món đồ linh tinh nhặt nhạnh được ở những góc xó xỉnh mà chú từng đặt chân đến. Biết đâu chúng lại khiến hai cô hứng thú."
Những "món đồ nho nhỏ" của chú Jesse hóa ra lại là bộ sưu tập những món đồ kỳ lạ thú vị nhất mà tôi từng thấy. Căn phòng khách nhỏ nhắn, ngăn nắp của chú chứa đầy những món đồ như thế – những thứ đẹp đẽ, kỳ quái hoặc lạ mắt, và hầu như món nào cũng gắn liền với một câu chuyện ly kỳ hoặc huyền bí.
Mẹ và tôi đã có một mùa hè tuyệt đẹp ở Golden Gate. Chúng tôi sống hồn nhiên như những đứa trẻ, với chú Jesse là người bạn cùng chơi. Việc nội trợ của chúng tôi vô cùng đơn giản, chúng tôi dành thời gian dạo quanh bờ biển, đọc sách trên những tảng đá hoặc chèo thuyền quanh vịnh trên chiếc thuyền nhỏ gọn gàng của chú Jesse. Mỗi ngày trôi qua, chúng tôi lại càng yêu mến người thủy thủ già, chân thành, tử tế ấy nhiều hơn. Chú như một cơn gió biển mát lành, thú vị như một biên niên sử cổ xưa. Chúng tôi chưa bao giờ thấy chán khi nghe những câu chuyện của chú, và những lời bình luận, nhận xét hóm hỉnh của chú luôn mang lại niềm vui cho chúng tôi. Chú Jesse là một trong những con người thú vị và hiếm có, những người mà theo cách diễn đạt hình tượng của người dân miền biển là "không mở miệng thì thôi, đã nói là nói điều hay". Sự tử tế của con người và sự khôn ngoan của loài rắn hòa quyện trong con người chú Jesse theo một tỷ lệ tuyệt vời.
Một ngày nọ, chú đi vắng cả ngày và mãi đến tận tối mịt mới về.
"Chú đi bộ ra phía sau kia một chuyến." "Phía sau kia" đối với chú Jesse có thể là nhà ga, hay thành phố cách đó hàng trăm dặm, hoặc bất cứ nơi nào ở giữa – "để mang cho ông Kimball một mẻ cá hồi. Ông ấy thích ăn cá thi thoảng một lần, và đó là tất cả những gì chú có thể làm để đền đáp lòng tốt ông ấy dành cho chú một lần trước đây. Chú đã ở lại đó cả ngày để trò chuyện với ông. Ông ấy thích nói chuyện với chú, dù ông là người có học thức, bởi ông thuộc kiểu người nếu không nói ra thì sẽ rất khổ sở, mà quanh đây lại chẳng mấy ai chịu lắng nghe ông. Người dân tránh né ông vì họ nghĩ ông là kẻ vô thần. Ông ấy không hẳn đã đi quá xa đến mức đó – chú nghĩ ít người như thế lắm – nhưng ông ấy là kiểu người mà người ta gọi là kẻ dị giáo. Kẻ dị giáo thì thật xấu xa nhưng lại vô cùng thú vị. Chỉ là họ hơi lạc lối trong việc tìm kiếm Chúa, cứ ngỡ rằng Ngài khó tìm – trong khi thực tế chưa bao giờ là vậy. Hầu hết bọn họ rồi cũng sẽ tìm ra Ngài sau một thời gian, chú nghĩ thế. Chú không nghĩ rằng việc lắng nghe những lập luận của ông Kimball sẽ làm hại chú nhiều. Nhớ lấy này, chú tin vào những gì mình được dạy từ nhỏ. Điều đó giúp ta tránh được khối rắc rối – và sâu xa hơn cả, Chúa luôn nhân từ. Vấn đề của ông Kimball là ông ấy hơi thông minh quá đà. Ông nghĩ mình phải sống sao cho xứng với sự thông minh đó và rằng việc tự mình tìm ra một lối đi mới đến thiên đường thì hay ho hơn nhiều so với việc đi theo con đường mòn cũ kỹ mà những người dân thường, ít học vẫn đang đi. Nhưng rồi ông ấy cũng sẽ đến đích thôi, và lúc đó ông ấy sẽ tự cười chính mình cho mà xem."
Dường như không gì có thể làm chú Jesse khó chịu hay buồn rầu.
"Chú mắc phải cái thói quen là luôn tìm thấy niềm vui trong mọi thứ," chú nhận xét một lần, khi Mẹ bình luận về sự lạc quan không thay đổi của chú. "Nó trở thành mãn tính đến mức chú tin rằng mình tận hưởng cả những điều khó chịu nữa. Thật vui khi nghĩ rằng chúng chẳng thể kéo dài mãi. 'Cái bệnh thấp khớp cũ kỹ kia,' chú nói, mỗi khi nó hành hạ chú dữ dội, 'mày phải ngừng đau vào lúc nào đó chứ. Mày càng làm tới thì có lẽ sẽ càng chóng dừng thôi. Kiểu gì thì kiểu, sớm muộn gì chú cũng sẽ thắng mày, dù là trong xác thịt này hay khi đã lìa đời.'"
Chú Jesse hiếm khi đến nhà chúng tôi mà không mang theo thứ gì đó, dù chỉ là một nắm cỏ ngọt.
"Chú thích mùi cỏ ngọt," chú nói. "Nó luôn làm chú nhớ đến mẹ mình."
"Bà ấy thích nó sao?"
"Không biết bà có từng nhìn thấy cỏ ngọt không nữa. Không, là vì nó có mùi thơm tựa như người mẹ – không quá trẻ trung, cháu hiểu chứ – một mùi hương đã trải đời, lành mạnh và đáng tin cậy – y hệt như người mẹ vậy."
Chú Jesse là người dậy rất sớm. Chú hiếm khi bỏ lỡ một buổi bình minh nào.
"Chú đã ngắm đủ mọi kiểu bình minh ló rạng qua Cánh Cổng kia," chú mơ màng nói vào một buổi sáng khi chính tôi cũng đã nỗ lực hết mình để dậy sớm và ra nhập cùng chú trên những tảng đá nằm giữa nhà chú và nhà chúng tôi. "Chú đã đi khắp thế giới và, nhìn chung mà nói, chú chưa bao giờ thấy cảnh tượng nào đẹp hơn bình minh mùa hè ở phía bên ngoài Cánh Cổng kia. Người ta không thể chọn thời điểm để chết, Mary ạ – cứ phải ra đi khi Thuyền trưởng ra lệnh nhổ neo thôi. Nhưng nếu có thể, chú muốn ra đi đúng lúc buổi sáng ló rạng nơi Cánh Cổng ấy. Chú đã ngắm nó bao lần và nghĩ, thật là một điều tuyệt vời nếu được lướt qua ánh hào quang trắng xóa vĩ đại kia để đến với bất cứ điều gì đang chờ đợi bên kia, trên một vùng biển không được đánh dấu trên bất kỳ bản đồ trần thế nào. Chú nghĩ, Mary à, chú sẽ tìm thấy Margaret bé bỏng ở đó."
Chú đã kể cho tôi nghe câu chuyện về "Margaret bé bỏng", cái tên chú luôn gọi cô. Chú hiếm khi nói về cô, nhưng mỗi khi nhắc đến, tình yêu của chú lại rung lên trong từng âm giọng – một tình yêu chưa bao giờ phai nhạt hay bị lãng quên. Chú Jesse đã bảy mươi tuổi; đã năm mươi năm kể từ ngày Margaret bé bỏng ngủ thiếp đi trên chiếc thuyền nhỏ của cha mình và trôi dạt – người ta cho rằng vậy, vì chẳng ai biết chắc chắn về số phận của cô – băng qua vịnh và ra khỏi Cánh Cổng, để rồi thiệt mạng trong trận cuồng phong đen tối ập đến bất ngờ vào buổi chiều xa xôi năm ấy. Nhưng với chú Jesse, năm mươi năm ấy chỉ như ngày hôm qua vừa mới trôi qua.
"Chú đã đi dọc bờ biển suốt mấy tháng trời sau đó," chú buồn bã kể, "hy vọng tìm lại được thân xác bé bỏng, đáng yêu của cô bé, nhưng biển cả không bao giờ trả cô bé lại cho chú. Nhưng rồi chú sẽ tìm thấy cô bé vào một lúc nào đó. Ước gì chú có thể tả cho cháu xem cô bé trông như thế nào, nhưng chú không thể. Chú từng thấy một màn sương bạc mỏng manh treo trên Cánh Cổng lúc bình minh trông giống cô bé – và rồi, cũng có lúc chú thấy một cây bạch dương trắng trong khu rừng đằng kia làm chú nhớ đến cô. Cô bé có mái tóc nâu nhạt, gương mặt nhỏ nhắn trắng trẻo và những ngón tay thon dài giống cháu vậy, Mary, chỉ có điều là rám nắng hơn, vì cô bé là con gái vùng biển mà. Đôi khi chú thức giấc trong đêm và nghe thấy tiếng biển gọi mình theo cách cũ, và dường như chính Margaret bé bỏng đang gọi trong tiếng sóng ấy. Và khi có bão, những con sóng nức nở, rên rỉ, chú lại nghe tiếng cô than khóc trong đó. Còn khi chúng cười đùa vào một ngày nắng đẹp, thì đó chính là tiếng cười của cô bé – tiếng cười ngọt ngào, bé nhỏ của Margaret. Biển cả đã cướp cô bé khỏi tay chú, nhưng một ngày nào đó chú sẽ tìm lại được cô bé, Mary ạ. Biển cả không thể ngăn cách chúng ta mãi mãi đâu."
Tôi ở Golden Gate chưa lâu thì đã được xem "cuốn sách cuộc đời" của chú Jesse, như cách chú gọi một cách độc đáo. Chú chẳng cần thuyết phục gì mà tự hào đưa nó cho tôi đọc. Đó là một cuốn sách cũ bọc da, chứa đầy những ghi chép về các chuyến đi và cuộc phiêu lưu của chú. Tôi nghĩ, đây quả là một mỏ vàng thực sự cho một nhà văn. Mỗi câu văn đều là một viên ngọc quý. Bản thân cuốn sách không có giá trị văn học; sự quyến rũ trong cách kể chuyện của chú Jesse hoàn toàn biến mất khi chú cầm bút và mực; chú chỉ có thể ghi chép một cách thô sơ những nét chính về các câu chuyện lừng lẫy của mình, và cả chính tả lẫn ngữ pháp đều sai lệch trầm trọng. Nhưng tôi cảm thấy rằng nếu ai đó có năng khiếu văn chương mà cầm lấy bản ghi chép đơn giản về một cuộc đời quả cảm, phiêu lưu ấy, đọc được giữa những dòng chữ khô khan kia câu chuyện về những hiểm nguy được đối mặt một cách kiên định và những nghĩa vụ được hoàn thành một cách đầy nam tính, thì một cuốn sách tuyệt vời có thể được viết nên từ đó. Cả hài kịch thuần túy lẫn bi kịch ly kỳ đều ẩn giấu trong "cuốn sách cuộc đời" của chú Jesse, chờ đợi bàn tay của một nhà ảo thuật đánh thức tiếng cười, nỗi đau và sự kinh hoàng của hàng ngàn độc giả. Tôi nghĩ đến người anh họ Robert Kennedy của mình, người có thể tung hứng với ngôn từ một cách bậc thầy, nhưng luôn phàn nàn rằng mình khó mà sáng tạo ra các tình tiết hay nhân vật. Ở đây, cả hai thứ đó đều đã sẵn sàng cho anh, nhưng Robert thì đang ở Nhật Bản vì công việc cho tòa soạn của anh.
Vào mùa thu, khi mặt vịnh đen sì và ủ rũ dưới bầu trời tháng Mười một, Mẹ và tôi trở về thị trấn, chia tay chú Jesse đầy tiếc nuối. Chúng tôi muốn mời chú đến thăm chúng tôi ở thị trấn vào mùa đông nhưng chú lắc đầu.
"Xa quá, Mary ạ. Nếu Margaret bé bỏng gọi chú thì có lẽ chú sẽ không nghe thấy ở đó được. Chú phải ở đây khi thời khắc của chú đến. Chắc cũng chẳng còn bao lâu nữa đâu."
Tôi viết thư thường xuyên cho chú Jesse suốt cả mùa đông và gửi cho chú sách báo. Chú rất thích nhưng chú nghĩ – và cũng thật đúng là vậy – rằng chẳng cuốn nào sánh được với cuốn sách cuộc đời của chú về sự chân thực.
"Nếu cuốn sách cuộc đời của chú được ai đó biết cách viết lại, nó sẽ đánh bại tất cả bọn chúng," chú viết trong một trong những lá thư hiếm hoi gửi cho tôi.
Đến mùa xuân, chúng tôi vui mừng trở lại Golden Gate. Nơi này vẫn vàng rực như mọi khi và mặt vịnh vẫn xanh biếc; những cơn gió vẫn nô đùa vui vẻ, ngọt ngào và những con sóng vẫn gầm vang ngoài bãi cát như xưa. Mọi thứ chẳng thay đổi, ngoại trừ chú Jesse. Chú đã già đi nhiều và trông thật ốm yếu, khòm lưng. Sau khi chú về nhà sau chuyến ghé thăm đầu tiên của chúng tôi, Mẹ đã khóc.
"Chú Jesse sắp sửa đi tìm Margaret bé bỏng rồi," Mẹ nói.
Tháng Sáu, Robert đến. Tôi đưa anh qua thăm chú Jesse ngay lập tức, và chú đã vô cùng phấn khích khi biết Robert là một "người viết lách thực thụ".
"Robert muốn nghe vài câu chuyện của chú, chú Jesse à," tôi nói. "Kể cho anh ấy nghe câu chuyện về vị thuyền trưởng phát điên và tưởng mình là Người Hà Lan Bay đi chú."
Đây là câu chuyện hay nhất của chú Jesse. Nó là sự pha trộn giữa hài hước và kinh dị, và dù đã nghe vài lần, tôi vẫn cười sảng khoái và rùng mình sợ hãi như Robert vậy. Những câu chuyện khác nối tiếp; chú Jesse kể về việc con tàu của chú bị một tàu hơi nước đâm phải, cách chú bị hải tặc Mã Lai tấn công, cách con tàu bốc cháy, cách chú giúp một tù nhân chính trị trốn thoát khỏi một nước cộng hòa ở Nam Mỹ. Chú không bao giờ nói một lời tự phụ, nhưng không thể không thấy được người đàn ông ấy đã là một người hùng như thế nào – dũng cảm, chân thành, tháo vát, vị tha, tài giỏi. Chú ngồi đó trong căn phòng nhỏ bé, nghèo nàn của mình và làm cho những điều ấy sống dậy lần nữa cho chúng tôi. Bằng cách nhướn mày, nhếch môi, một cử chỉ hay một từ ngữ, chú đã vẽ nên một khung cảnh hay một nhân vật trọn vẹn khiến chúng tôi thấy nó y như thật.
Cuối cùng, chú cho Robert mượn cuốn sách cuộc đời của mình. Robert đã thức trắng đêm để đọc nó và bước ra bàn ăn sáng với vẻ vô cùng phấn khích.
"Mary, đây là một cuốn sách tuyệt vời. Nếu anh có thể lấy nó, khoác cho nó một diện mạo mới – xây dựng nó thành một tổng thể có hệ thống và xâu chuỗi nó trên sợi chỉ lãng mạn về Margaret bé bỏng của chú Jesse, thì đây sẽ là cuốn tiểu thuyết của năm. Em có nghĩ chú sẽ để anh làm điều đó không?"
"Để anh làm ư! Em nghĩ chú sẽ rất vui mừng đấy," tôi trả lời.
Và chú đã rất vui. Chú phấn khích như một cậu học trò vậy. Cuối cùng, giấc mơ ấp ủ bấy lâu của chú đã trở thành hiện thực, và cuốn sách cuộc đời của chú được chia sẻ với thế giới.
"Chúng ta sẽ cùng hợp tác," Robert nói. "Chú sẽ thổi hồn vào đó, còn cháu sẽ tạo nên hình hài. Ồ, chúng ta sẽ viết nên một cuốn sách nổi tiếng, chú Jesse ạ. Và chúng ta sẽ bắt tay vào việc ngay thôi."
Chú Jesse là một người hạnh phúc trong mùa hè ấy. Chú coi căn phòng nhỏ phía sau mà chúng tôi nhường cho Robert làm nơi làm việc như một ngôi đền thiêng liêng. Robert bàn bạc mọi thứ với chú Jesse nhưng không để chú xem bản thảo. "Chú phải đợi đến khi nó được xuất bản," anh nói. "Đến lúc đó chú sẽ có được bản hoàn chỉnh nhất."
Robert đi sâu vào những kho báu của cuốn sách cuộc đời và sử dụng chúng một cách tự do. Anh mơ mộng và chìm đắm vào hình ảnh Margaret bé bỏng cho đến khi cô trở thành một thực thể sống động đối với anh và sống dậy trong từng trang viết. Khi cuốn sách dần hoàn thành, nó đã chiếm hữu lấy anh và anh làm việc với sự háo hức cuồng nhiệt. Anh để tôi đọc bản thảo và phê bình; và chương cuối cùng của cuốn sách, cái mà sau này các nhà phê bình tỏ ý gọi là mang phong vị đồng quê, được viết dựa trên những gợi ý của tôi, khiến tôi cảm thấy như mình cũng có một phần đóng góp trong đó.
Khi cuốn sách hoàn thành thì đã là mùa thu. Robert trở về thị trấn, nhưng Mẹ và tôi quyết định ở lại Golden Gate suốt mùa đông. Chúng tôi yêu nơi này, và hơn nữa, tôi muốn ở lại vì chú Jesse. Chú càng lúc càng yếu đi, và sau khi Robert đi và sự phấn khích của việc viết sách qua đi, chú lại càng yếu nhanh hơn nữa. Những chuyến đi bộ của chú đã chấm dứt và chú hiếm khi ra ngoài bằng thuyền. Chú cũng không còn nói chuyện nhiều. Chú thích sang nhà chúng tôi và ngồi im lặng hàng giờ bên cửa sổ nhìn ra biển, ánh mắt khắc khoải nhìn về phía Cánh Cổng với mái đầu bạc trắng cúi gục trên tay. Mối quan tâm mãnh liệt duy nhất chú còn giữ lại là cuốn sách của Robert. Chú chờ đợi và trông ngóng ngày xuất bản một cách sốt ruột.
"Chú muốn sống cho đến khi nhìn thấy nó," chú nói, "chỉ cần lâu chừng đó thôi – rồi chú sẽ sẵn sàng ra đi. Cậu ấy nói nó sẽ ra mắt vào mùa xuân – chú phải cố gắng trụ lại cho đến lúc đó, Mary ạ."
Có những lúc tôi buồn bã tự hỏi liệu chú có thể "trụ lại" được không. Khi mùa đông trôi qua, chú ngày càng yếu ớt hơn. Nhưng chú luôn hướng về mùa xuân và "cuốn sách", cuốn sách của chú, đã được biến đổi và tôn vinh.
Một ngày tháng Tư tươi mới, cuốn sách cuối cùng cũng đã đến. Chú Jesse đã chăm chỉ đến bưu điện mỗi ngày suốt cả tháng trời để chờ đợi, nhưng hôm nay chú quá yếu để đi và tôi đã đi thay chú. Cuốn sách đã ở đó. Tên nó chỉ đơn giản là Cuốn Sách Cuộc Đời của Jesse Boyd, và trên trang tiêu đề, tên của Robert Kennedy và Jesse Boyd được in là những người đồng tác giả.
Tôi sẽ không bao giờ quên gương mặt chú Jesse khi tôi trao nó cho chú. Tôi rời đi và để chú ở lại đọc, quên hết mọi sự xung quanh. Đèn trong phòng chú cháy suốt đêm, và tôi nhìn qua những bãi cát về phía ánh đèn ấy, hình dung niềm vui sướng của ông lão đang đắm chìm vào những trang in, nơi cuộc đời mình được khắc họa. Tôi tự hỏi chú sẽ thích cái kết ra sao – cái kết mà tôi đã gợi ý. Tôi sẽ không bao giờ biết được.
Sau bữa sáng, tôi qua nhà chú Jesse, mang theo chút món ngon Mẹ đã nấu cho chú. Đó là một buổi sáng tuyệt đẹp, tràn ngập những màu sắc và âm thanh dịu dàng của mùa xuân. Vịnh biển lấp lánh và gợn sóng như một thiếu nữ, những cơn gió tinh nghịch chơi trò trốn tìm giữa những tán linh sam cằn cỗi, và những cánh hải âu ánh bạc đang bay lượn trên bãi cát. Phía bên kia Cánh Cổng là một vùng biển kỳ diệu, sáng ngời.
Khi đến ngôi nhà nhỏ trên mỏm đất, tôi vẫn thấy ngọn đèn cháy leo lét bên cửa sổ. Một nỗi lo âu chợt nhói lên trong tim tôi. Không chờ gõ cửa, tôi nâng chốt và bước vào.
Chú Jesse đang nằm trên chiếc ghế sofa cũ bên cửa sổ, cuốn sách ép chặt vào tim. Đôi mắt chú nhắm nghiền và trên khuôn mặt chú là vẻ bình yên, hạnh phúc nhất – vẻ mặt của kẻ đã tìm kiếm từ lâu và cuối cùng cũng tìm thấy.
Chúng tôi không thể biết chú đã mất vào lúc nào, nhưng bằng cách nào đó, tôi tin rằng chú đã đạt được ý nguyện và ra đi khi buổi sáng ló rạng qua Cánh Cổng Vàng. Trên con sóng sáng ngời ấy, tâm hồn chú trôi dạt, băng qua biển bình minh màu ngọc trai và bạc, đến bến đỗ nơi Margaret bé bỏng đang chờ đợi bên kia những cơn bão giông và những ngày lặng gió.
