Đúng một tuần sau chuyến thăm của Nyleptha, khi tôi đã bắt đầu có thể đi lại đôi chút vào giữa ngày, một sứ giả từ ngài Henry đến báo rằng Sorais sẽ được đưa ra trước mặt họ tại tiền sảnh thứ nhất của Nữ vương vào lúc ngọ, đồng thời ngỏ ý mời tôi tham dự nếu sức khỏe cho phép. Do đó, vì sự tò mò thôi thúc muốn được nhìn thấy người phụ nữ bất hạnh này thêm một lần nữa, tôi đã cố gắng nhờ cậy anh chàng Alphonse tốt bụng — một trợ thủ vô giá đối với tôi — cùng một người hầu nữa để chống gậy đến phòng chờ. Thật ra, tôi đã có mặt ở đó trước tất cả mọi người, ngoại trừ một số quan chức lớn trong triều đình được triệu tập từ trước, nhưng tôi vừa mới ngồi xuống thì Sorais đã được một đội lính áp giải bước vào. Trông nàng vẫn xinh đẹp và bất khuất như ngày nào, chỉ có điều gương mặt kiêu hãnh ấy nay hằn rõ vẻ mệt mỏi. Như thường lệ, nàng mặc chiếc áo hoàng bào “kaf” thêu huy hiệu Mặt Trời, và tay phải vẫn cầm cây giáo đồ chơi bằng bạc. Một nỗi ngẹn ngào xót xa cùng sự thán phục dâng lên trong lòng khi tôi ngắm nhìn nàng, đoạn tôi rướn người đứng dậy, cúi đầu thật sâu và bày tỏ niềm tiếc nuối vì sức khỏe không cho phép tôi được đứng nghiêm trang trước mặt nàng.
Nàng hơi đỏ mặt rồi bật cười nhạt. “Ngươi quên mất rồi, Macumazahn,” nàng nói, “ta nay đâu còn là Nữ vương, ngoại trừ dòng máu trong huyết quản; ta chỉ là kẻ lưu vong và tù nhân, kẻ mà tất cả mọi người đều phải khinh bỉ chứ chẳng cần phải tỏ lòng kính trọng.”
“Ít ra,” tôi đáp, “nàng vẫn là một quý bà, và do đó, nàng vẫn xứng đáng nhận được sự tôn kính. Hơn nữa, nàng đang buổi hoạn nạn, sự tôn kính ấy lại càng phải nhân đôi.”
“A!” nàng đáp với một tiếng cười khẩy, “ngươi quên rằng ta từng muốn bọc ngươi trong một tấm lấm vàng rồi treo lên kèn của thiên sứ ở đỉnh tháp cao nhất của Thần Điện rồi sao.”
“Không,” tôi đáp, “ta xin cam đoan với nàng là ta chẳng hề quên; quả thực, ta đã nghĩ đến điều đó rất nhiều lần khi trận chiến ở Đèo Cổ có vẻ xoay chiều bất lợi cho chúng ta; nhưng ngọn kèn thì vẫn ở đó, và ta thì vẫn đứng đây, dẫu có lẽ chẳng còn sống được bao lâu nữa, hà cớ gì lại nhắc đến chuyện ấy lúc này?”
“A!” nàng tiếp lời, “trận chiến! trận chiến! Ồ, giá như ta được làm Nữ vương thêm một lần nữa, dẫu chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, ta sẽ trả thù cho bằng hết đám chó sói khốn kiếp đã phản bội ta trong lúc khốn cùng; để rồi người ta sẽ chỉ dám thì thầm khi nhắc đến chuyện đó; những kẻ ấy, những kẻ mang dòng máu lai gan thỏ đế đã tự chuốc lấy thất bại!” rồi nàng nghẹn ngào vì giận dữ.
“Phải, và cả kẻ hèn nhát bên cạnh ngươi kia nữa,” nàng tiếp lời, chỉ tay về phía Alphonse bằng cây giáo bạc, khiến anh chàng có vẻ vô cùng lúng túng; “hắn đã trốn chạy và bán đứng kế hoạch của ta. Ta từng định biến hắn thành một vị tướng, bảo với đám lính rằng đó là Bougwan, để khơi gợi chút lòng dũng cảm trong con người hắn” (đến đây Alphonse rùng mình nhớ lại một ký ức cay đắng nào đó), “nhưng chẳng ích gì. Hắn trốn dưới một lá cờ trong lều của ta và nhờ thế mà nghe lén được kế hoạch của ta. Giá như ta đã giết quách hắn đi, nhưng chao ôi, ta lại nương tay.”
“Còn ngươi, Macumazahn, ta đã nghe kể về những gì ngươi đã làm; ngươi là kẻ dũng cảm và có một tấm lòng trung nghĩa. Cả gã da đen kia nữa, chà, hắn đúng là một trang nam nhi. Ta rất muốn được chứng kiến cảnh hắn ném Nasta từ trên cầu thang xuống.”
“Nàng quả là một người phụ nữ kỳ lạ, Sorais,” tôi nói; “ta cầu xin nàng bây giờ hãy nài xin Nữ vương Nyleptha, may ra người có thể rủ lòng thương xót.”
Nàng bật cười lớn. “Ta mà lại đi cầu xin sự thương xót ư!” nàng nói, và đúng lúc ấy Nữ vương bước vào, đi cùng ngài Henry và Good, rồi an vị với một nét mặt lạnh lùng. Về phần tội nghiệp Good, trông anh vô cùng lúng túng và bất an.
“Chào nàng, Sorais!” Nyleptha lên tiếng sau một thoáng im lặng. “Nàng đã xé nát vương quốc này ra như một mảnh vải rách, nàng đã đẩy hàng vạn thần dân của ta vào gươm giáo, nàng đã hai lần mưu toan hãm hại tính mạng ta bằng những thủ đoạn tàn độc, nàng phềnh phược thề sẽ giết chết phu quân ta cùng những người đồng hành và ném ta từ Cầu Thang xuống vực. Nàng có điều gì để biện hộ cho việc tại sao mình không phải nhận cái chết? Hãy nói đi, hỡi Sorais!”
“Ta thiết tưởng người chị kiêm Nữ vương của ta đã quên mất tội danh quan trọng nhất trong bản cáo trạng rồi,” Sorais đáp với giọng điệu chậm rãi, du dương. “Nó thế này đây: ‘Ngươi đã mưu cầu chiếm đoạt tình yêu của phu quân ta, Incubu.’ Chính vì tội ác này mà chị ta sẽ tusm tót lấy mạng ta, chứ chẳng phải vì ta mưu sự dấy binh. Có lẽ cũng là một điều may mắn cho ngươi, Nyleptha, khi ta nhận ra tình cảm của chàng quá muộn màng.”
“Hãy lắng nghe đây,” nàng tiếp lời, cất cao giọng hơn. “Ta chẳng có lời nào để nói ngoài việc ta ước gì mình đã chiến thắng thay vì thất bại. Tùy ý các người xử phạt ta thế nào cũng được, hỡi Nữ vương, và xin hãy để vị Quốc vương của ngài đằng kia” — nàng chỉ tay về phía ngài Henry — “vì giờ đây chàng sẽ là Vua — thực thi bản án ấy, như một lẽ đương nhiên phải thế; bởi vì chàng là căn nguyên của mọi tội lỗi, thì hãy để chàng cũng là đoạn kết của nó.” Đoạn, nàng ngẩng cao đầu, bắn một cái nhìn giận dữ về phía anh qua đôi mi rợp bóng, rồi bắt đầu đưa tay nghịch ngợm cây giáo.
Ngài Henry cúi người về phía Nyleptha và thì thầm điều gì đó mà tôi không nghe rõ, rồi Nữ vương cất lời.
“Sorais, ta vẫn luôn là một người chị tốt đối với nàng. Khi cha chúng ta qua đời, và trong nước có nhiều lời bàn tán về việc liệu nàng hay ta — người chị cả này — nên ngồi lên ngai vàng, chính ta đã lên tiếng vì nàng và nói rằng: ‘Không, hãy để em ấy cùng ngồi. Em ấy sinh đôi với ta; chúng ta chào đời trong cùng một bec; hà cớ gì phải chuộng người này hơn người kia?’ Từ trước đến nay, giữa nàng và ta vẫn luôn như thế, hỡi em gái. Nhưng giờ đây nàng biết rõ mình đã báo đáp ta bằng cách nào rồi đấy, thế nhưng ta đã chiến thắng, và mạng sống của nàng đã phải đền tội, hỡi Sorais. Dù vậy, nàng vẫn là em gái ta, sinh cùng một ngày với ta, chúng ta từng cùng nhau nô đùa khi còn thơ bé và yêu thương nhau biết nhường nào, và ban đêm chúng ta cùng ngủ chung một chiếc cũi với vòng tay ôm quanh cổ nhau, thế nên dẫu đến lúc này lòng ta vẫn quặn thắt vì nàng, hỡi Sorais.
“Nhưng không vì thế mà ta tha mạng cho nàng, bởi tội lỗi của nàng quá nặng nề; nó dìm đôi cánh nhân từ rộng lớn của ta xuống tận bùn đen. Hơn nữa, chừng nào nàng còn sống thì đất nước này sẽ không bao giờ được bình yên.
“Dẫu vậy, nàng sẽ không phải chết, hỡi Sorais, bởi vì vị phu quân quý giá của ta ở đây đã xin mạng sống của nàng như một ân huệ; thế nên, như một ân huệ và cũng là món quà cưới, ta ban mạng sống ấy cho chàng, tùy ý chàng định đoạt, vì ta biết rằng, dẫu nàng có yêu chàng đi chăng nữa, thì chàng cũng chẳng hề yêu nàng, hỡi Sorais, dẫu cho nàng có xinh đẹp nhường nào. Không, dẫu nàng có rực rỡ như bầu trời đêm lấp lánh ngàn sao, hỡi Nữ thần Bóng Đêm, thì người mà chàng — phu quân ta — yêu thương chính là ta chứ không phải nàng, và vì thế ta mới giao phó mạng sống của nàng cho chàng.”
Sorais đỏ bừng mặt đến tận vành tai mà không nói lời nào, và tôi nghĩ rằng chưa bao giờ mình thấy một người đàn ông nào trông thảm hại và khốn khổ như ngài Henry vào khoảnh khắc ấy. Bằng cách nào đó, cách nói của Nyleptha, tuy rất đúng sự thật và sắc sảo, lại không lấy gì làm dễ chịu cho lắm.
“Tôi cứ tưởng,” Curtis ấp úng, nhìn sang Good, “tôi cứ tưởng rằng anh vốn có tình cảm — ừm — có tình cảm với — với Nữ vương Sorais. Tôi — ừm — không rõ hiện tại tâm trạng và tình cảm của anh ra sao; nhưng nếu anh có ý định đó, thì tôi chợt nghĩ rằng — tóm lại, điều đó có thể đặt dấu chấm hết thật thỏa đáng cho một rắc rối không mấy vui vẻ này. Vị tiểu thư đây cũng sở hữu những điền trang riêng rộng lớn, nơi tôi chắc chắn nàng sẽ được tự do sống yên ổn nếu xét về phần chúng ta, phải không, Nyleptha? Tất nhiên, tôi chỉ gợi ý vậy thôi.”
“Về phần tôi,” Good nói, mặt đỏ bừng lên, “tôi hoàn toàn sẵn sàng quên đi quá khứ; và nếu Nữ thần Bóng Đêm thấy tôi xứng đáng để nương tựa, tôi sẽ cưới nàng vào ngày mai, hoặc bất cứ lúc nào nàng muốn, và sẽ cố gắng làm một người chồng tốt của nàng.”
Tất cả ánh mắt lúc này đều đổ dồn về phía Sorais, người đang đứng với chính nụ cười châm biếm chậm rãi trên khuôn mặt xinh đẹp mà tôi từng nhận ra trong lần đầu tiên gặp nàng. Nàng ngập ngừng giây lát, tằng hắng một tiếng, rồi khom mình cúi chào sâu ba lần: một lần trước Nyleptha, một lần trước Curtis, và một lần trước Good, đoạn bắt đầu cất giọng với âm điệu đều đặn.
“Ta cảm ơn ngươi, Nữ vương vô cùng nhân đức và là hoàng muội — à không, hoàng tỷ vương giả, vì lòng nhân ái mà ngươi đã dành cho ta từ thuở thiếu thời, và đặc biệt là vì ngươi đã rủ lòng ban tặng thân xác và số phận của ta như một món quà cho Chúa tể Incubu — vị Vua tương lai. Nguyện cho sự thịnh vượng, bình an và trù phú sẽ phủ đầy lối đi cuộc đời của một kẻ nhân từ và dịu dàng đến thế, tựa như những đóa hoa rực rỡ. Nguyện cho người trị vì lâu dài, hỡi Nữ vương vĩ đại và huy hoàng, nắm giữ tình yêu của phu quân trong cả hai bàn tay, và sinh ra thật nhiều hoàng tử công chúa mang vẻ đẹp của người. Và ta cũng cảm ơn ngài, Chúa tể Incubu — vị Vua tương lai — ta cảm ơn ngài ngàn lần vì ngài đã rủ lòng đón nhận món quà ân huệ ấy, rồi chuyển giao nó cho người đồng đội sát cánh trong chiến trận và phiêu lưu của mình, Chúa tể Bougwan. Quả thực hành động ấy rất xứng tầm với sự vĩ đại của ngài, hỡi Chúa tể Incubu. Và cuối cùng, ta cũng xin cảm ơn ngài, Chúa tể Bougwan, người đã rộng lượng đón nhận ta cùng chút nhan sắc kém cõi này. Ta cảm ơn ngài ngàn lần, và ta xin nói thêm rằng ngài là một người đàn ông tốt bụng, chính trực; ta xin đặt tay lên ngực và thề rằng ta ước gì mình có thể thốt lên lời ‘đồng ý’ với ngài. Và giờ đây, khi ta đã lần lượt gửi lời tri ân đến tất cả —” nàng lại mỉm cười — “ta xin nói thêm một lời ngắn gọn thế này.
“Các người chẳng thể nào hiểu nổi về ta đâu, Nữ vương Nyleptha và các vị lãnh chúa, nếu các người không biết rằng đối với ta chẳng hề có con đường thỏa hiệp nào cả; rằng ta khinh bỉ lòng thương hại của các người và căm ghét các người vì điều đó; rằng ta phũ phàng vứt bỏ sự tha thứ của các người tựa như nọc độc của loài rắn; và rằng khi đứng ở chốn này, trong cảnh bị phản bội, bị bỏ rơi, bị lăng mạ và đơn độc, ta vẫn chiến thắng các người, chế giễu các người, và thách thức tất cả các người, không sót một ai, và đây là câu trả lời của ta dành cho các người.” Và rồi, đột ngột làm sao, trước khi bất kỳ ai kịp đoán được ý định của nàng, nàng đâm phăng ngọn giáo bạc nhỏ mang theo người vào mạn sườn với một cú đánh mạnh mẽ và chắc tay đến mức mũi giáo nhọn hoắt đâm xuyên qua cả lưng, và nàng ngã sấp xuống mặt đá.
Nyleptha thét lên, còn tội nghiệp Good suýt ngất đi khi chứng kiến cảnh tượng ấy, trong khi những người chúng tôi còn lại lao bổ về phía nàng. Nhưng Sorais xứ Bóng Đêm gượng chống tay ngồi dậy, và trong giây lát, nàng đăm đăm hướng đôi mắt rực rỡ của mình về phía khuôn mặt Curtis, như thể muốn gửi gắm một thông điệp nào đó qua cái nhìn ấy, rồi nàng gục đầu thở dài, và cùng một tiếng nấc nghẹn ngào, tâm hồn tăm tối nhưng vô cùng kiêu hãnh của nàng đã lìa đời.
Chà, họ đã tổ chức cho nàng một đám tang hoàng gia, và thế là chấm dứt cuộc đời nàng.
Đúng một tháng sau màn kịch cuối cùng bi thảm của Sorais, một buổi lễ lớn đã được cử hành tại Đền Hoa, và Curtis chính thức được tuyên bố là Vua nhiếp chính của Zu-Vendis. Tôi quá bệnh nên không thể tự mình tham dự; mà thực ra, tôi vốn ghét tất cả những thứ xô bồ kiểu đó, với những đám đông chen chúc, tiếng kèn thổi inh ỏi và cờ hoa phấp phới; nhưng Good — người có mặt ở đó (trong bộ quân phục đại lễ) — trở về với vẻ vô cùng ấn tượng, và kể cho tôi nghe rằng Nyleptha trông vô cùng lộng lẫy, còn Curtis thì cư xử đúng phong thái của một bậc đế vương, được chào đón bằng những tiếng hô vang dội không còn chút nghi ngờ gì về độ nổi tiếng của anh. Anh cũng kể rằng khi con chiến mã Daylight được dắt đi trong đoàn diễu hành, dân chúng đã hò reo “Macumazahn, Macumazahn!” đến khản cả giọng, và chỉ chịu dịu xuống khi chính Good đứng trên cỗ xe ngựa của anh để thông báo rằng tôi đang lâm bệnh nặng nên không thể hiện diện.
Sau đó, ngài Henry — hay đúng hơn là nhà vua — cũng đến thăm tôi, trông có vẻ vô cùng mệt mỏi và thề thốt rằng chưa bao giờ trong đời ông lại cảm thấy chán ngắt đến thế; nhưng tôi dám cá đó chỉ là một sự phóng đại nhỏ. Bản chất con người vốn không thể nào thấy hoàn toàn nhàm chán trong một dịp trọng đại phi thường như vậy; và quả thực, như tôi đã chỉ ra cho ông thấy, thật là một điều kỳ diệu khi một người chỉ cách đây hơn một năm ngắn ngủi từng bước chân vào một đất nước rộng lớn với tư cách là một kẻ lang thang vô danh, mà nay lại được kết hôn với vị Nữ vương xinh đẹp và được yêu mến của nơi ấy, rồi được tôn lên ngi báu giữa muôn vàn tiếng hò reo mừng vui của công chúng. Tôi thậm chí còn đi xa hơn khi khuyên nhủ ông trong tương lai đừng để bản thân bị cuốn đi bởi niềm kiêu hãnh và sự xa hoa của quyền lực chuyên chế, mà hãy luôn cố gắng ghi nhớ rằng trước hết ông là một quý tộc theo đạo Kitô, và sau đó là một công bộc của nhân dân, được Quan Phòng triệu gọi để gánh vác một trọng trách lớn lao gần như chưa từng có trong lịch sử. Những lời nhận xét ấy, dẫu ông hoàn toàn có thể cảm thấy khó chịu, lại rất nhã nhặn đón nhận với sự kiên nhẫn và thậm chí còn cảm ơn tôi vì đã nói ra những điều đó.
Ngay sau buổi lễ đó, tôi đã cho người chuyển tôi đến ngôi nhà mà tôi đang viết những dòng này. Đây là một dinh thự đồng quê rất dễ chịu, nằm cách Thành Phừng Mây chừng hai dặm và hướng tầm nhìn thẳng về phía đó. Đó là chuyện của năm tháng trước, và trong suốt khoảng thời gian ấy, bị giam mình trên một thứ ghế dài, tôi đã dùng thời gian rảnh rỗi của mình để biên soạn lại lịch sử về những cuộc phiêu lưu lang thang của chúng tôi từ cuốn nhật ký cá nhân và ký ức chung của cả nhóm. Có lẽ nó sẽ chẳng bao giờ được ai đọc đến, nhưng điều đó cũng chẳng quá quan trọng; dù sao đi nữa, nó đã giúp tôi giết ngỏn biết bao giờ phút đau đớn, bởi dạo này tôi phải chịu đựng rất nhiều đau đớn. Tạ ơn Chúa, dẫu sao thì những nỗi đau ấy cũng sẽ chẳng kéo dài thêm được bao lâu nữa.
Đã một tuần trôi qua kể từ khi tôi viết những dòng trên, và giờ đây tôi nhặt bút lên lần cuối cùng, bởi tôi biết rằng hồi kết đã cận kề. Trí óc tôi vẫn còn minh mẫn và tôi vẫn có thể cố gắng viết, dẫu có phần khó khăn. Cơn đau ở lồng ngực — vốn hành hạ tôi rất dữ dội suốt tuần qua — nay bỗng dưng biến mất hoàn toàn, nhường chỗ cho một cảm giác tê dại mà tôi không thể nhầm lẫn về ý nghĩa của nó. Và cũng giống như cơn đau đã tan biến, mọi nỗi sợ hãi về cái chết ấy cũng bay biến đi mất, tôi chỉ có cảm giác như mình đang chìm dần vào vòng tay của một sự nghỉ ngơi thanh thản khôn tả. Thật hạnh phúc, mãn nguyện và với đúng cảm giác an yên như một đứa trẻ tự mình cuộn tròn giấc ngủ trong vòng tay mẹ, tôi buông mình nằm xuống trong vòng tay của Thiên thần Tử thần. Tất cả những nỗi run rẩy, những nỗi sợ hãi thắt tim từng ám ảnh tôi suốt một cuộc đời mà khi nhìn lại tôi thấy dài đằng đẵng, nay đã rời bỏ tôi; những cơn bão giông đã đi qua, và Ngôi sao của Niềm Hy vọng Vĩnh cửu vẫn chiếu rọi rạng ngời, ổn định ở đường chân trời tưởng chừng xa xôi đối với con người, nhưng lại vô cùng gần gũi với tôi vào đêm nay.
Và thế là đây chính là cái đoạn kết của nó — một khoảng thời gian ngắn ngủi đầy rẫy muộn phiền, một vài năm tháng bồn chồn, sốt sắng, đau đớn, rồi cuối cùng là vòng tay của vị Thiên thần Tử thần vĩ đại ấy. Đã bao nhiêu lần tôi đến gần với họ, và giờ đây cuối cùng cũng đến lượt tôi, và mọi chuyện đều tốt đẹp. Thêm hai mươi bốn tiếng nữa thế giới này sẽ rời bỏ tôi, và cùng với nó là mọi niềm hy vọng lẫn nỗi sợ hãi. Không khí sẽ khép lại trên khoảng không gian mà hình hài tôi từng chiếm giữ và nơi chốn của tôi sẽ chẳng còn ai nhớ đến nữa; bởi hơi thở tẻ nhạt của sự lãng quên nơi trần thế trước tiên sẽ làm phai mờ ký ức về tôi, rồi xóa sạch nó vĩnh viễn, và thực sự là tôi đã chết. Tất cả chúng ta đều thế cả. Biết bao triệu người từng nằm như tôi đang nằm, từng suy nghĩ những suy nghĩ này rồi bị lãng quên! — từ hàng ngàn hàng vạn năm trước họ đã từng suy nghĩ chúng, những con người đang hấp hối của quá khứ mờ mịt; và từ hàng ngàn hàng vạn năm sau, con cháu họ sẽ lại suy nghĩ những điều đó và rồi đến lượt mình lại bị lãng quên. “Như hơi thở của đàn bò vào mùa đông, như ngôi sao băng vụt qua bầu trời, như một chiếc bóng nhỏ tự tan biến lúc hoàng hôn,” như lời một người Zulu tên là Ignosi mà tôi từng nghe kể, trật tự cuộc đời chúng ta chính là thế, một trật tự rồi sẽ phai tàn.
Chà, đây không phải là một thế giới tốt đẹp — chẳng ai có thể nói là tốt, ngoại trừ những kẻ cố tình nhắm mắt làm ngơ trước sự thật. Làm sao một thế giới có thể tốt đẹp khi Tiền tài là động lực chi phối, và Tư lợi là kim chỉ nam? Điều kỳ lạ không phải là nó tồi tệ đến thế, mà là việc vẫn còn sót lại chút ít điều tốt đẹp trong đó.
Dẫu vậy, giờ đây khi cuộc đời tôi đã đi đến hồi kết, tôi vẫn mừng vì mình đã sống, mừng vì được biết hơi ấm thân thương của tình yêu phụ nữ, và tình bạn chân thành vốn có thể vượt lên trên cả tình yêu của người phụ nữ, mừng vì được nghe tiếng cười trẻ thơ, được ngắm nhìn mặt trời, mặt trăng và những vì sao, được cảm nhận cái hôn của biển mặn trên khuôn mặt mình, và ngắm nhìn bầy thú hoang dã di chuyển xuống dòng nước dưới ánh trăng. Nhưng tôi sẽ không ước gì mình được sống lại một lần nữa!
Mọi thứ đang thay đổi đối với tôi. Bóng tối đang đến gần, và ánh sáng thì lụi tàn. Thế mà tôi có cảm giác rằng xuyên qua lớp bóng tối ấy, tôi đã có thể nhìn thấy sự chào đón rực rỡ của biết bao khuôn mặt đã mất từ lâu. Harry ở đó, và những người khác; trên hết thảy, theo suy nghĩ của tôi, chính là người phụ nữ ngọt ngào và hoàn hảo nhất từng mang lại niềm vui cho trái đất xám xịt này. Nhưng về nàng tôi đã viết ở những nơi khác, và viết rất dài dòng, hà cớ gì lại nhắc đến nàng lúc này? Hà cớ gì lại nhắc đến nàng sau sự im lặng đằng đẵng này, khi mà nàng nay đã ở quá gần tôi, khi mà tôi sắp sửa bước đến nơi nàng đã đi qua?
Ánh mặt trời đang lặn đang nhuộm chiếc mái vàng của ngôi Đền lớn thành một ngọn lửa rực hồng, và những ngón tay tôi đã mỏi nhừ.
Thế nên, gửi đến tất cả những ai từng biết tôi, hoặc từng nghe danh tôi, gửi đến tất cả những ai có thể dành một suy nghĩ ân thiện cho người thợ săn già, tôi vươn tay ra từ bờ bến xa xôi ấy và gửi một lời từ biệt dài.
Và giờ đây, vào trong tay Thượng đế Toàn năng, Đấng đã ban phước cho nó, tôi xin phó thác linh hồn mình.
“Ta đã nói xong,” như cách nói của người Zulu.